Vodič za uspostavljanje trezora
GAP is sponsored by the U.S. Agency for International Development, the
Swedish International Development Co-operation Agency, and the Embassy of the Kingdom of the
Netherlands
2
I. TREZOR I OSNOVNI ELEMENTI TREZORSKOG POSLOVANJA
1. ZAKONSKI OKVIR
Zakonom o budžetima, koji je na snazi od 19. travnja/aprila 2006. godine1, propisan je
rok do 20. maja 2011. godine za uvođenje trezora u općinama. U skladu s tim, Zakonom o
izmjenama i dopunama Zakona o trezoru, usvojenim 2007. godine su, u svim članovima u kojima
su spomenuti nazivi obveznika trezorskog poslovanja na nivou Federacije BiH i kantona, uvedeni
i nazivi obveznika na nivou općina, gradova i vanbudžetskih korisnika. Na osnovu ovakvih
dopuna, trezor se, kao organizacijska jedinica unutar ministarstava finansija FBiH i kantona,
uspostavlja i kao organizacijska jedinica u službama za finansije općina, gradova i vanbudžetskih
korisnika. Zakonom su, također, uvedeni i termini “primitci” i “izdatci” uz postojeće budžetske
“prihode” i “rashode”. Umjesto sadašnjih finansijskih planova, budžetski korisnici i fondovi
pripremaju i dostavljaju prijedloge operativnih budžeta, odnosno finansijskih planova
ministarstvima finansija, odnosno službama za finansije. Izdatci se mogu izvršiti samo ako su u
skladu sa usvojenim operativnim budžetskim ili finansijskim planovima. Kada je riječ o
novčanim tokovima, oni se, prema novom rješenju, izrađuju mjesečno i tromjesečno.
Trezorsko poslovanje predstavlja bitan proces u budžetskom sistemu u svim državama,
pa tako i u Bosni i Hercegovini, sve do razine lokalnih vlasti. Trezorsko poslovanje kao dio
budžetskog sistema naslonjeno je na značajan pravni okvir koji se odnosi na budžet i budžetsko
računovodstvo, a regulisan sljedećim propisima:
1. Zakon o budžetima u Federaciji Bosne i Hercegovine, Sl. novine FBiH, br. 19/06, 76/08,
5/09, 32/09, 9/10, 36/10 i 45/10;
2. Zakon o trezoru u Federaciji Bosne i Hercegovine, Sl. novine FBiH, br. 19/03 i 79/07;
3. Pravilnik o knjigovodstvu budžeta/proračuna u Federaciji BiH, Sl. novine FBiH, broj
1/11;
4. Uredba o računovodstvu budžeta/proračuna u Federaciji BiH, Sl. novine FBiH, broj
87/10;
5. Uredba o utvrđivanju vlastitih prihoda i načina i rokova raspodjele i osnovne odredbe u
Federaciji BiH, Sl. novine FBiH, broj 11/07
6. Uputstvo o izvršavanju budžeta sa jedinstvenog računa trezora, Sl. novine FBiH, broj
94/07
7. ostala akta (međunarodni računovodstveni standardi i kodeksi, budžet, odluka o
izvršavanju budžeta, statut ...)
Nabrojani zakonski akti ne obrađuju specifične karakteristike poslovanja na
općinskom nivou na zadovoljavajući način, nego se primjena sa viših nivoa vlasti samo
preslikava na lokalni nivo. Potrebna je dorada zakonskih akata u cilju boljeg
funkcionisanja trezorskog poslovanja na općinskom nivou sa terminologijom,
prilagođenom specifičnim potrebama općina.
1
Zakon o budžetima u Federaciji Bosne i Hercegovine, Sl. Novine FBiH, broj 19/06
3
1.2 Registar budžetskih korisnika
Potrebno je uspostaviti Registar budžetskih korisnika na osnovu relevantnih zakonskih
propisa i koristeći se Smjernicama za utvrđivanje budžetskih korisnika.
2. SISTEM TREZORA
2.1 ORGANIZACIONA JEDINICA TREZOR
Da bi se sveobuhvatno sagledao trezor kao vrlo kompleksna oblast finansijskog
poslovanja svih nivoa uprave, počevši od državnog do lokalnog nivoa, najjednostavnije je krenuti
u pojašnjenja, odnosno u razumijevanje organizacije trezora unutar uprave.
U velikom broju jedinica lokalne samouprave, odnosno općina, nema samostalne službe
za finansije, ti se procesi obavljaju zajedno s drugim procesima. Neophodno je izdvojiti
finansijske procese i procese trezora barem na nivou samostalne službe za finansije.
Unutar službe za finansije, trezor mora biti organizovan kao posebna cjelina. To znači da
se mora organizovati odjeljenje, odsjek ili neki drugi niži oblik službe koji će u svom nazivu
imati naziv trezor, a u sistematizaciji tog organizacionog djela moraju biti definisana radna mjesta
koja će obavljati funkcije trezora.
2.2 CENTRALIZOVAN SKUP PROCESA KOJI OMOGUĆAVAJU EFIKASNO
RASPOLAGANJE I UPRAVLJANJEM BUDŽETSKIM SREDSTVIMA
Pored razumijevanja trezora u organizacionom smislu, neophodno je trezor, odnosno
trezorsko poslovanje razumjeti i u funkcionalnom smislu. Trezor u funkcionalnom smislu treba
obezbijediti efikasno raspolaganje i upravljanje budžetskim sredstvima, što podrazumijeva
centralizovan skup procesa koji se odnose na planiranje, kontrolu sredstava koja prispijevaju i
odlijevaju se sa računa kojima raspolaže jedinica lokalne samouprave, zatim izmirenje obaveza,
proces praćenja potraživanja i imovine na raspolaganju i, na kraju, blagovremeno, tačno, potpuno
izvještavanje za općinski menadžment na kojem se baziraju odluke i odgovornosti istih.
Unutar ovog širokog okvira finansijskog upravljanja, funkcija trezora ima za cilj da postigne
postavljene ciljeve koji su naprijed spomenuti. To obuhvata neke ili sve od sljedećih aktivnosti2:
o
o
o
o
o
o
2
Planiranje izvršenja i izvršenje budžeta,
Vođenje računovodstva i računovodstvenih politika,
Upravljanje novcem i vođenje Jedinstvenog računa trezora (JRT),
Upravljanje dugom i garancijama,
Upravljanje donatorskih sredstvima i partnerskim fondovima iz međunarodne pomoći,
Upravljanje imovinom.
Zakon o izmjenama i dopunama zakona o trezoru u Federaciji Bosne i Hercegovine, član 2., Sl. novine F
BiH, broj: 79/07
4
IZVRŠENJE BUDŽETA
Priprema
budžeta
Finansijsko
izvještavanje
Ekonomska
analiza
trendova
Trezorski
sistem knjiga
Upravljanje
dugom:
1. Eksterno
2. Interno
Izvršenje budžeta:
- Aproprijacije
- Raspodjela sredstava
- Stvaranje ugovornih
obaveza
Finansijsko planiranje:
- Prognoza prihoda/izdataka
- Prognoza servisiranja duga
- Upravljanje gotovinom
Finansijsko izvršenje:
- Priliv na jedinstveni račun
trezora
- Odliv sa jedinstvenog
računa trezora
- Isplate i primici
Računovodstvo:
- Kontni plan
- Računovodstvena pravila
- Kontrola
Interna i eksterna kontrola i revizija
Prikaz I.2. Glavne funkcije koje je trezor preuzeo (područja unutar naznačenih isprekidanih linija
često se vode od strane odvojenih odjela u okviru Službe za finansije ).
2.3 JEDINSTVENI RAČUN TREZORA (JRT)
Prve dvije tačke su više govorile o definisanju samog trezora i njegovom razumijevanju u
općem smislu; potpunije shvatanje trezorskog poslovanja bit će moguće sagledavanjem i
pojašnjenjem njegovih bitnih elemenata i funkcija.
Prvi element trezorskog poslovanja jeste jedinstveni račun trezora (JRT) jedinice lokalne
samouprave.
JRT predstavlja skup računa otvorenih kod komercijalnih banaka. Za općine, imajući u
vidu karakter njihovih poslova i zadataka, bitni računi koje treba otvoriti kod komercijalnih
5
banaka su sljedeći: depozitni račun, jedan ili više transakcijskih računa, a po potrebi, i namjenski
podračuni i račun za investicije i zaštitu sredstava.
Depozitni račun, ili kako se još u praksi naziva račun za prikupljanje javnih prihoda,
predstavlja račun na koji se vrši uplata svih prihoda i primitaka koji pripadaju općini. Depozitni
račun može biti samo jedan, otvoren u jednoj banci. Depozitni račun moraju koristiti svi
budžetski korisnici za uplatu prihoda od vlastite djelatnosti. Budžetski korisnici su dužni, u
skladu sa svojim ovlaštenjima i propisanim instrukcijama od strane načelnika, obvezniku plaćanja
izdati račun (fakturu) ili rješenje u zavisnosti od vrste obaveze, u kojem će obavezno navesti sve
elemente potrebne za uplatu javnog prihoda.
Transakcijski računi su, također, otvoreni kod komercijalnih banaka i može ih u okviru
jedinstvenog računa trezora biti više otvorenih kod različitih banaka.
U okviru jedinstvenog računa trezora, ukoliko postoji potreba, mogu se naći i računi za
investicije i zaštitu sredstava, kao i namjenski podračuni.
Namjenske podračuni su Zakonom dozvoljeni međutim, njihova primjena nije obavezna
pošto je kroz sistem fondovske klasifikacije moguće obezbijediti praćenje prikupljanja i trošenja
namjenskih sredstava.
Budžetski korisnici ne mogu sami otvarati namjenske račune, nego šalju pismene
zahtjeve u trezor, koji utvrđuje njihovu opravdanost, te vrši njihovo odobravanje, odnosno
odbijanje. Trezor, također zatvara račune posebnih namjena na zahtjev budžetskog korisnika i
kada prestaje svrha njegovog vođenja i korištenja.
Svi računi unutar JRT moraju se otvoriti prema proceduri i u skladu sa Zakonom o
javnim nabavkama u BiH. To znači da svi računi kod komercijalnih banaka, odnosno izbor
banaka kod kojih će se otvarati računi, moraju biti urađeni u javnoj proceduri raspisivanjem
tendera.
Ugovorom o otvaranju i vođenju depozitnog i/ili transakcijskih računa zaključenim
između općine i banke se utvrđuju međusobne obaveze, a posebno je važno definirati obaveze
banke u pogledu:
a) načina i rokova za dostavljanje podataka o dnevnim uplatama na depozitni/transakcijski
račun;
b) načina i rokova za dostavljanje dnevnih izvoda depozitnog/transakcijskog računa;
c) forme i sadržaja dnevnog izvoda depozitnog/transakcijskog računa;
d) primjene tarife za izvršene bankarske usluge;
e) načina i rokova za prijem naloga za prenos-plaćanje;
f) načina dostavljanja pregleda vraćenih naloga
g) mogućnost uspostavljanja elektronskog plaćanja i korištenja drugih instrumenata plaćanja
i obezbjeđenja plaćanja i
h) načina postupanja banke po zahtjevima Trezora.
2.4 OBEZBJEĐENJE RAČUNOVODSTVENE FUNKCIJE UNUTAR TREZORSKOG
POSLOVANJA U SKLADU SA ZAKONIMA KOJI REGULIŠU OVU OBLAST
2.4.1 Glavna knjiga trezora – jedna za cijelu općinu
6
Glavna knjiga trezora predstavlja osnovni element trezorskog poslovanja zajedno sa
jedinstvenim računom trezora. Svi računi koji postoje unutar JRT moraju biti obuhvaćeni
glavnom knjigom trezora, tj. sve promjene po stvarnom stanju računa moraju biti evidentirane u
glavnoj knjizi.
Glavna knjiga trezora je sistemska knjigovodstvena evidencija finansijskih transakcija i
poslovnih događaja na nivou budžetskih klasifikacija. Na kontima glavne knjige knjiži se stanje i
promjene cjelokupne imovine, obaveza, kapitala, prihoda, primitaka, rashoda, izdataka, rezultata
poslovanja i vanbilansne evidencije za sve budžetske korisnike na nivou organa vlasti koji donosi
budžet, kao i na nivou svih pojedinačnih korisnika tog budžeta.
Veoma je bitno naglasiti da na nivou općine i njenih budžetskih korisnika ne može više
postojati nijedna glavna knjiga osim glavne knjige općinskog trezora.
2.4.2 Pomoćne knjige
Pored glavne knjige trezora, u skladu sa računovodstvenim procedurama i pravilima,
jedan od bitnih elemenata procesa jesu pomoćne knjige; njih može biti više, ali sve moraju biti
povezane sa glavnom knjigom trezora.
Pomoćne knjige su knjige za unos podataka u trezoru i pomoćne knjige koje vode
budžetski korisnici.
Pomoćne knjige za unos podataka u trezor su:
 knjiga za unos narudžbenica,
 knjiga za unos obaveza,
 knjiga za plaćanje,
 knjiga potraživanja i
 modul Glavne knjige budžetskog korisnika kao informatički pristup za Glavnu
knjigu trezora, samo ako Služba odluči da dislocira ove aktivnosti kod
budžetskog korisnika.
Obavezne pomoćne knjige koje vode korisnici budžeta su:








knjiga ulaznih računa,
knjiga izlaznih računa,
knjiga skladišta,
knjiga (popis) inventara,
knjiga (popis) kapitalne imovine,
knjiga blagajne,
registar plaća i
knjiga duga.
Budžetski korisnici obavezno vode pomoćne knjige na kojima se knjiži stanje i promjene
nematerijalnih i materijalnih sredstava, zaliha materijala i sitnog inventara po vrsti i količini,
potraživanja i obaveze. Budžetski korisnici, po potrebi, vode i druge pomoćne knjige.
Pomoćna knjiga duga vodi se u službi za finansije.
7
Kroz glavnu knjigu i pomoćne knjige obezbjeđuju se sve funkcije u sistemu trezorskog
poslovanja. Internim kontrolnim postupcima utvrđuju se postupci prijema, kontrole, obrade i
unosa u poslovne knjige (pomoćne i Glavnu knjigu trezora) knjigovodstvenih dokumenata o
nastalim poslovnim promjenama. Također, propisuje procedure informatičke i funkcionalne
zaštite računovodstvenog sistema Glavne knjige trezora kao i pomoćnih knjiga trezorskog
poslovanja. Sva ova pravila donosi općinski načelnik na prijedlog Službe.
2.4.3 Obezbjeđenje vođenja fondovskog računovodstva
Budžetski korisnici vode knjigovodstvo budžeta po načelu fondovskog knjigovodstva.3
Fondovska klasifikacija je sistematski okvir koji omogućuje planiranje i evidentiranje finansijskih
promjena i transakcija budžeta po segmentima u svrhu osiguranja kontrole namjenskog trošenja
sredstava budžeta.
Budžetski korisnici će unositi podatke u računovodstvene knjige prema sljedećoj
fondovskoj klasifikaciji:
 opći fond (kod 01) - koristi se za iskazivanje svih izvora i sredstava, prihoda i rashoda
budžeta i budžetskih korisnika, osim onih koji se prema posebnim zakonskim zahtjevima
iskazuju u drugom fondu;
 fond prihoda po posebnim propisima (kod 02) - koristi se za evidentiranje svih aktivnosti
koje se finansiraju iz izvora prihoda koji se na osnovu propisa koriste samo u posebne
svrhe, isključivši kapitalne projekte, servisiranje duga i povjereničke fondove;
 fond namjenskih prihoda (kod 03) - koristi se za prihode koji proizlaze iz redovnih
aktivnosti budžetskih korisnika ili se ostvaruju slobodnom razmjenom robe i usluga na
tržištu od strane budžetskih korisnika, čija je namjena propisana u skladu sa
odgovarajućim zakonima;
 fond domaćih donacija (kod 04) - koristi se za računovodstveno iskazivanje domaćih
donacija i za evidentiranje svih aktivnosti koje se finansiraju iz domaćih donacija;
 fond inostranih donacija (kod 05) - koristi se za računovodstveno iskazivanje inostranih
donacija i za evidentiranje svih aktivnosti koje se finansiraju iz inostranih donacija;
 fond za servisiranje domaćeg duga (kod 06) - koristi se za računovodstveno iskazivanje
prihoda i primitaka koji su prikupljeni za izmirenje cijelog, ili dijela domaćeg duga, kao i
isplate kamata i otplate glavnice duga koje dospijevaju u narednim godinama;
 fond za servisiranje inostranog duga (kod 07) - koristi se za računovodstveno iskazivanje
prihoda i primitaka koji su prikupljeni za izmirenje cijelog, ili dijela inostranog duga, kao
i isplate kamata i otplate glavnice duga koje dospijevaju u narednim godinama;
 fond kapitalnih projekata (kod 08) - koristi se za računovodstveno iskazivanje
investicionih aktivnosti budžeta i budžetskih korisnika, kao i izvora prihoda i primitaka
koji se koriste za nabavku ili izgradnju stalnih sredstava.
Samo korištenje ovih kodova, odnosno korištenje putem softverske aplikacije, veliki je
korak u postizanju osnovnih ciljeva trezorskog poslovanja, a to je efikasno upravljanje i
raspolaganje budžetskim novcem. Fondovski kod omogućava da se u potpunosti kontrolišu i
ispravno evidentiraju sva namjenska sredstva, kao i da se evidentiraju izvori iz kojih dolaze. To
3
Pravilnik o knjigovodstvu budžeta u Federaciji Bosne i Hercegovine, Sl. Novine F BiH, broj: 1/11
8
predstavlja veliku prednost u odnosu na vrijeme kad se nisu koristili fondovski kodovi ili kad su
se koristili tek forme radi. Postavljanjem fondovskog računovodstva u sistem trezorskog
poslovanja gubi se potreba za otvaranjem namjenskih podračuna kod komercijalnih banaka, a
vođenje prihoda i rashoda po fondu omogućava menadžmentu da uvijek ima informaciju o
namjenskim sredstvima, prilivu, odlivu i stanju računa.
2.4.4 Vođenje računovodstva po organizacionoj jedinici, funkcionalnom kodu,
ekonomskom kodu (kontroli plana)
Uslov trezorskog poslovanja je računovodstvena funkcija, a uslov računovodstvenog
poslovanja je vođenje poslovnih promjena, odnosno njihovo evidentiranje po organizacionom,
funkcionalnom i ekonomskom kodu.
Organizaciona klasifikacija omogućuje identificiranje finansijske odgovornosti na nivou
primarnog, sekundarnog i tercijarnog budžetskog korisnika, a organizira se hijerarhijski na
osnovu organizacijske strukture općine, tako da svaki budžetski korisnik u okviru trezora dobiva
svoj organizacioni kod.
Što se tiče funkcionalnih i ekonomskih kodova, oni su propisani Zakonom i kontnim
planom.
2.5 OBEZBJEĐENJE BUDŽETSKE KONTROLE PRIJE POTPISIVANJA UGOVORA ILI
IZDAVANJA NARUDŽBE
Vrlo bitan element trezorskog poslovanja u postizanju njegovog cilja jeste obezbjeđenje
budžetske kontrole. To znači da se mora provjeriti ima li planiranih sredstava za te namjene u
budžetu, te koliko ima raspoloživih sredstava, prije nego što dođe do pokretanja postupka
nabavke. Ovim elementom, odnosno funkcijom trezora izbjegavaju se problemi; inače bi došlo do
nemogućnosti realizacije već ugovorenih obaveza ili prekoračenja odobrenih budžetskih
sredstava, što je do sada bio problem u većini budžeta.
Računovodstvena kontrola vrši se na nivou svakog korisnika budžeta i to obavezno prije
podnošenja zahtjeva za rezervaciju sredstava.
To podrazumijeva slijedeće postupke:
a) Provjera postupka pri nabavci roba i usluga i ustupanju radova u skladu sa propisima koji
uređuju ovu materiju;
b) Provjera da je usluga obavljena, odnosno da je isporučena roba u skladu sa narudžbom ili
ugovorom;
c) Kontrola knjigovodstvene dokumentacije: formalno, računski i suštinski.
Postupak kontrole obavlja ovlašteno lice za te poslove, a potpisivanje knjigovodstvene
dokumentacije vrši rukovodilac organa uprave, ili lice koga on pismeno ovlasti.
Kod korisnika budžeta, također se vrši i finansijska kontrola utroška sredstava u skladu sa
odobrenim budžetom. Ni jedna aktivnost, koja može prouzrokovati trošenje budžetskih sredstava,
ne može biti poduzeta od strane budžetskog korisnika bez prethodnog odobrenja Službe za
finansije.
9
2.6 REZERVACIJA SREDSTAVA PO BUDŽETSKIM POZICIJAMA
Trezor mora obezbijediti mogućnost da razvije funkciju koja odstupa od
knjigovodstveno-računovodstvenog priznavanja nastanka događaja, odnosno priznavanja troška,
rashoda ili prihoda, a to je da ima kategoriju potrošeno i kategoriju rezervirano u svojim
evidencijama. Prije uvođenja trezora, praksa je bila da se u računovodstvu evidentiraju samo
fakture i situacije prispjele u općinu, a narudžbe i ugovore u zvaničnoj evidenciji ne. Trezor to
treba prevazići i obezbijediti da prije potpisivanja ugovora budu umanjena i sredstva na
budžetskoj poziciji za iznos buduće ugovorene ili za iznos izdate narudžbe. Ovakav pristup
trezora menadžmentu pruža potpunu informaciju, koja je i ažurna i blagovremena.
Roba i usluge nabavljaju se putem narudžbenice, osim u izuzetnim slučajevima kao što su
komunalne usluge, hitne nabavke kod poznatih dobavljača i slično.
Kad se ukaže potreba za nabavkom određene vrste robe ili izvršenjem neke usluge od
strane dobavljača, lice koje rukovodi nabavkama o tome obavještava, pismenim zahtjevom za
nabavkom koju potpisuje rukovodilac budžetskog korisnika ili lice koje ono pismeno ovlasti.
Ovaj zahtjev se potom dostavlja u službu za finansije.
Na taj zahtjev poslije provjere planiranih i raspoloživih sredstava u budžetu Služba za
finansije daje suglasnost i isti predstavlja dokument za unos narudžbenice u modul nabavki.
Zahtjev mora imati sve elemente koji su potrebni za unos podataka na narudžbenici (podatke o
dobavljaču, vrsti, količini i cijeni robe ili usluga).
Saglasnost, koja se u sistemu odobri, proizvodi rezervaciju sredstava u budžetu korisnika
budžeta, i predstavlja osnovu za izdavanje narudžbenice, što ustvari znači smanjenje raspoloživih
sredstava u budžetu, za ukupan iznos nabavke.
Korisnik budžeta, obavezan je svakodnevno pregledati i utvrditi rezervaciju sredstava po
osnovu narudžbenica.
2.7 VLASTITI PRIHODI BUDŽETSKIH KORISNIKA
Korisnici budžeta, mogu ostvariti prihode po osnovu obavljanja sopstvene djelatnosti i po
osnovu obavljanja ostalih poslova na tržištu. Pod vlastitim prihodima podrazumijevaju se i
prihodi koje korisnici budžeta ostvare u internom poslovanju između korisnika budžeta na istom
ili drugom nivou vlasti i isti moraju biti planirani u budžetu za tekuću fiskalnu godinu. Ovi
prihodi uplaćuju se na depozitni račun trezora, a mogu se naplaćivati i u gotovini.
Prihode ostvarene u gotovini korisnici budžeta dužni su uplatiti na depozitni račun i to
najkasnije narednog radnog dana. Naplaćena gotovina ne može se koristiti za izmirenje tekućih
obaveza, jer bi se na taj način onemogućila cjelovita kontrola nad prihodima i rashodima.
Prikupljanje, evidentiranje i raspolaganje vlastitih prihoda budžetskih korisnika treba biti u
skladu sa zakonskim okvirom a uređeno pravilnicima, instrukcijama i procedurama koje donosi
načelnik, odnosno Općinsko vijeće na prijedlog Službe za finansije.
Kroz Pravilnik o korištenju sopstvenih prihoda će se regulisati način na koji budžetski
korisnici raspolažu svojim prihodima. Svaki korisnik će morati kao sastavni dio plana budžeta
uključiti i plan potrošnje vlastitih prihoda koji će biti dio budžeta za tog korisnika.
10
2.8 CENTRALIZOVANO PLAĆANJE SVIH IZDATAKA
Da bi trezorski sistem poslovanja efikasno funkcionisao, jedan od elemenata koji mora
biti uspostavljen je i centralizovano plaćanje svih izdataka sa jedinstvenog računa trezora. To
znači da će trezor plaćati sve izdatke za sve budžetske korisnike s jednoga mjesta.
Unesene obaveze korisnika plaćaju se sa jedinstvenog računa trezora, putem pomoćne
knjige za plaćanja, za koju je nadležan Trezor. Plaćanje se vrši na osnovu liste prispjelih obaveza
za plaćanje, prema prioritetima propisanim odredbama Odluke o izvršavanju budžeta, kao i visini
raspoloživih novčanih sredstava.
Trezor vrši odabir plaćanja i izrađuje registar naloga za plaćanje koji se, nakon potpisa
ovlaštenih lica, šalje na realizaciju poslovnoj banci. Po izvršenom plaćanju banka dostavlja izvod
Trezoru, koji vrši kontrolu izvršenog plaćanja, odnosno poravnanje podataka iz izvoda banke sa
podacima iz pomoćne knjige za plaćanje.
Plaćanje se vrši zbirnim nalozima za plaćanje, sa potpisima lica koja raspolažu
finansijskim sredstvima u jedinici lokalne samouprave.
2.9 CENTRALIZOVANI OBRAČUN I ISPLATA PLAĆA
Element koji se treba obezbijediti da bi se moglo govoriti o potpuno obezbijeđenom
trezorskom sistemu poslovanja je i centralizovani obračun i isplata plaća za sve budžetske
korisnike na nivou lokalne samouprave. To znači da svi budžetski korisnici trezoru dostavljaju
podatke za obračun i isplatu plaća, a da trezor iz sistema vrši isplatu za sve uposlenike za koje se
plaća obezbjeđuje iz budžeta.
2.10 OPERATIVNI PLAN IZVRŠENJA BUDŽETA
Trezor kao organizaciona jedinica ni u funkcionalnom smislu nema nadležnosti za
budžetsko planiranje, tj. za proceduru planiranja budžeta za fiskalnu godinu. Nadležnost trezora
počinje usvajanjem budžeta i svodi se na praćenje izvršenja budžeta i izvještavanjem o njegovom
izvršenju.
Da bi trezor ostvario jedan od ciljeva koji stoje pred njim, a to se odnosi na kvalitetno
obezbjeđenje izvršenja budžeta, treba osigurati još jedan bitan element trezorskog poslovanja: to
je mjesečni plan priliva i odliva budžetskih prihoda i rashoda. Svi budžetski korisnici moraju za
trezor da pripremaju i podnose prijedloge operativnih budžeta za izvršavanje usvojenog budžeta,
mjesečno i tromjesečno, kako bi isti mogao pripremati mjesečni i tromjesečni plan na nivou cijele
općine.
Nakon usvajanja godišnjeg budžeta i odobravanja operativnih planova, Služba za
finansije obavezna je izvijestiti budžetske korisnike o odobrenim sredstvima. Budžetski korisnici
odgovorni su za naplatu i ubiranje prihoda u svojoj nadležnosti.
Budžetski korisnici na osnovu alokacije raspoloživih budžetskih sredstava pripremaju i
dostavljaju prijedloge operativnih budžeta službi za finansije za izvršenje usvojenog budžeta. U
11
prijedlozima operativnih budžeta bit će obuhvaćeni rashodi i izdaci za svaki mjesec. Rashodi i
izdaci se mogu izvršiti samo ako su u skladu sa usvojenim operativnim budžetom. Služba za
finansije izdaje instrukcije budžetskim korisnicima u cilju ispravnog operativnog planiranja.
Stvarni rashodi svakog budžetskog korisnika moraju biti u skladu sa budžetskim
iznosima planiranim za svaki odobreni operativni plan. Sredstva budžetskih korisnika dodjeljuju
se na osnovu raspoloživih sredstava budžeta, a njihov iznos Služba finansija će saopštiti svakom
budžetskom korisniku prije početka razdoblja na koje se odnosi: budžetski korisnici mogu
zaključivati ugovore o nabavci roba, izvođenju radova i obavljanju usluga na osnovu operativnih
planiranih iznosa, u skladu sa okvirnim zakonskim propisima, kao i aktima koje donosi Služba za
finansije općine.
Operativno planiranje je pravo i obaveza svakog korisnika budžeta. Svaki korisnik
budžeta dužan je da što preciznije planira mjesečne rashode i izdatke, jer od toga zavisi
blagovremenost i kontinuiranost u izvršavanju njegovih obaveza.
Velika odgovornost i obaveza kod trezorskog poslovanja je na službi za
finansije, koja će morati preuzeti aktivnu ulogu i učiniti dodatne napore u toku pripreme za
prelazak na trezorsko poslovanje. Posebno treba obratiti pažnju na planske funkcije, koje moraju
biti prilagođene trezorskom poslovanju.
U slučaju da rashodi odstupaju od mjesečnog dinamičkog plana, Odlukom o izvršenju
budžeta općine potrebno je definisati jasno uslove pod kojima se vrši interna preraspodjela
sredstava unutar stavki budžeta korisnika, najviše do 10% odobrenih sredstava za tog korisnika,
prateći FBIH Zakon o budžetima. Preraspodjela između korisnika budžeta mora biti definisana
Odlukom o izvršenju budžeta općine.
2.10 UPRAVLJANJE OPĆINSKIM DUGOM
Zadatak i bitan element trezora je obezbjeđenje evidencije o zaduženju jedinice lokalne
samouprave i njeno praćenje, kao i ažuriranje i priprema svih izvještaja o izvršenju i prijedloga za
menadžment kako bi se u ovoj oblasti donijele ispravne odluke u skladu sa Zakonom.
Budžetski korisnici se ne mogu zaduživati. U slučaju potrebe za zaduživanjem općine,
proceduru će provesti Služba za finansije uz prethodno usvojene odluke Općinskog vijeća na
prijedlog Načelnika i Službe za finansije.
Isti zadatak trezor ima kada je u pitanju imovina jedinice lokalne samouprave.
2.11 OBEZBJEĐENJE ZAKONOM UTVRĐENIH IZVJEŠTAJA
Zadatak trezora i bitni element trezorskog poslovanja je i izvještavanje o finansijskom
poslovanju jedinice lokalne samouprave, uključujući i zakonima propisane sve vrste izvještaja
prema svim nivoima vlasti. Ovdje su redovni izvještaji o izvršenju budžeta propisani zakonima i
drugim propisima o finansijskom izvještavanju i godišnjem obračunu.
2.12 IZVJEŠTAJI BUDŽETSKIH KORISNIKA PO RAZNIM OSNOVAMA
12
Da bi trezor u potpunosti obezbijedio svoje ciljeve, bitan element trezorskog poslovanja
koji se mora postići je i izvještavanje po svim osnovama budžetskih korisnika, pogotovo kod onih
budžetskih korisnika kod kojih postoji značajna menadžerska funkcija. Izvještaji budžetskim
korisnicima posebno se odnose na one korisnike koji imaju svoje prihode i utvrđenu namjenu
utroška tih prihoda; ažurna informacija je u ovakvim slučajevima neophodna.
Dodatni finansijskih izvještaji su po pravilu periodični izvještaji (mjesečni i kvartalni), a
prema potrebi mogu biti sedmični i dnevni. Svrha ovih izvještaja može biti dodatno izvještavanje
o izvršenju budžeta, plaćanju obaveza, o stanju novčanih sredstava na određeni dan ili u kraćem
vremenskom periodu kao što su: stanje salda na računima na određeni dan, stanje oročenih
sredstava, iznos prikupljenih prihoda za određeni period (ukupno ili po osnovnim grupama
prihoda) i sl.
Izvještaji se izrađuju po zahtjevu i za potrebe općinskog vijeća, načelnika, rukovodećih
službenika, kao i po zahtjevu i za potrebe budžetskih korisnika koji su, na osnovu zakonskih
propisa, ovlašteni da iste zahtijevaju. Formu i sadržaj dodatnih finansijskih izvještaja, kao i
odobrenje za njihovu izradu i dostavljanje, utvrđuje načelnik na prijedlog Služba za finansije.
2.13 SOFTVERSKI PAKET ZA PODRŠKU TREZORSKOM POSLOVANJU
Potreban element trezorskog poslovanja je i adekvatan softverski paket, bez kojeg nije
moguće uspostaviti trezor s ciljevima i elementima koji su navedeni.
Priprema tenderske dokumentacije za softverski paket je vrlo zahtjevan, stručan,
odgovoran posao od kojeg zavisi mnogo toga u sutrašnjem funkcionisanju trezora.
Naime, pri izradi tenderske dokumentacije mora se riješiti prvo hoće li općina ići na
kupovinu postojećeg softverskog rješenja kao gotovog proizvoda, ili će se opredijeliti za izradu
novog rješenja ili za doradu postojećeg rješenja. Isto tako, mora se odlučiti hoće li sama ići u ovaj
projekat, ili će to uraditi možda u saradnji s nekom drugom općinom.
U tenderskoj dokumentaciji moraju se detaljno razraditi svi zahtjevi koji se traže od
aplikacije, precizno, tačno i nedvosmisleno, s ciljem da oni pokriju elemente i funkcije trezorskog
poslovanja koje smo naveli u poglavlju I.
U pripremi kompleksne tenderske dokumentacije trebalo bi da učestvuju stručnjaci za
informatičku tehnologiju, pravnici, ekonomisti, računovođe i protokol. Ukoliko općina ne
posjeduje dovoljno iskusan kadar za pripremu ovakve dokumentacije, mogu se angažovati i
vanjski saradnici.
Softver je kompleksan i njime se može postići mnogo ukoliko je adekvatan. Navest ćemo
samo neke od neophodnih automatizovanih funkcija softvera:
1. Unos usvojenog budžeta u softversku aplikaciju trezorskog poslovanja,
2. Automatska provjera raspoloživih sredstava i budžeta prije izdavanja narudžbenice ili
ugovora,
3. Automatsko rezervisanje sredstava na budžetnoj poziciji odmah po izdavanju narudžbe ili
ugovora,
13
4.
-
Vođenje računovodstva po svim Zakonom utvrđenim obavezama i to:
fondovski kod,
ekonomski kod,
funkcionalni kod, i
organizacioni kod.
5. Automatsko kreiranje svih knjiga
- glavna knjiga,
- pomoćne knjige (nabavka, obaveza, potraživanja...).
6. Automatska obrada svih promjena po svim računima unutra JRT-a,
7. Elektronska razmjena fajlova izvoda i naloga sa komercijalnim bankama kod kojih su
otvoreni računi jedinica lokalne samouprave,
8. Automatska razmjena s već postojećim aplikacijama koja se bave nekom od funkcija
trezora (obračun plaća, potraživanja i sl.),
9. Automatsko formiranje PDV prijave sa pregledom svih neodbitnih i odbitnih stavki,
10. Mogućnost automatskog popisa stalnih sredstava,
11. Automatsko formiranje svih zakonskih izvještaja, kao i mogućnost kreiranja raznih
internih izvještaja.
Svako softversko rješenje ima svoju specifičnost, kao što je i svaka organizacija jedinice
lokalne samouprave različita, pa je stoga vrlo teško govoriti o konkretnijim mogućnostima i
zahtjevima prema softverskom rješenju. Pored navedenih zahtjeva i mogućnosti softverske
aplikacije, ona u tehničkom smislu treba biti aktuelna, brza, efikasna, održiva i nadasve sigurna.
Ovi elementi se mogu vrlo teško postići bez ljudi kvalifikovanih za informatičku tehnologiju.
Ukoliko se jednim softverskim rješenjem obezbijede svi nabrojani elementi i funkcije trezora,
onda se može reći da je općina usvojila i prešla na trezorski sistem poslovanja.
14
3.
AKCIONI PLAN
POSLOVANJA
UVOĐENJA
TREZORSKOG
OBLIKA
1. Donošenje odluke o uspostavi registra budžetskih korisnika
2.
Uspostava registra budžetskih korisnika
3. Priprema tenderske dokumentacije za izbor banke ili banaka kod kojih će biti otvoren
depozitni i ostali računi općine
4. Javni poziv za odabir banke u skladu sa ZJN
5. Odluka o otvaranju depozitnog i ostalih računa kod odabranih banaka
6. Donošenje odluke o ovlaštenju za potpisivanje naloga za plaćanje sa JRT
7. Uputstvo o izvršavanju budžeta sa JRT
8. Instrukcija o postupku za uplatu vlastitih prihoda i prihoda od pružanja javnih usluga i
donacija
9. Pravilnik o korištenju prihoda ostvarenih od osnovnih djelatnosti budžetskih korisnika
10. Odluka o ukidanju računa i podračuna budžetskih korisnika
11. Priprema tenderske dokumentacije za softversko rješenje
12. Javni poziv za softversko rješenje u skladu sa ZJN
13. Donošenje odluke o nabavci, izradi ili doradi sofverskog rješenja
14. Implementacija odabranog softverskog rješenja
15. Edukacija uposlenih o sistemu trezorskog poslovanja i softverskom rješenju
16. Izrada i donošenje pravilnika o kretanju finansijske dokumentacije u službi za finansije
17. Izrada i donošenje pravilnika o kretanju finansijske dokumentacije između službe za
finansije i ostalih budžetskih korisnika
18. Izmjene pravilnika o organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u službi za finansije
19. Testiranje softverskog rješenja
20. Izrada pravilnika o sigurnosti i zaštiti informatičke opreme i podataka
21. Odluka o početku funkcionisanja trezora
22. Korištenje softverskih rješenja u produkcionom okruženju
Download

Vodič za uspostavljanje trezora - Savez općina i gradova Federacije