İZ
Bİ
R
Lİ
K
EKOLOJİK İSTEKLERİ | 52
EKOLOJİK İSTEKLERİ
7
7.1. İklim İstekleri
EN
Zeytin 30º - 45º Kuzey ve Güney enlemleri arasına düşen ılıman ve
subtropik iklim koşullarında ticarî anlamda yetiştirilebilmektedir. Tropik
bölgede de zeytin yetiştirilebilmekte fakat ürün alınabilmesi için uygun bir
rakımda bulunmak gerekmektedir. Akdeniz Bölgesi’nde normal çıkabildiği
yükseklik 800 m.’dir.
7.1.1. Sıcaklık :
AK
D
Bir bitkinin herhangi bir yerde yetişebilmesi için, her şeyden önce
belirli bir sıcaklık toplamına ihtiyacı vardır. İhtiyaç duyulan sıcaklık toplamı
tür ve çeşitlere göre değişmekle birlikte, yeterli olmadığı yerlerde ağaçlar
zamanında çiçek açamadıkları gibi sonraki dönemde de meyvelerini
olgunlaştıramamaktadırlar.
Zeytin, maksimum 40 ºC yüksek sıcaklığa kadar dayanabilmektedir.
Minimum sıcaklığa dayanma bakımından yabanî formlarla kültür formları
arasında fark bulunmaktadır. Diğer meyve türlerinin aksine, kültür formları –
9 ºC’ye kadar dayanabildikleri halde, yabani formlar –7 ºC’ye kadar
dayanabilir. Düşük sıcaklıkların etkisi aşağıda sıralanmıştır;
ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ | 53
İZ
Bİ
R
Lİ
K
(i) Zeytin ağacının çeşitli vegetasyon devrelerinde sıcaklık isteği
farklıdır;
(ii) İlk sürgünlerin görülmesinden somak oluşumuna kadar ki
devrelerde (Ocak-Şubat) sıcaklığın 5-10 ºC,
(iii) Çiçeklenme devresinde (Nisan-Mayıs) 15-20 ºC,
(iv) Meyve teşekkülü ve büyüme devresinde (Haz.-Eylül) 20-25 ºC,
(v) Olgunluk devresinde (Ağustos-Ekim) 15 ºC,
(vi) Tam olgunluktan hasat sonuna kadar olan devrede (KasımAralık) 5 ºC civarında olması istenir.
Bu devreler şüphesiz o yılın meteorolojik koşullarına ve zeytin
çeşitlerine göre değişim gösterebilir.
Zeytin ağacı genellikle –7 ºC’den daha düşük sıcaklıklara maruz
kaldığında sıra ile gözler, somaklar, uç sürgünleri, dane, yaprak, ince dal ve
dalcıklar, gövde ve turplar zarar görmektedir Bu zararlanma aşırı yaprak
dökümü, kabuk çatlaması, kalın dal ölümleri vb.şekilde ortaya çıkmaktadır.
EN
Bazı çeşitler soğuktan daha fazla etkilendiği gibi mahsulsüz ağaç
mahsullüden, kalın pişkin kabuklu olanlar ince ve pişkinleşmemiş
olanlardan, hafif budanmışlar ağır budanmış ağaçlardan daha az zarar
görmektedirler.
Mayıs-Haziran aylarında sıcaklığın normalin üzerinde yükselmesi,
fazla terlemeye neden olacağından yapraklarda büzülmeye neden olurlar.
AK
D
Kuzeye bakan eğimli zeytinliklerde gece-gündüz sıcaklık farkından
ince sürgünlerde kabuk çatlaması meydana gelmekte ve buralardan kuruluk
içeriye işlemektedir. İlkbahardaki aşırı sıcaklarda döllenme engellenirse
meyve tutumu olmamaktadır.
Kış aylarındaki anormal sıcaklık yükselmeleri uyumayı önleyip,
ağacın zamanından önce sürgün vermesine neden olmaktadır. Gövdesi çıplak
ağaçlar aşırı güneşten zarar görererk kavrulmaktadır.
Zeytin soğuğa duyarlı bir meyve türü olmasına karşılık çiçek
tomurcuğu oluşumu için oldukça düşük sıcaklığa muhtaçtır. Tropik bölgede
yetişmesine karşılık meyve vermeyişinin nedeni de budur.
EKOLOJİK İSTEKLERİ | 54
7.1.2. Yağış:
Lİ
K
Hartmann tarafından California’da yapılan çalışmalarda; Çiçek
tomurcuğu oluşumu döneminde ortalama sıcaklığın 10 ºC’nin altında
kalması gerekmektedir. Ancak bundan sonra yeterli ürün alınabilmektedir.
Kalifornia’da Sevillano ve Ascolano çeşitleri 6 ºC altında 2,000 saat
kaldıkları takdirde istenilen miktarda ürün vermektedirler.
Sürüm tavı bulunamaz, hasat zorlaşır,
Azotlu gübreleri yıkar,
Meyilli yerlerde erozyona sebep olur,
Ağaçlar normalden daha uzun sürgün verirler, bu nedenle
soğuklara direnç azalır,
(v) Taban suyu yükselir, kök tabakası havasız kalır,
(vi) Bitkide kök çürüklüğüne sebep olur,
(vii) Toprak pH’sı düşer, asitli topraklarda zeytin iyi gelişemez.
EN
(i)
(ii)
(iii)
(iv)
İZ
Bİ
R
Zeytinin yıllık yağış isteği optimum 700-800 mm.’dir. Toprakta
depo edilen Kış ve İlkbahar yağmurları kusursuz çiçek oluşumunu
sağlamakta, çiçeklerin dane tutum oranını arttırarak Haziran dökümünü
azaltmaktadır. Yazın verilecek su ve yağacak yağmurlar danede çekirdek
oluştururken su ihtiyacını karşılamakta, zeytinlerin irileşmesi ile sofralık
değerini arttırıp yağ oluşumunu sağlamaktadır. Ayrıca gelecek yıl meyve
verecek sürgünlerin gelişmesini ve meyve gözlerinin doğuşunu
hızlandırmaktadır. Aşırı yağışların olumsuz etkileri aşağıda sıralanır;
D
7.1.3. Kar :
AK
Dalların kırılması bakımından önemlidir. Bilhassa iyi budanmamış
ağaçlarda büyük zararlar meydana getirir. Bu nedenle yoğun kar yağışında
dallar silkelenmelidir.
7.1.4. Nispî nem:
Zeytin yüksek nemden hoşlanmamaktadır. Genel olarak zeytinin
denizden en az 1-2 km. içeride dikilmesi önerilir. Buna karşın bazı çeşitler
deniz kenarında da zarar görmeden yetişebilmektedirler. Nispî nemin az
olması halinde ise zeytinin topraktaki su ihtiyacı artmaktadır.
ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ | 55
7.1.5. Sis :
Lİ
K
Ege ve Akdeniz Bölgelerinde sahilde zeytin olduğu halde nispî
nemin zararı görülmemektedir. Ancak nispî nemin etkisi rüzgar yönününe
göre değişmektedir. Zira uzun süren nemli İlkbahar döneminde meyve
tutumunu artarken, kuru rüzgarlar meyve dökümüne sebep olmaktadırlar.
Çiçek zamanı tozlanmaya engel olarak döküme neden olur.
İZ
Bİ
R
7.1.6. Dolu :
İki türlü etki yapar.
(i) Mekanik zarar; Çiçek ve meyve dökmesi ile yaprak ve dal
yaralanması,
(ii) Hastalık Oluşumu; Dolu yaralarından bakteri ve mantarların
girerek zarar yapması; Bilhassa Pseudomonas savastanoi
(Zeytin Gal Kanseri) dolu yaralarından girerek büyük zararlara
sebep olmaktadır. Dolu yağışının fazla olduğu bölgelerde
potasyumlu gübrelerle gübreleme kısmen bakteri zararını
önlemede rol oynamaktadır.
AK
D
EN
7.1.7. Rüzgâr :
Kış mevsiminde Kuzey-Batı’dan esen rüzgârlar bol yağış
getirmektedir. Nisan ve Mayıs başlarında esen hafif rüzgârlar döllenmeye
yardımcı olurlar. Ağaçların dal ve dalcıkları arasından geçen hafif esintiler
halkalı leke hastalığı gibi bazı fungal hastalıkların yayılmasına engel olurlar.
Yaz aylarında esecek nemli rüzgârlar ağaçların susuzluk çekmesini kısmen
önler.
Kış sonlarında esen rüzgârlar toprak nemini azaltmaktadır. Nisan
sonlarında güneyden esen kurutucu rüzgârlar çiçeklerin döllenmesine engel
olmaktadır. Yazın Güneyden gelen rüzgarlar ise toprak nemini azalmakta,
devamlı eserse daneleri buruşturmaktadır. Fırtınalar ağaçları devirerek, dane
bağlatmayı önlemektedir. Denizden gelen şiddetli rüzgârlar ise zeytin
topraklarının tuzlanmasına sebep olmaktadır. Güneyi kapalı olmayan
yerlerde kışın esen Lodos rüzgârı, ağaçları zamansız uyandırmakta ve
ağaçların soğuklardan daha çok etkilenmesine neden olmaktadırlar.
Zeytin dikilecekse sık dikimden ziyade aşağıdan taçlandırma yönüne
gidilmelidir.
EKOLOJİK İSTEKLERİ | 56
7.1.8. Yükseklik :
Lİ
K
Zeytin yetiştiriciliği yüksek rakımlı yerlerde iki sebeple yapılamaz;
(i) Bu tip yerler genellikle kar yağışlı bölgeleridir ve çok soğuktur.
(ii) Zeytin buralarda geç çiçek açmakta ve çok erken dinlenmeye
girmektedir. Ürün ve kalitesi yetersizdir.
İZ
Bİ
R
Doğu Akdeniz Bölgesi’nde zeytinin ulaşabildiği en fazla yükseklik
1,150 m. olup, bunun Adana İl hudutları dahilinde olduğu tespit edilmiştir.
Doğu Akdeniz Bölgesi’nde 650 – 700 m.’de kapama bahçeler
kurulabilmektedir.
7.1.9. Yöney:
Zeytin ağacı ışığı sever. Çok soğuk geçit bölgelerde özellikle güney
yönü aranmalıdır. Sisli dağ etekleri, soğuk hava akımı olan vadiler zeytin
için pek uygun değildir.
7.2. Toprak İstekleri
EN
Fransız Coupin’e göre, “zeytin, fakir toprakların zengin bitkisi”dir.
Zeytinin toprak bakımından pek seçici olmadığı bilinmekle beraber bunun
fakir topraklarda daha iyi geliştiği ve bol ürün verdiği anlamına
gelmemektedir.
AK
D
Zeytin geçirgen olan her toprakta yetişmekle beraber fazla alkali
olmamak şartıyla yüzeyde geçirgen olan tınlı toprakları tercih etmektedir. Bu
topraklarda hem toprak işlemesi kolay olmakta, hem de hasat zamanı
meydana gelen yağışlardan etkilenmemektedir. Yeterli nemin bulunması
halinde 75 cm. derinlikteki topraklara tesis yapılabilir. Köklerin gelişme ve
nüfuz kabiliyeti olmayan sahalarda toprak derinliği asgarî 100 cm. olmalıdır.
Zeytin orta asit ve alkali topraklarda iyi gelişmekte ve bol ürün
vermektedir. Toprakta “pH 8.5” ve yukarısı olması halinde ağaçların
gelişmesinin engellendiği tespit edilmiştir. “Pamuk”tan sonra tuz’a (sodyum
klorür) dayanıklılığı en yüksek olan bitki zeytin’dir. “Mısır” ve “arpa”nın
yetiştiği “kireç”li ve “bor”ca zengin topraklarda, yıllık ortalama yağışı 500
mm.’den fazla yerlerde ve “sakız ağacı” (pistacia lentiscus) yetişen
arazilerde, “zeytin” den iyi sonuç alındığı belirlenmiştir.
Download

EKOLOJİK İSTEKLERİ - Doğu Akdeniz Zeytin Birliği