Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u
Bosni i Hercegovini
Uspostavljanje Regionalnog Centra za treman otpada za
područje Grada Sarajeva i susjednih opština
Mart 2014,
Radna verzija
Program: Opštinksi Program za upravljanje
komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Konsultant: Grontmij-Denmark – Grontmij-Sweden
Kancelarija Programa u BiH: Josipa Vancaša 10
71000 Sarajevo, BiH
Tel:
+ 387 (0) 33 209 621
www.bih-waste.se
Gunnar Linder
Team Leader
[email protected]
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Table of Content
1
2
3
4
5
6
Uvod................................................................................................................................8
Pozadina .........................................................................................................................9
2.1 Opštinski program za upravljanje komunalnim otpadom u BiH ...............................9
2.2 Deponija Smiljevici mora biti zatvoren do 2020. godine ..........................................9
2.3 Kanton Sarajevo treba novu regionalnu deponiju ...................................................9
2.4 Više regionalnih deponija nije opcija.....................................................................10
Ambicija za tretman otpada na regionalnom nivou.........................................................11
Međuopštinska kompanija .............................................................................................12
4.1 Da li je ovo ostvarivo? ..........................................................................................12
4.2 Aktivnosti..............................................................................................................12
4.2.1 Novi Regionalni centar za tretman otpada.................................................12
4.2.2 Rad postojećih deponija............................................................................12
4.2.3 Zatvaranje lokalnih smetlišta .....................................................................13
4.2.4 Prikupljanje statističkih podataka...............................................................13
4.2.5 Vizija - Misija - Vrijednosti međuopštinske kompanije................................13
4.2.5.1 Vizija............................................................................................13
4.2.5.2 Misija ...........................................................................................13
4.2.5.3 Vrijednosti ...................................................................................13
4.3 Opštine učesnice..................................................................................................14
4.4 Doprinos opština ..................................................................................................15
4.5 Organizacija .........................................................................................................16
4.5.1 Nadzorni odbor .........................................................................................17
4.5.2 Izvršni Odbor.............................................................................................17
4.5.3 Generalni direktor......................................................................................17
4.5.4 Finansije i administracija ...........................................................................17
4.5.5 Technički sektor ........................................................................................18
4.5.6 Odjel za pravne poslove............................................................................18
4.5.7 Kvalilifiackje uposlenika.............................................................................18
4.6 Procijenjeni budžet ...............................................................................................18
4.6.1 Investicije ..................................................................................................18
4.6.2 Prihod .......................................................................................................19
4.6.3 Rashodi.....................................................................................................19
4.6.4 Tabela budžeta .........................................................................................19
Izgradnja novog regionalnog centra za tretman otpada .................................................20
5.1 Mjesto...................................................................................................................20
5.2 Objekti centra .......................................................................................................20
5.2.1 Ulazni dio sa minimum četiri kolske vage ..................................................20
5.2.2 Deponija kategorije B za komunalni otpad ................................................20
5.2.3 Postrojenje za preradu ocjednih voda .......................................................20
5.2.4 Tretman deponijskih gasova .....................................................................21
5.2.5 Postrojenje za drobljenje i sortiranje građevinskog otpada ........................21
5.2.6 Postrojenje za kompostiranje – jednostavni red ........................................21
5.2.7 Objekt za predtretman kabastog otpada....................................................21
5.2.8 Dovoljno prostora za dodatne aktivnosti....................................................21
5.3 Investicija .............................................................................................................21
5.4 Troškovi rada i prosječna naknada na ulazu u regionalni centar...........................22
5.5 Prosječna naknada tokom tranzcionog perioda ....................................................23
Pšrijedlog podrške novom regionalnom centru za tertman otpada.................................25
6.1 Capacity Development Program ...........................................................................25
6.1.1 Tim za podršku .........................................................................................25
6.1.1.1 Podrška u upravljanju – Vođa tima ..............................................25
6.1.1.2 Stručnjak za upravljanje otpadom................................................25
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 2
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
7
8
Grontmij
6.1.1.3 Pravni svjetnik .............................................................................26
6.1.1.4 Stručnjak za finansije...................................................................26
6.1.2 Budžet.......................................................................................................26
6.2 Projekt za centar za tretman otpada .....................................................................26
6.2.1 Projektni tim ..............................................................................................26
6.2.1.1 Inžinjer za deponiju – glavni proektant.........................................26
6.2.1.2 Građevinski inžinjer .....................................................................26
6.2.1.3 Mašinski inžinjer ..........................................................................27
6.2.1.4 Inžinjer za pitanje otpadnih voda .................................................27
6.2.1.5 Geolog.........................................................................................27
6.2.1.6 Projektni tim – stručnjaci raznog profila .......................................27
6.2.2 Budžet.......................................................................................................27
6.3 Nadzor tokom izgradnje........................................................................................27
6.3.1 Glavni nadzorni organ (stručnjak za nadzor) .............................................28
6.3.2 Budžet.......................................................................................................28
Plan implementacije ......................................................................................................29
Zaključak .......................................................................................................................30
8.1 Buduća uloga zainteresovanih strana...................................................................30
8.1.1 Državna ministarstva.................................................................................30
8.1.2 Entitetska ministarstva ..............................................................................30
8.1.3 Kantonalna ministarstva ............................................................................30
8.1.4 Opštine .....................................................................................................30
8.1.5 Javna preduzeća.......................................................................................30
8.1.6 Uposlenici javne uprave i javnih preduzeća...............................................31
Slika 1: Opštine učesnice, Širi region Sarajeva.....................................................................15
Slika 2: Organogram ............................................................................................................16
Slika 3: plan implementacije .................................................................................................29
Tabela 1: Opštine učesnice, Širi region Sarajeva .................................................................14
Tabela 2: Godišnji operativni budžet mađopštinske kompanije.............................................19
Tabela 3: Nacrt ivesticionog plana za novi regionalni centar za tretman otpada ...................22
Tabela 4: Godišnji operatvini troškovi i prosječni troškovi tretmana opada po toni
otpada u novom regionalnom centru.......................................................................23
Tabela 5: procjena naknade na ulazu po toni otpada u periodu tranzicije.............................24
Tabela 6: Budžet za podršku programu................................................................................26
Tabela 7: Budžet za projektovanje regionalnog centra za tretman otpada ............................27
Tabela 8: Budžet za nadzor nad izgadnjom regionalnog centra za tretman otpada ..............28
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 3
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Skraćenice
Organizacije/Institucije/Tijela
BiH
FBiH
RS
Sida
WB
MoFTER
FMOT
MPG
Bosna i Hercegovina
Federacija Bosne i Hercegovine
Republika Srpska
Švedska Agencija za međunarodnu saradnju i razvoj (Swedish
International Development Cooperation Agency)
Svjetska Banka (World Bank)
Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH
Federalno ministarstvo okoliša i turizma
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS
Opšti pojmovi
BAM ili KM
EURO
BMW
CDW (C&DW)
EIA
EU
HCW
HCRW
HHW
HS
MBT
MSW
SWM
PDV
WEEE
WFD
WID
WM
WMP
WTE
nacionalna valuta Bosne i Hercegovine (konvertibilna marka)
Službena novčana jedinica Evropske Unije
Biorazgradivi komunalni otpad
Građevinski otpad
Procjena uticaja na okolinu
Evropska Unija
Medicinski otpad
Opasni medicinski otpad
Kućni (komunalni) opasni otpad
Opasne supstance
Mehanički biološki tretman
Opštinski (komunalni) čvrsi otpad
Upravljanje čvrstim otpadom
Porez na dodanu vrijednost
Elektronski i električni otpad
Okvirna direktiva o otpadu
Direktiva o spaljivanju otpada
Upravljanje otpadom
Plan upravljanja otpadom
Energija iz otpada
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 4
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Definicije: Novi Zakon o upravljanju otpadom RS (sl. glasnik RS 111/13) prenosi
definicije iz EU direktiva. U tom kontekstu definicije navedene u ovom materijalu su
prenesene u propise RS. Zakono o upravljanju otpadom u FBiH (Sl .Novine FBiH 33/03 i
72/09) takođe u najvećoj mjeri prenosi definicije navedene u tekstu.
Otpad je materija ili predmet kojeg posjednik odbacuje, namjerava da odbaci ili je obavezan
da odbaci.
Vrste otpada:
Životinjski otpad (otpad životinjskog porijekla) – Proizvodi životinjskog porijekla koji nisu
namijenjeni ljudskoj upotrebi; tijela životinja i/ili dijelovo tijela životinja.
Biorazgradivi otpad označava svaki otpad koji ima sposobnost da se aerobno ili anaerobno
razgrađuje (npr. hrana, baštenski otpad, papir, karton itd).1
Bio-otpad znači biorazgradivi baštenski i parkovski otpad, hranu i otpad iz kuhinje iz
domaćinstava, restorana, maloprodajnih objekata, te sličan otpad iz pogona koji je bave
preradom hrane.
Građevinski otpad - otpad koji nastaje tokom izgradnje ili demontaže zgrada, puteva i
drugih objekata (za stanovanje ili industrijskih), koji nije klasifikovan kao opasan otpad.
Zeleni otpad – Biljni otpad
Otpad iz doćinstva - otpad iz redovnih aktivnosti domaćinstava klasificiran u kategoirjama
15.01 i 20 Evropske liste otpada.
Opasni otpad – zajednički naziv za otpad koji spada u kategorije otpada definisane kao
opasne i / ili imaju najmanje jedan sastojak ili dio koji su opasni.
Opasni otpad iz domaćinstava: otpad iz domaćinstava koji je opasan.
Inertni otpad znači otpad koji nije doživio značajne fizičke, hemijske ili biološke
transformacije. Inertni otpad se neće rastvoriti, izgorjeti ili na drugi način fizički ili hemijski
reagovati, biorazgraditi ili negativno uticati na druge materija sa kojima dolazi u kontakt na
način koji bi mogao da dovede do zagađenja životne sredine ili štete po ljudsko zdravlje.
Ukupna zagađenja koje sadrži otpad i eko-toksičnost procjednih voda moraju biti beznačajni,
a posebno ne smiju da ugrožavaju kvalitet površinskih i / ili podzemnih voda
Komunalni otpad podrazumijeva otpad iz domaćinstava, kao i drugi otpad koji zbog svoje
prirode ili sastava, je sličan otpadu iz domaćinstava,
Ambalažni otpad - pakovanja ili materijal za pakovanje koji zadovoljavaju definiciju otpada,
Otpad koji se može reciklirati – otpad koji može biti materijal u procesu proizvodnje iz
kojeg se može dobiti orginilana sirovina ili se može upotrijebiti za druge svrhe.
1
Treba notirati da je biorazgradivi otpad širi pojam od bio-otpada kojeg definiše WFD.
Biorazgradivi otpad uključuje i papir, karton, drvo, tekstil itd. .
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 5
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Otpad sličan otpadu iz domaćinstva - sličan otpad iz industrije, trgovine, poslovne ili javne
administracije, koji po svom sastavu i osobinama jeste isti kao kućni otpad, te se na isti način
sakuplja, transportuje, obrađuju i čuva.
Čvrsti otpad - komponente iz kućnih ili industrijskih aktivnosti, koje nemaju vrijednost za
korisnika i namijenjen je da se preda operatoru koji vrši prikupljanje otpada.
Specijalni otpad - otpad, čije rukovanje, prikupljanje, transport i skladištenje podliježu
režimu koji je regulisan propisima kako bi se izbjegli negativni uticaji na zdravlje ljudi, imovinu
i životnu sredinu,
Ulični otpad - otpad sa javnih površina, od dnevnih aktivnosti stanovništva, zelenih površina,
od životinja, te čvrstih čestica iz atmosfere
WEEE – otpad od električnih i elektronskih uređaja.
Proizvodi:
Kompost - proizvod koji proističe iz fermentacije i aerobne / anaerobne ili mikrobne
razgradnje organske komponente otpada koji je predmet kompostiranja
Upravljanje otpadom i operateri upravljanja otpadom:
Sistem javne higijene - svi tehnološki objekti, oprema i specifična postrojenja, objekti i
zemljište koji su funkciji sanitacije.
Upravljanje otpadom podrazumijeva sakupljanje, transport, ponovnu upotrebu i odlaganje
otpada, uključujući i nadzor takvih operacija i stalno staranje o mjestima odlaganja,
uključujući i akcije koje preduzimaju agenti i/ili brokeri.
Broker znači bilo koju aktivnost kojom se organizuje oporavak ili odlaganje otpada u ime
drugih, uključujući u obzir i radnje kojima broker ne dolazi u fizički posjed otpada.
Diler - bilo koje djelovanje usmjereno na kupovinu i/ili prodaju otpada, uključujući i takve
djelatnosti kojima diler ne dolazi u fizički posjed otpada.
Posjednik - proizvođač otpada, ili fizičko odnosno pravno lice koje je u posjedu otpada.
Operater podrazumijeva fizičko ili pravno lice odgovorno za deponovanje u skladu sa
propisima države članice u kojoj se nalazi deponija; to lice ne mora da bude isto u vremenu
od pripremne faze do faze poslije zbrinjavanja.
Proizvođač otpada označava bilo koje lice čije aktivnosti proizvode otpad (izvorni
proizvođač otpada) ili nekoga ko vrši prethodnu obradu, miješanje ili druge operacije koje
rezultiraju u promenama u prirodi ili sastavu otpada.
Obavljanje usluge
Pokazatelji poslovanja - parametri poslovanja u usluzi sanitacije, koji postavljaju minimalne
nivoe kvaliteta i performansi operatora u skladu sa uslovima određenim dozvolom.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 6
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Nivo usluge u oblasti otpada mora da ispuni potrebe korisnika, pokazatelje učinka odobrene
od strane lokalnih vlasti, potrebama razvoja zajednice, na osnovu pokazatelja učinka
nadležnih propisa.
Objekti (postrojenja):
Deponija - konačna lokacija za odlaganje otpada skladištenjem na zemlju ili pod zemlju.
Transfer stanica - prostor specijalno uređen za privremeno skladištenje otpada sakupljenog
na istom lokalitetu ili na različitim lokalitetima kako bi ih prevezli do centralne stanice za
sortiranje / tretman ili deponovanje otpada.
Zeleni sabirni punktovi/zelena ostrva/zelena odlagališta - prostor specijalno uređen za
privremeno skladištenje frakcija otpada sakupljenog iz domaćinstava, kako bi se isti prevezli
do centralne stanice za sortiranje / tretman ili deponije otpada.
Aktivnosti:
Sakupljanje - grupisanje otpada, uključujući i preliminarno sortiranje i preliminarno
skladištenje otpada za potrebe transporta do postrojenja za tretiranje otpada.
Odvojeno sakupljanje – sakupljanje otada tokom kojeg se otpad odvaja po vrsti i prirodi
frakcija, kako bi se olakšao kasniji tretman.
Recovery/oporavak otpad - svaka operacija upravljanja otpadom koja izdvaja korisni
materijal iz otpada što rezultira u određenom proizvodu sa potencijalnom ekonomskom i/ili
ekološkom koristi. Oporavak se uglavnom odnosi na sljedeće operacije:
• Oporavak materijala, odnosno reciklaža,
• Energijski oporavak, odnosno ponovno korišćenje frakcija otpada kao goriva,
• Biološki oporavak, npr kompostiranje,
• Ponovno korišćenje pojedinih frakcija.
Odlaganje - svaka operacija upravljanja otpadom u svrhu konačnog tretmana i odlaganja
otpada:
Završni tretman- Spaljivanje, biološki, fizički ili hemijski tretman nad frakcijama ili ostacima
koji se odbacuju, odnosno postupak konačnog odlaganja.
Konačno odlaganje:
• Odlaganje u ili na zemljište (npr. deponije), uključujući i specijalno projektovane
deponije,
• Duboko ubrizgavanje,
• Površinsko odlaganje ,
• Ispuštanje u vodna tijela,
• Stalno skladištenje.
Zakoni u svojim odredbama definišu centre za upravljanje otpadom i dovoljno precizno
određuju vrste i načine tremana otpada. Takođe, zakoni postavljaju hijerarhiju u potencijalnm
tretmanima otpada kako je to predviđeno propisima EU.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 7
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
1 Uvod
Ovo je materijal za diskusiju, sa ciljem da prezentira ideju o tome kako da se osnuje
Regionalni centar za tretman otpada za grad Sarajevo i okolne opštine. Prijedlog je baziran
na procjeni da Regionalni centar za tretman otpada pokriva 20 opština sa oko 550.000
stanovnika, koji generišu oko 350.000 tona komunalnog otpada godišnje.
Zakon o upravljanju otpadom RS u članu 6. stav 1. pod u) određuje pojam „područja za
upravljanje otpadom“ kao prostornu jedinicu sastavljenu od više jedinica lokalne samouprave
koje, u skladu sa sporazumom koje same zaključuju, zajednički upravljaju otpadom u cilju
postizanja održivosti u upravljanju otpadom. Članom 19. ovog zakona određuje se da
jedinice lokalne samouprave na čijim teritorijama živi najmanje 200.000 stanovnika zajednički
donose plan upravljanja otpadom. Plan određuje lokaciju za prikupljanje otpada, tretman
otada i deponovanje otpada.
Dakle, mada nije korišten izraz „regionalni“, ovaj pristup u svom sadržaju ostaje na pravcu
„regionalnosti“, s tim da su dati precizni mehanizmi kako se „region“ određuje i kako se
pravno regulišu odnosi jedinica lokalnih samouprava uključenih u isti „region“. Razlika u
odnosu na dosadašnji sistem jeste mogućnost jedinica lokalne samouprave da biraju s kim
će se udružiti. Dosadašnji način je bio takav da je viši nivo određivao „regije“ odnosno
međuopštinske zajednice. Naime, Prostorni plan RS je odredio regione i svrstao jedinice
lokalne samouprave u pojedine „regione“.
Zakon o upravljanju otpadom FBiH u članu 5. oderđuje „regionalnost“ kao jedno od načela
upravljanja otpadom u FBiH. Provođenje Zakona u FBiH utvrđuju Strategija upravljanja
otpadom za period 2008. – 2018. i Federalni plan upravljanja otpadom za period 2012. 2017.
Strategija i Plan dalje razrađuju regionalni pnncip i određuju opštine koje su „upućene“ na
pojedine regionalne deponije (centre za tretman otpada).
Ovaj rad će predložiti okvirnu strategiju, organizaciju i moguće načine finansiranja aktivnosti.
Štaviše, namjera u pripremi ovog materijala je da se iskoristi i kao prijedlog za donatorske
organizacije, o tome kako da se pomogne u izgradnji kapaciteta nove organizacije, izradi
strategija za tretman otpada i finansiranje izgradnje Regionalnog centra za tretman otpada
sa:
• Prihvatni dio sa dovoljnim kapacitetom za snimanje/evidenciju dolaznih i odlaznih
vozila, otpada, količina I vrsta materijal;
• Deponijska ćelija (kazeta) kategorije B sa kapacitetom dovoljnim za 4 godine rada i
plan za dalje širenje kapaciteta;
• Objekat za tretman građevinskog otpada;
• Postrojenje za kompostiranje baštenoskog i parkovskog otpada;
• Objekat za predtretman kabastog otpada; i
• Stanica za baliranje reciklažnih materijala.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 8
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
2 Pozadina
2.1
Opštinski program za upravljanje komunalnim otpadom u BiH
Opštinski program za upravljanje komunalnim otpadom u BiH, koji se uz pomoć Vlade
Švedske u BiH provodi od 2010. godine je do sada obezbijedio jačanje kapaciteta u 33
opštine širom BiH.
U septembru 2013, u su uključene 11 opština oko Sarajeva:
Breza, Fojnica, Ilijaš, Kiseljak, Kreševo i Vareš u FBiH, i
Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža, Istočni Stari Grad, Pale, Trnovo u RS.
Opštine su izabrane zbog njihovog zajedničkog problema – nijedna od opština ne pripada
nijednoj regionalnoj deponiji, izuzetak je Ilijaš, a sve su isuviše male da bi osnivale
sopstvene regionalne deponije.
U cilju rešavanja problema odlaganja otpada za opštine oko Sarajeva, program je zatražio od
Kantona Sarajevo da se deponija Smiljevici kojom upravlja KJKP RAD iskoristi za
deponovanje komunalnog otpada iz ovih 11 opština.
2.2
Deponija Smiljevici mora biti zatvoren do 2020. godine
Deponija Smiljevici je u vlasništvu Kantona Sarajevo i njome upravlja Kanotnalno Javno
Komunalno preduzeća "Rad", koje je u vlasništvu Kantona Sarajevo. Prema sada važećim
dozvolama, korišćenje deponije mora da se zaustavi u 2020.
Nije moguće da se proširi područje deponije, jer deponija se nalazi pored prostora koji ima
karakter spomen područja.
Iako je deponija „Smiljevici” izgrađena kao inžinjerska deponije sa izrađenim dnom,
prikupljanje i tretman procjednih voda, kao i prikupljanja i tretmana gasa se ne vrši kako to
treba da bude uslučaju sanitarne deponije, jer nema dovoljno sredstava za svakodnevni rad
na potrebnom nivou.
Zakonom FBiH utvrđeno je da se dozvola za poslove u upravaljanju otadom izdaje za period
od 5 godina i da se može produžti za isti period ukoliko nije došlo do izmjene okolnosti na
kojima je dozvola utemeljena (član 13. stav 3. zakona).
2.3
Kanton Sarajevo treba novu regionalnu deponiju
Postoji potreba za početak procesa izgradnje nove deponije. Proces uspostavljanja nove
deponije zahtijeva vrijeme i podrazumijeva dosta aktivnosti:
• Priprema studije izvodljivosti,
• Identifikaciju potrebnih elemenata deponije, uspostavljanje minimalnih kriterijuma za
izbor lokacije;
• Identifikacija i odabir mogućih lokacija;
• Idejni projekat i procjena budžeta;
• Osnivanje i finansiranje;
• Provođenje tendera za glavni projekat i izgradnju deponije.
Iskustvo konsultanta govori da ovaj proces može potrajati 4 godine ili više. Važno je da se
proces pokrene odmah – što prije.
Bez obzira da li budućnost donosi i nove metodologije i druge vrste tretmana otpada,
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 9
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
deponija je uvijek potrebna, i zato je važno da se nova deponija izgradi i pripremi za rad prije
nego što postojeća deponija Smiljevici prestane da se koristi.
U toku su aktivnosti na pripremi prostornog plana Kantona Sarajevo. Postoji više opcija na
koji način riješiti budućnost upravljanja otpadom. U svakoj od opcija, deponja Smiljevići je
bitan segment, ali radi se na iznalaženju lokacije za novu deponiju.
Takođe, u pripremi je i Kantonalni plan upravljanja otpadom.
2.4
Više regionalnih deponija nije opcija
Projekat definisanja moguće regionalne deponije u Srednjobosanskom kantonu za opštine
Fojnica, Kiseljak i Kreševo nije uspio.
Studija izvodljivosti za opštine Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža, Istočni Stari Grad, Pale,
Sokolac i Trnovo u RS je došla do zaključka da Regionalna deponija u ovoj regiji nije
ekonomski isplativa.
Svetska banka je prihvatila da su njihove ranije procjene potreba za regionalnim deponijama
izgrađene na procjeni da će opštine generisati više otpada nego što zapravo jeste slučaj.
Zaključak je, dakle, da postoji treba osnovati samo jednu regionalnu deponiju za pokrivanje
Sarajeva i okolnih opština.
Takođe, sa ekonomsko-administrativne tačke gledišta je problematično da opšitne unutar
jednog regiona, gde susjedne opštine nemaju vidljivih granica između njih, kao što su Ilidža,
Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža i sl., imaju različite takse za istu uslugu - upravljanje
otpadom, samo zbog različitih cijena ulaska otpada na različitim regionalnim deponijama.
U skladu sa novim zakonom o upravljanju otpadom RS, područje Grada Istočno Sarajevo ne
zadovoljava uslov – najmanje 200.000 stanovnika. Zakon RS u članu 19. stav 2. ostavlja
mogućnost da se upravljanje otpadom može organizovati i za dvije ili više jedinica lokalne
samouprave koje imaju ispod 200.000 stanovnika, ali uz uslov da se priprema studija
opravdanosti na koju Ministarstvo daje saglasnost.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 10
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
3 Ambicija za tretman otpada na regionalnom nivou
Ambicija je:
• Da se stvore temelji za regionalni tretman otpada koji će pomovisati tretamn otpada u
skladu sa najboljim standardima.
•
Da osnuje Regionalni centar za tretman otpada kao međopštinksa kompanija za širi
region Sarajeva.
•
Da sve opštine imaju isti pristup zbrinjavanju komunalnog otpada, iskorištavanju
sekundarnih sirovina i građevinskog otpada.
•
Opštine treba da preuzmu odgovornost za zatvaranje lokalnih deponija.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 11
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
4 Međuopštinska kompanija
4.1
Da li je ovo ostvarivo?
Ovo je jedno od ključnih pitanja. Da li se može ustanoviti jedinstvena kompanija, čiji bi
suvlasnici bile jedinice lokalne samouprave iz oba entiteta.
Naime, prema sadašnjim propisima koji regulišu osnivanje i rad javnih preduzeća,
predviđena je nadležnost samo jednog entiteta. Za sve slučajeve među-entitetske saradnje u
osnivanju preduzeća, usvajani su posebni zakoni (npr. elektroprenos).
Ostaje pitanje sjedišta ovog preduzeća, čime će praktično biti određena primjena jednog od
entitetskih zakona. Kada se to definiše, treba predvidjeti formu koja bi omogućila da se
osnuje preduzeće (privredno društvo) koje bi otvorilo mogućnost da suvlasnici budu jedinice
lokalne samouprave iz oba entiteta.
Postoji praksa učešća opština iz oba entiteta u radu jedne regionalne deponije (dvije opštine
iz FBiH odlažu otpad na regionalnu deponiju u Bijeljini, dvije opštine iz FBiH su u krugu
opština koje će otpad odlagati na deponiju u Zvorniku kada ova bude stavljena u funkciju).
4.2
Aktivnosti
Zajednička međuopštinska kompanija treba da bude odgovorna za 4 osnovne aktivnosti:
1. Da se uspostavi novi Regionalni Centar za tretiranje otpada, kroz identifikovanje
izvora finansiranja, učešće u tenderskim procedurama, vođenje pregovora u svrhu
zaključenja ugovora, i nadzor nad provođenjem aktivnosti.
2. da obezbijede rad postojećih deponija - deponija Smiljevici, deponije u Trnovu, i
Palama, preko operatera (na primer RAD Sarajevo, RAD Istočno Sarajevo, ...).
3. Zatvaranje lokalnih smetlišta, kroz angažman operatera.
4. Obezbediti statističke podatke i druge podatke za planiranje opštinskog planianja.
4.2.1
Novi Regionalni centar za tretman otpada
Novi Regionalni centar za tretman otpada treba da se sastojati najmanje od sljedećih
objekata:
• Ulaz područje sa najmanje 4 kolske vage,
• Deponija Kategorije B za komunalni čvrsti otpad,
• Objekat za tretman ocjednih voda,
• Objekat za tretman deponijskih gasova,
• Objekat za drobljenje i sortiranje građevinksog otpada,
• Objekat za kompostiranje – gomilanje zelenog otada u dugačke, relativno tanke hrpe,
• Objekat za pre-tretman kabastog otpada,
• Dovoljno prostora za dodatne aktivnosti.
Ukupna površina oko 30 hektara;
Ukupna investicija oko 13,5 mil evra.
(Za više detalja, videti poglavlje 6).
4.2.2
Rad postojećih deponija
Rad postojećih deponija - deponija Smiljevici, deponije u Trnovu i Palama - može se nastaviti
preko postojećih operatera (na primjer RAD Sarajevo, RAD Istočno Sarajevo).
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 12
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Preuzimanjem odgovornosti za rad ovih deponija, međuopštinska kompanija će biti u
mogućnosti da pruži odgovarajuću mogućnost deponovanja za sve opštine uključene u
međuopštinski centar. Namjera je da se odlaganje otpada vrši korektno, u skladu sa
postojećim uslovima koje diktiraju izdate dozvole za rad deponija, uzimajući u obzir
opšteprihvaćene standarde odlaganja otpada; i da uređuju deponije kako bi se dobio
optimalan
oblik
za
buduće
zatvaranje
i
zaptivanje
postojećih
deponija.
Osim toga, preuzimanjem starih deponija, međuopštinska kompanija će obezbijediti uslove
za vršenje budućeg programa monitoringa.
Oba zakona o upravljanju otpadom regulišu pitanje zatvaranja „starih“ deponija. U ovom
materijalu, data je načelna smjernica – da se do izgradnje nove deponije (centra za
urpavljanje otpadom sa deponijom) koriste postojeće deponije i da neposredni monitoring
rada postojećih deponija bude u nadležnosti novoosnovanog preduzeća.
4.2.3
Zatvaranje lokalnih smetlišta
Kada opština postane partner zajedničke kompanije, lokalne deponije će biti snimljene i
pripremiće se plan rekultivacije za ove deponije.
Nakon rekultivacije starih smetljišta, prostori će biti predati opštini. Opština će biti odgovorna
da se stara o ovim prostorima. Ovaj aranžman treba čvrsto predvidjeti ugovorom između
opštine i zajedničkog preduzeća.
Zajedničko
4.2.4
međuopštinsko
preduzeće
utvrđuje
i
sprovodi
program
monitoringa.
Prikupljanje statističkih podataka
Zajedničko međuopštinsko preduzeće će uspostaviti sistem baze podataka koji će opštinama
obezbijediti potrebne podatke, za njihovo upravljanje otpadom na lokalnom nivou.
Zakoni o upravljanju otpadom u oba entiteta određuju obavezu uspostavljanja informacionog
sistema o otpadu. Obaveza evidencije je na opštinama, ali opštine ovu obavezu jednostavno
prenose na komunalna preduzeća.
U svakom slučaju, obaveza vođenja evidencije postoji. Novim zakonom u RS određeno je da
se podaci dostavljaju Fondu za zaštitu životne sredine i energetske efikasnosti.
Federalni zakon o upravljanju otpadom u članu
opreatera otpada da vode evidenciju o otpadu.
4.2.5
48. određuje obavezu proizvođača i
Vizija - Misija - Vrijednosti međuopštinske kompanije
4.2.5.1 Vizija
Regionalni centar za tretman otpada za širi region Sarajeva treba da bude vodeća kompanija
za tretman otpada, čime se obezbjeđuje optimalno korišćenje materijalnih i energetskih
resursa kroz planiranje, operacije i razvoj.
4.2.5.2 Misija
Regionalni centar za tretman otpada za širi region Sarajeva rešava probleme u tretiranju
otpada u ime opština u regionu.
4.2.5.3 Vrijednosti
Regionalni centar za tretman otpada za širi region Sarajeva donosi pet vrijednosti:
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 13
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Saradnja - obezbjeđenje najboljih rešenja uz iskorištenje postojećih resursa. Saradnja
omogućava međusboni uticaj i razmjenu znanja.
Transparentnost - nudi otvorenu komunikaciju, na pošten i pravičan način, poštujući
razlike koje postoje I doprinosi unapređenju povjerenja unutar partnerske grupe.
Orijentacija prem rezultatima - postavlja jasne ciljeve, koje ukazuju na kriterijume o
procjeni uspjeha I javno objavljuje rezultate.
Odgovornost – svi moraju biti svjesni sopstvene uloge i sposobnosti, i aktivno
učestvuju u donošenju odluka.
Razvoj – razvoj same kompanije, njenih upravljačkih struktura (menadžeri) i
zaposlene da zadovolje buduće zahtjeve životne sredine i istovremeno razvijaju
atraktivna radna mesta.
•
•
•
•
•
4.3
Grontmij
Opštine učesnice
Opštine pozvane da učestvuju u Regionalnom centru za tretman otpadau širem regionu
Sarajeva su navedene u sljedećoj tabeli.
Entitet
Opština
Broj opština
FBiH Kanton
Sarajevo Centar, Hadžići, Ilidža, Ilijaš, Novi Grad,
Novo Sarajevo, Stari Grad, Trnovo i
Vogošća
RS – Grad Istočno Istočno Novo Sarajevo, Istočna Ilidža,
Sarajevo
Istočni Stari Grad, Pale, Sokolac i Trnovo,
FBiH - Zeničko- Breza i Vareš
Dobojski Kanton
FBiH
– Fojnica, Kiseljak i Kreševo
Srednjobosanski
kanton
Broj
stanovnika
9
421,289
6
98,489
2
30,610
3
47,191
20
597,579
Podaci o broju stanovnika u tabeli su procjene opština prije popisa 2013.
Očekuje se da će broj stanovnika biti oko 550.000, kada bude objavljen popis 2013. godine
Tabela 1: Opštine učesnice, Širi region Sarajeva
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 14
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Slika 1: Opštine učesnice, Širi region Sarajeva
Opštine su pozvane da postanu vlasnici zajedničkog komunalnog preduzeća i uzmu učešće
u radu nadzornog odbora.
4.4
Doprinos opština
Zajednička međuopštinska kompanija je u vlasništvu 20 opština.
Tokom faze uspostavljanja, svaka opština će plaćati godišnju taksu od 1,30 KM po
stanovniku.
Pored plaćanja godišnje naknade, opština je dužna da preveze svoj čvrsti otpad do
regionalnog centra za tretman otpada i da plati troškove zbrinjavanja - naknada za ulazak
otpada u centar.
Godišnja naknada od 1,30 KM po stanovniku će pokriti troškove rada međuopštinske
kompanije i biće ukinuta kada novi regionalni centar za tretman otpada bude potpuno
ustrojen i kada počne sa radom u punom kapacitetu.
Naknada na ulasku u regionalni centar će biti uspostavljena na osnovu ekonomskih
parametara cijene, sa ciljem da se sve operacije vrše na održiv način.
Opštine će plaćati troškove za odlaganje otpada obekima u kojima se vrši tretman otpada.
Opšitne više neće biti u poziciji da plaćaju odbacijvanje oitpada na lokalne, nelegalne
deponije, te će pokrivanje troškova biti zagarantovano.
Opštini je dozvoljeno da pokriju svoje troškove naplaćivanjem usluge zbrinjavanja otpada od
prizvođača otpada.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 15
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
4.5
Grontmij
Organizacija
Slika 2: Organogram
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 16
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
4.5.1
Grontmij
Nadzorni odbor
Nadzorni odbor je tijelo koje donosi najvažnije odluke.
Nadzorni odbor je odgovoran za strategiju kompanije i razvojni plan. Strategija i plan moraju
biti u skladu je sa zakonima i podzakonksim aktima te mora da se obezbijei poslovanje na
održiv način.
Članove Nadzornog odbora imenuje svaka opštine, nakon provedenih lokalnih izbora. Svaka
opština delegira po jednog člana Nadzornog odbora.
Kantoni, Grad Istočno Sarajevo, kao i državna i entitetska ministarstava su pozvani da
učestvuju na sastancima Nadzornog odbora.
Nadzorni odbor bira 3 člana Izvršnog odbora po sljedećem ključu:
• Jedan predstavnik opština iz Kantona Sarajevo;
• Jedan predstavnik opština iz Grada Istočno Sarajevo grada;
• Jedan predstavnik opština koje nisu u sastavu Kantona Sarajevo ni Grada Istočno
Sarajevo.
Nadzorni odbor se sastaje najmanje 4 puta godišnje.
Napomena: Ako, na primjer, Kanton Sarajevo želi da preuzme poziciju svojih opština u
Nadzornom odboru i Izvršnom odboru, to je moguće, ako su istovremeno preuzeli i obaveze
opština koje žele da predstavljaju: plaćanje godišnje članarine, plaćanje naknade za ulazak
otpada u centar itd.
4.5.2
Izvršni Odbor
Izvršni odbor se sastoji od 3 člana:
• jedan predstavlja opštine iz Kantona Sarajevo,
• jedan predstavlja opštine iz Grada Istočno Sarajevo, i
• jedan predstavlja opštine koje nisu u sastavu ni Kantona Sarajevo ni Grada Istočno
Sarajevo.
Članovi Izvršnog odbora sami organizuju svoj rad.
Izvršni odbor se sastaje sa rukovodstvom kompanije minimum jednom mjesečno.
Izvršni odbor imenuje Direktora zajedničkog komunalnog preduzeća
4.5.3
Generalni direktor
Generalni direktor je odgovoran za uposlenike zajedničkog komunalnog preduzeća, tako da
je u stanju da vodi poslovanje kompanije.
Direktora imenuje Izvršni Odbor. Direktor priprema sve odluke koje donose Nadzorni Odbor i
Izvršni odbor.
4.5.4
Finansije i administracija
Odjeljenje za finansije i administraciju je odgovorno za budžetiranje, naplatu naknada od
partnerskih opština, naplatu za otpad na ulasku u objekte centra, plaćanje po ugovorima i
upravljanje investicionim projektima.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 17
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Osoblje odjeljenja su:
1 Glavni računovođa, i
2 pomoćnik.
4.5.5
Technički sektor
Tehnički sektor je odgovoran za tehničke i inženjerske aspekte svakodnevnog rada
kompanije. Uključen je u projekte kompanije koji se odnose na nadzor podizvođača. Takođe,
sektor je odgovoran za definisanje i realizaciju projekata kao što su zatvaranje i zaptivanje
starih deponija , nabavka opreme putem javnih nabavki itd.
Osoblje sektora uključuje:
1 mašinski inženjer,
1 građevinski inženjer, i
1 Geolog
4.5.6
Odjel za pravne poslove
Odjel za pravne poslove je odgovoran za pripremu ugovora sa izvođačima radova,
opštinama, proizvođačima otpada i drugih postrojenja za tretman otpada, kao i pravna
dokumenta vezana za funkcionisanje Nadzornog i Izvršnog odbora (statuta i poslovnika)
Odjel za pravne poslove je odgovorno za ukupan nadzor aktivnosti sa pravne tačke gledišta.
Osoblje pravnog odjela uključuje:
1 Pravni savjetnik,
1 Pomoćnik.
4.5.7
Kvalilifiackje uposlenika
Generalno, svi zaposleni u zajedničkom komunalnog preduzeća moraju da imaju
univerzitetsku diplomu iz oblasti koja je relevantna za konkretnu poziciju.
Osim toga, svi zaposleni moraju biti u stanju da komuniciraju na poslovnom nivou na
engleskom jeziku, jer od zajedničkog opštinskog preduzeća se očekuje da uspostavi
međunarodnu saradnju sa mogućim donatorima i stranim konsultantima.
4.6
4.6.1
Procijenjeni budžet
Investicije
Novoosnovana međuopštinska kompanija mora da bude u mogućnosti da nabavi
kancelarijsku opremu, PC I drugu potrebnu opremu - za ovu svrhu je potrebna investicija od
oko 200.000 KM.
Kancelarije za rad uposlenika ne uključuju samo 9 zaposlenih u kompaniji, nego I najmanje 3
konsultanta, koji će biti povezani sa kompanijom kao dio programa razvoja kapaciteta.
U kasnijoj fazi, treba da se odabere i osoblje koje će radit na dizajnu postrojenja za tretman
otpada.
Predviđeno ulaganje u kancelarijsku opremu da bude dio donacije iz programa obuke
kadrova.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 18
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
4.6.2
Grontmij
Prihod
Jedini prihod za pokretanje kompanije jeste prihod od partnerske naknadu od 1,30 KM po
stanovniku.
Prema tabeli 1, međuopštinska kompanija uključuje 20 opština, sa ukupno oko 550.000
stanovnika.
4.6.3
Rashodi
4.6.4
Tabela budžeta
Rashodi se odnose samo na troškove lokalnog osoblja. Budžet za program izgradnje
kapaciteta je opisan u kasnijem tekstu.
Budžet ispod je procjena zasnovana na prosječnim troškovima osoblja za javne službenike u
Bosni - Hercegovini.
Prihod
Doprinos opština
550.000
1,30
Ukupno KM
715.000
Ukupni prihod
Troškovi osoblja
Generalni Direktor
Glavni računovođa
Pravni savjetnik
Inžinjeri
pomoćnici
Ukupi troškovi osoblja
715.000
Trošak
po
jedinici
broj
1
1
1
3
3
80.000
80.000
70.000
180.000
90.000
480.000
Ostali troškovi
Troškovi za kancelarije
Komunikacija
Sastanci odbora
Transport
Ostalo
Ukupno ostali troškovi
Rezerva
80.000
80.000
70.000
60.000
30.000
ukupno KM
80.000
10.000
5.000
10.000
10.000
115.000
20%
595.000
120.000
Ukupni troškovi
715.000
Tabela 2: Godišnji operativni budžet mađopštinske kompanije
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 19
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
5 Izgradnja novog regionalnog centra za tretman otpada
5.1
Mjesto
5.2
Objekti centra
Lokacija za izgradnju regionalnog centra nije definisana. Ukupno potrebna površina je 30 ha.
Regionalni Centar za tretman otpada će se sastojati od najmanje sljedećih objekata:
• Recepcija - prostor sa dovoljnim kapacitetom za prihvat I evidenciju dolaznih i
odlaznih vozila, otpada i materijala;
• Deponija Kategorije B sa kapacitetom za 4 godine rada i plan za dalje širenje
kapaciteta;
• Objekat za tretman građevinskog otpada;
• objekat za kompostiranje parkovskog I baštenskog otpada;
• objekat za prethodnu obradu kabastog otpada; i
• Stanica za bliranje reciklažnih materijala.
5.2.1
Ulazni dio sa minimum četiri kolske vage
Ulazno područje mora imati dovoljno kapaciteta za pregled I evidenciju dolaznih i odlaznih
vozila, otpada i materijala.
Procjena je da će se na godišnjem nivou izvršiti prijem 350.000 tona otpada. Ukoliko se
uzme da je prosječno vozilo sa kapacitetom od 7 tona, očekuje se da će se obraditi 200
vozila dnevno.
Postojaće “udarni termini, kada se očekuje da bude 1 vozilo po minutu.
Potreba za 4 kolske vage postoji radi kalkulacije da će jedna vaga biti u servisu, tako da se i
sa ostale tri može izvšiti posao bez zastoja.
5.2.2
Deponija kategorije B za komunalni otpad
Osnova Regionalnog centra otpada je deponijama kategorije B.
Deponija kategorija B će imati odobrenje za odlaganje komunalnog čvrstog otpada. Ukupan
kapacitet deponije treba da bude najmanje 6 miliona m ³ otpada distribuiran u 5 ili 6 ćelija.
Izgradnja prve ćelije je uključena u izgradnju novog Regionalnog Centra za tretiranje otpada.
Dodatne ćelije će biti planirane, ali one se mogu graditi postupno, po potrebi. Troškovi za
izgradnju preostalih ćelija će biti isplaćena kroz tekući rad Regionalnog centra otpada, što je
moguće, jer su ulazne naknade zasnovane na ekonomskim kriterijima.
5.2.3
Postrojenje za preradu ocjednih voda
Idejni projekat će odrediti kapacitet i tehnologiju za preradu otpadnih (ocjednih) voda
postrojenja.
Jedan od parametara koji treba da se utvrdi da li će postrojenje za tretman ocjednih voda biti
psotrojenje za predtretman pije nego se procjedne vode transportuju do postrojenja za
prečišćavanje konvencionalnih otpadna voda, ili kompletan tretman prije nego se voda
ispušta direktno u vodotok.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 20
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
5.2.4
Tretman deponijskih gasova
5.2.5
Postrojenje za drobljenje i sortiranje građevinskog otpada
Grontmij
Ne očekuje se da Regionalni centar za tretman otpada i partnerske opštine uvedu odvojen
tretman organskog otpada kako bi se smanjilo stvaranje deponijskog gasa od početka
operacije; zbog ovog neophodno je predvidjeti postrojenje za tretman gasa.
Najveći dio građevinskog otpada i šuta je ili inertni otpad ili materijal koji e može reciklirati i
ne treba ga deponovati u deponiju B kategorije.
Objekat za sortiranje građevinskog otpada će omogućiti da centar procesom recikliranja ovaj
materijal pretvori u šljunak i pijesak, ili kao materijal za pokrivanje/zatvaranje deponija koje
se zatvaraju.
5.2.6
Postrojenje za kompostiranje – jednostavni red
Baštenski i parkovski otpad ne treba deponovati u deponiju kategorije B.
Jednostavnim grupisanjem ovog otpada omogućiće se kompostiranje.
Kompost se kasnije može upotrijebiti za potrebe gradskog zelenila ili kao pokrivka za
zatvorene deponije.
5.2.7
Objekt za predtretman kabastog otpada
5.2.8
Dovoljno prostora za dodatne aktivnosti
Kabasti otpad mora da bude usitnjen na manje frakcije prije obrade. Tokom procesa sitnjenja
kabastog otpada u odvojene materijale, moguće je povećati obim materijala za reciklažu.
Prilikom izgradnje novog Regionalnog Centra za tretiranje otpada, važno je uzeti u obzir i
mogućnost dodavanja novih aktivnosti za tretman otpada, koje nisu predviđene na samom
početku rada centra.
Stoga se predlaže da Centar raspoalže sa najmanje 30 hektara zemljišta.
5.3
Investicija
Procjena troškova za investicije prikazana je u tabeli ispod.
Cijene su bazirane na podacima iz budžeta sličnog projekta u EU.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 21
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
aktivnost
trošak
€ bez PDV
Kupovina zemljišta
1€/m2 300,000 ha
Pristupni put, interni putevi, priključak za vodu i kanalizaciju
Administracija, Osoblje objekti, radionice, laboratorije, itd.
Ulaz, kapije, ograde, kolske vage, objekti za reciklažu
Deponija kategorije B – kazeta kapaciteta 1. million m3
otpada
Objekt za tretman ocjednih voda, pristup postrojenju za
tretman otpadnih voda
Postrojenje za građevinski otpad (po mogućnosti mobilno)
Mjesto za kompostiranje/trapezoidna tehnologija, uključivo
opremu
Sortirnica i balirnica
Deponijska vozila i druga oprema
Zatvarenje ostalih deponija
Ukupno
300.000,00
1.000.000,00
500.000,00
1.000.000,00
2.500.000,00
Priprema projekta, tender
Nadzor nad radovima, ostalo
Rezerva
Sveukupno
Grontmij
Procjenjen
o trajanje
god.
20
20
15
10
3
500.000,00
10
300.000,00
500.000,00
10
15
400.000,00
1.000.000,00
1.000.000,00
9.000.000,00
15
10
3
5,6
30%
2.700.000,00
20%
1.800.000,00
13.500.000,00
Tabela 3: Nacrt ivesticionog plana za novi regionalni centar za tretman otpada
5.4
Troškovi rada i prosječna naknada na ulazu u regionalni centar
Procjena troškova je predstavljena u tabeli niže u tekstu.
Proračuni su bazirani na sljedećim pretpostavkama:
• Nivo cijena jeaktuelan u decembru 2013.
• Cijela investicija, uključujući projektovanje, tender i nadzor nad izgradnjom se
finansira kroz kredite sa kamatnom stopom od 10% na godišnjem nivou;
• Trajanje kredita je jednako životnom ciklusu investicionih jedinica.
• količina otpada koja će se deponovati se procjenjuje na 350.000 tona godišnje.
• Troškovi administracije su navedeni u poglavlju 4.5.3
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 22
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Operativni troškovi
Administrativni troškovi
Troškovi osoblja
Održavanje
3% investicija € 9.000.000
Potrošnja energije Energy
Ostali operativni troškovi
Naknade / održavanje prilaznih puteva
Fond za rehabilitacija
1,50 €/ton
rezerva
20%
2.103.000,00
Ukupno
svake godine
Troškovi u €
358.000,00
350.000,00
270.000,00
200.000,00
200.000,00
200.000,00
525.000,00
421.000,00
2.524.000,00
Ukupno po toni dolaznog otpada
7,25
Finansijski troškovi
Kamata kredita
10% od € 13.500.000,00
Prosečan život sredstava
5,6 years
Amortizacija ulaganja / otplate kredita
Finansijski troškovi
Ukupno svake godine
po toni otpada
Stavka
Ukupno operativn troškovi
Finansijski troškovi
Ukupno
Ukupno godišnje u €
2.524.000,00
3.761.000,00
6.285.000,00
Troškovi u €
1.350.000,00
2.411.000,00
3.761.000,00
10,75
€ po toni otpada
7,25
10,75
18,00
Tabela 4: Godišnji operatvini troškovi i prosječni troškovi tretmana opada po toni otpada u
novom regionalnom centru.
Ukupna alazna cijena za komunalni otpad bi bila 18 EURO il približno 36 KM po toni otpada.
Dati iznosi ne uključuju iznos PDV.
Naplatom održiv cijene, reginalni cenar će biti u mogućnosti da finansira zatvaranje prve
kazete i izgranju novh kazeta za smještaj otpada.
5.5
Prosječna naknada tokom tranzcionog perioda
Tokom perioda tranzicije, gde će međuopštinska kompanija preuzeti odgovornost za rad
postojećih deponija Smiljevici u Trnovu i Palama. Poslovi će biti izvedeni angažovanjem
podizvođača.
Razlog za preuzimanje operacije je da se obezbijedi dovoljno kapaciteta za odlaganje
čvrstog komunalnog otpada za cijeli region, i da se izvrši pripreme za konačno zatvaranja i
pečaćenja starih deponija.
Da bi se finansirao rad i zatvaranje postojećih deponija, za sve količine otpad će biti
naplaćena naknada na ulazu u centar. Naknada će se sastojati od 3 glavne komponente:
• Zakup prostora. Ovo uključuje naknadu vlasniku zemljišta za korišćenje lokaocuje,
otplatu investicija na objektima, kompenzacije lokalnoj zajednici koja gravitira deponiji
i održavanje pristupnog puta.
• Plaćanje operativnog rada deponije, uključujući i troškove upotrebe opreme,
potrošnog materijala, kao i moguću nabavku i transport materijala neophodnih za rad.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 23
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
•
Grontmij
Buduće investicije, uključivo troškove za zatvaranje deponije, odnosno pojedininh
istrošenih kazeta. .
Tabela predstavlja način izračuna naknade za ulaz otpada u centar:
Stavka
Lokacija
Plaćanje podizvođaču
Buduće investicije
Ukupna cijena po toni
Iznos u KM
12,50 KM
12,50 KM
5,00 KM
30,00 KM
Tabela 5: procjena naknade na ulazu po toni otpada u periodu tranzicije
Predstavljeni iznosi ne uključuju PDV.
Nadzor i drugi administrativni troškovi koje obavlja međuopštinsko preduzeće će biti plaćeni
iz goišnjih iznosa koje uplaćuju opštine.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 24
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
6 Pšrijedlog podrške novom regionalnom centru za tertman
otpada
6.1
Capacity Development Program
Uspostavljanje nove regionalne organizacije koja okuplja interes 20 uključenih opština je
komplikovana aktivnost. Sa organizacione tačke gledišta, osnovna djelatnost ove organicije
jeste da se stara o izvršenju ugovora: ugovori sa opštinama, ugovori sa proizvođačima
otpada, podizvođačima koji prikupljaju otpad i drugim izvođačima.
Zajednička opštinska kompanija će biti višestruko odgovorna za poslove tretmana otpada te
će imati zadatak i da razvije i sprovede strategiju upravljanja otpadom za najveći region u
BiH.
Program za razvoj kapaciteta treba da se predstavi uobičajenim donatorima, parnerima u
BiH (EU i drugi donatori).
Program za razvoj kapaciteta se može postaviti i kao tvining projekt, gdje se podrška može
obezbijediti od slične organizcije koja posluje u nekoj drugoj zemlji.
Direktoru će na raspoalaganju biti i stručnjak koji će pripremiti tekst strategije, planove kao i
opise poslova za pojdine uposlenike.
Tehnički sektor će uposliti stručnjaka za upravljanje otpadom koji će operativno rukovoditi
poslovima.
Treba obezbijediti i odgovarajuću podršku za pravni i računovodstveni odjel.
Podrška se treba obezbijediti tokom 4 godine tranzicionog perioda - od osnivanja
organizacije do momenta kada je novi Regionalni Centar u punom pogonu.
Tim za podršku će takođe - zajedno sa zajedničkim komunalnim preduzećem razraditi studiju
izvodljivosti i pregled projektnog zadatka za tim koji priprema projekt, ocijeniti pristigle
priedloge i odabrati tim koji će raditi projekt.
6.1.1
Tim za podršku
Tim za podršku će raditi 4 godine.
Tim za podršku će imati vodeću ulogu i procesu izrade projekta za regonalni centar.
6.1.1.1 Podrška u upravljanju – Vođa tima
Međunarodni stručnjak.
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima, uključivo 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 40 mjeseci
6.1.1.2 Stručnjak za upravljanje otpadom
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima, uključivo 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 30 mjeseci
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 25
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
6.1.1.3 Pravni svjetnik
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima, uključivo 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 18 mjeseci
6.1.1.4 Stručnjak za finansije
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima, uključivo 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 12 mjeseci
6.1.2
Budžet
Pozicija
jedinica
Vođa tima
Stručnjak za upravlajnje otpadom
Pravni savjetnik
Finansijski savjetnik
Rezerva
Kancelarija i oprema za rad
Ukupno
40 mjeseci
30 mjeseci
18 mjeseci
12 mjeseci
5%
Jedinična
cijena
20.000
20.000
20.000
20.000
2.000.000
100.000
Ukupno €
Bez PDV
800.000
600.000
360.000
240.000
100.000
100.000
2.200.000
Tabela 6: Budžet za podršku programu
6.2
Projekt za centar za tretman otpada
Projekt za centar za tretman otpada će bit kombinacija nacrta, idejong o izvedbenog
projetka. Izvođač će biti odgovovoran za konačni projekt centra za tretman otpada.
Projekt treba da uključi sve elemente regionalnog centra kao što je predstavljeno u poglavlju
5 kao i proces zatvaranja starih deponija u Smiljevićima, Trnovu i Palama.
Međopštinska organizacija (kompanija) će biti jedinica za implementaciju projekta za koga će
izvođač raditi.
Troškove rada projektantskog tima će se finansirati iz kredita za osnicanje regionalnog
centra.
6.2.1
Projektni tim
6.2.1.1 Inžinjer za deponiju – glavni proektant
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima, uključivo 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 12 mjeseci
6.2.1.2 Građevinski inžinjer
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima.
Angažman ukupno 6 mjeseci
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 26
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
6.2.1.3 Mašinski inžinjer
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima.
Angažman ukupno 6 mjeseci
6.2.1.4 Inžinjer za pitanje otpadnih voda
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima.
Angažman ukupno 3 mjeseci
6.2.1.5 Geolog
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima.
Angažman ukupno 6 mjeseci
6.2.1.6 Projektni tim – stručnjaci raznog profila
Domaći strčnjaci.
Ukupno 60 mjeseci angažmana
6.2.2
Budžet
Pozicija
jedinica
Inžinjer za deponiju – glavni projktant
Građevinski inžinjer
Mechanical Engineer
Inžinjer za otpadne vode
Geolog
Domaći stručnjaci raznih profila
Istraživaja na licu mjesta
Rezerva
Ukupno
12 mjeseci
6 mjeseci
6 mjeseci
3 mjeseci
6 mjeseci
60 mjeseci
4
20%
Trošak po
jedinici
20.000
20.000
20.000
20.000
20.000
6.000
25.000
1.120.000
Ukupno €
Bez PDV
240.000
120.000
120.000
60.000
120.000
360.000
100.000
224.000
1.344.000
Tabela 7: Budžet za projektovanje regionalnog centra za tretman otpada
Troškovi kancelarije i oprme za rad tima su uključeni u date iznose. Eventualno prevođenje
materijala na lokalne jezike je uključeno u stavku „rezerve“.
6.3
Nadzor tokom izgradnje
Nadzor nad izgradnjom novog regionalnog centra za tretman otpada će vršiti Nadzorni
organ, uz pomoć tehničkog sektora međuopštinske kompanije, tima za podršku i projektnog
tima.
Međunarodni Nadzorni ekspert koji bude angažovan kao glavni nadzori organ, uz redovan
posao nadzoira imaće i zadatak da obuči uposlenike zajedničkog komunalnog preduzeća u
aktivnostima nadzora.
Zajednička opštinska organizacija će imati ulogu Jedinice za implementaciju projekta za koju
stručni nadzorni organ radi.
Troškovi za rad nadzornog organa se finansiraju putem kredita za osnivanje regionalnog
centra za tretman otpada.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 27
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
6.3.1
Glavni nadzorni organ (stručnjak za nadzor)
6.3.2
Budžet
Grontmij
Međunarodni stručnjak
Najmanje 10 godina iskustva u sličnim poslovima od čega najmanje 5 godina međunarodnog
iskustva.
Angažman ukupno 20 mjeseci
Pozicija
jedinica
Glavni nadzorni organ
Rezerva
Ukupno
20 mjeseci
20%
Tršak po
jedinici
20.000
400.000
Ukupno €
Bez PV
400.000
40.000
440.000
Tabela 8: Budžet za nadzor nad izgadnjom regionalnog centra za tretman otpada
Vozilo za potrebe nadzora je dio rezerve.
Kancelariju za rad će obezbijediti ugovorni organ (regionalno preduzeće)
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 28
2
3
4
5
Y1
6 7
8
9 10 11 12
1
2
3
4
5
Y2
6 7
8
9 10 11 12
1
2
3
4
5
Y3
6 7
8
9 10 11 12
1
2
3
4
5
Y4
6 7
8
Slika 3: plan implementacije
40 month
30 month
18 month
12 month
1
9 10 11 12
7 Plan implementacije
Radna verzija - mart 2014
Construction of Regional Waste Treatment
Centre
Design
Landfill Engineer – Head of Design
12 month
Civil Engineer
6 month
Mechanical Engineer
6 month
Sewage Water Engineer
3 month
Geologist
6 month
Pool of Local Experts
60 month
Tender procedure
Construction
Supervision
Supervising Expert
20 month
Capacity Development Program
Management Support / Team Leader
Solid Waste Management Expert
Legal Advisor
Financial Expert
Year
Month
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
str. 29
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
Grontmij
8 Zaključak
8.1
Buduća uloga zainteresovanih strana
8.1.1
Državna ministarstva
8.1.2
Entitetska ministarstva
8.1.3
Kantonalna ministarstva
Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa, Ministartvso civilnih poslova (nadležno za
pitanja zdravlja), Ministarstvo transporta.
Ministarstva nadležna za pitanja okoline, lokalne samouprave, komunalnih poslova, zdravlja.
Nadležna kantonalna ministarstva, izuzev u slučaju kantona Sarajevo, imaju istu ulogu kao i
entitetska ministarstva.
Uloga ministarstva u Kantonu Sarajevo je drugačija zbog uloge samog Sarjeva. Osnivanjem
zajedničkog preduzeća koje je odgovorno za upravljanje otpadom, kantonalne poslovi su
praktično prenijeti na ovo preduzeće.
8.1.4
Opštine
Osnivanjem Regionalnog Centra za tretiranje otpada kao zajedničkog komunalnog
preduzeća, opštine preuzimaju veći dio odgovornosti, jer će opštine biti direktno odgovorne
za ekonomičnost u poslovima upravljanja otpadom.
Zajedno sa većom odgovornošću, povećava se i uticaj na aktivnosti preduzeća.
Napomena: Ako, na primjer, Kanton Sarajevo želi da preuzme poziciju u Nadzornom odboru
i Izvršnom odboru umjesto svojih opština, to je moguće, ako su istovremeno preuzimaju i
obaveze koje su imale opštine: plaćanje godišnje naknade, naknada po toni dovezenog
komunalnog otpada koji je prikupljen u opštinama; plaćanje naknade na ulasku otpda u
regionalni centar.
8.1.5
Javna preduzeća
Javna preduzeća, koja su trenutno odgovorna za rukovanje otpadom u opštinama, imaće
odgovornost za prikupljanje i odlaganje otpada iz svojih opština.
Zajedničko međuopštinsko preduzeće će preuzeti odgovornost za tretman otpada i troškova
za obavljanje djelatnosti.
Javna preduzeća će biti odgovorna za transport prikupljenog otpada do regionalnog centra.
Zajedničko međuopštinsko preduzeće neće preuzeti uposlenike koji rade u sadašnjim
lokalnim deponijama, ali svakom je dozvoljeno da se prijave za upražnjena radna mesta u
novom regionalnom centru.
Tokom prelaznog perioda, dok još nije uspostavljen novi regionalni centar za tretman otpada,
zajednička kompanija može potpisati ugovor o sa postojećim lokalnim deponijama.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 30
Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i Hercegovini
8.1.6
Grontmij
Uposlenici javne uprave i javnih preduzeća
Zajedničko međuopštinsko preduzeće neće preuzeti uposlenike koji rade u sadašnjim
lokalnim deponijama, u organima državne uprave ili javnim preduzećima.
Svaka pozicija u novoj organizaciji će biti javno objavljena, i svako sa odgovarajućim
kvalifikacijama će imati mogućnosti da se prijavi za moguću poziciju.
Osnivanjem Regionalnog centra za tretman otpada sa više specifičnih tretmana za različite
vrste otpada, povećat će se i broj poslova.
Aktivnosti će biti centralizovane, kako bi se u obavljanju zadataka postigao viši stepen
efikasnosti, što obično znači smanjenje broja zaposlenih. Međutim, pošto uspostavljanje
regionalnog centra za tretamn otpada takođe znači uvođenje naprednijih i specijalizovanih
tretman, biće potrebe za upošljavanje posebno obučenih i kvalifikovanih radnika (poput
operatera mašinama).
Takođe, uspostavljanjem regionalnog centra za tretman otpada, postići će se bolji efekti u
prikupljanju komunalnog otpada, jer otvoriće se mogućnost naplate odvojenog otpada.
Uspostavljanje Regionalnog centra za tretman otpada za Grad Sarajevo I susjedne opštine
Radna verzija - mart 2014
str. 31
Download

Opštinski Program za upravljanje komunalnim otpadom u Bosni i