LOKALNI AKCIONI PLAN ZA BIODIVERZITET
OPŠTINE SREBRENICA
2
2011
1
2011, Lokalni akcioni plan za biodiverzitet opštine Srebrenica (LBAP)
Pripremili LBAP tim Opštine Srebrenica:
Ilijas Begić, profesor biologije Ekološki inspektor – opština Srebrenica, koordinator tima.
Aleksandra Mladenović, magistar bioloških nauka, ekspert/regionalni koordinator za LBAP
Viktor Bjelić, projekt menadžer, REC BiH, FO Banja Luka
Muhizin Omerović – opština Srebrenica, član tima; Nedeljko Simić – opština Srebrenica, član tima;
Sead Alić -opština Srebrenica, član tima; Muminović Nermina - opština Srebrenica, član tima;
Valentina Gagić – NVO „Sara-Srebrenica“, član tima; Sead Jahić – Turistička organizacija Srebrenica
Dobro došli u biodiverzitet Srebrenice: Azemina Begić- Golubović; mikrobiolog
Prilozi - Životinjske i biljne vrste ekoregiona Srebrenice: Begić Ilijas, Opština Srebrenica,
ekološki inspektor
Kulturno istorijsko naslijeđe: mr Mirko Babić, Muzej Semberije, Bijeljina, direktor
Zainteresovane strane/interesne grupe: Jelena i Aleksandar Petrić – “GROSS” Rudnik olova i
cinka Sase -Srebrenica; Marica Davidović – AD „GUBER“ Srebrenica; Marko Slijepčević – DNS;
Milorad Milićević – ŠG „DRINA“ Srebrenica; Slaviša Čanić – UNDP/SRRP; Anđeljko Tanasijević –
direktor SŠC Srebrenica; Slađana Grujičić – NVO „Prijatelji Srebrenice“; Dobrila Trifković – direktorica
dječijeg obdaništa „Poletarac“ Srebrenica; Vidosava Nikolić – SDU – odbornica SO Srebrenica; Amila
Efendić – direktorica Kulturnog centra Srebrenica; Radmila Košarac Centar za socijalni rad; Blagomir
Jovanović- - Opština Srebrenica (Skelani); Radenko Zečić – „Eko Gradina“ Skelani; jerej Aleksandar
Mlađenović – Srpska pravoslavna crkvena opština Srebrenica; Semir Begić – preduzetnik „BES“;
Azem Begić poduzetnik „ABINI“; Dragi Jovanović – pomoćnik direktora OŠ „P. P. Njegoš“; Ćamil
Duraković – zamjenik načelnika; Mirsad Mustafić – načelnik odjeljenja za urbanizam i stambeno
komunalne poslove; Miloš Vukosavljević – načelnik odjeljenja za privredu; Emina Maksumić – opština
Srebrenica; Nermin Alivuković - Šef kabineta Načelnika Opština Srebrenica; Miro Pejić – novinar
SRNA; Kristina Ćirković – novinarka Glas Srpske B. Luka; Svetozar Mitrović-načelnik odjeljenja za
društvene djelatnosti i javni servis.
Autorsko pravo: Opština Srebrenica. Ni jedan dio ove publikacije ne smije biti reprodukovan,
pohranjen u sistemu pretraživača niti se smije slati u bilo kom obliku, ili bilo kojim putem,
elektronski, mehanički, fotokopiranjem, snimanjem ili na bilo koji drugi način bez prethodnog
pismenog dopuštenja načelnika opštine ili koordinatora LBAP-a
Dostupno kod: Opština Srebrenica
Izjava o odgovornosti: Projekat je u cjelosti usvojen od strane opštinskog paralmenta –Skupštine
Opštine Srebenica, tako da stanovišta iznesena u ovom projektu sačinjavaju politiku opštine
Srebrenica i zakonski su obavezujuća.
Fotografije; Amir Esed Begić http://wukoljinstan.bosnianforum.com/nacionalni-parkobaloma-drine-n576.htm.
Mujo Zimić http://www.facebook.com/group.php?gid=42524144693
Prelom i štampanje: Eko-štamparija Srebrenica
2
Sadržaj
-
Predgovor------------------------------------------------------------------------------------------------4
Pozdravna riječ Načelnika opštine ---------------------------------------------------------------------5
Odluka Skupštine Opštine Srebrenica o izradi LBAP-a ------------------------------------------------6
-
Dobro došli u biodiverzitet Srebrenice! ----------------------------------------------------------------7
Informacije o Biodiverzitetu ----------------------------------------------------------------------------9
Šta je biodiverzitet-------------------------------------------------------------------------------------10
Ekosistem-Geobiocenoza – Biogeocenoza ----------------------------------------------------------14
Odakle sve počinje?/Rio de Žaneiro/ -----------------------------------------------------------------15
Region Zapadnog Balkana ---------------------------------------------------------------------------16
-
Lokalno akciono planiranje Srebrenice/ Šta su usluge ekosistema/ -------------------------------17
Profil opštine Srebrenica ------------------------------------------------------------------------------18
Revizija – identifikacija Resursa biodiverziteta na prostoru opštine Srebrenica ------------------24
Pritisci na biodiverzitet Srebrenice/pritisci na faunu sisara/-----------------------------------------30
Pritisci na faunu riba /vodozemaca/ gmizavaca/-----------------------------------------------------31
Pritisci na faunu ptica----------------------------------------------------------------------------------32
Pritisci na faunu Beskičmenjaka-----------------------------------------------------------------------33
Pritisci na floru ----------------------------------------------------------------------------------------34
Progradacija šuma plantažiranje/globalni trndovi i projekcije/ -------------------------------------35
-
Vizija srebrenice --------------------------------------------------------------------------------------38
Swot analiza /snage/ ---------------------------------------------------------------------------------39
Prijetnje/problemi/ prilike/ ---------------------------------------------------------------------------40
Prioritetno operativni cilj ------------------------------------------------------------------------------41
Strateški ciljevi u narednih pet godina ---------------------------------------------------------------42
Strateški ciljevi u prvoj godini ------------------------------------------------------------------------44
-
Pozitivan primjer doprinosa očuvanju biodiverziteta-------------------------------------------------45
Slučaj 1.------------------------------------------------------------------------------------------------46
Slučaj 2.------------------------------------------------------------------------------------------------49
Slučaj 3.------------------------------------------------------------------------------------------------50
Slučaj 4.------------------------------------------------------------------------------------------------52
Slučaj 5.------------------------------------------------------------------------------------------------54
Slučaj 6.------------------------------------------------------------------------------------------------56
Slučaj 7.------------------------------------------------------------------------------------------------58
Uvod
LBAP
VIZIJA SREBRENICE
Odabrani primjeri probiodiverzitetskog poslovanja za prvu godinu
Prilozi:
-
Ekoregion Srebrenice/Staništa/-----------------------------------------------------------------------59
Procjene biodivrziteta prema skupinama u BiH ------------------------------------------------------64
Rezervat biosfere „Drina“ /rezime/-------------------------------------------------------------------65
ŽIVOTINJSKE I BILJNE VRSTE EKOREGIONA SREBRENICE
-
Sisari ---------------------------------------------------------------------------------------------------66
Gmizavci------------------------------------------------------------------------------------------------68
Vodozemci----------------------------------------------------------------------------------------------69
Ribe i Bezkićmenjaci-----------------------------------------------------------------------------------70
Jestivo i ljekovito bilje koje raste na prostoru opštine Srebrenica----------------------------------72
Konzumne gljive koje pridolaze na prostoru opštine Srebrenica -----------------------------------86
Literatura ----------------------------------------------------------------------------------------------88
3
Predgovor
Ovaj dokument je pripremljen u okviru projekta:
„Biodiverzitet i usluge ekosistema za lokalni održivi
razvoj u Zapadnom Balkanu (Akcioni planovi za
biodiverzitet u jugoistočnoj Evropi), kojim je rukovodio
Evropski centar za zaštitu prirode, u saradnji sa
Regionalnim centrom za životnu sredinu, a koji je
finansiran od strane
Ministarstva spoljnih poslova
Finske“
Slika 1 - Kanjon Drine iznad Crnog Potoka
4
POZDRAVNA RIJEČ NAČELNIKA OPŠTINE SREBRENICE
Uvažene građanke i građani Srebrenice
Uvaženi građani Srebrenice u dijaspori
Uvaženi domaći i međunarodni partneri u zemlji i inostranstvu, Opština Srebrenica je uvijek bila
privlačna kako domaćim, tako i stranim poslovnim ljudima.
Njena privlačnost se ogledala prije svega u bogatstvu rudama, mineralnim ljekovitim vodama i
prirodnim ljepotama.
Kako bi trajno postala još atraktivnija zajednica, opština je, među prvima u BiH (zajedno sa
opštinom Goražde) krenula sa izradom Lokalnog akcionog plana za biodiverzitet. Ovaj projekat je
rezultat aktivne saradnje sa Evropskim centrom za zaštitu prirode (ECNC), Regionalnim centrom za
životnu sredinu/okoliš za Centralnu i Istočnu Evropu, kancelarija u BiH (REC), saradnjom sa opštinom
Goražde i prekograničnom saradnjom sa opštinama u Srbiji i Crnoj Gori.
Ulaganjem u okolinu stvara se novo područje privredne djelatnosti, u kojem širok krug institucija i
preduzeća opštine Srebrenica može naći poslovni interes.
Cilj samog procesa izrade LBAP-a jeste postizanje zdrave, napredne, otvorene, okolinski efikasne i
zaštićene životne sredine.
Naš cilj ćemo ostvariti na taj način što ćemo dijelove opštine staviti pod prvi stepen zaštite, te time
imati nacionalni park Srebrenica koji će svojim radom osigurati biološku raznolikost koja je do sada i
bila odlika naše opštine.
Sve navedeno ćemo postići, ukoliko zajedničkim snagama budemo se borili da:
-
-
provedemo mjere sanacije i revitalizacije degradiranih prirodnih vrijednosti,
razradimo principe aktivne zaštite i planskog korištenja u skladu sa odredbama međunarodnih
i nacionalnih konvencija, rezolucija, akcionih planova, zakona i dr. dokumenata,
izvršimo naučnu valorizaciju i evidenciju komponenti biodiverziteta, naročito ugroženih biljnih
i životinjskih vrsta i ekosistema,
izvršimo identifikaciju procesa i kategorija aktivnosti koji imaju ili mogu imati značajan
negativan uticaj na očuvanje i održivo korištenje biodiverziteta,
edukujemo lokalno stanovništvo u cilju razvijanja interesa za ograničeno i mudro korištenje
zaštičenih prostornih cjelina i druge aktivnosti koje će osigurati zaštitu biološke raznolikosti
na području opštine Srebrenica.
Dajmo svoj doprinos kao mala lokalna zajednica kontroli klimatskih promjena na globalnom
nivou očuvanja planete.
Vaš
Osman Suljić; Dipl. ing. Rudarstva
Načelnik Opštine Srebrenica
5
BOSNIA AND HERZEGOVINA
REPUBLIC OF SRPSKA
MUNICIPALITY OF SREBRENICA
MAYOR OF MUNICIPALITY
Department of general administration
Adress: Srebrenickog odreda bb,
Tel: 056/445–505, 445–527
Fax: 056/445–532
Email: [email protected]
Web: www.srebrenica-opstina.org
BOSNA I HERCEGOVINA/БОСНА И ХЕРЦЕГОВИНА
REPUBLIKA SRPSKA/РЕПУБЛИКА СРПСКА
ОPŠTINA SREBRENICA/ОПШТИНА СРЕБРЕНИЦА
NAČELNIK OPŠTINE/НАЧЕЛНИК ОПШТИНЕ
Odjeljenje za opštu upravu
Одјелјенје за општу управу
Adresa: Srebreničkog odreda bb,
Адреса: Сребреничког одреда бб,
Tel/Тел: 056/445–505, 445–527
Faks/Факс: 056/445–532
E-mail: [email protected]
Web: www.srebrenica-opstina.org
Na osnovu člana 43.Zakona olokalnoj samoupravi (Službeni glasnik RS-a,broj 101/04) i članova 54 i
65. Statuta opštine Srebrenica (Bilten opštine Srebrenica, broj 10/05), Sporazuma između ECNCa,REC-a i opštine Srebrenica,Načelnik donosi :
ODLUKU
O izradi Lokalnog akcionog plana za biodiverzitet - LBAP
Član 1.
Načelnik opštine Srebrenica donosi odluku o izradi Lokalnog akcionog plana za biodiverzitet
/LBAP/, kako u smislu dokumenta bitnog za održivi razvoj ovog područja, tako i u smislu
kontinuiranog procesa nadgledanja, zaštite i očuvanja biodiverziteta Srebrenice.
Član 2.
Zadužuje se LBAP tim, imenovan od strane Načelnika opštine Srebrenica, da preduzme sve
neophodne aktivnosti na izradi LBAP-a – Lokalnog akcionog plana za biodiverzitet i sve druge
aktivnosti vezane za predmetni postupak.
Član 3.
Odluka stupa na snagu danom donošenja i objaviće se na službenom sajtu opštine Srebrenica.
Načelnik opštine
Dostavljeno:
1. Naslovu
2. a/a
Osman Suljić
6
UVOD
Dobro došli!
U BIODIVERZITET
Srebrenice
Ovdje možete naći informacije o biodiverzitetu,
koristi od biodiverziteta i usluge koje pruža za
održiv lokalni razvoj kroz probiodiverzitetsko poslovanje,
akcijama preduzetim na podizanju svijesti građana kao i
obezbjeđivanju zaštite staništa i vrsta u Srebrenici.
Slika 2.- Potez zvani Grad
7
Pod rukovodstvom LBAP tima, sve zainteresovane grupe aktera na izradi LBAP-a sastavljene od
predstavnika svih institucuja, od lokalne uprave, preko preduzeća, nevladinih organizacija,
akadamemskih i naučnih institucija, do pojedinaca-građana Srebrenice, ozbiljno su pristupili izradi
strateškog dokumenta LBAP-a svjesni činjenice resursa biodiverziteta u ovoj regiji.
Krajnje studiozno na brojnim sastancima radnog tipa urađena je revizija Biodiverziteta.
Brojni su podaci podhranjeni u mnoga dokumenta, tako da ćemo dati u ovom projektu, između
ostalog, i upute na njih. Ovaj projekat je kratak vodići, ili bolje rečeno, koncept velikog broja
podataka.
Prioritetno ćemo ovdje dati ekspoze osvrte na reviziju biodiverziteta, našu viziju do koje planiramo
doći kroz niz analitičkih koraka i studioznih pristupa, usluga koje nam daje ekosistem, analizom
situacije, odrediti prioritete, postaviti ciljeve razmatranjem problema i mogučnosti dati smjernice i
kroz probiodiverzitetsko poslovanje ostvariti željenu viziju.
Slika 3.- Slap
8
Informacije o biodiverzitetu
Šta je biodiverzitet?
Odakle sve počinje?
Slika 4.- Klis vjećiti stražar između dva sela , Luke i Krušev Dola.
9
Šta je biodiverzitet? (Bios- život; divergere-različitost.)
- Po definiciji, biodiverzitet podrazumijeva raznolikost živih organizama koji nastanjuju kopno i vodu,
raznolikost unutar različitih vrsta, između vrsta i ekosistema. Ali, biodiverzitet nije samo raznolikost
oblika i pojava biljnog i životinjskog svijeta, već i raznolikost funkcija živih organizama. U cilju
opstanka naše planete i harmoničnog života čovjeka i prirode, svijet bi trebalo da se usmjeri na dva
glavna cilja: očuvanje i korišćenje biodiverziteta.
Očuvanje biodiverziteta podrazumijeva konzervaciju i obnavljanje narušenih ekosistema i prirodnih
staništa, kao i očuvanje i oporavak biljnih i životinjskih vrsta.
Slika 5.- Poljanice
10
Neophodno je racionalno korišćenje prirodnih dobara i održavanje one prirodne
raznolikosti koji odgovara potrebama i težnjama sadašnjih i budućih generacija.
Biodiverzitet se, dakle, ostvaruje kao rezultat evolutivnih procesa, kroz tri osnovna
međusobno uslovljena i biološki neraskidiva nivoa:
genetičkom,
specijskom
i ekosistemskom.
Najpouzdaniji pokazatelj ugrožavanja biodiverziteta predstavljaju nestale, iščezle ili ugrožene biljne i
životinjske vrste. Najveći uzročnici nestanka pojedinih vrsta su gubitak staništa i loše raspolaganje
zemljištem. Statistika pokazuje da je u zemljama u razvoju, od 1960. do 1990. uništeno oko 37 %
zemljišta, da je od 1960. do 1990. nestalo gotovo 20% tropskih šuma, da je od 1990. do 1998.
isušeno oko 50% močvarnih područja. Zbog sedimentacije i lošeg korišćenja zemljišta, postoji
opasnost da, u naredne tri decenije, nestane trećina koralnih grebena… Zato, poznavanje i očuvanje
biološke raznovrsnosti predstavlja uslov opstanka Zemlje.
Slika 6.- Igrišnjik
11
Biodiverzitet predstavlja raznovrsnost svih živih bića na planeti Zemlji,
odnosno, sveukupnost:
gena - genetski biodiverzitet Genetički diverzitet podrazumijeva broj gena, odnosno genetičkih
informacija sadržanih u svim pojedinačnim vrstama biljaka, životinja, gljiva i mikroorganizama na
Zemlji. Svaka organska vrsta poseduje specifičnu kombinaciju gena koja je neponovljiva i rezultat je
dugotrajne evolucije.
vrsta - specijski biodiverzitet Specijski diverzitet obuhvata broj organskih vrsta na Zemlji, od
nastanka života do danas. Procjenjuje se da na Zemlji postoji izmedju 5 i 80 miliona vrsta, od kojih je
danas poznato i opisano oko 1,5 milion vrsta.
ekosistema - ekosistemski biodiverzitet Ekosistemski diverzitet označava raznovrsnost staništa i
biocenoza, kao i ekoloških procesa kojima se ostvaruju ekosistemi podsredstvom miliona živih bića na
Planeti. Prema procijenama Svetske organizacije za zaštitu životne sredine, svakoj četvrtoj vrsti
sisara preti istrebljenje, a pred izumiranjem je i 50 % biljaka! Medju najugroženijim vrstama su,
između ostalih, majmuni, tigrovi, velike pande, slonovi, nosorozi, tibetanske antilope, morske
kornjače, razne vrste krokodila i zmija, papagaji, ždralovi, fazani, kaktusi i orhideje.
Slika 7.- Šarena Bukva omiljeno izletite turista. Iza leđa djevojke je vertikalni usjek oko180m i kanjon Crnog
Potoka. Do izletišta je lako doći autom. Ovo je poznato stanište Mrkog medvjeda. Planina Sušica ,a u pzadini iza
planina Tara.
12
U najširem smislu, biodiverzitet označava sveobuhvatnu varijabilnost života: biljaka, životinja,
mikroorganizama i gljiva. Biodiverzitet je u stvari biološka raznovrsnost koja označava sveukupnost
gena, vrsta i ekosistema na zemlji. Biološka raznovrsnost podrazumijeva raznolikost svih živih
organizama koji nastanjuju kopno i vodu.
Biodiverzitet nije samo sveukupna raznolikost oblika i pojava biljnog i životinjskog svijeta, već i
raznolikost funkcija živih organizama. Očuvanje biodiverziteta je u stvari konzervacija i obnavljanje
narušenih ekosistema i prirodnih staništa, kao i očuvanje i oporavak biljnih i životinjskih vrsta.
Ekosistem prestavlja sklop interakcija između biodiverziteta, tj. biotičke i nebiotičke kompnente na
datom prostoru.
Slika 8.- Pogleda na Borovac
13
EKOSISTEM-GEOBIOCENOZA-BIOGEOCENOZA
Vrhunsko jedinstvo između žive i nežive prirode
Ekosistem je jedan struktrno funkcionalni dio žive i nežive prirode u okviru kojeg je moguća
egzistencija i zadovoljenje svih bioloških i socio bioloških potreba živih organizama.
Ekosistem i biodiverzitet nisu i ne mogu biti ogranićeni administrativnim granicama
Svjedoci smo globalnog poremećaja klime, što je uzrokovano povećanjem brojnosti ljudske vrste na
planeti i njenoj prirodnoj borbi za biološki opstanak. Povećanje brojnosti vrste ima za posljedicu veće
potrebe za hranom što povlači veća uzimanja od planete čime se degradira i osiromašuje ekosistem
planete.
Slika 9.- Pogledala
14
Odakle sve počinje?
Kako uzimati onoliko koliko je neophodno za egzistenciju a uz obezbjeđenje povrata biodiverzitetu
radi njegova obnavljanja? Kako osigurati opstojnost ljudske vrste na planeti zemlji? Kako sačuvati
biodivrzitet i kako organizovati održiv razvoj društva? Kako...!?? Niz pitanja na koja su odgovarali
državnici na samitu UN iz 200 zemalja svijeta 1992 u Rio De Žaneiru.
Značaj biodiverziteta istaknut je i usvajanjem Konvencije o očuvanju biodiverziteta, 1992. u Rio de
Žaneiru, u Brazilu. Među 168 zemalja, potpisnica Konvencije je i naša zemlja.
Nakon 1992. godine, biodiverzitet je postao simbol opstanka biosfere i razvoja civilizacije na Zemlji
Očuvanje biodiverziteta nema cijenu, odnosno biodiverzitet je neprocijenjiv!
Savjest čovečanstva se okrenula ka razumevanju i prihvatanju osnovnih ekoloških principa i očuvanju
biološke raznovrsnosti
Slika 10.- Ispod Crnog Vrha
15
Region Zapadnog Balkana
je utočište izuzetnom bogatstvu biodiverziteta biljnog i životinjskog svijeta, sa velikim brojem
balkanskih, dinarskih i lokalnih endemičnih vrsta dobro očuvanih naročito u daljenim planinskim
područjima. Očuvanje mnogih biljnihi životinjskih vrsta je bilo od svjetskog, bilo od evropskog
značaja.
Biodiverzitet je pod ozbiljnom prijetnjom u regionu Zapadnog Balkana,naročito u oblasti
poljoprivrednog zemljišta, planinskih regiona i obalskih područja. Gubitak biodiverziteta se uglavnom
događa zbog promjena u korištenju zemljišta, urbanog širenja, razvoja infrastrukture, stvaranja
kiseline, eutrofikacije, pretvaranja travnjaka i grmlja u pustinje, prekomjernog iskorištavanja,
pojačavanja i/ili napuštanja poljoprivrede, te klimatskih promjena.
Kao rezultat ovoga, više od 700 evropskih vrsta je trenutno ugroženo; 43 procenta vrsta evropskih
ptica imaju nepovoljan status očuvanja, a situacija se pogoršala širom regiona od 2000. godine.
Priobalna područja, rijeke, te močvare se suočavaju sa većinom prijetnji u kratkom roku; u
dugoročnom smislu, ekosistemi planinskih livada su takođe ranjivi.
Biodiverzitet je ključna komponenta ovih strategija. Zaštita biodiverziteta i održiv razvoj 21 vijek.
Očuvanje biodiverziteta postalo je nova životna filozofija savremenog čoveka Pored riješavanja
globalnih pitanja o životnoj sredini i gubitak biodiverziteta. Još jedan važan rezultat koji proizilazi iz
Samita u Rio de Žaneiru je Međunarodni sporazum o globalno održivom razvoju nazvan kao Agenda
21.
Slika 11.- Brezije
16
LBAP
LOKALNO AKCIONO PLANIRANJE ZA BIODIVERZITET SREBRENICA
Na lokalnom nivou, lokalne zajednice, pod rukovodstvom lokalnih vlasti, moraju
agendu 21 (LA21) strategije održivog razvoja u svojim oblastima.
Šta su usluge ekosistema?
razviti Lokalnu
Usluge ekosistema su dobiti koje ljudi dobijaju iz ekosistema. To su usluge snabdijevanja životnim
namirnicama, regulacije, te kulturološke usluge koje direktno utiču na ljude i prateće usluge koje su
potrebne za održavanje ostalih usluga. Mnoge od ovih usluga su čvrsto povezane (primarna
proizvodnja, fotosinteza, kruženje hranljivih tvari, te kruženje vode: npr., svi obuhvataju različite
vidove istih bioloških potreba
Usluge /Snage Ekosistema dobra ili proizvodi dobijeni iz ekosistema
Usluge/ Snage
Podkategorija
Definicija
Primjeri
Usjevi
Uzgajane biljke
Žitarice, povrće, voće
Stoka
Uzgojene životinje
Goveda, pilići
Divlja hrana
Lov i ribolov
Lovna divljać, ribe
Drvna građa
Proizvodi i od drveta
Namještaj, papir
Genofond
Vrste ekosistema
Uticaj ekosistema na
planeti
Flora i Fauna
Uticaj ekosistema na
pojavu bolesti i
štetočina
Mikroorganizmi,
organizmi prenosnici
zar.bol.
Rekreacija
Rek. Zadovoljstvo
Šetnja, kamp isl.
Moralne vrijednosti
Duhovno opuštanje
Svete rijeke I sl.
Primarna proizvodnja
hrane
Fotosinteza
Povećanje bio mase
autotrofijom
Hrana
Biološke sirovine
Slatke vode
Genetički resursi
Regulacija faktora
životne sredine
Regulacija bolesti
Regulacija štetočina
Kako na regionalnom
tako I svjetskim nivou
17
PROFIL OPŠTINE SREBRENICA
Opština Srebrenica se nalazi u istočnom dijelu BiH na 44.1063889⁰N, 19.2969444⁰E. Obuhvata
površinu od 527km², koju naseljava po posljednjem popisu 36 666 stanovnika - popis '91 godine, što
ukazuje da je
gustina naseljenosti 70st/km². Kako popis stanovništva još nije sproveden u
poslijeratnom periodu, precizniji podatci o strukturi stanovništva mogu se dobiti koristeći različite
izvore. Naš stav da na prostoru opštine Srebrenice danas živi trećina prijeratnog stanovništva a
procentualni odnos Srba i Bošnjaka je oko 59% Srba i 40% Bošnjaka. Oko jedan procenat je ostalih.
Slika 12.-
Srebrenica
18
Procenat stanovništva koje živi
u urbanom području je oko
40%, dok 60% ljudi je nastanjeno u ruralnom dijelu opštine.
U ekonomskom pogledu šire
područje opštine odlikuju usitnjeni poljoprivredni posjedi
koji u večini slučajeva, tradicionalnim načinom korištenja,
nisu mogla obezbjediti egzistenciju stanovništvu pa je zbog
toga veći dio stanovništva
orijentisan na industriju.
Najveći broj zaposlenih je u
rudarstvu, Rudnik olova i cinka i
rudnik Boksita (jamski kopovi).
Na ovim prostorima porodice
kombinovanim djelatnostima
obezbjeđuju egzistenciju.
Tačnije
podatke
starosne
strukture nemamo, kao ni broja
stanovnika, no, činjenica da su
godine rata zbog genocida i
migracija na ovim prostorima
ostavile
velike
posljedice,
ukazuju da su prvi povratnici u
Srebrenicu bile starije osobe.
Posljednjih godina primjećeno
je veće interesovanje mladih
ljudi koji
traže načine da
realizuju svoje projekte i ostanu
u Srebrenici. Edukacija mladih
ljudi, novi i savremeni prilazi
resursima, koje ova opština ima
su šansa za budućnost, koja je
prepoznata.
19
Šire
područje
Srebrenice
pripada srednjem gorju (5001000m nadmorske visine) na
kojem se teren postepeno izdiže
od sjevero zapada ka jugoistoku, tako da na područjima
koje je pokriveno efuzivima
nalaze se strmi obronci, uski
grebeni i uske duboke usječene
doline.
Na terenima izgrađenim od
paleozojskih škriljaca, grebeni
su blago zaobljeni.
Nagibi brdskih terena dostižu
preko 30⁰, dok
u višim
planinskim
predjelima
na
nadmorskoj visini 1350m nagibi
su mnogo izraženiji, forimiraju
brdsko planinske sipare na
krečnjacima,
do
okomiti
zasječenih kanjona u kanjonu
rijeke Drine vertikalnog usjeka
večeg od 1000m; što ih čini
neprohodnim i svrstava u red
najtežih kategorija terena.
Kako se od Jugoistoka ka
Sjeverozapadu teren spušta sa
visine 1350m do 200m na
krajnjem rubu opštine, dužinom
od oko 50Km; prostor obiluje
izvorištima pitke i mineralne
vode koji u nižim predjelima
prije uticanja u rijeku Drinu
formiraju aluvijalne platoe oko
ušća i same Drine.
20
Diferencijaciju genetičkih sistema i njihovih zajednica determiniše gegrafski položaj prostora,
tj. Njegov položaj prema sredozemnom moru, a zatim orografskim, klimatskim, pedološkim
i
minerološko-petrografskim faktorima, kako recentnim tako i istorijskim.
Poseban uticaj na recentno stanje imao je čovjek.
Brojni su faktori uslovili veliku
raznovrsnost genetičkih sistema
na prostoru opštine Srebrenice
gdje imamo pored karakterističnih elemenata klimatogene
biomske vegetacije brojnih
zajednica –Biocenoza, mnogo
specifičnih geografskih varijanti,
geološko-pedoloških varijanti,
subasocijacija i facijesa.
Kao i više stepene integracije
bioloških sistema preko sveza i
redova do nivoa klase.
21
Kako prostor BiH spada u
Holarktičku
biogeografsku
oblast, koja obuhvata Evropu,
največi dio Azije, Sjevernu
Ameriku i sjeverni dio Afrike,
ista je podjeljenja na više pod
oblasti, od kojih se tri prepliću
svojim uticajem na prostoru
opštine Srebrenica, ostavljajuću
pečate,svojih genetičkih sistema kroz singerizam biocenoza
ekološko-biogeografskog raščlanjenja ovog prostora.
Svaka pod oblast, EurosibirskaBoreoamerička, Mediteranska i
Alpska-Visokonordijska, su tri
dobro izdiferencirana područja
koja su podudarna sa svojstvenim, klimatskim, geološkim,
pedološkim i reljefnim osobenostima koje karakterišu osobena biogeografska raščlanjenja.
Imajući i vidu sve navedene
činjenice za očekivati je da na
prostoru opštine Srebrenica ni
jedan genetički sistem koji se
identifikuje ne može iznenadit
već pobuditi veliko interesovanje naučne javnosti.
BiH ima veoma raznolika zemljišta
po zastupljenosti kisela i bazna su u
odnosu 50% :50% sličan odnos je i
na platou opštine Srebrenica jer su
na krajnjem Jugoistoku zastupljena
bazna zemljišta na krečnjaku, za
razliku od Sjeverozapadnih kiselih
tala nastalih na Vulkanskim
eruptivima.
Narodna izreka da u
“Srebrenici nema čega nema“
koja se odnosi na BIODIVERZITET posebno
ljekobilje i gljive nalazi svoju utemeljenost.
22
Topografija
je
najuticajniji
faktor
formiranja
tla
Srebreničkog platoa. Pored
specifičnih uticaja klimatskog
faktora koji se generalno može
posmatrati
kao
umjereno
kontinrntalna klim u srednjem
gorju a u višim dijelovima je
izražena Subplaninska klima,
Klimatske
karakteristike
područja su specifična i
uslovljena brojnim faktorima.
Ljeta su topla sa prosječnom
temperaturom
vazduha
mjeseca jula 15-20⁰C. Zime su
hladne
a
temperatura
najhladnijeg mjeseca januara
kreće se od 1-8⁰C. Zime su
uglavnom hladne. Trajanje
vegetacijskog
perioda
u
prosjeku iznosi 170-210 dana sa
prosječnim temperaturama od
16-18⁰C. Prosječne godišnje
padavine iznose 870 mm/ m²
atmosferskog taloga u obliku
kiše ili snijega. Padavine su
ravnomjerno
raspoređene
tokom godine a izražene su u
prolječe i jesen. Srednja
godišnja relativna vlažnost je
78% a najmanja je u ljetnom
periodu oko 60%, dok se zimi
kreće i do 85% Visina snijega na
pojedinim područjinma dostiže i
do 1,8m. Vjetrovi su slabi.
Preovladavaju
jugozapadna
vazdušna strujanja i imaju
ujedno i najveću brzinu.
Maksimalna zabilježena brzina
vjetra zabilježena je iz južnog
pravca i iznosila je 100KM/h.
Magle su karakteristične uz
dolinu rijeka osobito rijeke
Drine, kao i pojačano strujanje
vjetra.
23
Revizija - identifikacija resursa biodiverziteta
distribucija genetičkih sistema na prostoru OPŠTINE SREBRENICA
Čitavo Balkansko poluostrvo, odlikuje se izvanredno velikim bogatstvom i raznovrsnošću živog svijeta
koji je svrstava u jedan od najznačajnijih centara biodiverziteta ne samo u Evropi, već i u čitavom
zapadnom Holarktiku.
Visok genetički, specijski i ekosistemski diverzitet BiH uslovljava nekoliko faktora: složeni historijski
procesi, specifičan geografski položaj, raznovrsnost klimatskih, orografskih, geoloških, pedoloških i
hidroloških faktora. Na relativno malom prostoru balkanskog poluotoka smjenjuju se gotovo svi
kopneni biomi Evrope (tundre, tajge, stepe, listopadne šume, submediteranske i mediteranske šume i
makije itd.). Pored toga, brojni azonalni i intrazonalni tipovi ekosistema još više usložnjavaju
ekološku i biogeografsku sliku živog svijeta BiH. Zastupljena je i velika raznovrsnost vodenih
ekosistema (bare, močvare, ritovi, potoci, rijeke, jezera, akumulacije, more).
Ukupan broj vegetacijskih klasa konstatovane na prostoru BiH kreće se oko 35, vegetacijskih redova
67, vegetacijskih sveza 125 uključujući i vegetaciju mahovina, jedanaest bioma, tri podoblasti i jedna
oblast. Na horizontalnom i vertikalnom profilu BiH opisano je 383 asocijacije.
Najveći dio prostora opštine Srebrenica karakteriše biom klimatogene vegetacije, sa
sjeverne strane na vertikalnom profilu, mezijske bukve Kl. QUERCO – FAGETEA ;
FAGETALIA;
( Fagion moesiacae) 26 400ha. Biom termofilnih liščarsko listopadnih šuma i šikara sa
hrastom sladunom i cerom sa južne strane (Quercion confertae-cerris) .
24
Na većim nadmorskim visinama iznad pojasa bukovih šuma
na vertikalnom profilu u klasi tamnih četinarskih šuma i šikara
(VACCINIO-PICETEA ); VACCINIO -PICETALIA biom šuma jele
i smrče (Piceion abietis) i biom šuma Pančičeve omorike
(Piceion omoricae).
Na vrhu verikalnog profila do kojeg se prostore plato opštine
Srebrenica u klasi reliktnih borovih šuma
ERICO-PINETEA;
ERICO-PINETALIA srećemo pojas crnog bora (Pinion nigrae).
u višim planinskim predjelima na nadmorskoj visini 1350m
nagibi su mnogo izraženiji, forimiraju brdsko planinske sipare
na krečnjacima, do okomiti zasječenih kanjona u kanjonu
rijeke Drine vertikalnog usjeka večeg od 900m; što ih čini
neprohodnim i svrstava u red najtežih kategorija terena.
Različiti geomorfološki oblici smenjuju se na malim
rastojanjima, što je dovelo do formiranja raznovrsnih staništa.
Kanjon rijeke Drine bogat je vegetacijom šibljika i
paleontološkim lokalitetima, Rijeka Drina je probojnica, u
hidrološkom smislu i pritoka Crni Potok, jer grade usjeke
svijetske vrijednosti.
Od prirodnjačkih uslova - to je bogatstvo flore,
vegetacije i ekosistema, dok malo koji nacionalni
Evropi ima toliko historijskih i etnoloških fenomena
kanjona rijeke Drine na platou Srebreničke opštine je
koji prestavlja vruću
tačku specijskog i ekosistemskog diverziteta.
25
faune,
park u
prostor
prostor
Evidentirano
je
37
različitih
šumskih
zajednica lišćarskog, mješovito četinarskog
tipa, kao i 12 livadske zajednice. Mnoge od
njih posebno one sa Pančićevom omorikom,
imaju reliktan ili endemoreliktan karakter.
Desna obala rijeke Drine nasuprot Srebreničkom platou
planine Sušice je u statusu nacionalnog parka “Tara” od 1981
godine. Sasvim je opravdano što se Tara danas našla na listi
područja značajnih za očuvanje ptičijeg svijeta (IBA) i dnevnih
leptira Evrope (PBA), a u toku je njeno uključivanje u
međunarodnu listu područja značajnog za očuvanje svijetske
flore (IPA). Polovinom 2004. godine NP Tara je renominovan u
okviru UNESCO-ROSTE programa čovek i biosfera (MAB) za
budući Rezervat biosfere i transgranični Park mira između
Srbije i Bosne i Hercegovine.
NP “Tara” desna obala rijeke Drine i planina Sušica lijeva
obala su jedna nedjeljiva ekosistemska cjelina koju nikakve
administrativno političke granice ne smiju niti mogu podijeliti.
Planinski kompleksi Tara i Sušice predstavlja jedan od
najznačajnijih centara specijskog i ekosistemskog diverziteta
Balkana i Evrope. Ovaj prostor predstavlja jedinstven primjer
dobro očuvanih šuma na prostoru Jugoistočne Evrope sa
brojnim endemičnim i reliktnim vrstama flore i faune.
Svakako da poseban pečat florističkom diverzitetu prostora
daje endemo-reliktna vrsta Pančićeve omorike Picea omorika.
čije sastojine se nalaze i na lijevoj obali rijeke Drine tj. Platou
Srebreničke opštine.
Lijeva obala rijeke Drine je mnogo interesantnija.Specifičnost
prostora između vrhova Zlovrha (1538), Orlov Kamena
(1517), Šanika (1227), Borovca(1220) i Huma(1026). Na
uskom prostoru između navedenih vrhova prostire se plato
Pogledala i malo selo Krušev Do. Ovaj plato je jedinstven
primjer u svijetu na kome omorika raste na tresetnom
zemljištu obrazujući tepih livadni prostor.
26
Na relativno malom prostoru zahavaljujući sklopu faktora
jasna su prisustva i rasčlanjenja vegetacije koju donose tri
podoblasti Eurosibirska, Alpska i Mediteranska. Pa kanjoni
ovih pritoka su zaklonjena mesta i prestavljaju zbegove
(refugione) živog sveta na malim staništima. U njima su
minimalna klimatska kolebanja tokom godine tako da su
opstale životne forme u ekstremnim uslovima samo u ovim
lokalitetima. Tokom istorijke prošlosti smena ledenog i
međuledenog doba, u doba glacijacije, uništila je bogatu floru
Evrope i tako su ovi lokaliteti prestavljali naknadne centre
raseljavanja živog sveta. Neke vrste su opstale i zadržale
samo na uskim područjima kanjona i predstavljaju relikte,
žive fosile i endeme.
Neosporno je da je svjetski presedan da desna obala neke
rijeke bude na osnovu stručnih istraživanja i valorizacije pod
prvim, drugim i trećim stepenom zaštite a lijeva plato za
eksploataciju drvnog resursa i bezobzirno uništavanje
biodiverziteta ekosistema svjetskog relikta. Takav je slučaj na
prostoru Srebreničke opštine. Zašto je to tako?! Ako je Rijeka
Drina granica između dvije države, zašto ovaj endemo reliktni
ekosistem ne bi bio Park mira i saradnje između dvije države.
Samo neprohodnost velikog dijela ovog prostora je spasila
biodiverzitet prije njegove neopohodne zaštite prvog stepena.
Osim florne biotičke komponente - carstva biljaka, specifične
geomorfološke, hidrološke, geološke, pedološke i klimatološke
karakteristike, prostoru Sušice takođe daju sveukupne visoke
prirodne vrednosti prisutnost velikog broja vrsta iz carstva
gljiva i životinja.
Kanjon rijeke Drine na prostoru opštine Srebrenica je raj
nedirnute prirode, planinskih vrhova i bujnih šuma središnjeg
toka reke Drine, jedne od najljepših riječnih tokova Evrope.
Rijeka Drina je planinska, obimna, zelena, božanstvena,
talasasta sa brzacima, protiče i huji kroz pejzaže prelijepih
planina, klisura, kanjona, šuma i vrtoglavo čistog vazduha.
Ukročena hidroakumulacijom jezera Peručac u kanjonu
srednjeg toka pruža fantastične uslove za razvoj mnogih
oblika turizma i raznovrsne naučno istraživačkie opservacije.
Na toku reke Drine žeđ namiruju bjeloglavi supovi, rijetki
golubovi, jeleni, zečevi, vukovi, medvedi, vidre...
27
Uz kanjon Crnog Potoka pritoke rijeke Drine, nalaze se
stameni planinski vrhovi visine od 700 -1000 metara od nivoa
jezera! Što je drugi kanjon po dubini u Evropi odmah iza
Drinine tvornice Tare a treći u Svijetu.
Svojim karakteristikama privlači zaljubljenike u ekstremne
sportove u ocuvanoj prirodi.
Na osnovu ekzaktnih podataka utvrđeno je da se na području
rijeke Drine nalazi 47 ribljih vrsta svrstanih u 14 familija.
Svaka ova familija naseljava njoj svojstven deo toka.
Specifična endemska vrsta koja naseljava mirni tok rijeke –
akumulaciono
jezero
je
Familija
Siluridae
naseljava
akumulacije, virove srednjeg i ceo donji tok. Predstavlja
najkrupniju grbljivicu slatkih voda . Predstavnik je Som
(Silurus glanis) Na ovoj hidrakumulaciji primječen su kapitalni
primjerci do sada nepoznati svjetskoj javnosti. Familija
Salmonidae zauzima gornji i delimično srednji deo toka. U nju
spadaju sledeće riblje vrste: Salmo trutta M. Fario - Potočna
pastrmka, Hucho hucho L. – Mladica Drtinski losos endem
Drinskog toka.
Ako se tome pridoda činjenica postojanje kulturno – istorijski
etnoloških
fenomena
(Municipijuma
malvesiatuma
u
Skelanima i osam srednjovjekovnih kula gradova) veliki broj
dobro skrivanih (radi sklanjanja u ratnim prilikama) i
stanovnicima tog prostora poznatih neistraženih špilja i
pećina, onda ovaj prostor Srebreničke opštine u kanjonu
rijeke Drine, ne da ispunjava jedan od četiri kriterija koji je
dovoljan da se određeni prostor može proglasiti Nacionalnim
parkom, već sva četiri, što malo koji postojeći nacionalni park
u svijetu ispunjava.
Oko ušća vodotokova u rijeku Drinu srećemo higrofilne šume
johe iz KL. ALNETEA-GLUTINOSAE iz reda ALNETALIA (Alnion
glutinosae). U vegetaciji visokih zelenih požarišta i sječina KL:
BETULO-ADENISTYLETEA
Red:BETULETALIA
srećemo
zajednice (Sambuco-Salicion capreae i Betulion verucosae).
Pored nabrojanih klasa na platou opštine Srebrenice prisutno
je još petnestak od kojih je bitno spomenuti ovom prilikom
vegetaciju u pukotinama stijena KL.ASPLENIETEA RUPESTRIS;
vegetaciju.
sipara
KL.
THLASPEETEA
ROTUNDIFOLII;
vegetacija
planinskih rudina KL.ELYNO-SESLERIETEA ; vegetaciju
kserofilnih livada KL. FESTUCO-BROMETEA; vegetacija,
ugaženih staništa, mezofilnih livada, obradivih zemljišnih
površina,planinskih rudina, vegetacija brdsko-planinskih
izvorišta i dr.
28
Jasno je iz iznešenog
da tip staništa koji čini plato
srebreničke opštine kao prepoznatljiv specififikum tj.
Grupacije ekosistema sa specifičnim mezo i ekoklimatskim
karakteristikama, omogućava raznovrsan biljni pokrov koji
karakterišu mezo i steno endemi, edifikatorskih vrsta,
osnovnih proizvođača organske materije.
Na ovom platou evidentirano je veliki broj bijlnih vrsta od
kojih oko 150 endema i više od 200 ljekovitih biljaka.Kako
biljni pokrov čini preduslov za naseljavanje životinjskih vrsta
na ovom prostoru su zastupljeni invertebrati i vertebrati
karakteristični za spomenute biome.
Iz carstva gljiva bitno je napomenuti da se na ovom prostori
nalaze visokocjenjene konzumne vrste od kojih je bitno
spmenuti: Smrčak Morhella conika, Blagva Amanita caesarea,
Crna truba Craterellus cornucopiodes, Lisičarka Chantarellus
cibarius, Rujnica Lactarius deligiosus, Vrganj Boletus edulis,
Bukovača Pleurotus ostreatus i mnoge dr. Bogat biodiveritet
je
prepoznat na prostoru opštine Srebrenica od strane
istočnih zemalja, u prvom redu Japana, koji je donirao
nekoliko sušara za sušenje ljekovitog bilja, gljiva i šumskog
voća, jeste dokaz našeg bogastva, ali i obaveza da se
domaćinski ,prije svega, odnosimo prema ovom resursu
prevashodno vodeći računa da ne narušimo balans
ekosistema.
29
PRITISCI NA BIODIVERZITET SREBRENICE
Pritisci na faunu sisara
Fauna sisara danas trpi brojne pritiske medu kojima su najjaci:
Intenzivna konverzija šumskih staništa kroz sječu šuma, intezivno uništavenje šuma izazvano
požarištima;
Intenzivan lov (naročito „trofejne divljači“);
Fragmentacija ekosistema i staništa te presijecanje koridora;
Nizak i neefikasan nivo uspostave ekoloških koridora;
Izražen nedostatak prirodne hrane zbog ugrožavanja biljnih vrsta;
Globalne klimatske promjene i kisele kiše; Eutrofikacija i toksifikacija površinskih voda;
Trovanja hranom sa otvorenih deponija otpada Miniranost terena, što je tokom posljednjih 15 godina
dovelo do velikog stradanja životinja;
Slika 33.
30
Pritisci na faunu riba
Na diverzitet ihtiofaune na prostoru Srebreničke opštine djeluju mnogi faktori: Zagađenost i
zagađivanje voda razlicitim polutantima sadržanim u komunalnim i industrijskim otpadnim vodama,
te u vodama iz poljoprivredne proizvodnje u uzvodnom dijelu Rijeke Drine (farme, upotreba
pesticida, vještackih fertilizatora, ekostimulcida); Introdukcija vrsta riba, potencijalnih kompetitora
autohtonoj ihtiofauni; Sve veca zamucenost voda usljed intenzivne erozije zemljišta, kao posljedica
prekomjerne sjece šuma;Kisele kiše usljed lokalne i prekogranicne zagadenosti zraka;Deponiranje
enormnih kolicina najrazlicitijeg otpada u priobalnom pojasu rijeka; konverzija prirodnih staništa u
priobalnom pojasu usljed neplanske izgradnje objekata; Neuravnoteženi izlov, a naročito u toku
reproduktivne sezone; Zbog lokalnih i globalnih uticaja koji uvjetuju direktne promjene u kvalitetu i
kvantitetu staništa, sve više vrsta ihtiofaune karakteriše odredeni stepen ugroženosti. Treba istaknuti
status potocne pastrmke (Salmo trutta morfa fario), endemicne vrste mladice (Hucho hucho), To
ukazuje na potrebu za procjenom stepena ugroženosti.
Pritisci na faunu vodozemaca
Nekadašnja slika faune vodozemaca se i u Bosni i Hercegovini u znacajnoj mjeri promijenila. Danas
se cijeni da u Evropi ima 6 ugroženih vrsta vodozemaca, a cak 4 od njih se nalaze na prostorima
Bosne i Hercegovine. Tri na prostoru opštine Srebrenice. Osnovni antropogeni pritisci koji mijenjaju
kvalitet staništa ovih osjetljivih životinja, a time i njihovu brojnost, su: Proces isušivanja mocvara i
bara, kao najvažnijeg tipa staništa za ovu grupu organizama; Zagadenost voda organskim i
neorganskim polutantima; Konverzija vlažnih šumskih staništa kroz sjecu uz naglašene promjene
hidrotermickog režima; Kisele kiše i efekti globalnih klimatskih promjena; Eutrofikacija, bara i
mocvara; Neodrživi izlov nekih vrsta (uglavnom žaba); Trgovina rijetkim i endemičnim vrstama daždevnjaci);
Pritisci na faunu gmizavaca
Kao i vecina predstavnika bosansko-hercegovacke faune, tako su i reptili danas veoma ugrožena
skupina organizama. Dominantne prijetnje ovoj skupini svijeta divljine u našim uvjetima su:
Konverzija staništa; (isušivanjem, sjecom šume, iskrcavanjem, izgradnjom infrastrukture, šumskim
požarima) Šumski požar, naročito pojasa termofilnih šuma hrastova.Prekomjerna eksploatacija,
narocito viperida, u medicinske svrhe Bezrazložno ubijanje svih vrsta zmija i drugih zmijolikih
životinja (narocito guštera);
Eutrofikacija bara i mocvara, rijeka, jezera. Trgovina kornjacama i drugim gmizavcima atraktivnog
izgleda. Iz ovih razloga mnoge vrste gmizavaca se danas ubrajaju medu ugrožene. 40 % vrsta
gmizavaca u Bosni i Hercegovini je u odredenoj mjeri ugroženo, što ukljucujuje cak i endemicne
oblike. S obzirom da vecina predstavnika nastanjuje cista staništa, gmizavci se smatraju dobrim
indikatorima za procjenu stanja i kvaliteta životne sredine.
Slika 34.-Jezero Peručac, lijeva obala
31
Pritisci na faunu ptica
Na ornitofaunu Srebreničke regije danas djeluju kako globalni tako i lokalni faktori: Intenzivna
konverzija mocvarnih staništa kroz procese isušivanja. Uništavanje makrofitske vodene vegetacije i
higrofilne vegetacije u vodenom pojasu (Jezera rudničke jalovine Sase); Fragmentacija prirodnih
staništa i presijecanje koridora migratornih vrsta; Konverzija šumskih staništa kroz intenzivnu i
neselektivnu sjecu; Sve cešca trovanja zagadenom hranom trovanja otpadom sa divljih deponija;
Pesticidi i vještacki fertilizatori (povecavaju smrtnost ili onemogucuju process embriogeneze);
Neodrživi lov u divljini; Nedovoljna znanja i svijest o pticama kao prenosnicima zaraznih bolesti;
Unatoc znatno izmjenjenoj slici pticijeg svijeta na prostoru Bosne i Hercegovine u posljednjih 100
godina, a narocito u ornitološkim rezervatima kao što su Hutovo blato, Bardaca i Livanjsko polje, još
uvijek postoji jedinstveni diverzitet ovog svijeta divljine u srednjem toku rijeke Drine koji može
privuci pažnju javnosti za razvoj posebnog oblika edukacionorekreacijskog turizma. Posmatranje i
pracenje ptica je oblik turizma koji ima visok potencijal u Bosni i Hercegovini i Srebreničkoj regiji.
Neke vrste domestificiranih ptica na prostoru Bosne i Hercegovine imaju razvijene posebne pasmine i
predstavljaju znacajne ali neiskorištene resurse u proizvodnji zdrave hrane. Posebnu pažnji privlači
hidroakumulaciono jezero brane jalovišta u Sasama kao prostor odmarališta ptica selica i prostor
ptica stanarica.
Slika 35.-Grđenj
32
Pritisci na faunu beskicmenjaka
Zbog rastućeg antropogenog pritiska, slika svijeta beskičmenjaka u Bosni i Hercegovini je sigurno
pretrpjela promjene. Djelovanju različitih formi pritisaka su osobito podložni pripadnici higrofilnih i
hidrofilnih skupina, kao što su rakovi, vodeni insekti, pijavice i mekušci. Refugijimi prostora
Srebrenice su ne istraženi dovoljno, ali svakako prestavljaju specifičan genofond ove skupine.
Dominantni pritisci na faunu beskičmenjaka u vodenoj sredini su intenzivna eutrofikacija tekućica
različitim polutantima organske i anorganske prirode; Promjene u osnovnim fizikalnim svojstvima
tekućih voda, kao što je brzina protoka, količina vode, termički i svjetlosni režim usljed podizanja
brana i stvaranja veoma dubokih hidroakumulacija. Na ovaj način uništena su prirodna staništa
mnogim organizmima dna (bentosa) upravo u kanjonu Drine u kojim su bili razvojni centri i
endemične faune ovih organizama; Značajni poremećaji vodnog režima u izvorišnom dijelu tekućica
zbog sve izraženije konverzije šumskih staništa u sjecine i krčevine, cime se povećavaju procesi
erozije i smanjuju opce rezerve vode u sistemu njenog prirodnog kruženja; Direktni zahvati u dno
mnogih tekućica (eksploatacija pijeska i šljunka), praćeni odlaganjem komunalnog otpada; ilegalno
deponovanje otpada, ukljucujuci štetni i opasni otpad (farmaceutski otpad, razna ulja, akumulatori,
punjenja za rashladne uredaje) na obalama rijeka, pa i u samim tekucicama;
Slika 36.-obala Drine
33
Pritisci na floru
Šume obiluju biodiverzitetom: oko 400 vrsta rijetkih biljaka i 200 vrsta rijetkih životinja nastanjuje
bosanske šume . Vlasnik 80% šuma je država.Nekih 20% šuma je minirano ili oštećeno ratnim
dejstvima i time neupotrebljivo za upravljanje. Nezakonita sječa i izvoz drveta nanosi štetu šumskim
resursima i državnoj privredi. Šumski požari i proljetni vlažni snijeg nanijelu su veliku štetu šumama
Srebrenice- izvale i sagorjeli prostori. Šumski sektor ima veoma nisku produktivnost zbog zastarjele
tehnologije, koja dovodi do visokog procenta otpada prilikom sječe i u preradi drveta. Drvna
industrija nije konkurentna na svjetskom traištu.
Dva glavna pritiska s kojima se biodiverzitet suočava danas su deforestacija (sječa šume praćena promjenama u
korištenju zemljišta) i degradacija (prorjeđivanje šuma bez promjena u korištenju zemljišta). Još jedan, iako manji
problem su pojava kiselih kiša koje su degradirale osjetljive šumske sisteme I pojava zaraznih bolesti ( karcinom
kore kestena). Posljedice globalnog otopljavanja mogu takođe imati vrlo negativan uticaj na neke šumske zajednice.
Šumski požari su još jedan važan pritisak na šume Pored toga što obezbjeđuju drvo, šume apsorbuju i ugljik, štite
riječne slivove, kontrolišu eroziju i predstavljaju stanište za druge biljke i životinje.
Slika 37.- Borije
34
Progradacija šuma-plantažiranje
Plantažne šume obično sadrže samo jednu vrstu drveća, što ih čini vrlo jednostavnim ekosistemima,
sa mnogo manjom biološkom raznolikošću. Međutim, plantaže ipak daju zaštitu od poplava i erozije, a
u nekim su slučajevima čak i efikasnije kao apsorberi ugljika nego prirodne šume (zato što rastu
brže). Plantaže se mogu koristiti kao izvor drveta za industriju, što bi moglo smanjiti pritisak na
prirodne šume Komercijalna sječa sama po sebi ne izaziva deforestaciju direktno; direktni krivac su
promjene u korištenju zemljišta koje je prate. U šumama Srebreničke opštine došlo je do blagog
porasta u veličini, uglavnom zbog genocida i slabog povratka prijeratnog stanovništva čime je
napuštena praksa korištenja marginalnog zemljišta za poljoprivredu, što je omogućilo šumama da se
prošire.
Političke opcije
Nekoliko ekonomskih instrumenata su na snazi u OECD zemljama: naplata za sječu, takse na
promjenu namjene zemljišta, kao i subvencije za pošumljavanje i održivo upravljanje šumama. Pošto
šume veoma dobro apsorbuju ugljik, već postoje inicijative da se stimuliše sađenje plantaža u svrhu
borbe protiv globalnog otopljavanja.
Globalni trendovi i projekcije
Svjetska potražnja za drvetom koje nije namijenjeno loženju porast će na 70% do 2020. Očekuje se
daljnja sjeća šuma praćeno gubitkom biodiverziteta. Tom problemu se mora dati veliki prostor, u
LBAP projektu za Srebrenicu.
Slika 38.-crnogorična šuma
35
36
Slika 47.- Pogled na jezero Peručac; desna obala nacionalni park„Tara“,lijeva plato Srebreničke
opštine planina Sušica
37
VIZIJA SREBRENICE
1. Generisanjem
informacije revizije biodiverziteta Srebrenice ukazuju da je nephodno što prije
ovaj prostor Ekoregiona staviti pod poseban vid zaštite i isti proglasiti nacionalnim parkom.
2. Opština Srebrenica, razvijena zajednica, marketinški dobro prestavljena i prepoznata kao
turistička destinacija, zaštićenih prirodnih resursa – prvog Stepena zaštite, progradacija
zaštićenih vrsta 10 – 20 %, s jasno definisanim strateškim planovima čija je realizacija doprinijela
stvaranju kvalitenijeg života svih građana na ovim prostorima.
3.
Prepoznata i razvijena strategija, privlačenja građana-povratak, izgradnja lokalne putne
infrastrukture – posebno staze za šetanje, biciklističke staze i sl, razvijeno pčelarstvo, razvijeno
stočarstvo, zaštićena izvorišta pitke vode - kao izuzetnih centara biodiverziteta, organizovana
proizvodnja zdrave hrane, razvijen turizam, organizovan uzgoj konzumne ribe na jezeru Perućac,
spriječena degradacija zemljišta i eko sistema i vrsta endemičnih, povećan uzgoj voća,
pošumljavanje povećano, organizovani sportski i kulturni sadržaji u prirodi, zaštićene autohtone
vrste, edukovano stanovništvo. Sanirane divlje deponije, proizvodi se zdrava hrana, povećan
standard ruralnog stanovništva, pokrenuti prerađivački kapaciteti u agro industriji, opština
prepoznatljiva kao turistička destinacija, lokalni putevi sfaltirani, uređena obala Drine – posebni
na putu Kalimanići – Dobrak.
Slika 48.- Kanjon Drine gdje Drina pravi usjek do 1000m.
38
SWOT ANALAZA
SNAGE
Specifičan genetski, specijski i ekosistemski biodiverzitet - genofond
Postojanje endemoreliktnih vrsta
Veliki broj vrsta iz „Crvene knjige“
Jedinstven pejzažni prostor kanojna rijeke Drine
Jedinstven vodni potencijal Guber voda – lijek voda
Geološka, hidrološka, pedološka obilježja-raznolikost
Postojanje kulturno istorijskih spomenika
Postojanje speleoloških objekata
Tim za izradu LBAP
Podrška lokalne samouprave i entiteta /RS
Prostornim planom/ RS do 2015 predviđen Nacionalni park, i Park biosfere „Drina“.
Međunarodna podrška
Podrška lokalnih privrednih subjekata
Podrška lokalnog stanovništva i dijaspore
Podršla NVO sektora
Slika 49.- Kanjon rijeke Drine iznad Crnog Potoka
( treći po dubini u svijetu)
Slika 50.-pogled na kanjon rijeke Drine
39
Izlistane prijetnje
Ilegalna trgovina
požari
izlovljavanje
klimatske promjene
Problemi
Prilike
marketing biodiverziteta i
probiodiverzitestskog poslovanja
stanovništva
studentska istraživanja
Zaštite skloništa - refugijuma endema
finansijski nedostaci pri provođenju
programa
naučna istraživanja
nepostojanje strateških planova
I planova PB. poslovanja
razvoj eko turizma
terenska nastava
zainteresovanost investitora
tretiranje pesticidima
nekontrolisana sječa
školske ekskurzije
divlje deponije
prekomjerna
eksploatacija
uništavanje prilikom
ubiranja plodova
zagađivanje od strane
privrednih subjekata
otpadne vode
rješavanje problema sekundarnih
deponije
klastersko organizovanje
neriješena komunalna infrastruktura
brendiranje proizvoda
problemi povratka stanovnoštva
marketinška prezentacija
dosljednost pri provođenju akcionih
planova
progradacija biodiverziteta
uspostavljanje lokalnih regulativa
neadekvatna zakonska regulative
kazne za ne poštivanje
namnožavanje štetnih
biljnih i životinskih vrsta
nizak nivo ekološke svijesti
proglašavanje nacionalnog parka
uspostavljanje etičkih normative
gubitak pašnjaka usljed
slabog povratka
stanovništva
agencija koja će se baviti zaštitom
prirode
kontaminacija područja
nekontrolisana gradnja
40
Nakon bodovanja, problema i mogućnosti, isti su rangirani na osnovu čega
se pristupilo postavljanju prioritetno operativnog cilja:
1. Problem/ mogućnost
Cilj
Zaštititi refugijume Ekoregiona velike
biodiverzitetske vrijednosti i omogučiti
progradaciju ugroženih vrsta?
Dostavljanje preporuke Ministarstvu u
oblasti zaštite prirode /RS da se prostor
zaštitit prvim stepenom zatite- Nacionalni
park,
Dio teritorije- refugijume neprocjenjivog biodiverziteta
opštine Srebrenica, staviti pod prvi stepen zaštite a širi
prostor proglasiti Nacionalnim Parkom . Tako bi zahvaljući
zakon o NP postigli očuvanje i progradaciju biodiverziteta
na prostoru opštine Srebrenica.
Usvajanje LBAP od strane Skupštine.
Cilj
Smijernice
Dio teritorije- refugijume neprocjenjivog
biodiverziteta opštine Srebrenica, staviti pod prvi
stepen zaštite a širi prostor proglasiti Nacionalnim
Parkom . Tako bi zahvaljući zakon o NP postigli
očuvanje I progradaciju biodiverziteta na prostoru
opštine Srebrenica.
Tokom izrade LBAP markirati staništa-refugijume
od posebnog značaja za globalni a time i lokalni
interes.
Usvajanje LBAP-a od strane Skupštine bi znaćilo
postizanje prvog koraka u pravcu zaštite, zaštite
staništa-refugijima ekosistema od lokalnog
interesa.
Nakon usvajanja LBAP dostaviti preporuku za
određvanje zaštičenog područja institucji entiteta
/RS.
Smijernice
Šta
Nakon
usvajanja
LBAP dostaviti
preporuku
Ministarstvu
za okoliš /RS
Tražti
detaljne
ekspertne
opservacije
na lokalitetu i
njihovo
Ko
LBAP
Tim
ispred
lokalne
uprave.
Kada
Resursi/sredstva
201O godine
U skladu sa zakonom
o zaštiti prirode sve
dalje aktivnosti bi se
finansirale iz buđeta
entiteta RS
Donatori
41
Uključenje
ineteresnih
grupa
Sve interesne
grupe lokalne
zajednice koje
su zajedno sa
LBAP timom
učestvovale u
izradi LBAP-a
STRATEŠKI CILJEVI U NAREDNIH PET GODINA
Naše opredeljenje je ravnomjeran razvoj opštine/općine
1. Strateški cilj: Prostorno-plansko planiranje i ekološki uređena sredina Nacionalnog parka
izrađenom Infrastrukturom
Operativni ciljevi
1.1.Stabilzacija mikroklime, pošumljavanje, podizanje plantaža voća
1.2.Izrada prostorno-planske dokumentacije,
1.3.Ekološko uređenje i razvijanje ekološke svjesti,
1.4.Poboljšanje saobraćajne infrastrukture,
1.5.Elektrifikacija,
1.6.Poboljšanje komunalne infrastrukture,
1.7.Zaštita i korištenje vodenog potencijala,
1.8.Izgradnja porušenih i novih stambeno-poslovnih objekata,
1.9.Protiv minske aktivnosti,
sa
2. Strateški cilj: Razvijen turizam i uspješno promovirano kulturno-istorijsko naslijeđe
Operativni ciljevi
2.1.Izgradnja turističke infrastrukture i ponude,
2.2.Revitalizacija turizma (zdravstveni, vjerski, memorijalni, sportsko-rekrativni),
2.3.Promocija turizma i kulturno-istorijskog naslijeđa,
2.4.Jačanje turističke organizacije i turističkih agencija,
2.5.Obilježavanje i zaštita kulturno-istorijskih spomenika,
2.6.Razvoj privatnog sektora sa turističkim ponudama ,
2.7.Zoniranje lovnih i ribolovnih područja i bilansa stanja divljači,
2.8.Proizvodnja zdrave hrane, i promocija probiodiverzitetskog biznisa
3. Strateški cilj: Razvijena poljoprivreda i ruralno područje
Operativni ciljevi
3.1.Razvoj i unapređenje primarne poljoprivredne proizvodnje zdrave hrane,
3.2.Razvoj poljoprivredne infrastrukture,
3.3.Izgradnja prerađivačkih kapaciteta,
4. Strateški cilj: Kreiran sopstveni i regionalni razvoj
Operativni ciljevi
4.1.Izgradnja poslovnih zona,
4.2.Efektivno korištenje prirodnih resursa,
4.3.Osnaživanje kapaciteta privrednih subjekata, poslovnih udruženja i organizacija,
4.4.Jačanje saradnje sa relevantnim akterima na lokalnom, regionalnom, entiteskom, državnom i
međunarodnom nivou,
4.5.Zakonska i podzakonska rješenja za podsticaje razvoju i poreske olakšice,
4.6.Poseban ekonomski status,
4.7.Jačanje kapaciteta i uvođenje inovativnih tehnologija,
42
Slika 51.- Desna obala rijeke Drine – Srbija je NP “Tara” lijeva obala – BiH, na kojoj se nalazi
srednjovjekovni grad Đurđevac i Srebrenik obiluje pored, specifična biodiverziteta, stećcima i
kulturno istorijskim spmenicima neprocjenjive vrijednosti, na žalost nije nacionalni park!?
Slika 52.-Memorijalni centar Srebrenica-Potočari; vjerski objekti na području Opštine Srebrenica
43
STRATEŠKI CILJEVI U PRVOJ GODINI
1.Stabilizacija mikroklimatskih promjena, poplave, vjetrovi, požarišta
Operativni ciljevi
1.1.
Pošumljavanje, podizanje plantaža voća, čišćenje pašnjaka
1.2.
Razvoj i unapređenje primarne poljoprivredne proizvodnje zdrave hraneprobiodiverzitetskog biznisa(promocija, edukacija distribucija)
1.3.
Efektivno korištenje prirodnih resursa,- resursa biodiverziteta (promocija, zaštita, edukacija
,distribucija)
1.4.
Ekološko uređenje i razvijanje ekološke svjesti-edukacija stanovništva
1.5.
Jačanje saradnje sa relevantnim akterima na lokalnom, regionalnom, entiteskom, državnom
i međunarodnom nivou,
1.6.
Zoniranje lovnih i ribolovnih područja i bilansa stanja divljači,
1.7.
Zaštita i korištenje vodenog potencijala, uz progradaciju vrsta
1.8.
Izrada prostorno-planske dokumentacije, poslovnih zona
1.9.
Osnaživanje kapaciteta privrednih subjekata, poslovnih udruženja i organizacija,
1.10.
Razvoj privatnog sektora sa turističkim ponudama ,
Slika 53.
44
Odabran primjer pro-biodiverzitetskog poslovanja
Pozitivan primjer doprinosa očuvanju biodiverziteta-GROSS Gradiška-PJ Srebrenica
(Rekultivisani dio brane Jalovišta rudnika olova i cinka)
Prije rekultivacije
Posle rekultivacije
45
Cilj
1. Problem/ mogučnost
Mikro-klimatska stabilizacija radi sigurnosti stan. i PBB.
Mikro-klimatske promjene, poplave,
vjetrovi, čista voda, recikliran kisik.
Aktivnija PBB poslovanja i edukacijia stanovništva.
Zasadi, Pančićeve omorike, voća
autohtonih sorti na uništenim voćnjacima
Održiva mreža PBB evropskog
istraživačkog područja.
Povečati broj vrste Pančićeve omorike u prirodnom
ekosistemu za 30%
Progradacija autohtonih sorti voća time i biodiverziteta.
Stimulisati povratak na selo dobrom zaradom od PBB.
Promovisati resurse i turističke usluge područja time
privući posjete naučno-istraživačkog karaktera.
Cilj
SMART Smijernice
Mikro-klimatska stabilizacija radi sigurnosti stan. i
PBB.
Aktivnija PBB poslovanja i edukacijia stanovništva.
Progradacija ekosistema P. omorike, autohtonIh
sorti voća time i biodiverziteta.
Odabrati lokalitet trajnog rješenja eko pijace sa
prodavnicom zdrave hrane, organskim
restoranom, salom za sastanke i prilagoditi
namjeni.
Stimulisati povratak na selo dobrom zaradom od
PBB.
Sprovesti edukaciju zanteresovanih strana o PBB.
Promovisati resurse i turističke usluge područja
time privući posjete naučno-istraživačkog
karaktera.
Sprovesti tehnička savjetovanja i obučiti personal.
Kreirati distribucione kanale proizvoda PBB.
Umrežiti proizvođaće. Distribucioni kanali.
Aktivnost
Šta
Ko
Organizovati
savjetovanja
o poslovnim
vještina PBB.
Marketingu
Distribuciji
Klasteri
Doprinos
klimatskim
promjenama
zasadima
Pančićeve
omorike i
autohtonog
voća
Poduzetnik/ci
na svojim
posjedima
Kada
2011
godine.
46
Uključenje
Resursi/sredstva ineteresnih
grupa
Lična ulaganja
i 20 000€ rec
Svi eko
proizvođači
hrane i
sakupljaći
šumskih
plodova i
ljekobilja
Slučaj 1.
NN poduzetnik
Šta
Podizanje prvog rasadnika u BiH i zasada Pančićeve omorike s ciljem progradacije vrste
u prirodnom staništu i rasadnika autohtonih sorti voća Edukativni centar - Eko pijaca –
prodavnica zdrave hrane
Veličina
Mikro
Lokacija
Posjed u Ekosistemu Pančićeve omorike
Budući Ncionalni park ( Prostorni plan/RS do 2015 godine)
Sektor
Ekosistem
Sporno
Pitanje
Pristup
Poljoprivreda
Krčevina – tresetni travnjak nekadašnji refugim Pančićeve omrike
Budući Nacionalni park trebaće rasadnik Pančićeve omorike s ciljem progradacije vrste
i očuvanja ekosistema.
Potreban je posjed koji je nekada bio prekriven Pančićevom omorikom na kojem bi se
oformio rasadnik. Također je potreban stručan educiran i iskusan kadar da bi projekat
uspio.
Potreban je proctor za eko pijacu i ponudu proizvoda pbb.
Educiran kadar bi zasnovao rasadnik u prirodnom staništu vrste uz stalni
nadzor/monitoring u fazi rasta bilježio dnevni prirast kako bi se došlo do naučno bitnih
spoznaja o vrsti.
Nakon tri vegetacijske godine iz rasadnika bi se u siromašne refugione vrste zasadilo
više stotina sadnica iste.Ostali dio sadnica bi bio izložen tržištu.
Rasadnik bi se svake godine obavezujuće povećavao za 1000 novih sadnica.
Problem
uskog grla
Dovoljan obim potražnje za ovom endemičnom vrstom, omogučio bi sigurnu zaradu i
stabilan održiv povratak ruralnog stanovništva u tom pdručju.
Faktori
uspješnosti
Na osnovu istraživanja i uvažavanja ulaganja u okruženju u projekte turizma,
proizvodnje hrane i novih momenata ( Izvjesnost proglašenja Parka biosfere “Drina” i
nacionalnog parka, u izgradnji dva hotela) marketinški bi projekat bez značajnih
ulaganja bio predstavljen kupcu,tj velikoj izvjesnosti svoje samoodrživosti. Cijena na
tržištu jedne sadnice je faktor zbog kojeg bi mnogi rado ušli u prijekat.
Izvor
Priručnik za implementaciju pro-biodiverzitetskih projekata ECNC
Javna rasprava u procesu izrade LBAP i dr
47
2.PROBLEM
CILJ
Nizak nivo svijesti o zaštiti i očuvanju biodiverziteta
CILJ
Podići nivo svijesti i
odgovornosti građana
i ukloniti sekundarne
divlje deponije u
ruralnim zajednicama
-
Podići nivo svijesti i
odgovornosti građana o
biodiverzitetu i ukloniti
sekundarne divlje
deponije u ruralnim
zajednicama
AKTIVNOSTIU
formiranje projektnog tima
organizovanje predavanja i prezentacija u Srebreničkim
Mjesnim zajednicama
postavljanje eko-tabli sa edukativnim sadržajem
akcije uklanjanja divljih deponija koje su razbacane po šumskim
i livadskim zajednicama
javna kampanja i medijska promocija
saradnja sa institucijama i NVO
Smjernice
Šta
Ko
Kada
Do 2012.
smanjiti broj
divljih
deponija po
šumskim i
livadskim
zajednicama i
reducirati
stvaranje
novih
usaglasiti aktivnosti i
ključne aktere
identifikovati
lokacije deponija
organizovati
edukativna
predavanje i javnu
kampanju
organizovati akcije
uklanjanja deponija i
javnu kampanju
vršiti kontinuiranu
promociju
LBAP Tima;
NVO
2011. –
2012.
48
Resursi/Sred
stva
20.000,00 €
Uključenje
interesnih
grupa
ŠG Drina,
Udruženje
lovaca,
Udruženje
ribolovaca,
poljoprivrednici,
NVO, Turistička
organizacija
Srebrenice,
škole, institucije
vlasti,
privrednici,
seoska
domaćinstva,
izletnici, izviđači
Slučaj 2.
Šta
Veličina
Lokacija
Sektor
Ekosistem
Sporno pitanje
Pristup
Problemi uskog
grla
Faktori uspješnosti
Izvor
NVO
Divlje deponije razbacane po šumskim i livadskim zajednicama; Podići nivo
svijesti i odgovornosti građana o biodiverzitetu i ukloniti sekundarne divlje
deponije u ruralnim zajednicama
Mikro
Srebrenica – ruralna područja, šumske i livadske zajednice
Podizanje nivoa svijesti i odgovornosti
Šume i livade
Širom Srebrenice šume i livade su zatrpane otpadom koji odlažu izletnici, lovci,
turisti, seoska domaćinstva. Nizak nivo svijesti o zaštiti i očuvanju
biodiverziteta doprinosi stvaranju razbacanih odlagališta otpada i
nepovoljnom uticaju na šumske i livadske zajednice. Nivo svijesti treba podići,
a postojeće sekundarne deponije ukloniti kako bi se mogao održati opstanak
livadskih i šumskih zajednica.
NVO koja ima iskustvo na polju zaštite životne sredine, biodiverziteta i
provođenju javnih kampanja koje utiču na svijest i odgovornost građana.
Praksa uključivanja građana u izgradnju zajednice i kroz učešće u procesima
donošenja odluka, podižu građansku odgovornost i potiču aktivizan kroz
potenciranje „vlasništva nad problemom“ i insistiranja na lokalnim rješenjima.
Uložiće se napori da se odgovornost građana na polju zaštite i očuvanja
biodiverziteta poveća, i provešće se akcije uklanjanja otpada na području koje
je potencijalni lokalitet za status Nacionalni park, u šumskim i livadskim
zajednicama. Dodatno, naglasak će se staviti na to da biodiverzitet ima korist
od navedenog područja putem promocije lokaliteta, proizvodnje zdrave hrane
i prodaje lokalnih proizvoda, i slično.
Neke od aktivnosti koje bi se provele:
- formiranje projektnog tima
- organizovanje predavanja i prezentacija u Srebreničkim Mjesnim
zajednicama
- postavljanje eko-tabli sa edukativnim sadržajem
- akcije uklanjanja divljih deponija koje su razbacane po šumskim i
livadskim zajednicama
- javna kampanja i medijska promocija
- saradnja sa institucijama i NVO
· minirana područja, u koliko su u blizini lokaliteta
· spremnost šire zajednice da se uključi u aktivnosti
Obezbjeđene učešća većeg broja građana iz svih mjesnih zajednica na
području Srebrenice. Koordinisana akcija.
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
49
Slučaj 3.
NVO
Šta
Eko turizam u ruralnim područjima
Veličina
Mikro
Lokacija
Srebrenica – seoska domaćinstva
Sektor
Turizam
Ekosistem
Očuvanje biodiverziteta – šume, pašnjaci
Sporno pitanje
Širom Srebrenice šume i pašnjaci sa pratećim biodiverzitetom nestaju. Na to,
pored zagađenja, imaju uticaj i zapuštena seoska domaćinstva, te ne
kontrolisana eksploatacija šume. Tim područjima treba gazdovati kako bi se
osigurao njihov opstanak.
NVO kroz svoje projektne aktivnosti, aktivno radi na animiranju
građana da se organizuju kroz sektorska područja koja će unaprijediti
kvalitet života u zajednici i povećati mogućnosti za ostvarivanje
prihoda u okviru porodičnih biznisa. Neophodno je da se zadrži
prirodno okruženje i vrijednosti seoskih područja, jer na taj način
mogu privući brojne turiste. Uložiće se napori da se očuvaju šume,
pašnjaci i autentična prirodna okolina, a zauzvrat će se omogućiti
ostvarivanje prihoda za domaćinstva. Biodiverzitet će imati koristi od
toga, a porodice u ruralnim zajednicama mogu obogatiti turističku
ponudu kroz razvoj seoskog turizma i promociju zdrave, ekološki
proizvedene hrane koju će imati u svojoj ponudi. Domaćinstvima će se
omogućiti obuka i kvalitetna marketinška promocija, te spajanje sa
agencijama i potencijalnim klijentima koji su zainteresovani za ovaj vid
turizma.
· Ekološka svijest na niskom nivou
· Izgrađena infrastruktura do turistički atraktivnih lokacija
Povratak tradicionalnim vrijednostima i učešće lokalne zajednice, kao i
predstavnika lokalne vlasti i resornih ministarstava entitetskog i državnog
nivoa.
-
Pristup
Problemi uskog grla
Faktori uspješnosti
Izvor
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
50
Problem/Mogućnost
Zagađenost rijeke Križevice /Smanjiti zagađenost
Ugroženost flore i faune / Poboljšati uslove staništa
Ugroženost stanovništva Srebrenice / Spriječiti
poplave i pojavu zaraznih bolesti
Cilj
Čista Križevica
Stanište bogato florom i faunom
Zadovoljno i sigurno stanovništvo
Cilj
Smjernica
Čista Križevica
Stanište bogato florom i faunom
Zadovoljno i sigurno
stanovništvo
U 2011 godini obezbijediti sredstva za realizaciju projekta
Krajem 2011 godine početi realizaciju izradom projektne
dokumentacije
Proljeće 2012 godine započeti realizaciju predviđenih radova, to jest
čišćenje i proširivanja riječnog korita
Jesen 2012 završena realizacija projekta
Nastavak praćenja stanja u koritu rijeke Križevice od strane
ekološkog inspektora i LBAP tima i poduzimanje svih potrebnih
mjera za za zaštitu održivosti projekta
Smjernica
Šta
Ko
Kada
Do 2012
godine urediti
korito
Križevice,
smanjiti
zagađenost i
zaštititi floru i
faunu ove
rijeke
Urediti korito
rijeke
čišćenjem
otpada,
proširivanjem
korita i
postavljanjem
znakova
zabrane
zagađivanja
Opština
Srebrenica ,nakon
što obezbijedi
sredstva
potrebna za
realizaciju,angažu
je firmu za
uređenje
korita(proširivanj
e I čišćenje
čvrstog otpada) I
radom
komunalne
policije
obezbjeđuje
kasnije
nadgledanje i
održivost projekta
U 2011 godini
obezbijediti
sredstva i
započeti
realizaciju
projekta a
završiti
projekat u
2012 godini
51
Resursi/sred
stva
Obezbjediti
grant
sredstva uz
participaciju
opštine
150.00,00
KM
Uključenost
interesne grupe
Interesna grupa
su građani
Srebrenice
,posebno
stanovništvo
koje živi u
neposrednoj
blizini korita
rijeke Križevice i
koje je ugroženo
mogućom
pojavom
zaraznih bolesti
zbog
zagađenosti
rijeke
Slučaj 4.
Šta
Veličina
Lokacija
Sektor
Ekosistem
Sporno pitanje
Pristup
Problemi uskog
grla
Faktori
uspješnosti
Izvor
Opština Srebrenica
Progradacija biodiverziteta ekosistema rijeke Križevice
Mikro
Opština Srebrenica – tok rijeke Križevice
Vodoprivreda
Vodeni
Da bi se zaštitila flora i fauna rijeke Križevica, koja je ugrožena obilnim količinama
smeća u koritu rijeke i da bi se zaštitilo lokalno stanovništvo od poplava i mogućih
zaraznih bolesti mora se očistiti i urediti korito Križevice i obnoviti određene vrste
ribe
NN. firma bi bila angažovana sa svojim ljudstvom I tehnikom da uredi korito rijeke i
u saradnji sa opštinom I građanima prati održivost ovog projekta.
Finansijska potpora projektu,imovinsko pravni odnosi I brzina oporavka flore i
faune u Rijeci Križevici
Pronaći sredstva neophodna za realizaciju projekta
Prihvatljivost projekta od strane lokalnih vlasti
Razumijevanje i saradnja građana pri rješavanju imovinskih odnosa
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
52
Cilj
Smjernica
Zaštita i korištenje
vodenog potencijala, uz
progradaciju vrste
-
Smjernica
Šta
Povečanje
populacija u
vodenim
resursima, te
adekvatna
zaštita istih
Identifikacija
zagađenja, te
otklanjanje
istih u skladu
sa zakonskim
propisima,
promocija
vodenih
potencijala i
zaštita istih
kroz umjereno
korištenje
Povečati populacije u vodenim resursima
Predložiti mjere, te ukloniti izvore zagađenja vodenih potencijala u
skladu sa propisima koje nalaže zakon
Uraditi uputstva stanovništvu kako da iskorištava svoje vodene
potencijale
Ko
Kada
Lokalna
Naknadno
samouprava u
odrediti
koordinaciji sa
termin
LBAP timom,
stanovništvom i
zainteresovanim
firmama
53
Resursi/sredstva
50.000,00 KM
Uključenost
interesne
grupe
Sve
zainteresovane
strane
Slučaj 5.
Šta
Veličina
Lokacija
Sektor
Ekosistem
Sporno pitanje
Pristup
NVO
Zaštita i korištenje vodenog potencijala, uz progradaciju vrste
Velika
Srebrenica
Prehrambena proizvodnja, turizam, akvakultura
Vodeni putevi
Sva područja na zemlji pa tako i vodena traže da se njima upravlja na adekvatan
način kako bi opstala.
Vodene potencijale treba zaštiti, te koristiti u onolikoj mjeri koja ne bi dovela do
uništenja raznolikosti vodenih potencijala, i samim tim pomogla u napretku razvoja
različitih vrsta, a po potrebi i njihovim poribljavanjem
Edukacija stanovništva u priobalnim dijelovima kako što bolje iskorite vodene
potencijale koji sui m pristupačni.
Na adekvatan način vršenje promocije bioraznolikosti vodenih potencijala koji se
nalaze u rijekama na području opštine Srebrenica, te traženja modula kako bi se
zaštitile vrste.
Upoznati lokalne vlasti I turističke organizacije kako da na adekvatan način zaštite I
promovišu bioraznolikost vodenih potencijala
Problemi uskog
grla
Spremnost lokalnog stanovništva I vlasti da sačuvaju bioraznolikost svojih vodenih
potencijala
Faktori
uspješnosti
Čest oblik razvoja različitih oblika eko – turizma na području opštine će privući I
zadržati veliki broj turista
Obezbjediti učešće lokalnih vlasti I turističkih organizacija kako bi se podigao nivo
svijesti I dao uvid u važnost vodenih područja
Izvor
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
54
Cilj
Smjernica
Efektno korištenje
prirodnih resursa –
resursa biodiverziteta
(promocija, zaštita,
edukacija, distribucija)
-
Smjernica
Šta
Edukacija
stanovništva –
kako što bolje
da iskoriste
resurse iz
prirode, te
iste
distribuiraju
Radionice i
edukacija
stanovništva o
hranjivim i
ljekovitim
svojstima
prirodnih
resursa
Educirati stanovništvo i lokalne vlasti u pogledu iskoristljivosti
prirodnih resursa
Svim potencijalnim turistima podići nivo njihove zainteresovanosti
za iskorištavanje biološke raznolikosti opštine
Adekvatna distribucija prirodnih resursa kako kroz iskorištavanje
tako i preradu istih
Ko
Kada
Lokalna
Naknadno
samouprava u
odrediti
koordinaciji sa
termin
LBAP timom,
stanovništvom i
zainteresovanim
firmama
55
Uključenost
Resursi/sredstva
interesne
grupe
50.000,00 KM
Sve
zainteresovane
strane
Slučaj 6
Šta
Veličina
Lokacija
Sektor
Ekosistem
Sporno pitanje
Pristup
Problemi uskog
grla
Faktori
uspješnosti
Izvor
NVO
Efektno korištenje prirodnih resursa – resursa biodiverziteta (promocija, zaštita,
edukacija, distribucija)
Velika
Područje cijele opštine Srebrenica
Šumarstvo, poljoprivreda
Šume I travnjaci
Sva područja opštine Srebrenica ne uređuju se i ne štite na adekvatan način, i
stanovništvo nije edukovano kako na adekvatan način održati prirodnu ravnotežu.
Stanovništvo nije dovoljno educirano o značaju različitih vrsta u ishrani, spravljanju
čajeva, te prodaji različitih vrsta
Članovi LBAP tima ili nekog UG će na adekvatan način educirati stanovništvo kako
što bolje iskoristiti prirodne resurse za sve vidove upotrebe, a da se raznolikost ne
ugrozi.Zainteresovati lokalne vlasti da se obezbjedi što bolje tržište za iskorištavanje
i promociju bioraznolikosti opštine Srebrenica
Spremnost stanovništva i lokalnih vlast da doprinese očuvanju zdrave okoline i
boljoj korisnosti različitih vrsta
Stvaranje mreže potrošaćana velikom području kako bi se održao minimalan obim
potražnje
Obezbjeđenje učešća građana i lokalnog stanovništva kako bi se podigao nivo
svijesti i dao uvid u važnost šumskih i poljoprivrednih područja
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
56
Cilj
Smjernica
Ekološko uređenje i
razvijanje ekološke
svijesti – edukacija
stanovništva
Edukacija stanovništva po mjesnim zajednicama o značaju održavanja
prirodne ravnoteže
Edukavija mladih u osnovnim i srednjoj školi, te podizanje nivoa
odgovornosti mladih
Štampanje letaka
Organizovanje takmičenja i nagrada za mlade (Organizovanje zajedničke
priredbe i odabir najodgovornije mjesne zajednice kroz dodjelu nagrade
Smjernica
Edukacije
stanovništva
Šta
Ko
Uspostava
kontakata sa
stanovništvom
u mjesnim
zajednicama,
sa direktorima
škola
štampanje
brošura
Lokalna
samouprava u
koordinaciji sa
NVO i LBAP
timom
Kada
Naknadno
odrediti
termin
57
Uključenost
Resursi/sredstva
interesne
grupe
50.000,00 KM
Stanovništvo
Slučaj 7.
Šta
Veličina
Lokacija
Sektor
Ekosistem
Sporno pitanje
Pristup
Problemi uskog
grla
Faktori
uspješnosti
Izvor
NVO
Ekološko uređenje i razvijanje ekološke svijesti – edukacija stanovništva
Velika
Područje cijele opštine Srebrenica
Ekološke usluge
Svi ekositemi zastupljeni na području opštine
Sva područja opštine Srebrenica ne uređuju se i ne štite na adekvatan način, i
stanovništvo nije edukovano kako na adekvatan način održati prirodnu ravnotežu.
Ne educiranost stanovništva odražava se na kvalitet zraka, vode i zemljišta
Pravilnom edukacijom stanovništva po mjesnim zajednicama, mladih u školama i
najmlađih u obdaništu, te izradom i podjelom brošura namjenjenih različitim
uzrastima bi trebala na adekvatan način razviti ekološku svijest svih.
Edukacija kroz nagrađivanje se do sada pokazala uspješnom, te bi različiti vidovi
nagrađivanja kroz lijep pristup svojoj okolini bi dodatno stimulisala stanovništvo i
stvorila obavezu odgovornosti prema životnoj sredini.
Spremnost stanovništva da doprinese očuvanju zdrave okoline i boljih uslova života
Lijepa za oko i zdrava okolina
Javna rasprava u procesu izrade LBAP-a
58
Prilozi:
EKOREGION SREBRENICE
Staništa
Na području BiH nalaze se brojni razvojni endemni centri, te centri reliktnosti – refugijumi tercijarne
fore i faune, koja se u specifčnim klimatskim uvjetima održala i do danas. Uzevši u obzir broj vrsta
(S) i relativno malu površinu zemlje (A) – S/A odnos – Bosna i Hercegovina spada među najbogatije
zemlje u Evropi. Čak 30% ukupne endemične fore Balkana (1.800) vrsta se nalaze u BiH. BiH također
raspolaže izuzetno visokim stepenom diverziteta biotopa. Tome doprinosi specifčna orografja,
geološka podloga, hidrologija i ekoklima.
Prostor BiH–e pokriva Holarktička biogeografska oblast, čije su tri podoblasti, Eurosibirskaboreoamerička, Alpska-Visokonordijska i Mediteranska, tri dobro izdiferencirana područja, koja su
podudarna sa svojstvenim, klimatskim, geološkim, pedološkim i reljefnim osobenostima jasno
prostorno razdvojeno izražene sa svojim elementima.
Zahvaljujući, između ostalog, reljefnom sklopu, a prije svega,
rijeci Drini – probojnici u
hidrološkom smislu, od juga prema sjeveru, koja je kreirala plato (ekoregion) biodiverzitetskog
suoćenja sve tri podoblasti na prostoru opštine Srebrenica, ( srednji tok rijeke Drine), ostavljeni su
pečati sve tri podoblasti u posebnim refugionima – skloništima, genetičkih sistema kao prezentatorelemenata datih podoblasti.
GEODIVERZITETSKA obilježja koja prate osobena biogeografska raščlanjenja STANIŠTA, sa
izraženim EKOTONIMA, specifičnog BIOREGIONA, su nametnula singerizam biocenoza ekološko
biogeografskog raščlanjenja na Srebreničkom prostoru,
kroz vrijeme adaptacije i postojanja,
stvoren je svjetski jedinstven EKOREGION.
Distribuciju genetičkih sistema na različitim staništima velikog topografskog uticaja kao glavnog
faktora formiranja tala Srebreničkog platoa koja su na Sjeverozapadu kisela nastala na Vulkanskim
eruptivima a na krajnjem Jugoistoku bazna zemljišta na krečnjaku, je unikatno izražena u
refugionima ( skloništima) endemo-reliktne vrste Pančićeve omorike Picea omorika.
Slika 60.
59
Specifičnost prostora između vrhova Zlovrha (1538), Orlov Kamena (1517), Šanika, (1227),
Borovca(1220) i Huma(1026) na uskom prostoru između navedenih vrhova prostire se plato
Pogledala i malo selo Krušev Do.
Ovaj plato je jedinstven primjer u svijetu na kome omorika raste na tresetnom zemljištu obrazujući
tepih livadni prostor.
Raznolikost zastupljenih staništa uslovljenih specifičnim sklopom faktora životne sredine, ogleda se i
u vodenoj životnoj sredini.
Prisutna su:
Staništa stajaćih voda: Prirodnih jezera i bara; Izvorišta hladne tvrde mineralne vode; Izvorišta
termalne lijek vode –Gubera; Planinski potoci, rijeke i njihova travnata vegetacija; Planinski potoci
rijeke i njihova drvenasta vegetacija.
Staništa prirodnih i poluprirodnih formacija travnjaka:
Izdubljeni krečnjački travnjaci; Planiniski i predplaninski krečnjački travnjaci; Poluprirodni suhi
travnjaci i površine pod šikarom na krečnjačkoj podlozi; poluprirodne ravnice sa visokim biljem
hidrofilnih zajednica ravnica sa rubovima visokih biljaka od brdovitih do planinskih nivoa; Aluvijalne
livade riječne i jezerske doline; nizijski predplaninski i planinski mezofilni pašnjaci.
Stjenovita staništa i pećine:
Krečnjačka siparišta od škriljavca od brdovitih do planinskih nivoa; Krečnjačke stjenovite padine sa
vegetacijom u procjepima; Silikatne stjenovite padine sa vegetacijom u procjepima; Pečine koje nisu
otvorene za javnost; Polja lave i vulkanskog pepela prirodne iskopine.
Na vertikalnom profile sreću se staništa:
Prelazni karakter klime ovih područja odgovara mješovitom sastavu šumskih biljnih zajednica,
raspoređenih u četiri visinska pojasa vegetacije.
Slika 61.
60
Aluvijalne šume Allnus glutinosa; Bjelogoričnih šuma sa širokim lišćem (Quercus,Tilia, Acer,Fraxinus i
Ulmus bogata epifitnim boljkama); Šume Luzulo- Fagetum; Predplaninske šume Betula pubescens i
šume bogate biljem sa Picea abies; Predplaninske hrastove I hrastovo-grabove šume; Šume padina i
siparišta; Termofilne jasena i bjelograbića šume; Taxsus baccata šume; Krečnjačke šume Pinus
sylvestris; Jelove šume Abietetum;
Acidofilne Picea šume Vaccinio-Picetalia; Podplaninske Pinus
omorika.
šume na krečnjaku. Šume Picea
Imajući i vidu sve navedene činjenice za očekivati je da na prostoru opštine Srebrenica ni jedan
genetički sistem koji se identifikuje ne može iznenadit već pobuditi veliko interesovanje naučne
javnosti.
Po zanimljivosti i bogatstvu prvo mjesto pripada beskičmenjacima sa velikim brojem reliktnih i
endemskih vrsta, pogotovu među insektima. Ljeti, na cvijetnim livadama, može se vidjeti mnoštvo
raznih vrsta leptira i buba.
Životinjski svijet sisara čine: medvjed, divokoza, srna, vuk, zec, divlja svinja, kuna, lisica, vjeverica,
vidra, divlja mačka i druge.
Od više vrsta ptica izdvajamo: suri orao, orao krstaš, soko, jastreb, kobac, sova, jarebica,
kamenjarka, i druge.
Slika 62.- Suhodol
61
Na osnovu terenskih opservacija, istraživanja lokaliteta Srebreničke opštine i koncentracije distribuiranih
genetičkih sistema po staništima koja se naslanjaju jedna na druga, pa tako objedinjuju specifičan biodiverzitetski
prostor - ekoregion, povukli smo i obilježili granicu rezervata datog ekoregiona specifičnog biodiverziteta. (Karta
iznad teksta crvena linija pokazuje granici prostora budućeg parka biosfere)
Slika 63.-67.- Izvori Gubera
62
Cjelokupan prostor prestavlja refugion-sklonište endemo reliktnih vrsta. Tokom istorijske prošlosti
smijena ledenog i međuledenog doba, u doba glacijacije, uništila je bogatu floru Evrope i tako su ovi
lokaliteti prestavljali naknadne centre raseljavanja živog svijeta. Neke vrste su opstale i zadržale
samo na uskim područjima kanjona i predstavljaju relikte, žive fosile i endeme. Biodiverzitetska
vrijednost ovog prostora bila je prepoznata u dalekoj prošlosti.
Rimljani su omeđili ovaj prostor (na naše veliko iznenađenje nakon analza monitoring podataka)
putnom komunikacijom-(kamena rimska kaldrma), duž koje su izgradili osam srednjovjekovnih kula
gradova. Na krajnjem istoku od Municipijuma malvesijatuma u Skelanima do kule Kličevac na zapadu
opštine u kotlini rijeke Jadar, kaldrma uvezuje srednjovjekovne gradove: Dzurđevac, Klotjevac,
Šubin, Šarampov, Pribićevac, Gornji Srebrenik, Donji Srebrenik i Kličevac. Unutar rezervata nalazi se
geološki spomenik prirode „ Velika voda u Klotijevcu“ Guber izvori ( zvanično jedina lijek voda na
prostoru Balkana), pećine Divovac i Divovaća, Kamena dzamija u Slapovićima i mnogo toga
nepoznatog široj javnosti.
LBAP
projekat ovaj prostor otima od zaborava i ponovo prezentira domačoj i svjetskoj javnosti.
Nakon usvajanja LBAP projekta od strane lokalnog parlamenta Skupštine Opštine Srebrenica i
stavljanja datog lokaliteta pod zaštitu od lokalnog interesa, po principu automatizacije LBAP tim i
organi jedinice lokalne samouprave nadležne za zažtitu biodiverziteta u lokalnoj zajednici, dužni su
da podnesu
PRIJEDLOG ZA POKRETANJE POSTUPKA ZA PROGLAŠENJE PODRUČJA U NACIONALNI PARK
ministarstvu entiteta RS-e da se lokalitete zbog izražene geološke, ekosistemske, pejzažne,
biodiverzitetske raznovrsnosti i specifičnosti, prezentira i predloži Narodnoj Skupštini RS–e za
stavljanje pod zaštitu, kao prostor od izuzetne vrijednosti republičkog i međunarodnog značaja, a naj
uži dio uz tok rijeke Drine Nacionalnim parkom, kao strogi prirodni rezervat.
Slika 68.- Put prema Guber izvorima
63
Procjena diverziteta u BiH prema skupinama
Broj Skupina
1. 1100 vrsta alga
2. 500 vrsta mahovina
3. 70 vrsta papratnjača
4. 4100 vrsta sjemenača
5. Više od 100 vrsta riba
6. 20 vrsta vodozemaca
7. 35 vrsta gmizavaca
8. 320 vrsta ptica
9. 80 vrsta sisara
10. Oko 10 000 vrsta beskičmenjaka
11. Oko 1400 vrsta gljiva
12. Oko 300 vrsta lišajeva
13. više hiljada nedovoljno poznatih prokariota
Slika 69.- Kanjon rijeke Drine Pogled sa Građenja
64
Rezervat biosfere “ Drina” - Flora i fauna (rezime)
Bogatstvo i raznovrsnost biljnog i životinjskog svijeta sliva Drine i Srednjeg Podrinja, još jedan su od
velikih i nedovoljno iskoriščenih potencijala BiH. Ovi predjeli, bez ikakvog preterivanja, spadaju u
najljepše dijelove Balkana i odlikuju se prisustvom nekih endemskih i reliktnih vrsta biljaka i životinja.
U njemu su do sada registrovane 53 vrste sisara, 153 vrste ptica i preko 1.000 biljnih vrsta, 37
šumske i 12 livadskih asocijacija.
Kao kruna, ne samo Sušice i Bosne i Hercegovine, stoji Panciceva omorika, koju karakteriše
tridesetak metara visoko, vitko i pravo stablo sa piramidalnom krošnjom i tankom korom
crvenosmede boje. Ona je relikt flore Evrope, a ime je dobila po Josifu Pancicu, Uz Drinu i njenu
okolinu, mogu se pronaci i druge biljke koje predstavljaju endemite BiH i Balkana, kao što su:
žalosni strupnik, halacija, paštricka obloglavka, bosanska divizma, derventski razlicak ili prijatna
kandilka..
Drinu, baš kao i njene pritoke, odlikuje i bogatsvo ribljih vrsta. Zahvaljujuci cinjenici da Drina menja
svoj karakter, prelazeci iz planinske u nizijsku reku, u njoj ima i salmonida i ciprinida, narocito u
gornjem i srednjem toku.
Od 47 vrsta iz 14 porodica riba, koliko ih ima Drina, u endemicne spadaju; svetlica, i crnka.
U slivu Drine živi i jedna endemicna vrsta paukolikih životinja, pseudoskorpija, Chithonius pancici,
koja je takode dobila ime po Josifu Pancicu. Nastanjuje pećine Kanjona Crnog Potoka I Drine odlikuje
je velika (tercijarna) starost.
U balkanske endemite spada i nekoliko vrsta stonoga, koje, također naseljavaju pecinske lokalitete u
Podrinju, od kojih su cetiri tipa takode tercijarni relikti.
Od 130 vrsta leptirova koji borave u kanjonu srednjeg toka Drine( Tara – Sušica) čak 40 vrsta je
potpuno novo za nauku i boravi samo u ovom kanjonu.
Kako BiH nema Crvenu Knjigu – crveni popisi ugroženih vrsta, podatke koje smo iznijeli i vrste koje
nabrajamo su na listi ugroženih iz preko 60% strogo zaštičenih vrsta . Crvena knjiga Evrope.
Međunarodna obaveza RS i BiH je da se ovaj prostor zaštiti iznešeni podaci u LBAP-u nisu konačni ali
su dovoljni da bi bili alarmantni. Sa jedne strane LBAP služi kao pokazatelj neizmjernog bogatstva
živog svijeta, a sa druge kao opomena da se ti prostori nikako ne smiju ugroziti.
65
ŽIVOTINJSKE I BILJNE VRSTE EKOREGIONA SREBRENICE
OD ZNAČAJA ZA ZAJEDNICU ČIJE OČUVANJE ZAHTIJEVA
ODREĐIVANJE POSEBNE OBLASTI ZA OČUVANJE
MAMALIA- SISARI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
Sciurus vulgaris – Vjeverica
Marmota marmota - Alpski mrmot
Spermophilus citellus – Tekunica
Dryomys nitedula - Šumski puh
Muscardinus avellanarius - Puh lešnjikar
Glis glis - Obični puh
Arvicola terrestris - Vodena voluharica
Clethrionomys glareolus - Riđa voluharica
Microtus agrestis -Livadska voluharica
Microtus arvalis -Poljska voluharica
Microtus multiplex -Velika voluharica
Cricetus cricetus - Hrčak
Apodemus agrarius- Prugasti miš
Apodemus flavicollis -Žutogrli miš
Apodemus sylvaticus- Šumski miš
Apodemus uralensis - Poljski miš
Mus muskulus- Domaci miš
Rattus norvegicus- Sivi pacov
Rattus rattus - Crni pacov
Castor fiber – Dabar
Lepus europaeus –Zec
Erinaceus concolor -Belogrudi jež
Crocidura leucodon -Poljska rovčica
Crocidura suaveolens -Vrtna rovčica
Neomys fodiens - Vodena rovčica
Sorex alpinus -Planinska rovčica
Sorex araneus - Šumska rovčica
Talpa caeca - Slijepa krtica
Talpa europaea - Evropska krtica
Talpa stankovici - Balkanska krtica
Myotis bechsteini -Dugouhi večernjak
Myotis capaccinii -Dugoprsti večernjak
Myotis emarginatus - Šiljouhi večernjak
Myotis myotis - Veliki mišouhi večernjak
Myoti mystacinus - Mali brkati večernjak
Barbastella barbastellus - Širokouhi ljiljak
Pipistrellus pipistrellus - Patuljasti slepi mišić
Felis silvestris - divlja mačka
Vulpes vulpes – Lisica
Canis lupus - Vuk
Ursus arctos –Medved
Mustela nivalis -Lasica
66
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
Mustela putorius - Mrki tvor
Mustela lutreola - Evropska vidrica
Vormela peregusna -Šareni tvor
Martes foina -Kuna belica
Martes martes -Kuna zlatica
Lutra lutra –Vidra
Meles meles – Jazavac
Sus scrofa - Divlja svinja
Cervus elaphus – Jelen
Family: Bovidae (stoka, antilope, koze i ovce)
Rupicapra rupicapra– Divokoza
Slika 83.- Crni Potok pogled sa Trnovca
67
GMIZAVCI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
Emis orbicularis – Barska kornjača
Testudo hermani – Šumska kornjača
Anguis fragilis – Slijepić
Algiroides nigropunctatus - Mediteranski gušter
Darevskia praticola - Šumski gušter
Lacerta trilineata – Veliki zelembač
Lacerta agilis – Livadski gušter
Lacerta viridis - Zelembač
Podarcis muralis – Zidni gušter
Coronella austriaca - Smukulja
Elapha longissima - Bjelica
Natrix natrix – Bjelouška
Natrik tessallata – Ribarica
Zamenis longissimus – Smuk
Vipera ammodites – Poskok
Vipera berus – šarka
Vipera ursinii – Šargan
Vipera berus bosniensis – Bosanski šargan
Slika 84.- Klotjevac
68
VODOZEMCI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Salamandra salamandra - Šareni daždevnjak
Salamandra atra – Crni daždevnjak
Lissotriton vulgaris – Mali mrmoljak
Triturus cristatus – Veliki mrmoljak
Bombina bombina – Crvenotrbni mukač
Bombina variageta – Žutotrbi mukać
Pelobates fuscus – Obična češnjarka
Pelobates syriacus – Balkanska češnjarka
Bufo Bufo – Velika krastača
Bufo viridis – Zelena krastača
Hila arborea – Gatalinaka
Rana esculenta – Zelena žaba
Rana dalmatina – Šumska žaba
Slika 85.- Hum
69
RIBE
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
Salmo trutta M. Fario - Potočna pastrmka
Hucho hucho L.
– Mladica
Salmo gardner irideus - Kalifornijska pastrmka
Thymallus thumallus – Lipljen
Chondrostoma nasus L. - Škobalj
Leuciscus cephalus L. – Klen
Barbus barbus L. – Mrena
Rutilus pigus rirgo .- Plotica
Abramis bramal- Deverika
Cyprinm carpiol - Šaran
Tinca tincal L.- Linjak
Gobio gobio L.- Krkuša
Barbm meridionalis petnyi Heck- Potočna mrena-salača
Alburnus alburnus L.- Uklija (zeka)
Alburnus bipunctatus - Dvopruga uklija-pliska
Carassius duratus gibelio Bloch- Srebrni karaš-babušk-a
Aspius aspius L.- Bucov
Lesiscus idus L. - Jez
Rutilus rutilus- Bodorka
Scardinius erithropbhalmus- Crvenperka
Perca fluvitalis L.- Grgeč
Gymnocephalus cernua L.- Balavac
Stizostedion Lucioperca L. - Smuđ
Stizostedion volgeusis L.- Smuđ kamenjar
Silurus glanis- Som
Misgurnus fossilis - Čikov
Cobitis taenia L.- Vijuni
Slika 86.- Jezero Peručac kod Sjedaća
70
BEZKIČMENJACI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
Astacus astacus – Riječni rak
Austropotamobius torrentium – Potočni rak
Austropotamobius pallipes- Crni rak
Armadillidium-Mokrica
Agathidium pulchellum-Veslar
Bolbelasmus unicornis- Kotrljan
Buprestis splendens- Zlatna buba
Boros schneideri – Crni potkornjak
Scarabaeus sacer- Balegar
Boros schneideri- Potkornjak
Buprestis splendens- Potkornjak zlatni
Carabus hampei- Strižibuba crna
Carabus menetriesi pacholei- Srižibuba zlatna
Carabus olympiae- Srižibuba zlatnozelena
Cerambyx cerdo-Hrastova strižibuba
Rosalia alpine-Velika strižibuba
Dytiscus latissimus- Gnjurac
Graphoderus bilineatus- Veslar
Leptodirus hochenwarti- Crvena buba
Lucanus cervus- Jelenak
Macroplea pubipennis- Smeđa strižibuba
Morimus funereus-Strižibuba sa 4 crne taške
Pilemia tigrina-Tigrasti potkornjak
Bruchus pisorum- Grahov žižak
Rhysodes sulcatus- Brazdar
Rosalia alpine- Alpski kozlićek
Xyletinus tremulicola-Gundelj
Od 130 vrsta leptira koji borave u
kanjonu srednjeg toka Drine( Tara – Sušica)
čak 40 vrsta je potpuno novo za nauku i
boravi samo u ovom kanjonu.
Baetica ustulata- Popac
Ophiogomphus Cecilia-Vilinski konjic
Brachytrupes megacephalus-Zrikavac
Cordulegaster heros- Vilinski konjic
Isophya costata- Zeleni skakavac
Isophya stysi-Zelena stjenica
Myrmecophilus Sp.
Odontopodisma rubripes-Mali skakavac
Paracaloptenus caloptenoides- Smeđi skakavac
Pholidoptera transsylvanica-Skakavac
Stenobothrus –Siparski skakavac
Anthrenochernes stellae- Škorpijon
MEKUŠCI
1. Helix pomatia – Vinogradarski puž
2. Ima ih u velikom broju i nedovoljno su ispitani
Slika 87.- Rijeka
71
JESTIVO I LJEKOVITO SAMONIKLO BILJE KOJE RASTE NA PROSTORU
OPŠTINE SREBRENICA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
Dryopteris filix-mas – Obična paprat, muška paprat, divlja paparat
Athyrium filix –femina – Bujadik, ženska navala, sitna navala
Matteuccija strihiopteris- Bujadika
Pteridium aquilinum- Velika paprat, orlova paparat, gorska paprat
Polypodium vulgare – Slatka paprat
Adiantim sp – Vilina paprat
Equisetum arvense – Konjski rep,preslica ,rastavić
Equisetum telmateja – Velika preslica, rastavić
Abies alba – Jelka
Picea abies- Smrča
Picea omorica- Pančićeva omorika
Juniperus communis – Smreka, kleka
Taxus baccata – Tisa,evropska tisa ( jestiv samo arilus, vanjski dio crvenih boba inaće je sva
biljka otrovna, sjeme, drvo, kora, list)
Sagittaria sagittifolia – Vodena strijela
Alisma plantago-aquatica – Vodena bokvica
Botomus ubmellatus – Divlji zumbul, srčak, vodeni zumbul
Potamogeton natans – Vodeni kupus
Alium ursinum- Medvjeđi luk, šumski luk, crijemoš
Alium victorialis – Divlji luk, zmijski luk
Allium suavelones – Mirišljavi luk, purpurni luk, livadski luk
Allium rotundrum – Lukovać
Allium angulosum – Bridasti luk
Allium shoenoprasum- Drobnjak, ptičiji luk
Allium sibiricum- Planinski vlasac, planinski drobnjak
Allium flavum – Žuti vlasac
Poligonatum odoratum – Salamunov pečat, pokosnica
Muscari comosum – Šuperasta presličica, vilin luk
Ornithogalum umbelatum – Ptičije mlijeko
Streptopus amplexifolius - Čepnjak, oštrelj
Lilium martagon – Divlji ljiljan, bukov krin, šumski ljiljan
Slika 88.
72
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
Erythronium dens-canis – Košutac, pasji zub,
Asparagus off. – Ljekovita šparoga, vilina metla
Ruscus aculeatus – Kostrika , veprina
Tamus communis – Bljušt
Leucojum aestivum – Drijemovac, sunovrat, bijela ljubicaa
Leucojum vernum – Proljetni drijemova
Crocus biforus – Modri kačun, šavran modri
Orchis morio – Divlji krompir, pasja muda, ljubičasti kačun
Orchis militaris – Veliki kačun
Orchis mackulata – pjegavi kačun
Platanthera bifolia – Turski perčin, lisičija muda, dvolist
Platanthera chlorantha – Vimenjak
Gimnadenia conopea – Vranjak, svračiji luk
Anacapmptis piramidalis – Plaštak, vratiželja
Arum maculatum –Kozlac ( Kozlac je otrovna biljka otrovna supstanca aroin se razara termičkom
obradom, mesnati podanak se kuha…)
Acorus calamus – Iđirot. Mirisavi šaš, vodeni božur
Lemna minor – Mala sočivica, vodena leća
Tipha latifolia – Rogoz, rogozina,šefar trsje.
Phragmites communis – Vodena trska,trstika, siričica
Secale Silvestre – Divlja raž, šumska raž
Hordeum murinum – Divlji ječam, ječmen
Setaria glauca – Muharika, Sinje proso
Setaria viridis – Zelena muharika
Cyperus rotundrus – Gomoljasti šilj, okrugli šilj
Shoenoplectus lacustris – Jezerska šašina, šašina
Corylus avellana – Lijeska
Betula pendula – Breza, obična breza
Betula pubescens – Maljava breza
Betula lutea – Žuta breza
Fagus silvatica – Bukva
Slika 89.
73
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.
86.
87.
88.
89.
90.
Castanea sativa - Pitomi kesten, gorski kesten
Quercus robur – Hrast lužnjak, dub,
Quercus petrae - Hrast kitnjak
Quercus farentto – Hrast sladun
Quercus Pubescens – Hrast medunac
Juglans regia – Orah
Humulus lupulus – Hmelj
Urtica dioica – Kopriva. Žara, obična kopriva
Urtiva urens – Mala kopriva
Lamium maculatim – Mrtva kopriva
Rumex acetosa – Velika kiselica, kiseljača, kiselo zelje
Rumex acetosella – Mala kiselica
Rumex scutatus – Rimska kiselica, vlaška kiselica, vrtna kiselica,
Rumex nivalis – Sniježna kiselica
Rumex alpines – Planinska kiselica
Rumex crispus – Štavolj, kovrčava kiselica
Rumex pulcher – Livadno zelje
Rumex sanguine - Krvava kiselica
Rumex hidrolaphatum – Konjska kiselica
Rumex patientia – Pitomo zelje, engleski špinat
Rumex aquaticus – Vodeni štavolj
Oxiria digina – Ruđevica
Polygonum persicaria – Veliki dvornik, lisac, ljutača
Polygonum lpathifolium – Uzlati dvornik
Polygonum hidropiper – Vodeni papar, vodena paprika, lisac
Polygonum aviculare – Ptičiji dvornik
Polygonum bistorta - Srčenjak
Polygonum alpinum – Planinski srčenjak
Polygonum cuspidatum – Japanski dvornik
Mercuralis annua – Resulja, štir, prosinac,bažanka
Slika 90.
74
91.
92.
93.
94.
95.
96.
97.
98.
99.
100.
101.
102.
103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110.
111.
112.
113.
114.
115.
116.
117.
118.
119.
120.
Mercurialis perennis – Lažna rosulja
Chenopodium album – Loboda, bijela loboda,
Chenopodium bonus –henricus – Brašnjak
Chenopodium polyspermum – Vrtna loboda, baštenska loboda
Chenopodium murale – Zidna loboda
Chenopodium urbicum – Gradska loboda
Chenopodium rubrum – Crvena loboda
Chenopodium ambrosioides – Mirišljava loboda, meksički čaj
Artiplex hortensis - Pepeljuga, vrtna pepeljuga
Artipex hastata - Kopljasta pepeljuga
Amarantus retroflexsus – Štir, hrapavi štir
Stellaria media – Ptičija trava, mišjakinja,miševina, mišje uho
Stellaria nemorum – Šumska mišjakinja
Myosoton aquaticum – Mokrica, vučije crijevo, kurijačka crijeva
Silene vulgaris – Pušina, pucavac, škripavac
Berberis vulgaris – Divlji šimšir, žutikovina, šimširika
Caltha palustris – Kaljužnica, žabljak, đurđevsko cvijeće
Ficaria verna – Ledinjak, zlatica, proljetna zlatica
Clematis vitalba – Povitina pavit, bijela loza
Nuphar luteum – Lokvanj,lopoč, blatnik
Papaver rhoeas – Mak turčinjak, poljski mak, bula
Syisimbrium off. – Divlja slačica, divlja gorušica
Rorippa silvestris – Grbak, šumski grbak, žutenica
Nasturitum off. – Dragušac, potočarka, krstovnik
Armoracia laphatifolia – Hren, ljuti hren, torman
Cardamine amara – Gorka režuha
Crdamine pratensis – Livadna režuha, divlji hren, livadna ovčica
Cardamine trifolia – Trozupka, trolisna režuha
Cardamine impatiensis – Šumski hren, nestrpljiva režuha
Aliaria off – Češnjeva trava, lučac
Slika 91.
75
121.
Lunaria rediviva–Trajna mjesečnica,velika ljubičica, srebrenka, strahinjčica
122.
Lunaria anua - Mjesečno zelje, srebrenka, pasuljište
123.
Bunias erucago – Repušac, bunijad
124.
Hesperis matronalis – Večernica, nočna ljubica,gospin cvijet
125.
Dipolotaxis tenuiffolia - Dvoredac, divlji kupus, nadimača
126.
Brassica capestris – Repica, vrzina repa, bijela repa
127.
Brassica nigra – Gorušica, divlja gorušica
128.
Sinapis alba – Bijela gorušica, bijela slačica
129.
Sinapis arvensis – Poljska gorušica
130.
Raphanus raphanistrim – Poljska repica rodakva
131.
Capsella bursa-pastoris – Rusomača, pastirska torbica, hoću-neću
132.
Calepina irregularis – Gorušika, lanak
133.
Thlaspi arvense – Mošnjak, kravlja trava sitnuša
134.
Lepidium sativum – Grbica vrtna, grbica, kreša
135.
Lepidium campestre – Poljska grbica, biberika
136.
Lepidium gramnifolium –Travnata grbica
137.
Lepidium ruderale – Trava od groznice ( ne jestiva je, koristi se za liječenje groznice,
malarije i mokračnog mjhehura, upotrebljava se za tjeranje gamadi)
138.
Cardaria draba(Lepidium draba)- Srčanica, turska grbica
139.
Dentaria bulbifera - Bradavičnjak, bradavičava režuha
140.
Coringia arijentalis – Guščaraica, skupljen, sinjac
141.
Viola odorata –Ljubica mirisna, ljubičica
142.
Viola arvenssis – Poljska ljubica
143.
Malva silvestris – Veliki sljez, šumski sljez, crni šljez
144.
Malva neglecta – Sitni šljez
145.
Malva alcea –Velika sljezovača, oštrolisni šljez
146.
Lavatera thuringiaca – Stola, bjeloružičasti sljez
147.
Tilia cordata – Bijela lipa, sitnolisna lipa, kasna lipa
148.
Tilia plathiphyllos – Krupnolisna lipa, crna lipa
149.
Oxalis acetosella – Zečija kiselica, kisela djetelina,
150.
Oxsalis corniculata – Kozji papak
Slika 92.
76
151.
Oxalis stricta – žuta zečija kiselica
152.
Erodium cicutarium – Čapljan, mačak, živa trava
153.
Impatien noli-tangere – Kurjača, netik, prskavac
154.
Tropaeolum majus – Dragoljub,dragomilje,kapicinka
155.
Ruta graveolens – Rutvica,ruta, sedef, petoprstica
156.
Acer pseudoplatanus – Gorski javor, bijeli javor
157.
Acer campestr – Klen,makljen, poljski javor
158.
Vitis silvestris-vinifera – Šumska loza,podivljala vinova loza
159.
Sedum album – Žednjak, bijela tustika
160.
Sedum rupestre – Zebrica,kamenjarski žednjak
161.
Sedum acre – Ljuti žednjak
162.
Sedum maximum – Veliki žednjak, borovnjak,bobovnik
163.
Sempervivum tectorum – Čuvarkuća, zečiji kupu,pazikuća, rebrac
164.
Ribes alpinum – Alpski ribiz,alpsku grozdić
165.
Ribes rubrum – Crvena ribizla, medvjeđe grožđe,boričak
166.
Ribes nigrum – Crna ribizla, svib, grozdić
167.
Ribes uva-crispa – Ogrozd,kosmača, trnata ribizla ( nezrele bobe mogu izazvati ozbiljna
trovanja, od zrelih boba prave đemovi I vočnih sokova)
168.
Chrisoplenium alternifolium – Žutina, obična žutina, pomama,
169.
Sorbus aucuparia – Jarebica, smrdikovina, gorska smrdljika
170.
Sorbus aria – Mukinja,Mukinja, mukovnica
171.
Sorbus chamaespilus – Mukinjica, patuljasta jarebica
172.
Sorbus domestica – Oskoruša, oskorušnjak
173.
Sorbus terminalis – Brekinja, brekulja,break
174.
Sorbus latifolia – Širokolisna oskoruša, širokolisna mukinja
175.
Crategus oxyacantha – Crveni glog, glogovac, bijeli trn
176.
Crategus monogyna – Bijeli glog, jednokoštčavi glog
177.
Cotoneaster intergerima – Dunjarica, petrovčica,rumena dunjarica
178.
Cotoneaster tomentosa – Pustenasta dunjarica, skrletna dunjarica
179.
Amelanchier ovalis – Kozja jabučica, marela, rušvica
180.
Malus silvestris – Divlja jabuka, šumska jabuka
Slika 93.
77
181.
182.
183.
184.
185.
186.
187.
188.
189.
190.
191.
192.
193.
194.
195.
196.
197.
198.
199.
200.
201.
202.
203.
204.
205.
206.
207.
208.
209.
210.
Pirus piraster – Divlja kruška, kruška divljaka
Prunus mahleb – Rašljeka, magriva. Lularka
Prunus avium – Divlja trešnja, crna trešnja, sitnica
Prunus spinosa – Trnina, trnavka, divlja šljiva
Rosa cananina – Divlja ruža, šipak, divlji šipak,
Rosa dska ruža
Runus fruticosus – Kupina, crna kupina
Rubus caesius – Ostruga, plava kupina
Rubus zvorniciensis – Širokolisna ostruga, (endem Srebreničke regije)
Rubus idaeus – Malina,maljuga,umanj, sunica
Fragaria veska – Šumska jagoda, mamica, pozemljuša
Fragaria elatior – Kitnjasta jagoda, kitica,
Duchesnea indica – Indijska jagoda, jagodnjača
Potentilla anserine – Steža, petoprsta, bezanka, gusja trava,gusjak
Geum urbanum – Zečija stopa, blaženak, mitrovica, klinčić
Geum rivale – Potočni blaženak, riječni blaženak, grebić
Agrimonia eupatoria – Petrovac, turica zmijina trava, kostolom
Sanguisorba off. – Krvara, krvokapka, jarčija trava, svitlica
Sanguisorba minor – Dinica, zmijska trava,lubeničarka,
Achemila vulgris – Gospin plašt, virak, vrkuta, rosnik
Filipendula hexsapetalla – Končara, svinjurak, želudovo zelje
Filipendula ulmaria – Suručica, medunika, brijestolisna končara
Aruncus vulgaris – Suručka, kozja brada, krijes, šumska suručka
Trifolium pratese – Crvena djetelinaljača, kravljača
Trifolium repens – Bijela djetelina
Trifolium hybridum – Barska djetelina
Medicago sativa – Lucerka, metljika,velika djetelina
Medicago lupulina – Gunjica. Crna vija
Lotus corniculatus – Svinđuša, zvjezdan
Melilotus off. – Kokotac, konjska djetelina, pšeničica
Slika 94.
78
211.
Nelilotus albus – Bijeli koktac, bijeli nokatac, šdraljevina
212.
Vicia sativa – Grahorica, grašica
213.
Vicia craca – Ptičija grahorica, ljubičasta grahorica
214.
Lathirus tuberosus – Graholika, orašak, putnica, vereza
215.
Lathirus prathensis – Livadna graholika
216.
Lathirus silvestris – Šumska graholika
217.
Lathirus sativus – Jari grah
218.
Galega off. – Orlovac, ždraljika, orlovi nokti
219.
Glycyrrhiza glabra – Sladić, slatki korijen, šečerni korijen ( najnovija istraživanja pokazuju da
glicirizin iz sladića zaustavlja razmnožavanje virusa AIDSA)
220.
Ononis spinosa – Zečiji trn, gladiševina,vučitrn
221.
Ononis repens – Puzeći livadski zečiji trn
222.
Robinia pseudoacacia – Bagrem , bijeli bagrem, kraljevo drvo
223.
Lytchirum salicaria – Vrbica, močvarna vrbica
224.
Chamaenerion(Epilobium ) angustifolium – Vrbolika,nočurak, svilovina
225.
Cornus mas – Drijen, drenovina, drenjina
226.
Cornus sanguine – Svibovina, crni drijen, svib
227.
Foeniculum vulgare ć Komorač, slatki kopar, morač
228.
Karum carvi – Kim, kumijak, kimelj
229.
Pimpinella major - Velika bedrenika, biberuša
230.
Pimpinella saxsifraga – Mala bedrenika, komoračica
231.
Daucus carota – Divlja mrkva, divlja šargarepa
232.
Aegopidium podagraria – Sedmolist, kozja noga
233.
Angelica archangelika – Anđelika, trubaljka
234.
Angelica silvestris – šumska anđelika
235.
Apium graveolens – Celer, selen
236.
Levisticum off. – Ljupčac, miloduh, selen
237.
Ligusticum mutelina –Koprenjak,majčinsko zelje
238.
Pastinaca sativa – Pastrnjak, jelinski korijen, mrkvica
239.
Meum athamanticum – Štrbac, planinski štrbac, divlji komorač
240.
Heracleum sphondylium – Medvjeđi dlan, mečja šapa,blatarica
Slika 95.-
79
241.
Anthriscus silvestris – Šumska krasuljic, velika krasuljica
242.
Anthriscuc cerefolium – Vrtna krasuljica, kračuljac
243.
Coriandrum sativum – Korijandar, živica, korijandula
244.
Scandix pectin-veneris – Češljika, igljenjača, češalj
245.
Falcaria vulgaris – Srpica, srpuša
246.
Eringium campestre – Kotrljan, poljski kotrljan, sikavica
247.
Pirola minor – Kruščica, mala kruščica, vrišt
248.
Arctostaphilos uva-ursi – Medvjetka, medvjeđe grožđe, medvjeđe uho
249.
Vaccinium vitis-idea – Brusnica,crvena borovnica,brušnjača
250.
Vac cinium mirtillus – Borovnica, crna jagoda, borovnjača
251.
Primula vulgaris – Jagorčevina, jagorčika, ključarica
252.
Primula veris – Rani jaglac,proljetni jaglac
253.
Primula elatior – Alpski jaglac ( pod posebnom zaštitom u Evropi, zbog opasnosti od
istrebljenja, pojavljuje se kod nas po planinskim čairima, Ljeljen Do i Igršnik)
254.
Convolvulvus arvensis – Slak, poljski slak, ladolež
255.
Pulmonaria off. – Plučnjak, medunica, dzigeričnjak
256.
Simphitum off. – Gavez, veliki gavez, crni gavez, volovski jezik
257.
Simphitum tuberosum – Bijeli gavez, šzmski gavez
258.
Borago off. – Poreč, krastavica, borač, boražina
259.
Echium vulgare – Lisičina, lisičji rep, vučji rep
260.
Anchusa off. – Volujak, runjava trava, pačije gnijezdo,rumenilo
261.
Phisalis alkekengi – Mjehurica,pogančeva trava,pljuskavac,gospina jagodi
262.
Solanum nigrum – Pomočnica, paskvica,pasje zelje
263.
Veronica beccabunga – Čestoslavica, potočnik, razgon
264.
Veronika off. – Ljekovita čestoslavica, sitna čestoslavica
265.
Glechoma hederacea - Dobričica, vrištan trava, mjesečnjak
266.
Salvia off. – Šalfija, Slavulja
267.
Salvia pratensis – Livadska kadulja, divlja kadulja, kuš livadni
268.
Salvia verticillata – Pršljenasta kadulja, trbušac, starac
269.
Salvia sclarea – Muškatna kadulja, ivanjsko cviječe, ivanjčica
270.
Mentha aquatica – Vodena nana, konjska metvica
Slika 96.
80
271.
Mentha piperita –Paprena nana
272.
Menta longifolia – Dugolisna nana
273.
Menta arvensis – Poljska nana
274.
Chalaminta off.- Marulja, divlji bosiljak, gorka metviva
275.
Nepta cataraia – Mačja metvica, gorka metvica, potplotuša
276.
Marrubium vulgare – Tetrljan, očajnica, marulja, macina trava (biljka sadrži neke supstance
koje reguliraju rad srca)
277.
Oruganum vulgare – Mravinac, mekuljica, divlji mažuran, vranilovka
278.
Satureja hortensis – Čubar, vrisak, vrijesak
279.
Thymus Serphyllum –Majčina dušica,divlji bosiljak, bukovica
280.
Melissa off. – Matičnjak, pčeljina trava, melisa, rojevac
281.
Stachys palustris – Močvarni čistac, vodena bukvica, barski čistac
282.
Lamium maculatum – Pjegava mrtva kopriva,maljava mrtva kopriva
283.
Betonica off – Čistac, Planinski čistac, Betonica
284.
Lamium purpureum – Crvena mrtva kopriva
285.
Lamium album – Bijela mrtva kopriva
286.
Prunella vulgaris – Križalina, crnjuša, grkljanka
287.
Ajuga reptan – Iva, puzava iva, puzava ivica
288.
Plantago major – Veliki trputac, bokvica,široka bokvica,
289.
Plantago lanceolata – Uskolisni trputac, kopljasta bokvica, ovčiji jezik
290.
Plantago media – Srednji trputac, planinski ptroutac,tepavac
291.
Fraxinus excelsior – Jasen, gorski jasen, veliki jasen
292.
Fraxinus ornus – Mali jasen, Crni jasen
293.
Galium verum – Ivanjsko cviječe, bročika, ivaniva trava, sirištica
294.
Galium cruciatum – Dragocvijet,ivanjsko cviječe
295.
Galium aparina – Lijepljiva bročika, divlji broč, krpiguz,hvatavac
296.
Asperula odorata – Lazarkinja mirisna, lazina trava, divlji broč, valjuga
297.
Sambucus nigra – Bazga, crna bazga, zova, crna zova
298.
Sambucus ebulus – Abdovina
299.
Sambucus racemosa – Crvena zova, planinska zova,divlja zova
300.
Viburnum opulus –Šibikovina,kalian, crvena hudika
Slika 97.
81
301.
302.
303.
304.
305.
306.
307.
308.
309.
310.
311.
312.
313.
314.
315.
316.
317.
318.
319.
320.
321.
322.
323.
324.
325.
326.
327.
328.
329.
330.
Viburnum lantana – Hudika, can šibikovina,šibika
Campanula trachelium – Grozdasti zvončić, koprivasti zvončić
Campanula glomeriata – Zbijeni zvončić,gronjasta zvončika
Campanula rapunculus – Repušica, zvonce, repast zvončić,sunčac
Campanula rapunculoides – Poljski zvončić, veliki zvončić
Campanula persicifolia – Breskvolisni zvončić, dobrodeva
Phyteuma spicatum – Zečica, kosica , repušac, ljubljenica
Phyteuma ovatum – Jajasta zečica
Achillea millefolium – Hajdučka trava, hajdučica,kunica
Arthemisia abshintium – Pelin, pravi pelin, gorki pelin, vermut, gorčika
Artemisia vulgaris – Divlji pelin, crni pelin, komonika
Bellis perenis – Tratičnica, krasuljak,katarinčica, bela rada
Leucanthemum vulgare – Volovsko oko, volujsko oko, drobnica
Tanacetum vulgare –Vratić, povratić, povrata
Galinsoga parviflora – Konica,obična Konica, sitnocvjeta Konica
Matricaria chamomilla – Kamilica, maternjak, titrica, ljekovita kamilica
Galnisoga ciliate – Trepavičasta Konica
Inula helenium – Oman, tuščak, veliki ili bijeli oman
Calendula arvensis – poljski neven , čutelj poljski ognjac
Calendula off- Pravi neven
Tussilago farafara – Podbjel, konjsko kopito, lopuh,repušina,repuh
Petasites hibridus – Običan lopuh, repuh
Petasites albus – Bijeli lopuh
Arctium lappa – Čićak, repuh, repušina, lopuh
Arctium minus –Mali čićak
Arctium nemorosum - Šumski čičak
Arctium tomentosum – Maljavi čićak
Cirsium oleraceum - Osjak, vodenika
Cirsium lanceolatum – Kopljasti osjak, kopljasti ostak
Cirsium arvense – Livadski osjak
Slika 98.
82
331.
332.
333.
334.
335.
336.
337.
338.
339.
340.
341.
342.
343.
344.
345.
346.
347.
348.
349.
350.
351.
352.
Cirsium palustre – Močvarni osjak
Carduus acanthoides – Stričak, veliki badelj, razgranati stričak, pasji stric
Onopordon achantium – Kravačac, magareči trn, čkalj, magarečiji čkalj
Echinops ritro – Plava sikavica, modra sikavica, bijeli čkalj
Carlina acaulis – Kravljak,vilino sito, pupavac
Centaurea scabiosa – Veliki različak, kozja brada, gomoljika, zečina
Centaurea Montana – Brdski različak
Cichorium intybus – Cikoria, konjogriz,vodopija, plava vodopija
Taraxacum off. – Maslačak, radič, pogačica, kravlja gubica
Leonthodon hispidus – Hrapavi lavlji zub, surjam, goločej
Picris hieracoides – Jagušac, grkuša, skrka
Hypochoeris radicata – Jastrebljak, mala žutenica, radič, kostriječ
Hioseris scabra – Sisava trava, svinjsko zelje,
Hipochoeris maculate – Goli jastrebljak, goli radič, livadski mali radič
Tragopogon pratensis – Kozja brada, kozobrad, bijeli korijen
Tragopogon porrifolius – Lukolsna kozja brada
Sonchus oleracheus – Kostriš, mliječac, zečija salata
Lapsana kommunis – Ognjičina,vlaška salata,sisavac
Mycelis muralis – Salatika, Šumska salatika, hajdučica
Cicerbita alpine – Mliječ, planinska ločika,ločika
Lactuca perenis – Divlja salata, ločika,
Scorsonera hispanika – Crni korijen, španjolski zmijak, zmijina trava
Slika 99.
83
Slika 100.
Slika 101.
84
Slika 102.
Slika 103.
85
KONZUMNE GLJIVE KOJE PRIDOLAZE NA PROSTORU OPŠTINE
SREBRENICA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
Helvella lacunose – Hrčak jamastonogi
Morchella conica – Smrčak praviloredni
Morchella esculenta – Smrčak nepravinoredni
Mitropchera hybrid – Mitra šubarasta ( Sirova je otrovna nakon kuhanja vodu prosuti)
Tuber magnatum – Tartuf bijeli
Calvatia caealata – Čelavica trbušasta
Licoperdon perlatum – Puhara zrnata
Russula virescens – Krasnica raspucana
Russula melliolens – Krasnica medomirisna
Lactarius deliciosus – Mliječnica ukusna, rujnica
Lactarius deterrimus – Mliječnica smrekina
Lactarius sanguifuus – Mliječnica krvotočna
Lactarius volemus – Mliječnica pastirska
Lactarius pergamenus – Mliječnica pergamentna ( Dosta konzumirana gljiva na prostoru
Srebreničke regije, nije bilo nikada slučajeva trovanja!? U literature opisana kao ne jestiva
gljiva!?)
Boletus edulis – Vrganj pravi
Boletus aerus – Vrganj crni
Boletus aestivalis – Vrganj ljetni
Boletus fechtneri – Vrganj fechtnerov
Boletus regius – Vrganj kraljevski
Boletus speciosus – Vrganj krasni
Boletus erythropus – Vrganj točkastonogi
Leccinum aurantiacum – Hrapavac topolin
Leccinum griseum – Hrapavac grabov
Suilus granulates – Sluzavac zrnatonogi
Suillus luteus – Sluzavac prstenast
Xerocomus subtomentosus – Baršunovac pustenasti
Xerocomus spadieceus – Barčunovac smeđi
Xerocomus rubellus – Baršunovac crveni
Hygrophorus penarius – Puževica tvrda
Hygrophorus rissula – Puževica crvenomrljasta
Slika 104;105.
86
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
61.
Hygrophorus discoideus – Puževica tjemenosmeđa
Camarophillus pratensis – Vlažnica livadna
Hygroporus leucophaeus – Puževica bjelosmeđa
Camarophillus niveus – Vlažnica sniježna
Laccaria laccata – Lakovka crvena
Clitocybe geotropa – Grlašica martinova
Clitocybe glibba – Grlašica grličasta
Lepista nuda – Jesenjača modrikasta
Tricholoma terreum – Vitezovka siva
Tricholoma orrirubens – Vitezovka ružičastolisna
Tricholoma columbetta – Vitezovka svilenasta
Liophyllum fumosum – Sivuljača dimobojna
Calocybe gambosa – Đurđevača svibanjska
Pseudoclitocyne cyathiformis – Pupkovača peharasta
Collybia confluens – Plosnatica grmolika
Marasmius oreades – Pritajnica livadna
Flammulina velutipes – Plamenjača zimska
Amanita caesrea – Pupavka carska, Blagva
Amanita rubescens – Pupavka crvenkasta (sirova je otrovna)
Amanita vaginata – Preslica žuta
Amanita fulva – Preslica blijedorubna
Agaricus arvensis –Pečurka poljska
Agaricus campestris – Pečurka livadna, rudnjača
Agaricus makrosporus – Pečurka velikospora
Macrolepiota prominens – Sunčanica bjelonožna
Catharellus cibarius – Lisičica žuta, lisičarka
Catharellus cibarius – Lisičica dvobojna
Catharellus cinereus – Lisičica pepeljasta
Catharellus neglectus – Lisičica bijela
Hydnum repandum – Ježevica žuta
Pleurotus ostreatus –
Bukovača
Slika 106;107.-
87
LITERATURA
1. G. BECK:Flora Bosne, Hercegovine i Novopazarskog Sandžaka, 1-2, Sarajevo-Beograd ’93
27.
2. R. DOMAC:Mala flora Hrvatske i susjednih područja. Školska knjiga, Zagreb 1973.
3. Lj. GRLIĆ:Naše samoniklo jestivo bilje. Poljoprivredni nakladni zavod, Zagreb 1956.
4. Lj. GRLIĆ:Samoniklo jestivo bilje. Prosvjeta, Zagreb 1980.
5. Lj. GRLIĆ:99 jestivih i otrovnih boba. Prosvjeta, Zagreb 1984.
6. Lj. GRLIĆ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja. August Cesarec, Zagreb 1990.
7. R. LAKUŠIĆ:Planinske biljke. Svijetlost, Sarajevo 1982.
8. J. TUCAKOV:Liječenje čajevima ljekovitog bilja. August Cesarec, Zagreb 1972.
9. B. ROMANO:Gljive,600 gljive naših krajeva. Mladost, Zagreb 1984.
10. K. HAFNER:Svijet Gljiva. Dušević &Kršovnik d.o.o. Rijeka 1997.
11. BANARESCU M. PETRU 1999:The fresch water Fisches of Eerope
12. A. BREHM:Život životinjab Wiena 1990.
13. HADZISELIMOVIĆ R. HAMZIĆ A. Biodifrzitet i biogeografija riba BiH Sarajevo 1999.
Korištene su mnoge brošure, naučno popularni časopisi, internet , kao i fitocenološki snimci
sa prostora opštine Srebrenica koordinatora LBAP tima, Ilijasa Begića profesora biologije.
Svoj doprinos izradi projekta , pored članova LBAP tima, dali su: Mr. Mirko Babić direktor
muzeja -Muzej Semberije, i biolog Azemina Begić.
88
89
90
Download

LBAP dokument Opština Srebrenica