Škola za dizajn tekstila i kože
Novi Pazar
PREDMET: GRAĐEVINSKI
2.5. STENE
MATERIJALI
 Stena je skup sačinjen od jednog ili više MINERALA
određenog hemijskog sastava i određene strukture.
 Nauka koja se bavi izučavanjem stena naziva se
petrologija. Nauka koja se bavi opisivanjem stena
naziva se petrografija.
 Stene se prema broju minerala dele na:
– monomineralne, koje su izgrađene samo od jednog
minerala i
– polimineralne, koje su izgrađene od nekoliko
mineralnih vrsta.
•MONOMINERALNE
Primer: krečnjak (izgrađen od minerala kalcita – CaCO3)
•POLIMINERALNE
Primer: granit (izgrađen od kvarca, feldspata i liskuna –
biotita)
Kvarc
Granit
Biotit
Feldspat
Prema načinu postanka, STENE se dele na:
MAGMATSKE
- dubinske (granit, sijenit, diorit, gabro, peridotit)
- izlivne (riolit, trahit, dacit, andezit, bazalt)
- žične
SEDIMENTNE
- klastične (breča, konglomerat, peščar, alevrolit, glina)
- hemijske (krečnjak, dolomit, bigar)
- organogene (krečnjak, kreda, rožnac)
METAMORFNE
- regionalno metamorfne (mermer, kvarcit, škriljac, gnajs)
- kataklastične
- kontaktno metamorfne
- autometamorfne
MAGMATSKE STENE
- Magmatske stene se drugačije nazivaju i eruptivne
stene.
- Nastale su očvršćavanjem magme u Zemljinoj
unutrašnjosti odnosno očvršćavanjem lave na površini
Zemlje.
- Dele se na dubinske i površinske (izlivne i žične).
- Prva Zemljina kora je bila sastavljena samo od
magmatskih stena, a tek kasnije je, pod uticajem
padavina, erozivnih procesa i tektonskih pokreta došlo do
stvaranja metamorfnih i sedimentnih stena.
- Struktura zavisi od toka kristalizacije i može biti zrnasta i
porfirska.
- Tekstura zavisi od rasporeda sastojaka u masi stene.
Struktura magmatskih stena
Zrnasta struktura javlja se kod dubinskih magmatskih stena
Kristalizacija je, tom prilikom, tekla polagano, tako da su svi
minerali mogli da iskristališu u zrnima približno iste veličine.
Površine se dobro poliraju.
Prema dimanzijama zrna, može biti:
krupnozrna (preko 5 mm);
srednjezrna (od 1 - 5 mm);
sitnozrna (ispod 1 mm).
Struktura magmatskih stena
Porfirska struktura javlja se kod površinskih magmatskih
stena.
Kristalizacija je, tom prilikom, tekla brže, tako da se svi
minerali nisu mogli iskristalisati u zrnima približno iste
veličine.
Pri obradi ostaju hrapave površine i ne mogu se polirati.
DUBINSKE MAGMATSKE STENE
GRANIT
DIORIT
GABRO
SIJENIT
POVRŠINSKE MAGMATSKE STENE
RIOLIT
ANDEZIT
DACIT
BAZALT
GABRO i BAZALT
SEDIMENTNE STENE
Sedimentne ili taložne stene (lat. sedimentare - taložiti)
su nastale od produkata hemijske i mehaničke prerade
ranije stvorenih magmatskih, starijih sedimentnih i
metamorfnih stena.
Javljaju se u vidu naslaga (slojeva).
Sedimentne stene se prema načinu postanka dele na :
−Klastične (mehaničke),
−Hemijske,
−Organogene.
Prema stepenu dijageneze ili litifikacije, dele se na:
−nevezane sedimente
−poluvezane sedimente
−vezane sedimente stene
METAMORFNE STENE
Metamorfne stene nastaju procesom metamorfoze od
neke magmatske ili sedimentne stene.
Grčki: metá=promena
morphé=oblik
Pod metamorfozom se podrazumeva delovanje visoke
temperature pritiska, vodene pare i gasova.
GNAJS
• Srednjo-krupno- grubozrne, srednjeg do visokog
stepena metamorfizma i specifičnog sklopa
• Tekstura: škriljava - ubrana, trakasta, okcasta
• Struktura: granoblastična, lepidoblastična,
porfiroblastična
• Mineralni Sastav: kvarc, feldspati (ortoklas, mikroklin,
plagioklas), muskovit, biotit. Sporedni sastojci mogu
biti granati, staurolit, silimanit
• Rasprostranjenost: Srpsko-makedonski masiv, Istočna
Srbija, Banat, Stalać, Bujanovac, Vranje, Lebane, Vršac
• Upotreba kao ukrasni kamen
MERMERI
• Stene masivne teksture i saharoidnog izgleda koje
nastaju metamorfozom krečnjaka i dolomita.
• Prema mineralnom sastavu razlikuju se krečnjački i
dolomitski mermeri, pri čemu su prvi znatno
rasprostranjeniji
• Struktura: granoblastična, sitnozrna do grubozrna
• Mineralni sastav: kalcit ili dolomit
• ako sadrže muskovit nazivaju se cipolini
• Boja: zavisi od čistoće primarnog materijala. Čisti
mermeri su bele boje i saharoidni. Mogu biti i
zelenkasti, plavkasti, crvenkasti, .uãkasti, sivi ili potpuno
crni
KVARCITI
• Stene sa više od 80 % kvarca, vrlo tvrde
• Struktura: granoblastična, blastopsamitska
• Tekstura: masivna, ali postoje i škriljavi tipovi
• Monomineralne stene: kvarc
• Nekad mogu da sadrže male količine liskuna ili
metamorfnih indeks minerala: hloritoid, disten, silimanit
• Upotreba: vatrostalna industrija, hemijska industrija
HVALA NA PAŽNJI!
Download

2.5_stene