Broj 72
Jun 2012
Godina XII
www.pks.rs
From page 53
KORAK in English
predlog ekonomske
politike 2012 - 2016.
SLAĐANA
MILOJEVIĆ
menadžerka
klastera
FACTS:
Partnerstvo, rešenje
za mala preduzeća
SER POL
DŽADŽ
predsednik
Britansko-srpske
komore:
Više britanskih
investicija 2012. i 2013.
RUBRIKA
3
SADRŽAJ
broj 72
3
Naslov
Broj 72
Izdaje:
Privredna komora Srbije
I M P R E S U M
Nadnaslov
Direktor Centra za marketing, informisanje i promocije:
Ivan Jakšić
Podnaslov
Rukovodilac
Službe za informisanje:
Milan Nedić
Glavni i odgovorni urednik:
Mirjana Stefanović
Novinar - urednik:
Branislav Gulan
Novinar:
Nada Mitrović
Prevod na engleski:
Katarina Gavrić
Dizajn časopisa:
Zoran Boldorac
Grafičko - tehničko uređenje
Nemanja Ilić
Štampa
Politika AD
Adresa redakcije:
Resavska 13-15, 11001 Beograd
E-mail:
[email protected]
Telefon:
+381 11 3300 905
Fax:
+381 11 3244 645
Marketing:
+381 11 3300 916
[email protected]
Besplatno izdanje
KORAK: časopis Privredne komore Srbije /
glavni i odgovorni urednik Mirjana
Stefanović. - 2001, br. 1 (30. jun)- . Beograd (Resavska 15) : Privredna komora
Srbije, 2001 - (Beograd: Politika). - 28 cm
2
Skupština PKS:
Novi sastav Upravnog odbora PKS
22
Nova stranica bilateralnih odnosa:
Otvoreno Predstavništvo
PKS u Zagrebu
24
Dan otvorenih vrata za Tursku:
Tekstil za treća tržišta
56. Međunarodni
sajam tehnike:
30
Zaokret ka
industrijalizaciji
36
46
49
Novosadski sajam:
Inovacije u
proizvodnji hrane
Miomir Nikolić, predsednik
Grupacije veledrogerija:
Finansijska disciplina
i jasna odgovornost
Međunarodni sajam
autodelova:
Destinacija Kragujevac
Nasl. str. prištampanog engl. izdanja: Korak:
magazine of the Serbian Chamber of commerce
ISSN 1451-480X = Korak
COBISS.SR-ID 109301516
www.pks.rs
broj 72
4
događaji
Peta sednica Skupštine PKS
Novi sastav Upravnog odbora PKS
Skupština Privredne komore Srbije, na sednici održanoj 14. juna 2012.
godine, donela je Odluku o izboru članova Upravnog odbora Privredne
komore Srbije. Za članove Upravnog odbora Privredne komore Srbije izabrani su:
KOBILjSKI prof. dr BORISLAV
direktor “Instituta za ratarstvo i povrtarstvo” - Novi Sad
SPASIĆ MILOVAN
generalni direktor “Monting Energetika” - Beograd
MOMIROVIĆ NADA
vlasnik “Mona” - Beograd
MARKOVIĆ MILORAD
predsednik “Minel” - Beograd
DAVIDOVIĆ JOVAN
generalni direktor “Krušik” AD - Valjevo
RADOVANČEV mr ŽIVANKO
generalni direktor “Mlekoprodukt” AD - Zrenjanin
MILOŠEVIĆ dr RODOLjUB
suvlasnik “Aleva” AD - Novi Kneževac
NEŠIĆ ŽIVORAD
direktor DP “Žitoprodukt” - Kragujevac
TLAČINAC MIROSLAV
vlasnik “Amiga” - Kraljevo
NENEZIĆ MILOŠ
potpredsednik “Unije poslodavaca Srbije” - Beograd
DISIĆ SLAĐAN
generalni direktor HK “Simpo” AD - Vranje
STANKOVIĆ DRAGAN
generalni direktor HE “Đerdap” - Kladovo
JOVANOVIĆ ZORAN
generalni direktor AD “Niš Ekspres” - Niš
CICMIL mr MILINKO
generalni direktor “Promont Group” doo - Novi Sad
KRŠANIN MIROLjUB
direktor “Tehnomarket” - Pančevo
ĐURĐEVIĆ mr RUŽICA
suvlasnik “Intermehanika” - Smederevo
RADOIČIĆ MOMIR
direktor “Sitoplast” doo - Ratkovo
STANISAVLjEVIĆ BOŠKO
vlasnik “Jugohem” - Nova Pazova
TIVADAR mr BUNFORD
generalni direktor “Masterplast YU” doo - Subotica
BOJOVIĆ MILAN
generalni direktor “Putevi” AD - Užice
MARKOVIĆ ACA
predsednik UO JP “Elektroprivreda Srbije” - Beograd
JAKOVLjEVIĆ PETRAŠIN
generalni direktor “Metalac” - Gornji Milanovac
KNEŽEVIĆ BRANKO
generalni direktor GP “Mostogradnja” - Beograd
NENADOVIĆ DRAGAN
generalni direktor “Galenika Fitofarmacija” - Beograd
LATINOVIĆ RAJKO
generalni direktor “PKB Imes” - Beograd
www.pks.rs
događaji
5
broj 72
KUZMANOVIĆ DRAGAN
direktor i vlasnik “Domis” - Čačak
MATIĆ VERAN
direktor i glavni i odgovorni i predsednik UO “B92” - Beograd
VUČINIĆ ĐORĐE
direktor “Securitas Services” doo- Beograd
VESELINOVIĆ RADOSLAV
predsednik “Galeb Group” doo - Šabac
STANOJEVIĆ DEJAN
generalni direktor “Merkur” - Vrnjačka Banja
ERČIĆ JEŠA
pomoćnik generalnog direktora “Železnice Srbije” - Beograd
BABIĆ CVIJO
generalni direktor JKP “Beogradski vodovod i kanalizacija” - Beograd
GRGUREVIĆ MILAN
direktor “Delta Agrar” doo - Beograd
ĐURIĆ DRAGINjA
predsednik IO “Banca Intesa” AD - Beograd
MILUTINOVIĆ JASMINA
generalni direktor RT “Zajača” - Loznica i izvršni direktor u koncernu “Farmakom MB” - Šabac
PERIĆ DUŠAN
Autoprevoznik - preduzetnik, Beograd
FERRARA ANTONIO CESARE
direktor Privrednog društva “Fiat Automobili Srbija” - Kragujevac
Odluke i imenovanja
Skupština PKS je na svojoj petoj sednici, održanoj 14. juna 2012, usvojila je Kodeks korporativnog upravljanja, sa bi doprinela unapređenju korporativnog upravljanja u svim društvima kapitala. Na istoj sednici,
Skupština PKS izabrala je novi sastav Upravnog odbora PKS i donela Odluku o izboru prof. dr Zorana Stojanovića, profesora Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu, za predsednika Suda časti pri Privrednoj
komori Srbije, a sudije Miroslava Nikolića, vršioca dužnosti predsednika Privrednog apelacionog suda, za
zamenika predsednika Suda časti. Imenovane su i sudije Suda časti pri PKS.
Upravni odbor PKS na svojoj 19. sednici, održanoj 14. juna 2012, imenovao je direktore predstavništava
PKS u inostranstvu: Vera Vidović u Austriji sa sedištem u Beču i Vesna Mihajlović Pakaja u Francuskoj sa
sedištem u Parizu. Imenovani su i savetnici u predstavništvima PKS u inostranstvu: Ivana Janković Bah
u Nemačkoj sa sedištem u Frankfurtu, Ikonija Bojović Tuš u Francuskoj sa sedištem u Parizu, i Radojica
Sretenović u Ruskoj Federaciji sa sedištem u Moskvi.
Upravni odbor PKS doneo je i Odluku o izboru dr Miloša Živkovića, docenta na Pravnom fakultetu u
Beogradu, za predsednika, a dr Vladimira Popovića, vanrednog profesora na Pravnom fakultetu u Beogradu, za zamenika predsednika
Stalnog izbranog suda (Arbitraže) pri Privrednoj komori Srbije.
Za sekretara Udruženja industrije tekstila, odeće, kože i obuće imenovana je Vesna Vasiljević, za sekretara Udruženja za
saobraćaj i telekomunikacije dr
Dušan Mladenović, za sekretara Udruženja za privatno obezbeđenje Zoran Milićević, za sekretara Odbora za bankarstvo i
osiguranje Branislava Žunjić, a
za sekretara Udruženja komunalne delatnosti Branimir Ljumović.
www.pks.rs
6
broj 72
dokumenta
Preporuke PKS novoj Vladi Republike Srbije
Predlog nove ekonomske politike
za period 2012 – 2016. godine
Skupština PKS na svojoj Petoj sednici, održanoj 14. juna 2012, na predlogu Upravnog odbora PKS, razmatrala je i usvojila Predlog nove ekonomske politike za period 2012 – 2016. godine. Dokument sadrži polazne
osnove za novi makroekonomski okvir, kratkoročne i dugoročne ciljeve
i preporuke koje se odnose na reforme ambijenta poslovanja u oblasti
države, zapošljavanja i privrede. Donosimo izvod iz tog dokumenta
Uvod
Kao mala i otvorena privreda, koja
se značajno oslanja na inostranu
tražnju, Srbija ne može podstaći
sopstveni ekonomski rast ukoliko iz
recesije ne izađe i svetska privreda.
Stoga neizvesnost u pogledu oporavka i rasta vodećih privreda u svetu, veliki javni dug i državni deficit
u zemljama evro zone, najznačajnijim trgovinskim partnerima Srbije,
kao i usporavanje privrednog rasta
u ostalim brzorastućim svetskim
privredama, imaju direktan negativan uticaj na netransformisanu
privredu Srbije. Ova međunarodna
kretanja Srbiju suočavaju sa dugoročnim rizicima kao što su:
•nizak nivo izvoza usled uticaja
eksternih faktora na izvoznu tražnju, a time i privrednog rasta;
•nizak nivo priliva stranih direktnih investicija, rast cena kapitala i
otežano zaduživanje realnog sektora i države, jer je Srbija visoko zavisna od uvoza kapitala;
•dominantno prisustvo banaka
čije su centrale u zemljama evro
zone koje su pogođene dužničkom
krizom, dodatno može doprineti
prenošenju krize na Srbiju;
•visoka javna potrošnja i njena ne-
odgovarajuća struktura, kao i zaduženost države.
Ostvarenje i prisustvo ovih rizika
utiču na kretanje inflacije, kursa
dinara, ekonomski rast i zaposlenost, kao i finansijsku stabilnost.
Globalna kriza iznela je na površinu decenijske strukturne probleme srpske privrede i društva.
Izostanak blagovremenih reformi
kumulirao je duboke strukturne
probleme na svim nivoima: država
– raskorak između prihoda i rashoda; preduzeća – struktura imovine,
proizvodnje i finansiranja; domaćinstva – odnos potrošnje i štednje.
Dosadašnji pokušaji da se zaduživanjem obezbedi funkcionisanje
sistema rezultirali su dolaskom na
granicu prezaduženosti i države i
privrede i povećanja rizika servisiranja obaveza i države i privrede.
Polazne osnove za novi makroekonomski okvir
Negativni trendovi, prisutni od
sredine 2011, zadržani su i u prvom
kvartalu 2012. godine - u odnosu
na isti period prethodne godine realni pad BDP iznosi oko 1,3%, a industrijske proizvodnje 5,9%, smanjenje izvoza u dolarima za 9,2%,
www.pks.rs
rast spoljnotrgovinskog deficita,
smanjenje zaposlnosti, nestabilnost
i konstantno slabljenje nacionalne
valute i pored čestih intervencija
NBS. To nedvosmisleno ukazuje da
će ova godina biti puna izazova, pa
je potrebno sve aktivnosti usmeriti na smanjivanje javne potrošnje,
održanje makroekonomske stabilnosti i ekonomski oporavak.
Kratkoročno, u prvih sto dana
Vlade, potrebno je preduzeti hitne
mere koje će zaustaviti pad ekonomske aktivnosti i stvoriti preduslove za neodložne strukturne i
sistemske reforme u cilju obezbeđenja makroekonomske stabilnosti
kako bi se izbegli rizici da se ponovo pod izgovorom krize odlože
neophodne reforme. Prioriteti su:
rešavanje problema nelikvidnosti
i uspostavljanje finansijske discipline, stvaranje uslova za jaču
kreditnu aktivnost prema privredi
i snižavanje cena kapitala, povećanje investicija u infrastrukturu koje
angažuju domaću privredu, proizvodnja namenjena izvozu, poljoprivreda i energetika, smanjenje
troškova poslovanja kroz ukidanje
nepotrebnih administrativnih procedura, ukidanje ili smanjenje pojedinih parafiskalnih nameta, dono-
dokumenta
šenje programa reforme inspekcija
i prevođenje sive ekonomije u legalne tokove i povećanje efikasnosti javnih nabavki.
Makroekonomski okvir za period
2012-2016. godine mora biti zasnovan na otklanjanju ključnih disproporcija prisutnih između:
•ukupne proizvodnje i potrošnje;
•domaće štednje i nivoa neophodnih investicija;
•uvoza i izvoza koji stvara neodrživ jaz koji se pokriva zaduživanjem;
•razvijenih i nerazvijenih regiona;
•odnosa između aktivnog i izdržavanog stanovništva;
•odnosa broja zaposlenih i nezaposlenih;
•odnosa broja zaposlenih u administraciji i proizvodnom sektoru;
•odnosa broja zaposlenih i broja
penzionera.
Ove strategijske neravnoteže moraju biti orijentir za redefiniciju svih
politika koje su ključne za budući
ekonomski rast i razvoj naše zemlje. Ključni ograničavajući faktor
je strani dug koji je posledica eksterne neravnoteže (kako na tekućem računu, tako još više u bilansu
spoljne trgovine).
7
izgradnju novog koncepta države
primerenog finansijskim mogućnostima privrede, pri čemu preispitivanje zaslužuju zakonodavna, sudska i izvršna vlast (kako u pogledu
broja angažovanih lica, delokruga,
troškova, procedura itd. tako i u
pogledu njihove kvalifikovanosti)
•reforma javnog sektora čiji su
prioriteti: penzioni sistem, sistem
zdravstvenog osiguranja, javna
preduzeća u pogledu depolitizacije
i profesionalnog upravljanja, a u cilju povećanja efikasnosti i monitoringa troškova, kao i kontrola rasta
plata zaposlenioh u administraciji.
Važna mera tog procesa treba da
bude i uvođenje korporativnog
upravljanja u javnom sektoru, u
skladu sa OECD principima i smernicama
•kompletirati regulativu i izgraditi infrastrukturu za privatno javno
partnerstvo i koncesije, s obzirom
na nisku efikasnost, zastarelu i
nerazvijenu infrastrukturu, nisku
produktivnost javnih preduzeća i
javnih komunalnih preduzeća, u
cilju stvaranja uslova za efikasnije
investiranje u javni sektor.
•poreska reforma koja bi uskladila poresko opterećenje sa ekonomskom snagom poreskih obveznika,
kao i smanjenje troškova kroz re-
Dugoročno cilj treba da bude dostizanje godišnje stope rasta od oko
5% u uslovima makroekonomske
stabilnosti, tj. niske i stabilne inflacije, održivosti fiskalne i platnobilanse pozicije, stabilnosti finansijskih tržišta i tržišta rada. Za
ostvarenje ovog cilja neophodno je
sledeće:
•makroekonomska stabilnost – niska inflacija
•fleksibilan kurs sa ciljem očuvanja konkurentnosti
•konsolidacija javnih finansija,
smanjenje javne potrošnje do nivoa
zemalja na sličnom stepenu razvoja, tj. na učešće od oko 35% BDP,
kao i promena strukture javne potrošnje. To praktično podrazumeva
www.pks.rs
broj 72
formu poreskih postupka i poreske
administracije (veća uloga posrednih poreza, manja uloga poreza na
doprinose)
•uspostaviti efikasniji mehanizama zaštite poverilaca i poštovanja
ugovora, paralelno sa poreskom
reformom
•okončanje procesa privatizacije i
restrukturiranja
•reforma tržišta rada i povećanje
mobilnosti radne snage, kao i reforma obrazovanja i njegovo stavljanje u funkciju ekonomske politike
•reforme su neophodan, ali ne i
dovoljan uslov za održiv privredni rast Srbije. Neophodno je doneti
Plan oporavka proizvodnje do 2020.
godine i prilagoditi instrumente
finansijske i nefinansijske podrške realizaciji plana oporavka proizvodnje namenjene izvozu: kreirati
efikasniju politiku podsticanja investicija, stabilniji poslovni ambijent
uključujući efikasnu i racionalnu
administraciju i odsustvo korupcije.
Ovaj rezime predstavlja kombinaciju izvoda iz analiza preporuka
za otklanjanje ključnih strukturnih
dsproporcija i usaglašenih nalaza i
preporuka privrede, kako bi se doprinelo postizanju bržeg dugoročnoodrživog ekonomskog rasta
8
broj 72
dokumenta
I Država
1.1 Ambijent poslovanja – analiza i preporuke
A
mbijent poslovanja generiše
brojna ograničenja koja utiču
ne samo na konkurentnost privrede, jer generišu visoke troškove
poslovanja, već presudno utiču i na
sposobnost države da smanji troške, privuče i zadrži strane investitore. Analiza ambijenta poslovanja
je strukturirana prema grupama
prepreka koje je identifikovala poslovna zajednica, a koje u najkraćem
roku treba otkloniti.
Prepreke u vezi sa donošenjem
propisa. U praksi postoji hiperprodukcija propisa, koji se donose bez
adekvatne uključenosti predstavnika privrede i struke u proces njihovog donošenja. Propisi su složeni,
često međusobno neusaglašeni, i
pisani su nerazumljivim „jezikom“.
Rešenja u mnogim propisima preuzeta su iz pravne tekovine EU, bez
upuštanja u suštinu odnosa ili mehanizama koje treba da regulišu i
efikasno se prilagode stepenu ekonomskog razvoja i administrativnim kapacitetima. Procene efekata
propisa na privredu su paušalne,
što za posledicu ima definisanje
neprimereno kratkih rokova za primenu propisa. Podzakonski akti
se donose sa zakašnjenjem. Mnogi
propisi se ne primenjuju bilo zbog
toga što su praktično neprimenljivi,
bilo što bi njihova primena dovela
do velikih negativnih posledica po
privredne subjekte, ili zato što ne
postoje izgrađeni administrativni
kapaciteti za primenu.
Prepreke u vezi sa nedovoljnom
obučenošću i informisanosti i privrede i administracije, a posebno
inspekcija. Privrednici, generalno, a
posebno mali privredni subjekti, nemaju dovoljne kapacitete da isprate
sve promene u propisima, a njihovi
finansijski resursi su skromni da bi
mogli angažovati različite konsul-
Preporuke:
−Definisati mehanizam institucionalnih konsulatacija poslovne zajednice u procesu donošenja zakonskih i podzakonskih akata.
−Poslovnikom o Vladi, urediti da je predlagač ekonomskih zakona u
obavezi da pribavi mišljenje o nacrtu zakona, predlogu uredbe i odluke
od Privredne komore Srbije i sprovede javnu raspravu o nacrtu zakona.
−Uvesti obavezu procene uticaja budućih propisa na privredu, a pre
svega na mala i srednja preduzeća i uskladiti period prilagođavanja sa
realnim mogućnostima i privrede i administracije
−Doneti Zakon o lobiranju.
−Smanjiti nepotrebne administrativne troškove kroz definisanje i
sprovođenje plana za ukidanje i reformu administrativnih procedura.
−Izraditi pravilnik za sprovođenje svih administrativnih procedura,
koji će sadržati opise potrebnih procedura, nadležnost za svaku od aktivnosti u okviru pojedinačnih procedura, kao i vremensko ograničenje trajanja postupka svake od aktivnosti procedura.
−Zakon o planiranju i izgradnji zameniti sledećim zakonima:
•Zakon o planiranju i urbanizmu
•Zakon o građevinskom zemljištu
•Zakon o građenju
•Zakon o građevinskim proizvodima
•Zakon o legalizaciji.
−Tehničke propise u oblasti građevine usaglasiti sa evropskim.
−Propisima urediti uslove za rad stranih kompanija u oblasti građevinarstva.
−Izraditi strategiju za uključivanje domaće ndustrije u velike infrastrukturne projekte koji se finansiraju iz međunarodnih zajmova i podizanje kapaciteta domaćih kompanija za učešće na ovim projektima.
−Osloboditi građevinska preduzeća i njihove zaposlene svih poreza
po osnovu rada u inostranstvu kao vid dodatne stimulacije za povećanje izvoza.
−Preispitati, pojednostaviti i učiniti transparentnijim i jeftinijim procedure u oblasti urbanističkog planiranja za sve propise u vezi promene
namene zemljišta (visine naknada za promenu namene zemljišta iz poljoprivrednog u gradsko građevinsko zemljište),
−Postupke i procedure konverzije prava korišćenja u pravo svojine
učiniti efikasnijim za investitore.
−Povećati efikasnost sudskih postupaka kroz izmenu sistema određivanja
visine taksi za sudske administrativne procedure koje neće zavisiti od vrednosti predmeta koji se nalazi u okviru sudske administrativne procedure.
−Neophodno je doneti Program reforme inspekcija koji bi sadržao i
reformu proceduralnih postupaka, kao i uspostavljanje Generalnog inspektorata koji bi objedinio sve inspekcisjke kontrole izuzev poreske i
carinske. Program bi morao da sadrži i obavezu licencaranja inspektora, kao i izmenu postojeće kaznene politike koja mora biti u funkciji
prevencije prekršaja, a ne faktor destimulisanja legalnog poslovanja.
−Hitno pristupiti izmenama, odnosno donošenju novog Zakona o javnim nabavkama.
www.pks.rs
dokumenta
tantske usluge izvan preduzeća. U
slučaju administracije, donošenje
novih propisa nije praćeno sprovođenjem adekvatne obuke niti postoji usaglašenost između datuma stupanja na snagu propisa i postojanja
adekvatnih i funkcionalno efikasnih
kapaciteta administracije za njihovo
sprovođenje.
Prepreke u vidu troškova koje generiše ambijent poslovanja. Najveći negativan uticaj na poslovanje
privrednika, sa aspekta utrošenog
vremena, imaju administrativne
procedure, dobijanje građevinskih dozvola, sudski postupci i
administriranje naplate poreza.
Primenom modela standardnog
troška, procenjen administrativni
trošak i administrativno opterećenje privrede sa 157 procedura iznosi
oko 4,2% BDP ili 1,35 milijardi EUR.
Dobijanje građevinskih dozvola Srbija je prema Izveštaju Svetske
banke na 175. poziciji kada su u pitanju građevinske dozvole. Prema
ovom izveštaju neophodno je proći
kroz 19 procedura, utrošiti 279 dana
i potrošiti 1.603,8% dohotka po stanovniku kako bi u Srbiji dobili građevinsku dozvolu. Uprkos činjenici
9
da je u 2009. donet novi Zakon o
planiranju i izgradnji, kao i njegove izmene i dopune u 2011. godini,
Srbija i dalje stagnira u ovoj oblasti.
Broj procedura u odnosu na 2007.
godinu smanjen je za jednu, broj
dana je povećan za 75, dok je nivo
troškova značajno umanjen.
Sudski procesi - U okviru Doing
Business izveštaja Srbija se nalazi
na 104. poziciji kada je u pitanju
izvršenje ugovora sudskim putem
jer je potrebno proći kroz 36 procedura koje u proseku traju 635 dana
i koštaju 31,3% potraživanja. Kada
je u pitanju efikasnost pravosuđa u
rešavanju sporova prema Globalnom indeksu konkurentnosti Srbija se nalazi na 137. poziciji od 142.
zemlje i trenutna pozicija predstavlja pad od 46 pozicija u odnosu na
2007. godinu. Problem na koji privrednici često ukazuju jeste i visina
taksi u sudskim procesima, kao i
visina taksi kod administrativnih
postupaka u sudu. Visina takse za
overu ugovora u sudu zavisi od visine vrednosti ugovora iako je administrativna procedura za overu
ugovora ista (i u sudu i u opštini).
Inspekcijske kontrole i nadzor nad
broj 72
sprovođenjem propisa direktno
doprinose rastu troškova privrede.
Problem sprovođenja inspekcijskih
kontrola obuhvata problem propisa i upoznavanje privrednika i
inspektora sa propisima, problem
sprovođenja inspekcijskih kontrola i kaznene politike. Propisi su
nejasni, netransparentni, sadrže
diskreciona prava, često ni privredici ni inspektori nisu u dovoljnoj
meri upoznati sa njima. Postoji
veliki broj inspekcija na nacionalnom i lokalnom nivou čiji rad nije
koordinisan, redovne inspekcijske
kontrole nisu planirane i po pravilu se ne najavljuju privrednicima.
Kaznena politika nije primerena
ekonomskoj snazi privrednog subjekta ni stepenu učinjenog prekšaja ili nivou neusklađenosti sa propisom. Time shvatanje uloge ove
politike od strane privrednika nije
prepoznato kao funkcija prevencije
već alimentiranja budžeta po svaku cenu. U borbi protiv korupcije
u procesu javnih nabavki nužna
je efikasna provera poslovanja od
strane eksternih organa: budžetske
inspekcije i Državne revizorske institucije (DRI)
1.2 Budžet, finansiranje države, fiskalna i
parafiskalna opterećenja – analiza i preporuke
D
omaća tražnja konstantno i
značajno prevazilazi domaću proizvodnju. Pre krize, domaća
tražnja je bila i za 25% veća od proizvodnje i tako predstavljala osnovni
uzrok ekonomske neravnoteže koja
je dovodila do pri­tiska na inflaciju
i tekući deficit platnog bilansa. U
strukturi domaće tražnje najveći deo
čini potrošnja stanovništva, koja u
BDP učestvuje sa oko 80%, dok je
učešće potrošnje države u BDP oko
13%. Investicije su smanjile učešće u
BDP sa 24% u 2007. godini na nešto
manje od 18% u 2010. godini.
Potrošnja stanovništva i države
je vrlo visoka, tj. iznad nivoa koji
obezbeđuje održivost. Na domaću
potrošnju otpada gotovo ceo neto
domaći proizvod i amortizacija. U
ovom segmentu su vrlo značajne
implikacije koje na strukturu upotrebe bruto domaćeg proizvoda ima
budžetska politika. Prvo, država
ukupno preraspodeljuje oko 45%
bruto domaćeg proizvoda. Drugo,
direktni trošak države, izražen kroz
njene neinvesticione nabavke i trošak ljudi angažovanih u državnoj
upravi i javnim službama je relativno visok. Istina, prihodi države se
smanjuju, ali to proizvodi drugi prowww.pks.rs
blem. Od 2006. godine kumuliran je
deficit od gotovo ¼ bruto domaćeg
proizvoda. Sa smanjenjem mogućnosti njegovog finansiranja kroz privatizacione prihode i donacije, došlo
je do povećanja učešća javnog duga
u bruto domaćem proizvodu.
Odnos između ukupnog javnog
duga i BDP prema izveštajima Ministarstva finansija je 43,2%, a prema
procenama Fiskalnog saveta čak
46,4%. To predstavlja rizik za sposobnost zemlje da servisira svoje
obaveze prema poveriocima, posebno imajući u vidu projekcije vezane
za kretanje ekonomske aktivnosti u
broj 72
2012.godini. U periodu 2008-2011 –
prihodi budžeta su prosečno nominalno rasli 15,8% godišnje. U tom
istom periodu javni rashodi budžeta
su prosečno nominalno rasli 7,6%
godišnje, deficit budžeta je prosečno
nominalno rastao za 44,4% godišnje. Nisu samo visoki javni rashodi uzrok budžetskom deficitu, već
i smanjeni prihodi u budžet, zbog
smanjenja poreske osnovice usled
pada proizvodne aktivnosti, loše
poreske politike, evazije poreza i
značajnog prisustva sive ekonomije. Posledica niske privredne aktivnosti je i skroman rast prihoda
budžeta koji uzrokuje rast deficita
budžeta koji se u krajnjoj instanci
pokriva zaduživanjem. U okviru
rashoda uočava se najveće učešće
socijalnih davanja, unutar kojih vodeću ulogu uglavnom imaju penzije.
U Srbiji, izdaci na plate zaposlenih u
javnom sektoru i penzije učestvuju u
ukupnim javnim rashodima sa više
od 50%. U isto vreme, učešće kapitalnih rashoda u javnim rashodima
se kreće oko 8%, reč je o sredstvima
za održavanje postojećih i pokretanje novih javnih investicija i iznos je
manji od rashoda na ime kupovine
roba i usluga (za tekuću državnu
potrošnju) koji u ukupnim javnim
rashodima učestvuju oko 16%. Nivo
socijalnih davanja (posmatran kao
% BDP) je u odnosu na Srbiju viši
samo u Austriji, Grčkoj i Portugaliji, dok je učešće naknada za zaposlene u javnom sektoru u BDP
Srbije je na nivou učešća ovih naknada u Hrvatskoj i Poljskoj, ali
iznad nivoa učešća u Bugarskoj,
Rumuniji, Austriji ili Češkoj.
Budžetska sredstva se neracionalno
troše i subvencioniranjem neefikasnih javnih preduzeća, što ukazuje
na činjenicu da je država u srpskoj
privredi još uvek značajno prisutna.
Pored direktnih subvencija, država podržava društvena preduzeća
i putem garancija za komercijalne
kredite, a značajna je i podrška putem indirektnih subvencija tako što
se preuzimaju neizmirene obaveze
10
prema drugim subjektima (neplaćen porez, doprinosi za penziono i
zdravstveno osiguranje). Prema preliminarnim podacima Ministarstva
finansija i Agencije za privatizaciju,
stanje neizmirenih obaveza velikih
komunalnih preduzeća prema državnim entitetima je iznosilo najmanje 260 miliona evra, a kompanija u
restrukturiranju najmanje 600 miliona evra, što je zajedno gotovo jedna
milijarda evra ili 3,3% BDP.
Od 2008. godine dolazi do značajnog
porasta kreditiranja države od strane
banaka na domaćem tržištu. Banke
na domaćem tržištu u 2011. godini
povećale su svoje kreditiranje države
u odnosu na 2008. godinu za preko
205 milijardi dinara (u 2008. godini
nivo pozajmljenih sredstava državi
iznosio je 18,7 milijardi dinara, a u
2011. godini 223,8 milijardi dinara).
Na taj način država je izvršila dodatni pritisak na kreditnu aktivnost banaka koja je rezultirala istiskivanjem
privatnog sektora i smanjenjem njihove mogućnosti zaduživanja.
Ukupan spoljni dug Srbije je krajem
2011. godine iznosio preko 24 milijarde evra i njegov najveći deo, blizu
94%, čine srednjoročne i dugoročne
obaveze. Dug javnog sektora je krajem 2011. godine iznosio 10,8 milijardi evra, a privatnog 13,3 milijarde
evra, od čega se oko 9 milijardi evra
odnosi na preduzeća a 4,3 milijarde evra na banke. Odnos ukupnog
www.pks.rs
dokumenta
spoljnog duga prema BDP je na
granici od 80%, što se smatra graničnom vrednošću za svrstavanje
zemlje u grupu visoko zaduženih
zemalja. Ova činjenica ukazuje na
jedan od osnovnih ograničavajućih
činilaca privrednog razvoja, a za posledicu ima tendenciju rasta otplate
spoljnog duga. U 2011. godini za servisiranje spoljnog duga izdvojeno je
oko 12,6% BDP dok planirane otplate po osnovu spoljnog duga u 2012.
godini iznose 3,8 milijardi evra (javni
sektor blizu milijardu evra; privatni sektor oko 2,8 milijardi evra). Od
2002. godine primetan je trend rasta
visine otplate duga kao procenta
BDP i izvoza roba i usluga. U poslednjem kvartalu 2011. godine čak 13,6%
BDP izdvojeno je za otplatu duga odnosno 37,2% izvoza roba i usluga.
Dakle više od 1/3 ukupne vrednosti
izvoza roba i usluga odlazi na otplatu
spoljnog duga naše zemlje.
Fiskalna politika
Fiskalna politika godinama nije bila
usmerena na ostvarivanje makroekonomske stabilnosti i nije bila usklađena sa monetarnom politikom, radi
zajedničkog delovanja u pravcu smanjenja inflatornih pritisaka.
Previsoka javna potrošnja je već
duže vreme neprilagođena stepenu privrednog razvoja. U vreme
pre svetske finansijske krize, kada
su ostvarivani javni prihodi iznad
proseka, i javna potrošnja je bila visoka. Rezultat je budžetski deficit,
koji je potom pokrivan prihodima
od privatizacije. Po izbijanju krize,
došlo je do značajnog smanjenja
javnih prihoda, dok je pad javnih
rashoda bio manji (posmatrano kao
% BDP), što je rezultiralo širenjem
fiskalnog deficita.
Država je, dakle, neracionalno trošila i došla u situaciju da minus u
finansijama mora da pokriva zaduživanjem, što je loše i može, uz
znatno učešće stranog duga, imati
za posledicu nemogućnost održavanja finansijske stabilnosti. Ključ-
11
dokumenta
ni problem zato postaje nivo fiskalnog deficita čije finansiranje neće
dovesti do prezaduženosti države.
Prema tome, uspešnost neophodnih poreskih reformi zavisi od nivoa javne potrošnje, koja ne sme
ostati na nivou na kojem je sada.
Srbiji je potrebna nova fiskalna
politika kojom će se podržati model razvoja baziran na proizvodnji
razmenljivih dobara za izvoz, stimulisati ulaganja, a destimulisati
odliv novca u neproduktivna dobra
i nekrentnine. Fiskalna politika je
ključ promena imovinskog portfelja preduzeća i njegovog ponašanja.
Moraju se stvoriti uslovi da je skupo posedovati neproduktivnu imovinu, a stimulativno proizvoditi,
štedeti i investirati u proizvodnju.
Poreska reforma, kao komponenta
fiskalne politike, mora biti rezultat širokog društvenog konsenzusa svih ekonomskih subjekata, tj.
predstavnika kapitala, rada i države.
Parafiskalna opterećenja
U Srbiji je identifikavano oko 370
neporeskih davanja koje opterećuju privredne subjekte. Poređenja
radi u Hrvatskoj je identifikovano
245 neporeskih prihoda.
Ukupan iznos naplaćenih sredstava u 2011. godini od 77 neporeskih
nameta je bio oko 730 miliona
evra. Imajući u vidu da je u 2011.
godini u privredi bilo zaposleno
1,27 miliona ljudi, proizilazi da je
finansijsko opterećenje po osnovu
ovih 77 nameta iznosilo oko 570
evra godišnje po jednom zaposlenom u privredi.
Šta više, parafiskalna opterećenja su
se od početka svetske finansijske krize značajno povećala i na lokalnom
nivou, povećanje za 38%, kao republičkom nivou – povećanje za 13%.
Zahvatanja iz prihoda preduzeća ili
iz sredstava za investicije su jedna
od najproblematičnijih praksi u vezi
sa neporeskim nametima. Ukupan
broj neporeskih opterećenja na prihod iz privredne delatnosti je 25
Preporuke:
broj 72
−Zaustaviti rast deficita budžeta.
−Smanjiti javnu potrošnju na učešće od oko 35% BDP.
−Izvršiti reformu prava na javna sredstva (socijalne naknade i penzije,
subvencije itd.)
−Usvojiti pravila fiskalne odgovornosti, kao zakonske norme i ne
odstupati od njih usled pritisaka raznih interesnih grupa
−Definisati novu i jasnu fiskalnu politiku koja će obuhvatiti ključne
poreske reforme:
•reformu poreskog sistema, uz potrebu da se:
- hitno izvršiti reforma poreza i doprinosa na zarade u cilju
poreskog rasterećenja privrede, smanjenja troškova poslovanja
i stvaranja uslova za povećanje njene cenovne konkurentnosti;
- fiskalno stimuliše štednja stanovništva posebno sa dužim
rokom i u dinarima, kao i pripisivanje kamate ulogu;
- preispita mogućnost uvođenja sintetičkog poreza na prihode
građana uz jasno definisanje olakšica za ulaganje u produktivne
namene i štednju;
- preispita mogućnost povećanja poreza na dobit koji se izvlači
iz kompanija (jer niža poreska stopa stimuliše vlasnike na
isisavanje profita, umesto reinvestiranja i stimuliše ulazak
špekulativnog kapitala);
- hitno donese program poreskog obuhvata neformalne, odnosno
sive ekonomije. Program mora da uključi i paket stimulativnih
mera u funkciji prevođenja sive ekonomije u legalne tokove.
•reformu poreskog postupka i poreske administracije zasnovanu na
principu poreske odgovornosti definisane u formi zakonske norme;
•reformu parafiskalnih opterećenja, koja podrazumeva:
- preispitivanje visine lokalnih komunalnih taksa i drugih
naknada u cilju njihovog smanjenja. U tom smislu neophodno
je da Ministarstvo finansija donese Uredbu o minimalnim i
maksimalnim iznosima lokalnih komunalnih taksi i da se izvrši
usklađivanje visine taksi prema stepenu razvijenosti i uvođenje
jedinstvenog modela formiranja lokalnih komunalnih taksi;
- ograničinja mogućnost da različiti organi ili nosioci javnih
ovlašćenja mogu diskreciono da utiču na broj i osnovne
elemente određenih zahvatanja;
- izvršiti preciznu klasifikaciju i razvrstavanje svih fiskalnih
formi koje postoje u sistemu i izvršiti razdvajanje onih koji
imaju karakter poreza od drugih formi (taksi, nakanda, itd.);
- ukinuti najveći broj naknada i sličnih davanja koje se plaćaju
za upise, potvrde, dozvole, uverenja, licence i sl, kada te radnje
sprovode zaposleni u ovim organima.
- Neophodno je najveći broj, ako ne i sve javne entitete “vratiti”
pod okrilje budžeta i njihovo finansiranje direktno vezati za
budžet tj. za prihode koji dolaze po osnovu opštih poreza.
Svi dosadašnji sopstveni prihodi državnih organa, ograna
uprave i lokalne samouprave, agencija, direkcija i sl, treba da
postanu prihodi budžeta, a sve te entitete treba uvesti u sistem
konsolidovanog računa trezora. Sadašnja praksa postojanja
posebnih računa tih entiteta u poslovnim bankama predstavlja
ekstremni slučaj urušavanja sistema javnih finansija.
www.pks.rs
12
broj 72
dokumenta
1.3 Javni sektor – analiza i preporuke
O
snovna karakteristika javnog
sektora u Srbiji jeste niska efikasnost, odnosno visok nivo troškova u poređenju sa kvalitetom i obimom usluga koje taj sektor pruža.
Izraženi problemi u javnom sektoru Srbije su:
−visoki troškovi državne uprave i
javnih službi u vidu prosečnih zarada zaposlenih u ovom sektoru
koje su iznad nivoa proseka zarada
u privredi, kao i veliki broj zaposlenih u ovom sektoru;
−već ustaljena praksa formiranja
raznih državnih agencija i sličnih
institucija bez prethodne procene
postojeće infrastrukture i ocene da
li u državi već postoji organizacija
koja te poslove radi ili ima kapacitete da ih obavlja;
−neracionalno trošenje budžetskih
sredstava subvencioniranjem neefikasnih javnih preduzeća;
−malo učešće javnih investicija, što
je u suprotnosti sa razvojnim ambicijama zemlje.
Prosečna zarada zaposlenih u javnom sektoru Srbije je iznad prosečne zarade u Srbiji. Prosečna neto
zarada u Srbiji je tek na nivou 70%
prosečne neto zarade u javnim
državnim preduzećima, odnosno
78,5% iste u državnoj upravi. Kao
opravdanje za veće zarade u javnom u odnosu na privatni sektor se
najčešće navodi viši nivo kvalifikacija zaposlenih u javnom sektoru.
Međutim, i unutar samog javnog
sektora su prisutne značajne razlike u nivou zarada za isti stepen
kvalifikacija, što čini nužnim uspostavljanje jasnih principa u sistemu
određivanja plata, odnosno ujednačavanje plata za isti stepen kvalifikacija i vezivanje osnovica za
plate u javnom sektoru za kretanje
prosečne plate u privatnom sektoru. Jedino tako se može sprečiti da
javni sektor kao poslodavac bude
nefer konkurencija privatnom sektoru.
Istovremeno, utvrđivanje optimal-
Preporuke:
- Neophodno je izvršiti reformu javnog sektora čiji prioriteti treba
da budu: reforma penzionog sistema, reforma zdravstvenog sistema,
reforma sistema obrazovanja i reforma državne uprave.
- Osnova reforme javnog sektora treba da bude:
•smanjenje ukupnih izdataka za zaposlene u državnoj upravi,
javnim službama i javnim preduzećima, izjednačavanjem plata
u javnom sektoru sa platama za uporediva radna mesta u
privatnom sektoru;
•smanjenje broja zaposlenih u javnom sektoru tamo gde je to
moguće, a da se ne naruši kvalitet pružene usluge;
•reduciranj e administriranja i unapređenje procesa javnih nabavki
obezbediti smanjenje izdataka za robe i usluge;
•nastavak smanjenja direktnog subvencioniranja uz ubrzanje
restrukturiranja i komercijalizacije javnih preduzeća.
- Reforma državne uprave mora da se zasniva na principu efikasne i
funkcionalne sinergije između postojećeg administrativnog aparata i
novih institucija koje su neophodne za sprovođenje evropske prakse
i zakona.
- Javna preduzeća treba reorganizovati korporatizacijom i
privatizacijom, tako da se njihovo poslovanje izmesti iz javnog u realni
sektor privrede i ova preduzeća počnu da posluju u konkurentnom
tržišnom ambijentu.
- U cilju povećanja efikasnosti poslovanja javnih preduzeća:
•potrebno je normirati odgovornost rukovodećih i odgovornih lica
u javnom sektoru za zakasnelo plaćanje i nepoštovanje odredbi
o ograničenim rokovima izmirivanja novčanih obaveza, što je
potrebno da bi bio zaokružen okvir finansijske discipline;
•uspostaviti jasne mehanizme formiranja cena proizvoda i usluga,
koja će minimizirati socijalnu komponentu i obezbediti ekonomsku
održivost i kvalitet ponude. U tu svrhu država treba da donese
jasnu socijalnu strategiju i izradi socijalne karte stanovništva i
odredi izvore i način subvencionisanja usluga za socijalno ugrožene
kategorije stanovništva;
•obezbediti efikasno korišćenje modela privatno-javnog partnerstva;
•potrebno je izgraditi efikasan mehanizam naplate potraživanja od
privrede i građana;
•treba izvršiti korporatizaciju državnih preduzeća uvažavajući
OECD principe i smernice za unapređenje korporativnog
upravljanja kao i Kodeks korporativnog upravljanja PKS.
•izbor direktora i članova upravljanja u javnim preduzećima i javnim
agencijama za upravljanje dobrima od opšteg interesa i dobrima u
opštoj svojini mora biti sproveden kroz instituciju javnog konkursa
•jasno profilisati ulogu države u upravljanju prirodnim resursima
koji su dati na korišćenje državnim preduzećima.
- Reforma penzionog sistema – učiniti da se Fond PIO ne naslanja samo
na budžet, već mu omogućiti da ima direktne, tj. izvorne prihode (učešćem
u vlasništvu javnih preduzeća gde po osnovu profita može obezbediti
deo finasiranja, kao učešćem u zemljišnim fondovima i vraćanjem dela
imovine koja im je oduzeta). Kroz finkcionalnu analizu rada administracije
treba postići optimizaciju njenog rada i povećati joj efikasnost.
www.pks.rs
dokumenta
nog broja zaposlenih u sektoru državne uprave i javnim službama,
koji u ukupnom broju zaposlenih
u Srbiji učestvuju sa oko 22%, zahteva sveobuhvatnu analizu, kako
ekonomske štete od pada nivoa i
kvaliteta javnih usluga, ne bi bile
veće od vrednosti ušteda koje su
ostvarene u okviru reformi ovog
sektora.
Javna preduzeća ukupno (i republička i lokalna) čine 0,7% ukupnih
privrednih društava, zapošljavaju
166.337 radnika (što je 16,2% ukupno zaposlenih u Srbiji), raspolažu
sa preko 1/3 vrednosti kapitala
u privredi, ostvaruju 10,1% ukupnog prihoda, 9,3% dobiti i 9,9%
gubitka privrede. Karakteristike
poslovanja javnih preduzeća su:
niska efikasnost, prezaduženost,
13
zastarela infrastruktura i oprema
koja zahteva nova investiciona
ulaganja. Formiranje cena usluga sadrži dominantno socijalnu
komponentu koja ne obezbeđuje
broj 72
ekonomsku održivost, a mehanizmi naplate potraživanja su neefikasni. Upravljanje u većini ovih
preduzeća je neefikasno i pod uticajem političkih partija
1.4 Monetarna politika – analiza i preporuke
O
snovni zadatak monetarne
politike je obezbeđenje niske
stope inflacije radi stabilnosti poslovnog i investicionog ambijenta.
Međutim, monetarna politika je u
uskoj sprezi sa fiskalnom, a kako je
prethodno konstatovano da fiskalna politika nije bila usmerena na
održanje makroekonomske stabilnosti, to ni monetarna politika nije
mogla biti uspešna. Posledica toga
je da je 2011. godinu Srbija završila sa prosečnim rastom potrošnih
cena od 7% i time se svrstala u zemlje sa najvišom stopom inflacije
u Evropi. Zbog toga insistiranje
na povećanju indirektnih poreza
(PDV) u cilju povećanja javnih prihoda zahteva ozbiljno razmatranje.
Uprkos deficitu tekućeg računa
platnog bilansa, u proteklih deset
godina, vrednost domaće valute
je trpela jake apresijacijske pritiske
u periodia velikih priliva stranog
kapitala (od 2006. do 2008. godine) i jake depresijacijske pritiske u
periodima povećane neizvesnosti
na svetskom finansisjkom tržištu
i sa time povezanim odlivima pri-
vatnog duga (početak 2009. i 2010.
godine i od kraja 2011. godine do
danas). Iako je izbor fleksibilnog
deviznog kursa logičan u maloj
otvorenoj ekonomiji sa skromnim
deviznim prilivom, tj. sa struktur-
www.pks.rs
nim trgovinskim deficitom, njegova potpuna fleksibilnost nije
moguća. Fleksibilnost je sa jedne
strane ograničena zbog visokog
stepena prenosa slabljenja dinara na cene, (tj. inflaciju). Sa druge
broj 72
strane preterana apresijacija takođe nije poželjna sa aspekta spoljne konkurentnosti i izvoza. Tako
monetarna politika, koja u režimu
ciljane inflacije uz fleksibilan devizni kurs ima teorijski svu moć, u
praksi je pokazala da ima ograničen domet i da pokušava da sanira
posledice.
Visoka evroizacija sužava domet
kanala kamatne stope na svega oko
30% dinarske novčane mase. Otvorenošću kapitalnog računa otvara
se prostor za tkz. carry trade, tj.
kursne i kamatne arbitraže koje
14
su motivisane razlikom između
domaće dinarske kamatne stope
i stope na evropskom tržištu novca, kao i očekivanim promenama
vrednosti kursa. U takvim uslovima smanjenje referentne kamatne
stope iako opravdano sa aspekta
buduće inflacije i ciklusa u kojem
se privreda nalazi, može biti sprečeno zbog rizika da se smanjenjem
ove kamatne razlike podstakne
odlivanje kratkoročnih sredstava
iz dinara u kratkom roku, što negativno utiče na rast cena.
Ova godina je pokazala da mone-
Preporuke:
dokumenta
tarna politika i u uslovima niske
inflacije, ali sa visokim rizikom
nestabilnosti (zamrazavanje aranžmana sa MMF, izbori, izostanak
čvrste fiskalne politike, pad privredne aktivnosti i pad izvoza) nije
delotvorna.
Zakon o NBS obavezuje centralnu
banku da kontroliše inflaciju što
je pretočeno u monetarni režim
ciljanja inflacije i rezultirajućeg
fleksibilnog kursa. Monetarnom
politikom može se kontrolisati ili
inflacija ili kurs, a ne i jedno i drugo. Svetska ekonomska kriza je pokazala da su zemlje sa fiksiranim
kursom pretrpele najveće posledice pa je zbog toga neophodna politika predvidivog fleksibilnog kursa. Ponovna ravnoteža na tržištu
može biti postignuta ukoliko NBS
svojim merama dovede do dugoročnog smanjenja inflacije, koje će
posledično voditi ka stabilizaciji inflatornih očekivanja, smanjenju oscilacija i vraćanju poverenja u domaću valutu, smanjenju deviznog
rizika i stvaranju predvidivijeg poslovnog okruženja sa stabilnim finansijskim i bankarskim sektorom.
Poenta uspešnosti monetarne politike ipak neće biti samo poštovanje, u načelu, ispravnih pravila, već
međusobno odgovorna strateška
saradnja sa Vladom
−Obezbediti nisku inflaciju uz što manje fluktuiranje.
−Kurs dinara mora ostati rukovođeno plivajući, ali uz sve manje praktikovanje intervencija na deviznom
tržištu. Odgovornost Narodne banke je da poveća volatilnost nominalnog kursa dinara (i destimuliše ulagače
sa kratkoročnom vizijom).
−Obezbediti predvidiv realni kurs dinara. U tok kontekstu Vlada mora da osmisli i realizuje vremenski
i socijalno moguć program (i/ili mehanizam) platnobilansnog prilagođavanja, te bi odstupanja od trenda
realnog kursa dinara isključivo bila rezultat ublažavanja efekata eksternih šokova.
−Stabilizacijom kursa i inflacije doprineti smanjenju deviznih rizika, osetljivosti bankarskog sektora i
inflacije na promene deviznog kursa. Redukcija rizika omogućila bi smanjenje izdvajanja po osnovu devizne
obavezne rezerve, što bi dovelo do smanjenja troškova pribavljanja sredstava kod banaka i odlive po osnovu
kamata na kredita i zahtevane kolaterale kod privrede.
- Destimulisati priliv špekulativnog kapitala kako bi se umanjili problematični izvori koji u krajnjoj
instanci se koriste za finansiranje tekuće potrošnje. To bi doprinelo smanjenju spoljnotrgovinskog deficita,
budući da se dodatno uvećana potrošnje uglavnom alimentira iz uvoza. Pored toga, preko stabilnijeg odnosa
devizne ponude i tražnje, stabilizovao bi se devizni kurs i izvozni ambijent, što bi ekonomskim subjektima
obezbedilo da u izvozu imaju jasniju računicu na duži rok.
www.pks.rs
15
dokumenta
broj 72
ΙI Zaposlenost
P
ovećanje realne održive zaposlenosti je ključni izazov nove
Vlade i zato je neophodno sagledati sa jedne strane sposobnost
privrede da generiše nova radna
mesta a sa druge strane sposobnost
države da generiše ambijent, politike i neophodne i prioritetne reforme za održiv privredni rast.
Stopa nezaposlenosti, prema metodologiji Međunarodne organizacije
rada, je udvostručena između 2001.
i 2011. godine sa 12,2% je povećana
na 23,7%. U 2011. godini su samo
dve evropske zemlje imale višu stopu nezaposlenosti od Srbije – BRJ
Makedonija (31,8%) i Bosna i Hercegovina (27,6%), a u zoni EU približnu stopu nezaposlenosti imale su
Grčka i Španija.
Nezaposlenost u Srbiji je uglavnom dugotrajna. Čak 73,7% nezaposlenih je bez posla duže od jedne
godine, više od polovine (55,3%)
duže od dve godine, a preko 10 godina je bez posla čak 12,4% od ukupnog broja nezaposlenih u Srbiji.
Uzrok nezaposlenosti je u najvećoj meri posledica duge i neuspešne tranzicije. To ilustruje podatak
da je među nezaposlenima u 2011.
godini najviše onih koji su već imali
posao (64,0%), ali su bez njega ostali usled otkaza ili likvidacije preduzeća (čak 51,7% nezaposlenih je u
tom statusu iz ovog razloga).
Najviše je nezaposlenih sa završenom srednjom školom (čak
67,2%), što ukazuje na neprilagođenost srednjoškolskog sistema
potrebama privrede.
Poseban rizik predstavlja disproporcija između aktivnog i izdržavanog stanovništva - više od polovine radne snage u Srbiji pripada
kategoriji neaktivnog stanovništva
Stopa zaposlenosti je veoma niska sa rizikom daljeg povećanja.
U 2011. godini je manje od polovine
stanovništva izmešu 15 i 64 godine
radilo (45,4%). Poređenja radi, u istoj
Preporuke:
−Potrebno je doneti novi Zakon o radu koji će omogućiti preduzeću
jednostavnije, jeftinije i fleksibilnije zapošljavanje radnika.
−Potrebno je uspostaviti stabilan i sistemski dijalog reprezentativnih
predstavnika kroz Socijalno ekonomski savet.
−Ključni principi reforme politike zapošljavanja i njenog zakonskog
regulisanja treba da predstavljaju uspostavljanje pravila kojim bi se
odluke o ceni rada vezivale za održivu ekonomsku snagu privredih
subjekata i kretanje jediničnih troškova rada. U vezi sa tim neophodno je smanjenje iznosa obaveznih otpremnina, smanjivanje odnosnih
administrativnih opterećenja kao i neophodnost centralizacije kolektivnih ugovora. Drugi ključni princip je neophodnost smanjivanja
poreza i doprinosa na zarade kao jedna od preporuka poreske reforme čije pozitivne efekte ne koriste samo poslodavci već i zaposleni.
−Potrebno je preispitati efekte dosadašnjih aktivnih mera zapošljavanja i napraviti sveobuhvatan program sa instrumentima podrške
aktivnom i održivom zapošljavanju, kroz samozapošljavanje, socijalna preduzeća, prekvalifikaciju, dokvalifikaciju, sa posebnim programom podsticanja zapošljavanja u poljoprivredi, zapošljavanja mladih, žena i osteljivih grupa stanovništva
−Potrebna je mnogo veća posvećenost aktivnoj politici zapošljavanja – obuka, podrška u zapošljavanju, podizanje preduzetničkih sposobnosti, obaveštenost o kretanjima na tržištu rada, fer konkurencija,
posebne mere za mlade, žene i dugoročno nezaposlene.
−Potrebno je izvršiti reformu obrazovnog sistema u skladu sa potrebama tržišta rada. Zato je neophodno, u saradnji sa poslovnom zajednicom, uspostaviti metodologiju za istraživanje i procenu potreba
za novim zanimanjima i novim poslovima.
−Potrebno je doneti novi Zakon o zapošljavanju stranih državljana.
www.pks.rs
broj 72
godini u Bugarskoj i Rumuniji je oko
58,5% stanovništva radnog uzrasta
bilo zaposleno, Hrvatskoj 52,4%,
Poljskoj 59,7%, a u Austriji čak 72,1%.
Izdvaja se niska stopa aktivnosti
žena, mladih iz starosne grupe
15–24. godina, kao i starijih lica
(55–64 godina).
Zaposlenost u neformalnom sektoru čini 18,8% od ukupnog broja
zaposlenih u Srbiji, što u apsolutnim
pokazateljima iznosi oko 405 hilj. lica.
Tokom krize, neformalna zaposlenost je opadala brže od formalne.
Ovakav neočekivani trend se može
pripisati izraženom dualitetu srpskog
tržišta rada na kome su radnici koji
rade na crno, radnici pod ugovorom
na određeno vreme i zaposleni u tradicionalnim uslužnim delatnostima
najugroženiji i prvi ostaju bez posla.
Za sektorsku strukturu zaposlenih karakteristično je primetan
16
rast učešća poljoprivrede i srodnih
delatnosti u ukupnom broju zaposlenih, a pad učešća prerađivačke
industrije i građevinarstva. U 2011.
godini u prerađivačkoj industriji je
bilo zaposleno 387,255 lica, što čini
17% ukupnog broja zaposlenih. U
istoj godini, prema podacima Ministarstva finansija , u javnom sektoru je bilo zaposleno oko 469,000
lica, što čini 20,1% ukupnog broja
zapslenih.
Najmanje jedna petina svih zaposlenih u Srbiji koji su u radnom
odnosu u preduzećima, institucijama i ogranizacijama je zaposlena u javnom sektoru.
Zaposlenost u javnom sektoru
je neznatno smanjena u periodu
2004-2011. godine, tj. za 7,7%, dok
je ukupna zaposlenost u istom periodu smanjena za 18,7%.
Poslodavci imaju dosta poteškoća pri
dokumenta
zapošljavanju radne snage. Najpre,
porezi i doprinosi na zarade su visoki, a obračun zarada je složen proces.
Postoje ograničenja u pogledu rada
na određeno vreme i drugih fleksibilnih vidova zapošljavanja, visoki
su troškovi otpremnina, kao zahtevi
u pogledu zaštite na radu i nedoslednost inspekcije rada. Brojne oblasti
rada i zapošljavanja nisu jasno i precizno definisane, pa ostaju u „regulatornoj sivoj zoni (npr. „outsourcing“
zaposlenih, odnosno rad posredničkih agencija u zapošljavanju), dok su
druge uređene prevaziđenim propisima (npr. radni odnos stranca). Ovi
problemi imaju negativan uticaj na
legalnu zaposlenost, dok se važećim
merama državne politike u pogledu
zapošljavanja umanjuje efikasnost,
budući da su fleksibilni vidovi zapošljavanja i zarađivanja ograničeni
pravnim okvirom
ΙII Privreda
3.1 Strukturni problemi – analiza i preporuke
N
ivo i dinamika rasta ekonomske aktivnosti u Srbiji su niski. Ekonomska aktivnost u prethodnom petogodišnjem periodu
(2007-2011. godine), merena bruto
domaćim proizvodom, je 40% ispod
njenog maksimalnog nivoa zabeleženog 1989. godine, tj. na nivou koji
je već bio dostignut pre 40 godina.
Promene u strukturi ekonomske
aktivnosti su neadekvatne sa stanovišta dugoročnih izgleda rasta.
Rast u proteklih 10 godina je gotovo isključivo zasnovan na povećanom obimu usluga, dok su tradicionalne izvozne delatnosti gubile
su na svom značaju. Primera radi,
prosečan rast industrije u proteklih
10 godine je oko 0,7%, što znači da
se u ovom veku nećemo ni vratiti na nivo iz 1989. godine. Krajem
osamdesetih godina svaki treći dinar u BDP dolazio je iz industrije,
danas je to svaki sedmi dinar.
Niska izvozna propulzivnost privrede je ključni faktor koji se održava na relativno visok deficit bilan-
www.pks.rs
sa roba i usluga. Struktura izvoza je
neadekvatna s obzirom na sektorsku, namensku i geografsku disperziju. Visok uvoz izazvan je energet-
17
dokumenta
skom i tehnološkom zavisnošću, a
neretko je podržan ekspanzivnom
politikom dohodaka i precenjenošću
dinara. U namenskoj strukturi uvoza dominiraju reprodukcioni materijal, sirovine i energenti.
Izvoz mora biti prioritet koje se
podržava ekonomskom politikom
kako u pogledu tekućih tako i sistemskih rešenja. Cilj je povećanje
disperzije u izvozu kako u sektorskom tako i u geografskom pogledu. Za ove namene neophodno je
obezbediti efikasnije i obimnije
mere finansijske podrške.
Ukoliko pogledamo strukturu obrtne imovine privrede uvidećemo
da su dominantna potraživanja,
(u 2010. godini čine 44,9% obrtnih
sredstava). U strukturi ukupnih
izvora sredstava najveće učešće
imaju kratkoročne obaveze (40,9%),
zatim kapital (39,8%) i dugoročne
obaveze (17,9%). Slabljenje finansijskog položaja privrednih društava nastavljeno je i u 2010., na šta
nesumnjivo upućuje i smanjeno
učešće sopstvenog kapitala u ukupnim izvorima finansiranja, i to sa
36,4% u 2009. na 32,9% u 2010. godini. Istovremeno, ukupne obaveze
su povećane i to za 11,7%, pri čemu
brži rast beleže kratkoročne obaveze u odnosu na dugoročne (12,4%
odnosno 10,0%). Navedena kretanja
nepovoljno su se odrazila na zaduženost privrednih društava, koja je
u 2010. godini povećana, tako da je
1 dinar pozajmljenog kapitala pokriven sa 0,55 dinara sopstvenog
kapitala (prethodne godine 0,63 dinara).
Osnovni strateški problem privrede je da su neto prilivi likvidnih
sredstava iz redovnog poslovanja u
dugom roku nedovoljni za finansiranje potrebnog nivoa investicija.
Trenutno imamo situaciju da se
država sa jedne strane skupo zadužuje, dok građani jeftino i nesigurno plasiraju novac. Domaćinstva su znatno manje zadužena
nego u drugim zemljama, štednja
na makro nivou je izuzetno niska,
ali je i dalje ogroman deo novca
trezaurisan ili usmeren u neproduktivne investicije zbog čega je od
presudnog značaja da se cirkulacija
novca ubrza. Štednja stanovništva
porasla sa 49,4 milijardi dinara u
2002. godini na na 794,9 milijardi dinara u 2011. godini ali je ona
i dalje manja od potreba privrede
za investiranjem. Ročna struktura
štednje stanovništva je uglavnom
Preporuke:
broj 72
kratkoročna. Iz domaće štednje se
ne mogu kreirati dugoročni izvori
finansiranja privrede.
Ako se ne promeni način finansiranja privrednog rasta (do sada
uglavnom na bazi priliva sredstava
iz inostranstva – putem kredita ili
SDI), biće teško ubrzati privredni
rast. Od ključnog značaja za ubrzanje privrednog rasta jeste rast privatnih ulaganja
−Definisati proizvodne prioritete kao smernice za direktnije
angažovanje mera i instrumenata industrijske i poljoprivredne
politike koje će biti sektorski i vremenski jasno dimenzionirane.
−Proizvodni prioriteti sa aspekta prirodnih i stvorenih potencijala
su:
•Energetika – podizanje energetskih kapacitea sa posebnim
angažovanjem obnovljivih izvora. Na eksploataciji ovog potencijala
neophodno je angažovanje i domaćih i stranih finansijskih izvora i
to kako privatnih tako i državnih.
•Poljoprivreda i prehrambena industrija:
− neophodne su promene u poljoprivrednoj politici uključujući i
zemljišnu politiku (nasleđivanje, stimulativan poreski tretman
u zavisnosti od upotrebe, oštro destimulativan tretman
nekorišćenja zemljišta, zakup itd.);
− pozicioniranje uloge robnih rezervi u pravcu razvoja njene
stabilizatorske uloge na tržištu;
− definisanje mehanizama za uređenje tražišta primarnih
poljoprivrednih proizvoda kroz osnivanje produktnih berzi;
− definisanje dugoročne stimulativne agrarne politike, kao
aktivne izvozne politike, posebno proizvodnje proizvoda viših
faza prerade sa jasnim instrumentima (ne)finanisijske podrške;
− osmišljavanje i zakonsko uobličavanje efikasnog model
zadrugarstva koristeći posebna evropska iskustva.
•Prerađivačka industrija:
− podržati ali selektivno imajući u vidu doprinos pojedinačne
proizvodnje uravnoteženju spoljnotrgovinskog bilansa zemlje,
anagažovanju visokih tehnologija, proizvodnji proizvoda
sa visokom neto dodatom vrednošću, broju angažovanih
lokalnih malih i srednjih preduzeća u lanac snabdevanja kao i
angažovanju što većeg broja visokokvalifikovane radne snage;
− definisati plan finansijske i nefinansijske podrške za
implementaciju Strategije i politike industrijskog razvoja Srbije;
− definisati efikasniju politiku privlačenja investitora kroz
različite vidove dozvoljene državne pomoći kao što su
snižavanje poreza na zarade, besplatno ustupanje zemljišta
i objekata, podsticanje istraživanja, razvoja i uvođenja
novih tehnologija, a u manjoj meri direktnim ili indirektnim
subvencioniranjem.
− potrebno je doneti novi Zakon o zapošljavanju stranih
državljana.
www.pks.rs
broj 72
18
dokumenta
3.2 Problemi finansiranja privrede –
analiza i preporuke
O
snovni strateški problem privrede je da su neto prilivi
likvidnih sredstava iz redovnog
poslovanja nedovoljni za finansiranje potrebnog nivoa investicija.
Trenutno postoje tri moguća izvora
za povećanje investicija:
- strane direktne investicije koje su
nedovoljne za bržu promenu privredne strukture;
- spoljno zaduživanje, je ograničeno zbog stanja pristupa izvorima
finansiranja, cene kapitala i prezaduženosti i privrede i države;
- domaća štednja - pre svega štednja stanovništva, je nedovoljna i
nije stimulativna za investicije.
Finansiranje privrede se u sve većoj
meri zasniva na korišćenju eksternih
izvora, posebno finansijskih, dok se
sredstva u privredi, u celini posmatrano, koriste nedovoljno efikasno.
Promene u strukturi poslovne imovine i izvora finansiranja dovele do
pogoršanja pokazatelja dugoročne
finansijske ravnoteže i finansijske
sigurnosti. Dakle, dodatni problem
privrede je da je vrednost sopstvenog i ukupnog neto obrtnog kapitala negativna ili u beznačajno
malom obimu može da pokrije zalihe. U 2010. godini 1,9% poslovne
imovine u stalnim sredstvima (ili
187 milijardi dinara) nije pokriveno
sopstvenim i dugoročnim izvorima
privrede. Istovremeno, sopstveni neto obrtni kapital privrede je
negativan u ukupnom iznosu od
2,1 milijardu dinara. To je rezultat smanjenja značaja sopstvenih u
ukupnim izvorima, a isto se negativno odražava i na kretanje pokazatelja finansijske sigurnosti koji je
u konstantnom pada (i predstavlja
dodatni otežavajući faktor pri obezbeđivanju novih izvora sredstava).
Pritisak na bilanse uspeha preduzeća proističe i iz načina finansiranja
oslonjenog na bankarske kredite.
Tu su prisutna dva problema: prvi,
visoki troškovi servisiranja duga
(kamate, provizije, osiguranje, kursne razlike) i drugi, pogrešno korišćenje kreditnih sredstava od strane
menadžmenta preduzeća. Problem
visokih troškova servisiranja duga
najlakše je objasniti na primeru države. Ukoliko BDP raste sporije od
kamatne stope, to podrazumeva da
je potrebno da budžet ima primarni
www.pks.rs
suficit. Primera radi, ako je kamata
na kredit koji uzima država 7,25%,
a BDP se ne povećava, to zahteva
primarni suficit od 3% da bi se javni dug održao na trenutnom nivou.
Isto važi i za korporacije i za stanovništvo. Ukoliko je kamata visoka, a
po prirodi stvari je realno viša od
one koju plaća država, rast prihoda
korporacije (ili stopa dobiti) bi trebalo da bude bar koliko i kamatna
stopa da bi one bile održive. Isto
važi za domaćinstva, gde teret dugova raste ukoliko dohoci stagniraju ili rastu sporije od kamatnih obaveza po dugovima. Ukoliko je stanje
suprotno, kao što jeste, to znači da
su korporacije i domaćinstva pritisnuti dugovima, a to dovodi stanje
u finansijskom sektoru u stanje neodrživosti.
Problem nije samo u obimu i ceni
zaduživanja, već i u činjenici da se
prikupljena sredstva pogrešno upotrebljavaju usled čega izostaje dobit.
Kreditna aktivnost banaka se
održava na skromnom nivou. U
decembru 2011. godine u odnosu
na decembar 2010. godine, i pored
ublažavanja restriktivnosti mone-
dokumenta
tarne politike i kredita sa subvencionisanim kamatama za likvidnost, kreditna aktivnost banaka je
imala skroman rast od svega 8,6%.
Kada se pogleda zaduživanje privrede, u zemlji i inostranstvu, može
se zaključiti da je u prošloj godini
došlo do stagnacije, jer se privreda
tokom godine stalno razduživala
prema inostranstvu, paralelno sa
19
usporavanjem domaćih kredita.
Ukupan dug prema inostranstvu
na kraju decembra je iznosio oko
8,9 milijardi evra.
Ključni problem finansijskog sistema pored nelikvidnosti je i sve
izraženija nesolventnost sektora
privrede koja može ozbiljno da
ugrozi njegovu stabilnost.
U ovoj godini se očekuje nastavak
Preporuke:
broj 72
razduživanja prema inostranstvu,
ali i dalji pad kreditne aktivnosti
banaka usled smanjenja subvencionisanih kredita u odnosu na
prošlu godinu, ali i usled pada
tražnje za kreditima zbog loših
bilansa preduzeća, kao i zbog rasta udela problematičnih kredita
u ukupno odobrenim kreditima
privredi
−Potrebno je doneti Zakon o osnivanju Razvojne banke. Banka bi trebalo da finansira dugoročne projekte koji
nisu dovoljno profitabilni i imaju veći rizik od onog koji su poslovne banke spremne da preuzmu. Razvojna
banka mora da obezbedi profesionalno upravljanje i veću efikasnost u upravljanju državnim sredstvima od
postojećeg modela finansiranja.
−Predlaže se osnivanje društva za uzajamno osiguranje u Srbiji, u skladu sa članom 3. i članovima 60 – 71
Zakona o osiguranju. Ne treba zanemariti mogućnost da se istovremenim osnivanjem društva za uzajamno
osiguranje i Razvojne banke ostvari značajan sinergijski efekat. Kroz premiju - članarinu društva za uzajamno
osiguranje bi došlo do koncentracije značajnih sredstava, koja bi kroz ulaganje u HOV Razvojne banke bila
iskorišćena za finansiranje privrednog razvoja. Država bi kroz uzajamno osiguranje imala znatno jefitnije
osiguranje svoje imovine, a društvo za uzajamno osiguranje i nacionalna kompanija za osiguranje bi imali
mogućnost da se strukom usmere da maksimalno koriste sasosiguranje.
−Razvojem tržišta kapitala obezbediti nekreditne izvore finansiranja. Pod razvojem tržišta kapitala
podrazumeva se kako razvoj postojećeg tržišta akcija, tako i omogućavanje izdavanja i trgovanja dužničkim
hartijama od vrednosti (korporativnim obveznicama sa različitim rokovima dospeća). Razvojem tržišta
kapitala na kojim bi se trgovalo i vlasničkim i dužničkim hartijama od vrednosti preduzeća bi dobila dodatne
alternative za finansiranje, dok bi posledično došlo i do smanjenja kamatnih stopa na kredite jer bi krediti u
datom slučaju postali mnogo manje atraktivan način za finansiranje.
−Razmotriti mogućnost integracije berzi država u regionu u regionalnu berzu koja bi omogućila likvidnije
trgovanje i mnogo značajniju kapitalizaciju.
−Razmotriti mogućnost uvođenja liberalizacije saosiguranja u osiguranju u sklopu CEFTA regiona.
−Stvoriti uslove za održavanje kreditne aktivnosti banaka. Neophodno je da se koordinisam merama
Vlade RS i NBS ne dozvoli dalje usporavanje kreditne aktivnosti banaka prema privredi. Sa druge strane,
neophodno je ograničiti nivo zaduživanja države kod banaka na domaćem tržištu kako bi se ograničio efekat
istiskivanja privrede i obezbedio dodatni prostor za povećanje kreditne aktivnosti banaka prema privrednim
subjektima.
−Aktivnim merama uticati na snižavanje cene kredita, a u zavisnosti od situacije i na smanjenje imobilizacije
sredstava po osnovu obavezne rezerve. Relaksirati pristup u klasifikaciji potraživanja – korigovati rešenja
u Odluci o klasifikaciji potraživanja, kako bi se bankama omogućilo da preuzmu veći rizik, bez povećanja
rezervacije za procenjene gubitke.
−Predlaže se dopuna člana 114. Zakona o osiguranju dodavanjem sledećeg stava: „Sredstva tehničkih rezervi
mogu se koristi i za neposredno davanje kredita“. U slučaju Nemačke, ova oblast je regulisana Pravilnikom o
ograničenju ulaganja imovine društava za osigurnje, gde je pored kreditiranja moguće čak davati pozajmice
i zavisnim preduzećima osiguravajućih društava, kao i avansno plaćanje (kreditiranje) sopstvenih polisa
osiguranja. Ovim rešenjem, višak kapitala društva za osiguranje bi mogla ulagati u sopstveni portfelj, čime
bi privreda imala veća obrtna sredstva, a i razvila bi se konkurencija među društvima za osiguranje.
−Preduzeća treba da izvrše sistemsko i strukturno restrukturiranje (koje uključuje i finansijsko
restrukturiranje) kako bi unapredila konkurentnost i prilagodila se novim uslovima poslovanja.
- Preduzeća treba da unaprede i usvoje dobru praksu korporativnog upravljanja kako bi obezbedili lakši i
jeftiniji pristup različitim vidovima finansiranja.
- Poslovne banke treba stimulisati da poslovnu politiku kreditiranja privrede usmere u pravcu podrške
proizvodnji namenjenoj izvozu uz povoljnije uslove kreditiranja.
www.pks.rs
broj 72
20
dokumenta
3.3 Problem nelikvidnosti – analiza i preporuke
N
elikvidnost predstavlja jedan
od ključnih problema privrede koji direktno doprinose smanjenju privredne aktivnosti, problemu
servisiranja obaveza prema državi,
zaposlenima, dobavljačima i bankama, dugoročno vode ka gašenju
preduzeća i genreisanju velikog
broja novih nezaposlenih, ali potencijalno mogu da dovedu i do
prenošenja nelikvidnosti iz privrede na banke.
Srbija sa prosečnim periodom naplate od 128 dana nalazi na dnu
Preporuke:
evropske lestvice. Prema zvaničnoj evropskoj statistici, u Nemačkoj
je prosečan period naplate 18 dana.
U Rumuniji je prosečan rok naplate 30 dana, u Hrvatskoj 34 dana,
Mađarskoj 40 dana, Bugarskoj 44
dana, Makedoniji 76 dana, dok je-
−Doneti Zakon o rokovima izmirenja novčanih obaveza u cilju stvaranja uslova za povećanje finansijske
discipline i efektivno skraćivanje rokova izmirenja obaveza na maksimalno 45 dana.
−Hitno doneti dinamički plan izmirivanja tzv. starih dugovanja države (uključujući i lokalnu samoupravu,
fondove i javna preduzeća) prema privredi i uspostaviti nadzor i kontrolu izvršenja plana.
−Potrebno je da država u naredne dve godine okonča postupak privatizacije društvenih preduzeća.
−Ukoliko se u periodu do kraja godine po postojećoj proceduri ne nađe adekvatan kupac za ovakva
preduzeća, Agenciji za privatizaciju treba dati ovlašćenja da preduzeća u restrukturiranju privatizuje ili
likvidira primenom nekog od sledećih modaliteta:
•prodajom imovine ili delova imovine;
•iznajmljivanjem imovine na period od 10, 20 ili više godina;
•pravljenjem zajedničkih ulaganja sa stranim partnerima, pri čemu bi oni uložili novac i opremu a država
postojeću imovinu;
•besplatnim ustupanjem prava korišćenja na period od 10 do 99 godina uz obavezu investiranja i
zapošljavanja;
•promenom namene zemljišta i imovine i njen trajni prenos na državu (Republika ili lokalna zajednica) i
stavljanjem u drugu funkciju ( carina, MUP, javna skladišta, građevinsko zemljište) ili neku drugu javnu
funkciju.
−Rešavanje problema nelikvidnosti privatnog sektora treba tražiti u razvrstavanju preduzeća sa u najmanje
dve grupe:
•U prvoj grupi nelikvidnih preduzeća su preduzeća iz sektora prerađivačke industrije, koja su uzimala
kredite za proširenje tehnoloških kapaciteta ili su pak obrtnim sredstvima finansirala investicije u
opremu. Ukoliko ovakva preduzeća imaju izvozni potencijal i doprinose rešavanju problema deficita
tekućeg računa platnog bilansa, država treba da im obezbedi mogućnost za rešavanje problema
nelikvidnosti kroz pristup kreditima sa subvencionisanim kamatama, osiguranjem izvoznih poslova
od nekomercijalnih rizika, ili preuzimanjem obaveze otplate kredita od strane Fonda za razvoj preko
modela „equiti“ finansiranja (najviše do 20% kapitala društva, na period do 3 godine maksimalno).Time
bi se delimično ublažio problem nepodudarnosti ročne strukture izvora i ulaganja, odnosno perioda
aktiviranja investicija.
•U drugoj grupi se nalaze preduzeća koja su pogrešno investirala u zemljište i nekretnine, očekujući njihovu
dalju preprodaju (kapitalne dobitke), što dovodi do poremećaja u bilansu stanja (dominaciju fiksnih
fondova – preko 85% aktive), koja prebacuju obrtna sredstva u fiksne fondove i koja su prevashodno
okrenuta domaćoj tražnji (npr. tržni centri, skladišta itd.). Takva preduzeća vrše pritisak na državu i
banke da pokriju njihove poslovne promašaje ili pak da se kroz visoko vrednovanje kolaterala bankama
ustupi imovina koja ne obezbeđuje kapitalni dobitak daljom preprodajom ili eksploatacijom. Kako
drugačije tumačiti da firme koje imaju imovinu, a ne plaćaju obaveze ne vode politiku smanjenja cena i
prodaju imovine. Saniranje problema tih preduzeća treba prepustiti odnosima između njih i poverilaca.
−Ubrzati proces donošenja sudskih rešenja po osnovu aktiviranja procesa automatskog stečaja sa ciljem
realnog sagledavanja obima nelikvidnosti i reaktiviranja kapaciteta u blokadi.
−Sprečiti zloupotrebu stečajeva.
−Povećati transparentnost objavljivanja informacija o automatskom stečaju – objedinjeno na sajtu PKS.
www.pks.rs
dokumenta
dino Bosna i Hercegovina ima rok
naplate duži od tri meseca - 104
dana. Ovde je važno napomenuti
da država generiše ogroman procenat potraživanja čija naplata traje
duže od 100 dana.
Da bi se izborile sa potencijalnom
nelikvidnošću u sistemu navedene
države preduzimale su različita zakonska rešenja. Tako je u Hrvatskoj
zakonsko ograničenje 45 dana, a u
praksi potraživanja naplaćuju za
34 dana. U Sloveniji propisima je
ograničena naplata na 90 dana, dok
se u stvarnosti obavlja za 39 dana.
Srbija još nema adekvatna sistemska rešenja za otklanjanje problema
nelikvidnosti.
Uočeno je da značajan izvor nelikvidnosti pored države ( koja uključuje i državne fondove, lokalne
samouprave i indirektne korisnike,
javna preduzeća..), predstavljaju
preduzeća u restrukturiranju i preduzeća kod kojih su raskinuti ugovori o privatizaciji a potom prevedena u status restrukturiranja, kod
21
njih poverioci u liku malih i srednjih preduzeća, svoja potraživanja
ne mogu naplatiti ni putem izvršnih sudskih presuda.
Ukupan broj privrednih subjekata čiji su računi u blokadi krajem
2011. godine iznosi 62.340, a ukupan iznos blokade 172,1 milijardu
dinara, dok je broj zaposlenih u
ovim preduzećima blizu 93 hiljade. U odnosu na period pre krize
(kraj septembra 2008. godine) broj
nelikvidnih privrednih subjekata je
veći za 24%, a iznos obaveza u blokadi za 9%.
Najveći problem i najveću cenu
nelikvidnosti plaćaju mala privredna društva. Ona imaju i najveći iznos blokade od oko 71 milijardu dinara, zatim slede srednja
preduzeća sa oko 27 milijardi,
pa velika sa 25 milijardi dinara.
Iznos blokade preduzetnika je
oko 16 milijardi ili 0,5 miliona
po 1 preduzetniku. Dodatni rizik predstavlja činjenica da mala
preduzeća i preduzetnici teško
broj 72
izlaze iz nelikvidosti a u njima
radi oko 2/3 zaposlenih.
Posmatrano prema prioritetu naplate, oko 80% od ukupnog iznosa
blokade odnosi se na dugovanja
trećeg prioriteta naplate. Prvi prioritet naplate se odnosi na poreska
rešenja izdata od poreske uprave i
uprave carina, drugi prioritet naplate na sudska rešenja izdata od
strane trgovinskih i opštih sudova,
a treći po osnovu menica i drugih
ovlašćenja. U periodu pre krize najznačajnije su bile obaveze u blokadi po osnovu prvog prioriteta, odnosno po osnovu neplaćenih javnih
prihoda. Rast obaveza u blokadi
po osnovu trećeg prioriteta, ukazuje na to da je obim blokada u sve
većoj meri vezan za odnose između privrede i banaka. S druge strane, znatno je smanjen značaj obima
blokada po osnovu drugog i posebno prvog prioriteta, što ukazuje da
država ima efikasnije mehanizme
za naplatu svojih potraživanja od
privrede
3.4 Konkurentnost – analiza i preporuke
U
prkos povećanju stepena otvorenosti naše privrede prema
Izveštaju globalne konkurentnosti
Svetskog ekonomskog foruma za
2011. godinu, Srbija se nalazi na 95.
mestu od 142 posmatrane zemlje. U
poređenju sa drugim tranzicionim
zemljama, i zemljama u regionu,
Srbija se nalazi samo ispred Bosne
i Hercegovine. Kao posledica niske konkurentnosti, izvoz po glavi
stanovnika u Srbiji je duplo manji
nego u Hrvatskoj, a čak deset puta
manji nego u Sloveniji.
Bez povećanja efikasnosti i na njoj
bazirane konkurentnosti neće se izmeniti nepovoljne tendencije u pogledu strukture ekonomskog rasta,
posebno u sektoru razmenljivih
dobara.
Jedan srpski radnik je skoro upola
manje produktivan od radnika u
Češkoj i Slovačkoj. Sa druge strane, ukoliko se uporede jedinični
troškovi rada, Srbija ima najveće
troškove među svim zemljama
obuhvaćenim uzorkom u Ekonomskom memorandumu Svetske banke, i oni su 68% veći nego u Slovačkoj i 46% veći nego u Češkoj.
www.pks.rs
Ako se pogleda uticaj prosečne
plate, zaposlenosti, kursa i privrednog rasta (BDP) na trošak rada ,
vidi se da najveći uticaj na jedinične troškove rada ima kretanje plata, koje je bilo veoma brzo u periodu od 2000. do 2006. godine.
Srbija ima izuzetno niska ulaganja
22
broj 72
u istraživanje i razvoj, kako državnog tako i privatnog sektora. Problemi ovakvih privreda se ogledaju
se u dominantnom uvozu tehnologije, niskom nivou inovativnih
aktivnosti, konkurentskim prednostima koje su zasnovane na niskim
troškovima, pre svega, radne snage. U našoj industriji dominiraju
niske i srednje niske tehnologije sa
čak 85%, dok je udeo visokih tehnologija veoma mali. To direktno
uzrokuje nisku konkurentnost
proizvoda u izvozu i dominantno
opredeljuje strukturu naše izvozne
ponude u kojoj dominira izvoz sirovina, repromaterijala i poluproizvoda, u koje je ugrađen minimum
znanja i tehnologija.
Upravo zbog ovakvih karakteristika se prema analizi Svetskog ekonomskog foruma Srbija svrstava u
privrede koje se zasnivaju na efikasnosti. U takvim zemljama prioriteti Vlade su razvoj infrastrukture,
izgradnja efikasnog pravnog sistema i poslovnog okruženja.
Da bi stvorila privredu zasnovanu
na znanju Srbija mora da ustanovi
sistemsku podršku razvoju tehnologije i inovacija, omogući reindustrijalizaciju, razvije poslovno
okruženje koje podržava razvoj visokotehnoloških kompanija, kreira
obrazovni sistem koji će omogućiti
razvoj visoko obrazovane radne
snage koja može da premosti jaz
između niskih i visokih tehnologija naše industrije. Niska konkurentnost privrede može da bude
najozbiljnija prepreka promeni
privredne strukture i zato je neophodno da u prve razvojne prioritete postavimo investicije u industrijsku infrastrukturu, istraživanje i razvoj, transfer tehnologije i
podizanje kapaciteta privrede za
apsorpciju novih tehnologija i novih znanja. Konkurentnost takođe
podrazumeva održive reforme,
uklanjanje svih strukturnih disproporcija i podizanje efikasnosti
ambijenta poslovanja u cilju povećanja investicija
aktuelno
Nova stranica bilateralnih odnosa
Otvoreno Predstavništvo
PKS u Zagrebu
Srpske investicije i kompanije dobrodošle su u
Hrvatsku, poručeno je iz Zagreba sa svečanog
otvaranja Predstavništva Privredne komore
Srbije u Hrvatskoj. Predstavništvo ima za cilj
da poveća prisustvo srpskog kapitala na hrvatskom tržištu i unapredi ekonomsku saradnju
dve zemlje
K
ako je istaknuto na ceremoniji
otvaranja Predstavništva PKS
u Zagrebu 18. aprila ove godine,
privredna saradnja Srbije i Hrvatske beleži pozitivan trend, ali i
dalje ima dosta prostora i mogućnosti za njeno unapređenje u svim
privrednim granama, kao i zajedničke nastupe na trećim tržištima.
Predsednik Privredne komore Srbije Miloš Bugarin, istakao je da
je moguće unaprediti i razviti više
oblike privredne saradnje, posebno u oblasti metalske industrije,
brodogradnje i poljoprivrednoprehrambene industrije. On je napomenuo da je spoljnotrgovinska
razmena Srbije i Hrvatske gotovo
izbalansirana, da treba unapređivati regionalnu saradnju i podsticati zajedničke nastupe na trećim
tržištima. „Realne izvozne mogućnosti srpskih kompanija na tržištu
Hrvatske postoje povezivanjem
putem klastera, realizacijom zajedničkih projekata u agrokompleksu,
energetici, hemijskoj industriji, saobraćajnoj infrastrukturi, turizmu, IT
i metalskom sektoru, kao i zajedničkim nastupom na tržištima Libije,
Alžira, Kuvajta i Ruske Federacije”,
zaključio je predsednik Privredne
komore Srbije Miloš Bugarin. www.pks.rs
Hrvatska otvorena
za srpske investicije
Ambasador Srbije u Zagrebu Stanimir Vukićević rekao je da je ovaj
događaj putokaz dobre saradnje
Srbije i Hrvatske, koja ne može da
se razvija samo preko trgovine, već
treba da bude unapređena i višim
oblicima kooperacije.
Predsednik Gospodarske komore
Hrvatske NadanVidošević naglasio
je da je Hrvatska otvorena za srpske
investicije i da su privrede dve zemlje konkurentne i kompatibilne.
„Ne treba gubiti vreme sa prošlošću, treba gledati u budućnost”, rekao je on, ocenivši da region istočnog Jadrana treba da bude most
između EU i svih delova sveta.
„Otvaranje Predstavništva PKS u
Zagrebu predstavlja istorijski trenutak i kreira novu stranicu u bilateralnim odnosima dve zemlje,
od kojih zavisi klima u celom regionu”, rekao je direktor Predstavništva Drenislav Žekić. Predstavništvo PKS je servis srpskim
privrednicima na putu dolaska na
tržište Hrvatske, ali je takođe otvoreno i za sve hrvatske privrednike.
Žekić je podsetio da će 2013. godine Hrvatska postati članica Evrop-
aktuelno
23
broj 72
ske unije (EU), pa će za sve srpske
firme, koje nastupaju na tržištu susedne države, to biti veliko, otvoreno, evropsko zajedničko tržište,
dok Srbija za Hrvatsku ostaje najvažniji partner slobodne trgovine
u CEFTA regionu. „Ostvarili smo
dosta kontakata sa privrednicima
iz Hrvatske koji su zainteresovani
za povezivanje sa srpskom privredom i obrnuto. Postoji kapital iz
Srbije kome je interes da dođe i u
Hrvatsku i na evropsko tržište”,
podvukao je Žekić.
Borba protiv
necarinskih barijera
Spoljnotrgovinska razmena Srbije i
Hrvatske prošle godine iznosila je
933,6 miliona dolara, odnosno za
26,7 odsto više nego godinu dana
ranije. Srpski izvoz u Hrvatsku
vredeo je 466,4 miliona dolara i za
52 procenta je veći nego 2010. godine, dok je uvoz povećan za 8,8 odsto i iznosio je 467,2 miliona dolara.
Hrvatska je Srbiji deveti izvozni, a
12. uvozni partner. Srbija najviše u
Hrvatsku izvozi metal i proizvode od metala, poljoprivredno-prehrambene proizvode, mašine i druge uređaje, hemijske proizvode,
gumu, plastiku, papir, električnu
energiju i nameštaj. U Srbiju se iz
Hrvatske najviše uvoze hemijski i
poljoprivredno-prehrambeni proizvodi, metal i proizvodi od metala. Prema podacima PKS, hrvatske
investicije u Srbiji od 1999. godine
do polovine prošle godine iznosile
su nešto više od 500 miliona evra,
što je 13 odsto ukupnih hrvatskih
ulaganja u inostranstvu. Hrvatska
gospodarska komora otvorila je
Predstavništvo u Srbiji pre deset
godina.
U Srbiji posluje oko 200 firmi iz
Hrvatske, dok su najveći investitori „Agrokor”, „Atlantik grupa”,
„Nekse grupa”, „Vindija”. S druge
strane, prisustvo kompanija i investicija iz Srbije u Hrvatskoj gotovo
da je zanemarljivo, a razlozi za to
Otvaranje Predstavništva PKS u Zagrebu: predsednik PKS Miloš Bugarin, predsednik
HGK Nadan Vitošević, direktor PPKS u Zagrebu Drenislav Žekić, predsednik Hrvatske
udruge poslodavaca Ivan Ergović i ambasador Srbije u Zagrebu Stanimir Vukićević
bili su brojni problemi, od necarinskih barijera do diskriminacije
preduzeća iz Srbije u privatizaciji
hrvatskih firmi. Otvaranje Pred-
stavništva PKS u Zagrebu izazvalo
je veliku pažnju hrvatskih medija
Milan Nedić
Velika vrata za privrednike
Predstavnici privrednog života Srba u Hrvatskoj pozdravili su otvaranje Predstavništva Privredne komore Srbije u Zagrebu, ocenjujući da
će označiti novu stranicu u bilateralnim odnosima dve zemlje.
Po rečima predsednika Srpskog privrednog društva „Privrednik” Nikole Lunića, ovim događajem otvaraju se mogućnosti privrednicima iz
Srbije da ulažu u Hrvatsku, pa i u prostore posebnog državnog staranja, odnosno povratnička područja koja imaju privredni potencijal, od
poljoprivrede i proizvodnje ekološke hrane do turizma.
Bivši vicepremijer Slobodan Uzelac ocenio je da mu je žao što se otvaranje Predstavništva PKS nije desilo ranije, ali mu je drago što se sada ipak
dogodilo. „Predstavništvo PKS predstavlja velika vrata, koja neće samo
propuštati nego podsticati saradnju dve države i njihovih privreda.
Mislim da će ta saradnja podstaknuti i Hrvatsku i Srbiju da ožive prostore koji sa svojim potencijalnim mogućnostima upravo provociraju
takve podsticaje”, smatra Slobodan Uzelac.
„Svakako da je bilo vreme za otvaranje Predstavništva, jer je jedan od
ciljeva i uloga „Tesla štedne banke” regionalno povezivanje. Mi smo
životno zainteresovani da putem ovog Predstavništva što veći broj
kompanija iz Srbije uspostavi saradnju s bankom i da zajedno s hrvatskim poduzećima možda nastupaju i na trećim tržištima”, rekao je
šef uprave ove banke, Zvonko Agičić, koji očekuje izuzetno uspešnu
saradnju sa srpskim firmama u Hrvatskoj.
www.pks.rs
24
broj 72
srbija i svet
Dan otvorenih vrata za Tursku
Tekstil za treća tržišta
Tekstilna industrija je strateška šansa za saradnju Srbije i Turske, posebno kroz kooperacije i zajednički izvoz na treća tržišta, rečeno je na
Poslovnom forumu „Tekstilna industrija – šansa za stratešku saradnju
Srbije i Turske” u Privrednoj komori Srbije
M
inistar bez portfelja u Vladi
Srbije Sulejman Ugljanin,
obraćajući se predstavnicima oko
50 kompanija, privrednih komora,
asocijacija proizvođača i izvoznika
tekstila u Srbiji i Turskoj, na Danu
otvorenih vrata za Tursku 29. maja
ove godine u PKS, izrazio je uverenje da su proteklih desetak godina
odnosi Srbije i Turske u usponu i da
sporazumi u oblasti ekonomske saradnje, podsticanja investicija, izbegavanja dvostrukog oporezivanja,
podrške investicijama, predstavljaju
uslov za dalje unapređenje saradnje.
Primenom sporazuma o slobodnoj
trgovini sa Turskom, znatno je unapređena poslovna klima i uspostavljeni uslovi za uspostavljanje zajedničke proizvodnje, sa mogućnošću
plasmana na treća tržišta.
Navodeći primere uspešne saradnje, ministar je pomenuo tursku
kompaniju koja je u Leskovcu otvorila proizvodni pogon i planira da
do kraja ove godine uposli do 500
radnika, kao i firmu koja u Boljevcu planira da pokrene proizvodnju,
Zainteresovani za raskinute privatizacije
U radu Poslovnog saveta učestvovali su naši menadžeri iz kompanija S&S SAX, „Lederprodukt”, „Šinvoz”, „Montavar”, „Sojaprotein”, AD „Umka” i „Tigar tehnička guma”, a sa turske strane bili su
istaknuti privrednici iz tekstilne industrije. U konstruktivnom razgovoru predloženo je jačanje spoljnotrgovinskog prometa u slobodnim
zonama, maksimalno iskorišćavanje svih privrednih resursa formiranjem tripartitne saradnje Srbija–Turska–Rusija, kao i Srbija–Turska–Nemačka. Poslovni ljudi iz Turske bili su zainteresovani i za naše
firme u kojima su raskinuti privatizacioni ugovori, pa je dogovoreno
da PKS dostavi DEIKU informaciju o 460 raskinutih ugovora u našim
preduzećima koja očekuju nove strateške partnere, kako bi turski
privrednici imali adekvatne činjenice u koncipiranju svojih investicionih planova na srpskom tržištu.
investira oko 55 miliona evra i zaposli oko 300 radnika. Ovo je, kako
je rekao, prava podrška ekonomskom razvoju naše zemlje.
Četvrti izvoznik
tekstila u svetu
Ambasador Turske u Srbiji Ali Rize
Čolak ukazao je na dobre poslovne i političke veze Srbije i Turske.
Sulejman Ugljanin na Danu otvorenih vrata za Tursku u PKS
www.pks.rs
Prema njegovim rečima, potpisani
sporazumi o ekonomskoj saradnji
predstavljaju osnov za poslovno
povezivanje, ali je neophodno smanjiti birokratiju i otvoriti sva vrata za
saradnju. „Turska je četvrti najveći
izvoznik tekstila u svetu, a ta grana
čini 25 odsto ukupnog izvoza zemlje”, rekao je kopredsedavajući Poslovnog saveta Srbija–Turska Aleksandar Međedović. Izvoz tekstila u
srbija i svet
25
broj 72
Poslovni savet Srbija - Turska u PKS
2011. godini dostigao je 24 milijarde
dolara, a najviše se izvozilo u zemlje
EU, Rusiju, Ukrajinu, Azerbejdžan,
Kinu. U toj privrednoj grani zaposleno je 26 odsto radne snage, a u
konfekcijskoj i tekstilnoj industriji
posluje više od 43.000 preduzeća.
Potpredsednik Privredne komore
Srbije Mihailo Vesović rekao je da
je zahvaljujući primeni SST između
Srbije i Turske, u oblasti tekstilne industrije u Turskoj povećana tražnja
za srpskim tekstilnim predivima i
tkaninama, odevnim predmetima i
krznom, kao i proizvodima od kože
i obućom. „Turska je tradicionalni
snabdevač srpskih tekstilaca predivom i tkaninama, što je posebno
izraženo od kada je na snazi bescarinski uvoz ovih proizvoda iz Turske”, ukazao je potpredsednik PKS.
Sekretar Udruženja za industriju
tekstila, odeće, kože i obuće PKS Vesna Vasiljević i predsednik Odbora
tog udruženja Božidar Stojiljković
podsetili su da je izvoz srpske tekstilne industrije lane vredeo blizu
700 miliona dolara, a uvoz skoro
milijardu dolara. Svojim potencijalnim stranim poslovnim partnerima i
investitorima, srpska tekstilna industrija nudi izradu gotovih odevnih
predmeta u punom izvozu, dobre
uslove za ulaganja u doradne poslove. Najznačajniji vid privredne
saradnje dve zemlje je robna razmena, dok je u porastu spoljnotrgovinski promet u slobodnim zonama. O
mogućnostima poslovanja u slobodnim zonama predstavnike turskih
privrednika upoznao je predstavnik
Ministarstva finansija Zoran Vučić.
Učesnicima Poslovnog foruma predstavljene su mogućnosti saradnje
i povezivanja kroz Odbor za privrednu saradnju sa inostranstvom
Turske DEIK, nevladinu, neprofitnu
organizaciju koju je osnovala Unija
industrijskih i trgovinskih komora
Turske iz Ankare i Istanbulsku uniju izvoznika tekstila i odeće (ITKIB),
koja objedinjuje četiri asocijacije –
Asocijaciju istanbulskih izvoznika
odeće, Asocijaciju istanbulskih izvoznika tekstila i sirovina, Asocijaciju
istanbulskih izvoznika kože i kožne
galanterije i Asocijaciju istanbulskih
izvoznika tepiha.
Poslovni savet Srbija–Turska
Srbija i Turska su strateški partneri na putu evropskih integracija, a
međusobna ekonomska robna razmena trebalo bi u narednom periodu da dostigne milijardu evra, zaključili su predsednik PKS, Miloš
Bugarin i Aleksandar Međedović,
kopredsednici srpske i turske strane na 11. sednici Upravnog odbora
Poslovnog saveta Srbija–Turska,
koji je osnovan pre deset godina.
Miloš Bugarin, predsednik Privredne komore Srbije podsetio je da je
turska vlada prethodnih godina
donirala značajna sredstva u poboljšanje naše saobraćajne infrastrukture – Koridor 11, magistralni putevi,
osposobljavanje vojnog aerodroma
„Lađevci” u Kraljevu za civilni sawww.pks.rs
obraćaj, kao i investicija u industrijskoj zoni na Pešterskoj visoravni.
Ukupna ulaganja Turske u Srbiju su
oko 100 miliona evra, što je daleko
ispod mogućnosti turske privrede,
imajući u vidu obim investicija u
drugim zemljama regiona, u Rumuniji 9,5 milijardi dolara i u Bugarskoj
4,5 milijardi dolara. U prošloj godini
ukupna robna razmena iznosila je
568 miliona evra, a lidersku poziciju u trgovini imao je tekstilni sektor.
Značajno je smanjen i srpski deficit,
što pokazuju i podaci o međusobnoj trgovini za prva tri ovogodišnja
meseca, kada je razmenjena roba u
vrednosti od 115 miliona evra, odnosno za 15 procenata više u odnosu
na isti prošlogodišnji period. Narednih meseci u Srbiji se očekuje realizacija nekoliko ulaganja u oblast
obrade aluminijuma, proizvodnju
malih kućnih aparata, proizvoda od
gume i plastike, zatim saradnja u
proizvodnji vagona i posebne investicije u tekstilnu industriju.
Aleksandar Međedović, kopredsednik turskog dela Poslovnog saveta,
podvukao je nedostatak u razmeni
informacija u industrijskom i privatnom sektoru, a posebno kod malih
i srednjih preduzeća. On je najavio
i zainteresovanost velikih turskih
banaka, među kojima je i „Garant
banka”, koje snažno posluju i na
međunarodnom tržištu i nameravaju da otvore svoje filijale u Srbiji,
što bi uticalo na efikasniji razvoj svih
poslovnih veza
M.N. - N.M.
26
broj 72
srbija i svet
Poslovni forum Azerbejdžan – Srbija
Prijatelji na Južnom Kavkazu
Privredna komora Srbije i Ministarstvo poljoprivrede, trgovine, šumarstva i vodoprivrede organizovali su od 15. do 17. maja zajednički nastup srpskih firmi na 18. Međunarodnoj izložbi prehrane i ambalaže
WORLDFOOD 2012. u Bakuu, glavnom gradu Azerbejdžana
W
orldfood Azerbejdžan predstavlja vodeći sajam iz oblasti
prehrambenih proizvoda na ovom
tržištu. Na štandu od 80 kvadratnih metara predstavile su se naše
kompanije iz oblasti poljoprivrede
i prehrambene industrije, građevinarstva, tekstilne industrije, metalske i elektroindustrije, trgovine,
turizma i proizvodnje nameštaja.
U prošloj godini ovu izložbenu
manifestaciju posetilo je oko 4.500
stručnih posetilaca, distributera,
velikoprodavaca, kupaca i predstavnika lanaca restorana. Preduzeće „Prva iskra – Namenska” iz
Bariča pridružilo se tradicionalnim
izvoznicima na ovo tržište, „Hemofarmu” iz Vršca i „Tarketu” iz Bačke Palanke. Kompanije „Impamil”
iz Beograda i „Jafa” iz Crvenke,
predstavnici srpskog prehrambenog sektora, jasan su znak da ove
grane naše izvozne privrede imaju
svoje mesto na rafovima prodajnih
objekata u Bakuu i Azerbejdžanu,
odnosno celom Južnom Kavkazu.
Tokom trajanja Međunarodne
izložbe prehrane i ambalaže, 16. i
17. maja održan je i Poslovni forum
Azerbejdžan–Srbija, u organizaciji
tamošnjeg Fonda za izvoz i promociju investicija i Privredne komore
Srbije. Na forumu su predstavnici
tridesetak firmi iz naše zemlje, zajedno sa menadžerima kompanija
izlagača, učestvovali u bilateralnim
razgovorima sa svojim dosadašnjim, kao i novim potencijalnim
azerbejdžanskim partnerima. Ovaj
biznis-forum nastavak je prošlogodišnjeg susreta u Privrednoj komori Srbije, kome je prisustvovalo
više od 250 menadžera dve zemlje.
Tada je potpisan i Protokol Međudržavne komisije, kojim je dogovorena saradnja u oblastima trgovine,
poljoprivrede, energetike, industrije, elektronskih komunikacija i informacionih tehnologija, saobraćaja, infrastrukture i obrazovanja.
Značajan rast razmene
ove godine
Vidosava Džagić, potpredsednica
Privredne komore Srbije, podsetila
je na Poslovnom forumu u Bakuu,
da Srbija ima potpisane značajne
sporazume o slobodnoj trgovini
sa EU, zatim u regionu Balkana u
okviru CEFTA sporazuma, sa asocijacijom država – članica EFTA,
Turskom i, za srpsku privredu takođe važnim, tržištima Carinske
unije Rusije, Belorusije i Kazahstana. To je značajna prednost i pozivnica za investitore i strana ulaganja.
„Takođe, država programom podrške investicijama, u određenim
oblastima dotira i do 10 000 evra po
novootvorenom radnom mestu”,
istakla je potpredsednica PKS. Ona
je podvukla činjenicu da prostor
za unapređenje saradnje i rast trgovinske razmene naše dve zemlje
postoji, a rezultati privredne saradnje ne zadovoljavaju potrebe ni mogućnosti dve strane, jer bilateralnu
trgovinu Srbije i Azerbejdžana kawww.pks.rs
rakterišu mali obim robne razmene
i kupoprodajni odnosi. Vidosava
Džagić je iznela da rezultati međusobne razmene u prvom kvartalu
ove godine beleže značajan rast u
uvozu i u izvozu. Ukupna robna
razmena za prva tri ovogodišnja
meseca premašuje rezultat za celu
2011. godinu i iznosi četiri miliona
346 hiljada dolara. Oblasti u kojima
je moguće poboljšati ekonomsku
saradnju i povećati izvoz na tržište
Azerbejdžana jesu prehrambena
industrija, sadni i semenski materijal, lekovi i medicinska oprema.
Azerbejdžanske kompanije zainteresovane su i za kupovinu srpskog
nameštaja, podnih obloga, mašina
i uređaja za poljoprivrednu proizvodnju. Takođe, bolje poslovanje je moguće i u okviru hemijske
industrije, ali i turizma. Potpredsednica PKS upoznala je azerbejdžanske investitore sa nekim projektima u Srbiji u koje bi mogli da
ulože novac, kao što su na primer
luka Kovin na Dunavu, čija je vrednost, prema studiji izvodljivosti,
procenjena na 550 miliona evra.
Pomenula je i mogućnost ulaganja
u slobodne zone, poput one u Pirotu. U poslednje vreme sve je veća
i tražnja za organskom hranom, a
Srbija za tu proizvodnju ima potencijala. „Početkom aprila”, istakla je
potpredsednica PKS, „parlament
Azerbejdžana odobrio je Srbiji kredit od 308 miliona evra za izgradnju kraka autoputa na Koridoru 11,
od Ljiga do Preljine. Rok otplate
srbija i svet
kredita je 15 godina sa grejs periodom tri godine i fiksnom kamatom
od četiri odsto. Intenziviranje institucionalne i ukupne saradnje Srbije
i Azerbejdžana daje osnov jačanju
budućih privrednih i trgovinskih
odnosa, a Privredna komora Srbije će i ubuduće inicirati predloge i
raditi na povezivanju preduzeća i
privrednika dve zemlje”, zaključila je Vidosava Džagić.
Tri naftovoda i tri gasovoda
Zoran Vajović, ambasador Srbije u
Azerbejdžanu, rekao je da je naša
zemlja zainteresovana za razvijanje
ekonomske saradnje sa ovom prijateljskom državom, u poljoprivredi,
građevinarstvu, farmaciji, turizmu
i drugim oblastima. Šef azerbejdžanskog Fonda za izvoz i promociju investicija Adilj Memedov,
ocenio je da događaji kao što je ovaj
Poslovni forum, doprinose boljem
povezivanju poslovnih ljudi i jačanju saradnje dve zemlje.
Prema podacima Međunarodnog
monetarnog fonda, Azerbejdžan
je jedna od najboljih zemalja za biznis i najbogatija država u regionu
Južnog Kavkaza. Bonitetska agencija „Mudiz” nedavno je povećala
kreditni rejting Azerbejdžana, navodeći tome u prilog poboljšanje
javnih finansija i napore da u nacionalnoj privredi bude smanjena
zavisnost od industrije nafte.
Azerbejdžan je pre dve decenije
proglasio nezavisnost odvajanjem
od bivšeg Sovjetskog Saveza. U
ovom periodu mnogo je urađeno
na razvoju infrastrukture i tržišne
ekonomije, sa ukupnim investicijama od oko 100 milijardi dolara.
Osnovu ekonomije te zemlje čine
naftna i gasna industrija. Azerbejdžan sada ima 70 odsto, a za šest
meseci realizovaće 80 procenata
ukupne ekonomije regiona Južni Kavkaz i sa 150 zemalja sveta
održava ekonomske odnose. U
2008. godini ova država imala je
ekonomski rast od 25 odsto, ali je
27
broj 72
Đurđica Jojić Novaković, menadžer izvoza “Neoplante”
Ovo je bio naš prvi kontakt sa tržištem Azerbejdžana. Vreme provedeno na sajmu u Azerbejdžanu maksimalno smo iskoristili za analizu
tržišta, lokalnih uslova poslovanja, ukusa i navika lokalnih potrošača,
konkurencije. Uspeli smo da predstavimo „Neoplantu“ i njene proizvode tržištu Azerbejdžana, a ostvarili smo i prve kontakte sa potencijalnim klijentima i distributerima. Organizacija samog sajma je protekla odlično, a Biznis forumom je protekao pomalo konfuzno. Korisno
nam je bilo što je veći deo logističkih i organizacionih aktivnosti preuzela PKS, što nam je ostavilo više resursa za fokus na kvalitativni
segment priprema za sajam. Takođe, ka PKS kao instituciji gravitiraju
institucije u zemlji domaćinu, od ambasada do lokalnih komora. Sa
PKS olakšani su nam i kontakti sa drugim izvoznicima i kompanijama
sa sličnim aspiracijama, što je doprinelo sinergetskom efektu na sticanje iskustava i bitnih informacija.
čak i u teškom vremenu krize prethodne dve godine, njen privredni
rast bio 7 procenata. Azerbejdžan
pridaje veliki značaj regionalnoj
saradnji i uspešno posluje sa svim
svojim susedima. Izgrađena su tri
naftovoda i tri gasovoda koji vode
preko Gruzije, Turske i Rusije.
Ovako koncipiran privredni razvoj i bogata nalazišta nafte i gasa
učinili su da Azerbejdžan postane
veoma važan faktor energetske
bezbednosti u Evropi i svetu. Na
obali Crnog mora u toku je izgradnja velike luke i brodogradilišta
u kome će se graditi najsavreme-
www.pks.rs
niji brodovi i tankeri nosivosti do
60.000 bruto registarskih tona.
Privreda Azerbedžana je u prvom
kvartalu ove godine porasla za 0,5
procenata u odnosu na isti period
prethodne, a ukoliko bi bila izuzeta naftna industrija, BDP je porastao za 7,7 procenata. Investitori
Azerbejdžana sve više ulažu u
ekonomije prijateljskih zemalja, a
pošto je Srbija prijateljska zemlja,
azerbejdžanska Vlada pozdravlja
sva ulaganja njenih kompanija u
srpsku privredu
Milan Nedić
broj 72
28
gost koraka
Ekskluzivno: Ser Pol Džadž, predsednik Britansko-srpske
privredne komore i Grinhaus kapital grupe
Više britanskih investicija 2012. i 2013.
Srbija ostaje u polju interesovanja
britanskog biznisa. U poslednjih devet
meseci znatno je porastao broj trgovinskih
misija, među kojima su i nedavne posete
Srbiji delegacija iz oblasti obezbeđenja, železnice i poslovnih obuka
P
redsednik
Britansko-srpske
privredne komore Ser Pol
Džadž je istaknuta figura poslovnog i političkog života Velike Britanije. Završio je Triniti koledž na
Kembridžu, postdiplomske studije na Univerzitetu Pensilvanija,
a potom se bavio prestižnim međunarodnim poslovima vezanim
za hranu. Obavljao je dužnost generalnog direktora Konzervativne
partije Velike Britanije i druge političke funkcije. Od 2000. godine bio
je direktor Kraljevskog društva za
podsticanje umetnosti, proizvodnje i trgovine (RSA), prestižne britanske institucije osnovane 1754,
čiji su članovi, između ostalih, bili
Čarls Dikens, Adam Smit, Bendžamin Frenklin, Karl Marks, Stiven
Hoking. Osim važnih pozicija u
privredi i politici, Ser Pol je i član
savetodavnih tela na Univerzitetu
Kembridž, na kome je osnovao Fakultet za biznis, koji nosi njegovo
ime (The Judge Business School).
Predsednik je Srpsko-britanske
privredne komore je predsednik i
Grinhaus kapital grupe (Greenhouse Capital), koja radi u Beogradu.
Ekskluzivno za časopis Korak, Ser
Pola smo pitali:
Kakva je strategija za unapređenje
birtanskih investicija u Srbiji? Ima
li ozbiljnijih investicionih planova u našoj zemlji ove godine?
Komercijalno odeljenje Britanske
ambasade u Beogradu imalo je
svoju najzaposleniju godinu, kad
je reč o upitima, trgovinskim misjama i drugim inicijativama, čak i
pre nego što je ishod srpske kandidature za EU bio poznat. Naravno,
britanske kompanije će sa svetskog
tržišta izabrati destinaciju gde su
zarade najveće, a rizik najmanji.
Srbiju preporučuju mnoge karakteristike: izvanredan geografski
položaj, talentovana radna snaga,
a nadamo se da će nastavak evropske perspektive sa predsednikom
Nikolićem ohrabriti novu vladu
na dalje ekonomske reforme. Sve
veća svest o komparativnim prednostima poslovanja u Srbiji povećava interesovanje britanskih
kompanija koje traže nova tržišta
ili strateške partnere za proizvodnju roba po prihvatljivoj ceni za
potrošače u EU i van nje. Naravno, kompanije neće investirati ako
ne veruju u vladavinu prava i odsustvo korupcije. Britansko-srpska
komora i njen vodeći član, međunarodna ravizorska kuća KPMG,
žele da pomognu britanskim kompanijama da se uvere kako je Srbija čvrsto posvećena ambicioznom
www.pks.rs
putu reformi u oblati radne snage,
kapitala i tržišta, zdravog fiskalnog upravljanja i unapređenja
uslova za investiranje. Ako uspe
da izvede reforme saglasno predlozima stranih investitora u Srbiji
i uglednim globalnim istraživanjima, kao što su Vodič za biznis
(Doing business guide) i Globalni
izveštaj o konkurentnosti (Global
Competitiveness Report), Srbija će
se naći posebno dobro pozicionirana da iskoristi prednosti britanskih investicija.
Kako Srbija može da unapredi
svoje potencijale za ekonomski
razvoj?
Verujem da nakon veoma teške
novije istorije, Srbija sada može da
unapređuje ekonomiju. Pozitivna
odluka o statusu kandidata je veoma važna za investicionu klimu
u Srbiji. Strane investicije, kao što
su fabrika automobila Fijat u Kragujevcu i potencijali gasovod Južni
tok, stvoriće interesovanje britanskih investitora u srodnim industrijskim sektorima.
Srpski biznis mora mnogo da se
trudi da popravi atraktivnost svojih preduzeća. Finansijsko i operaciono restrukturiranje ne može se
izbeći ako srpske kompanije žele
gost koraka
da obezbede strane investicije i
strateška partnerstva.
Na primer, prehrambena sigurnost je od globalnog interesa, a
Srbija ima potencijale u proizvodnji poljoprivrednih proizvoda, naročito organskih, kao i u preradi
mesa i voća, za čime postoji velika potreba na tržištu. Međutim,
sa pretežno malim poljoprivrednim gazdinstvima, Srbija će teško privući investitore koji traže
proizvodnju širih razmera. Srpske domaće kompanije, kao što su
Viktorija Grupa i MK Grupa, šire
se po regionu jugoistočne Evrope
i imaju pristup tržištima i kapitalu
u Srbiji, što znači da njima možda
i nisu potrebne strane investicije
u ovoj fazi. Međutim, ako žele da
rašire i modernizuju proizvodnju
van Srbije, na primer preko investicionih fondova ili akvizicije,
one mogu imati potrebu da koriste londonsko tržište kapitala.
Verujem da će u ovoj oblasti ležati
buduća saradnja, koju će podržati
Komora i Grinhaus.
Rekli ste da je prethodne godine došlo više delegacija iz
Velike Britanije nego ikada
ranije. Da li je bilo nekih konkretnih ugovora kao rezultat te
aktivnosti?
Tokom 2011. srpski izvoz u Britaniju iznosio je oko 110 miliona
evra, a uvoz 130 miliona evra,
tako da već postoji razuman protok trgovine. U oblasti investicija
zvanični britanski izvori mogu
možda da daju nepotpunu sliku.
London je i dalje primarno evropsko tržište primarnog akcijskog i
kreditnog kapitala, pa je mnogo
investicija i restrukturiranja za Srbiju i srpske kompanije urađeno
preko Londona. Mnogi britanski
mehanizmi investicionih fondova rade van Ujedinjenog Kraljevstva, zbog poreza, kao holdinzi,
na primer iz Švajcarske, Holandije i Kipra, a njihove investicije se
29
u Srbiji registruju kao da su iz tih
zemalja, iako novac dolazi iz Velike Britanije.
Srpski biznismeni koji traže zapadni kapital moraju da zadovolje zahteve unapređene finansijske
otvorenosti, koja je nužna na međunarodnom tržištu kakvo je London. Neophodno je da se unaprede
manjkavosti zakonskog i finansijskog sistema koji je danas rasprostranjen u Srbiji, tako da investitori dobiju fer uvid u performanse i
menadžment preduzeća. Takođe,
da bi privukla londonski kapital,
investicija mora biti značajne veličine, najmanje 20 miliona evra.
Znam za predstojeće investicije iz
Velike Britanije u oblasti obnovljivih izvora energije, rudarstva i
zdravstva, ali ne mogu da govorim u njihovo ime. Interesovanje
britanskih strateških partnera će
rasti zbog kandidature za EU koju
Srbija sada ima, a Komora će podržati srpske kompanije koje čine
napore u pristupu zajednici investitora Grada Londona. Ne smemo zaboraviti da se odluke o investiranju ne donose preko noći, i
u većini slučajeva treba više meseci, pa i godine, da se one realizuju. Očekujem veći nivo britanskih
strateških partnerstava sa srpskim
preduzećima i više finansijskih investicija tokom 2012. i 2013. godi-
broj 72
ne. Međutim, iskustva britanskih
i drugih investitora poslednjih
nekoliko godina su pomešana, a
osporena britanska investicija u
Vrnjačkoj Banji nije najmanje razočaranje.
Vi ste direktor Grinhaus kapital
grupe, sa kancelarijom u Beogradu. Kakvi su vam planovi poslovanja u narednom periodu?
Grinhaus je pre tri godine za konsolidaciju telekomunikacionog sektora u jugoistočnoj Evropi obezbedio
22,5 miliona evra, što je plasirano
u stvaranje Orion Telekoma. Orion
je konsolidovao Sezampro, Mediavorks i novosadskog internet provajdera Neobi, pa je sada vodeći
operator fiksne telefonije u Srbiji
posle Telekoma Srbija. Evropska
banka za obnovu i razvoj i Kraljevska banka Škotske su takođe bili
ključni investitori.
Prošle godine, posetio sam Beograd i sastao se sa zvaničnicima
Centralne banke, Ministarstva finansija i Berze, lokalnim bankarima i vodećim privrednicima. Impresioniran sam gostoljubivošću i
profesionalizmom i nadam se da
ću ponovo doći u Srbiju u septembru ove godine
Mirjana Stefanović
Međunarodni tim u Beogradu
Krajem prošle godine, Grinhaus je razvio i uveo AFIS (Alternative
Fixed Income Strategies), napravljen da omogući brojnim zapadnim
finansijskim institucijama sa rastućim tržišnim kapitalom da dođu do
alternativnog izvora investiranja u Jugoistočnoj Evropi. AFIS je usmeren na zemlje bivše Jugoslavije, Albaniju, Bugarsku, Moldaviju, Rumuniju i Ukrajinu, gde pojedinačne vezane transakcije nisu na dovoljnom
nivou ili u dovoljnoj transparentnosti da omoguće direktne investicije.
Za početak, AFIS će podržati srpsko, hrvatsko i crnogorsko tržište kao
deo regionalne strategije usmeren na plasiranje preko 1,5 milijarde evra
hibridnog kapitala sa Beogradom kao sedištem Grinhausovih operacija
za jugoistočnu Evropu. Naš cilj je stoga da stvorimo pozitivnu klimu za
dalja investiranja uz razvoj jakog međunarodnog savetodavnog tima za
korporativne finansije, koji će biti pozicioniran u Beogradu.
www.pks.rs
broj 72
30
reindustrijalizacija
56. Međunarodni sajam tehnike i tehničkih dostignuća
Zaokret ka industrijalizaciji
Samo tehnološki razvijena Srbija može naći svoje ravnopravno mesto
u evropskoj zajednici i na svetskom tržištu, rekao je predsednik PKS
Miloš Bugarin, otvarajući 56. Međunarodni sajam tehnike i tehničkih
dostignuća
N
ašu najstariju sajamsku manifestaciju, koja datira od 1937.
godine, Međunarodni sajam tehnike i tehničkih dostignuća, ove
godine otvorio je predsednik PKS
Miloš Bugarin. Jedan od najznačajnijih privrednih događaja u Srbiji i
jugoistočnoj Evropi okupio je oko
500 izlagača iz 23 zemlje od 13. do
18. maja na Beogradskom sajmu.
„Sajam tehnike ima izuzetan uticaj
na budući razvoj industrije u zemlji i regionu, jer otvara mogućnosti
da se prošire postojeći i uspostave
novi poslovni kontakti, što je veli-
ki podsticaj za postepeni izlazak iz
krize”, rekao je Bugarin otvarajući
Sajam.
Pored domaćih, izlagale su kompanije iz Austrije, Belgije, BiH,
Bugarske, Češke, Grčke, Holandije,
Hrvatske, Italije, Japana, Južne Koreje, Mađarske, Nemačke, Poljske,
Slovačke, Slovenije, Španije, Švajcarske, Švedske, Turske, a prvi put
su se pojavili izlagači sa Tajvana i iz
Narodne Republike Kine.Takođe,
u organizaciji Ministarstva industrije i trgovine Češke, priređena je
nacionalna izložba Češke Republi-
www.pks.rs
ke. Hrvatska gospodarska komora
organizator je grupnog nastupa
izlagača iz Republike Hrvatske.
Savremene tehnologije –
uslov oporavka
Sve oblasti tehnike bile su zastupljene kroz specijalizovane, nacionalne
i grupne nastupe, a predstavljeno
je 110 tehnoloških noviteta, od kojih preko 50 domaćih. Savremene
tehnologije iz oblasti automatizacije, roboti, bežične komunikacije,
elektroenergetika, elektronika, ra-
reindustrijalizacija
sveta, procesna tehnika, logistika,
materijali, obeležili su ovogodišnji
Sajam.
„Zahtevi svetskog tržišta podrazumevaju stalno praćenje savremenih trendova u tehnologiji, opremi,
proizvodnji i međusobnu povezanost proizvođača i ostalih aktera na
tržištu”, rekao je predsednik PKS
Miloš Bugarin. „Privredna komora Srbije priprema predlog strategije za razvoj privrede, koji će biti
predložen novoj Vladi odmah po
njenom formiranju. Tako ćemo na
najbolji način dati svoj doprinos
opšteprihvaćenom stanovištu da
je neophodno pokrenuti korenite
zaokrete u društvu i privredi Srbije. PKS ulaže velike napore u cilju
oporavka privrede. Energično podržavamo reindustrijalizaciju Srbije
kao neophodan preduslov za povećanje proizvodnje, smanjenje nezaposlenosti, povećanje izvoza i smanjenje spoljnotrgovinskog deficita”,
rekao je Bugarin i naglasio da su aktivnosti PKS posebno usmerene na
sektorsko povezivanje privrednika.
Susret metalaca iz regiona
U tom cilju, na štandu PKS na Sajmu održani su Susreti privrednika
metalskog i elektro sektora iz zemalja regiona. Predstavnici 45 srpskih
preduzeća sreli su se sa predstavnicima devet kompanija i 25 preduzetnika iz hrvatske Krapinskozagorske županije, a u bilateralnim
razgovorima učestvovali su i predstavnici sedam preduzeća iz Bosne i
Hercegovine i tri iz Makedonije.
„Krapinsko-zagorska županija je
mala po površini, ali ima jaku privredu”, rekao je Anđelko Ferek,
predstavnik lokalne samouprave
Krapinsko-zagorske županije, i naglasio da je zajednički izlazak na
treća tržišta važan i za srpske i za
hrvtske privrednike, jer je konkurencija jaka.
Predstavljajući izmenjene karakteristike svetske privrede sa globalizacijom i tržišnom koncentracijom,
31
broj 72
Kolektivna izložba privrede Češke
Na promociji kolektivne izložbe privrede Češke na 56. Međunarodnom sajmu tehnike u Beogradu, šef ekonomskog odeljenja češke ambasade Joza Luboš istakao je da je Srbija za češke privrednike jedna od najzanimljivijih destinacija za saradnju i investicije, o
čemu govori i stalni rast bilateralne razmene. „U njoj sve značajnija
stavka postaje i električna energija, jer se preko Srbije struja iz Bugarske i Rumunije plasira u Albaniji, a vode se pregovori o velikim
češkim investicijama upravo u oblasti energetike”, kazao je Jozo.
Komesar Kolektivne izložbe Češke republike, Mihaela Losenjicka kazala je da ove godine na Sajmu tehnike, u organizaciji i uz podršku Ministarstva industrije i trgovine Češke, svoje proizvode i usluge predstavlja
18 velikih, malih i srednjih kompanija. U hali tri Beogradskog sajma bile
su izložene nove tehnologije, mašine i uređaji, a Losenjicka je posebno
ukazala na ponudu u oblasti železnica i šinske infrastrukture u kojoj
češke kompanije imaju veliko iskustvo i značajno mesto na evropskom
i svetskom tržištu. Izvoze više od polovine proizvodnje u ovoj oblasti,
u kojoj su najveće kompanije AŽD Prag, Škoda vagonka, kompanija
VUKV, Loko, Trail, ČKD, VZU Plzen, MTH Prag, AK Signal i duge.
Na češkom štandu zajednički su izlagale i članice Asocijacije proizvođača šinskih vozila i infrastrukture ACRI koja okuplja 50 vodećih čeških kompanija. Generalna direktorka ove asocijacije Marija Vopalovska podsetila je da Češka ima najgušću železničku mrežu u Evropi, a
da firme okupljene u ACRI zapošljavaju 21 hiljadu radnika koji ostvaruju promet od oko 20 milijardi evra godišnje. „Postoje zajednički projekti sa srpskim firmama, posebno u modernizaciji železnica”, navela
je ona.
sekretar Udruženja za metalsku
i elektro privredu PKS Ljubiša
Oradović, rekao je da je nova industrijalizacija važna za strateško
prilagođavanje novim uslovima na
tržištu. On je podsetio da je pokrivenost uvoza izvozom u srpskoj
privredi 58 odsto, dok je to u metalskom sektoru 49,7 odsto. U srpskoj poljoprivredi izvoz je gotovo
dvostruko veći nego uvoz, a u metalskom sektoru je taj odnos obrnut, rekao je Obradović, ističući da
se radi o industrijskoj stagnaciji. U
sektoru metalske industrije postoje veliki potencijali, ali je potrebno
uvođenje visokih tehnoloških sadržaja. Potencijali postoje u sektoru
automobilskih delova, a sa dolaskom „Fijata” i deset italijanskih
kompanija, tokom 2013. očekuje
se proizvodnja 50 000 automobila,
a 2014. godine 200 000 automobila. www.pks.rs
Sanja Mihovilić iz Županijske komore Krapina predstavila je privredu tog hrvatskog regiona, koji
je dosta pogođen krizom, ali sa 388
miliona dolara izvoza i 312 miliona dolara uvoza ipak beleži suficit
u prethodnoj godini. Osim metalskog sektora, razvijen je i tekstilni,
a glavna izvozna tržišta su zemlje
EU. Razmena sa Srbijom čini 5,3
odsto izvoza, a 4,8 odsto uvoza ove
županije. Kako u toj županiji posluje 249 metaloprerađivačkih preduzeća, županija i ministarstvo imaju
program podsticaja za njih, rekla je
Mihovilić.
Davor Pleško, predsednik komore Krapinsko-zagorske županije,
predstavio je programe koje ova
komora sprovodi u cilju promocije
preduzetništva
Mirjana Stefanović
broj 72
32
reindustrijalizacija
Stanje srpske industrije
Produbljivanje nelikvidnosti
Na zajedničkoj sednici tri odbora – za metalsku i elektroindustriju, hemijsku i crnu i obojenu metalurgiju Privredne komore Srbije, privrednici su upozorili na dalje produbljivanje nelikvidnosti početkom ove
godine i dalji pad industrijske proizvodnje u Srbiji
O
bim industrijske proizvodnje
u Srbiji u januaru 2012. godine opao je za 2,7 odsto u odnosu na
isti mesec prethodne godine, rekla
je potpredsednica PKS Vidosava
Džagić na zajedničkoj sednici Odbora Udruženja za metalsku i elektroindustriju, Odbora Udruženja
za hemijsku, farmaceutsku, gumarsku industriju i industriju nemetala
i Odbora Udruženja rudnika metala, crne i obojene metalurgije.
Najveći uticaj na pad industrijske
proizvodnje imali su proizvodnja
osnovnih metala, prehrambenih proizvoda, osnovnih farmaceutskih proizvoda i preparata, proizvodnja duvanskih proizvoda i motornih vozila
i prikolica. Sektor rudarstva u januaru 2012. ostvario je rast proizvodnje
za 10,9 odsto u odnosu na prvi mesec
2011, dok je nasuprot tome, prerađivačka industrija zabeležila pad za 7,6
odsto u istom periodu.
Nastavljen trend pada
iz prošle godine
„Usporavanje privredne aktivnosti i
trend pada, posebno izražen u drugoj polovini 2011. godine, nastavljen
je i početkom ove godine”, upozorila je potpredsednica Džagić. „Prošla
godina završena je sa stopom inflacije od oko 7 odsto, a u februaru ove
godine iznosila je 4,9 odsto. Prema
poslednjim raspoloživim podacima,
Srbija je i dalje jedna od zemalja sa
najvišom inflacijom u Evropi, koja
dugoročno deluje destabilizujuće
na čitavu privredu. Posle gotovo
fiksnog kursa u 2011, nacionalna
valuta je oslabila, pa je dinar prema
evru početkom ove godine depresirao za 6 odsto.
Ukupan javni dug Srbije 31. januara 2012. godine iznosio je 14,470
miliona evra, što je za 4,1 milion
evra više nego krajem januara 2011.
godine. Prema podacima Narodne
banke Srbije, 31. januara ove godine bilo je blokirano 62.452 privredna subjekta, čiji su dugovi dostigli
ukupno 173,1 milijardu dinara”,
navela je Džagić.
Pomoćnik direktora Kancelarije za
evropske integracije Vladimir Međak predstavio je presek stanja u
odnosima sa Evropskom unijom,
kroz četiri najvažnije oblasti – trgovinu, pretpristupnu IPA pomoć,
investicije i vize.
Prema njegovim rečima, Srbija se nalazi u četvrtoj godini primene Prelaznog trgovinskog sporazuma (PTS),
koji će biti zamenjen Sporazumom
o stabilizaciji i pridruživanju (SSP),
kada ga budu ratifikovale Rumunija
i Litvanija. Razlika između ova dva
sporazuma samo je u nadležnosti,
pošto SSP obuhvata više od trgovine
i to spada u nadležnost i EU i država članica, i zahteva ratifikaciju svih
država članica, dok PTS obuhvata
samo trgovinu i usklađivanje zakonodavstva, što se nalazi u isključivoj
nadležnosti EU i samim tim države
članice ne moraju da ga ratifikuju.
SSP, ključni međunarodni sporazum koji reguliše trgovinu Srbije
sa svetom, obuhvata šestogodišnji
period i odnosi se na liberalizaciju
www.pks.rs
trgovine od strane Srbije. EU ukida
carine i kvote na izvoz robe iz Srbije,
uz određene izuzetke, koji se odnose
na šećer, vino, vrste ribe, junetine, za
koje postoje kvote.
Najbolje trgujemo sa EU
Srbija je prošle godine ostvarila trgovinu sa svetom vrednu 8,4 milijardi
evra, od čega je oko 14,4 milijardi
evra bio vredan uvoz, a izvoz 8,4 milijardi evra, naveo je Međak i dodao
da ovi podaci ukazuju na trgovinski
manjak od 6 milijardi evra i pokrivenost uvoza izvozom od 58 odsto.
Trgovina sa EU je iznad proseka u
odnosu na trgovinu sa svetom, jer
je pokrivenost uvoza izvozom 60,5
odsto. Poljoprivreda je segment
izvoza koji donosi suficit i omogućuje Srbiji da opstaje u trgovinskim
odnosima sa Evropskom unijom.
Tako je 2011. godine ovaj višak dostigao 444 miliona evra.
Investicioni bum u državama u
procesu pristupanja EU nastupa
negde između dobijanja statusa
kandidata i u godini kada je izvesno da će država postati članica, a
pad investicija nastupa kada država pristupi Evropskoj uniji. Međutim, Srbija je 2010, uprkos tome što
je Hrvatska imala status kandidata,
uspela da privuče više investicija
nego Hrvatska i Slovenija zajedno.
Na planu međunarodne IPA pomoći, Srbija je uspela da iskoristi oko 99
odsto sredstava. Najviše tih sredstava otišlo je na obrazovanje, lokalni
razvoj, pa tek onda na privredu,
reindustrijalizacija
a razlog je što su morali da budu
kandidovani projekti koji ispunjavaju pravila EU. Komentarišući koliki je gubitak Srbije što nije članica
Evropske unije, Međak je naveo da
jedna zemlja iz strukturnih fondova
EU za godinu dana može dobiti 4
odsto bruto društvenog proizvoda,
a taj procenat biće smanjen na 2,8
odsto, zbog ekonomske krize i nemogućnosti iskorišćenja sredstava.
U periodu kada je Srbija dobila 2,2
milijarde evra od EU, Bugarska je
dobila 6,9. Zatim, carinske stope EU
su mnogo niže nego naše, pa je carina na automobile pet odsto.
Necarinske barijere
Predstoji analiza jaza koji postoji
između domaćeg i zakonodavstva
EU. Privrednici su ukazali da je od
podataka o količini stranih direktnih
investicija, koje su u 2011. godini
iznosile 1,826 miliona evra, mnogo
važnija njihova ekonomska dimenzija, odnosno efekti – koliko povećavaju izvoz, koliko radnika je zaposleno,
kao i analiza koliko je stranih investicija usmereno u industriju, jer se tu
stvara nova vrednost.
Iako šalju pozitivan signal i dobre
su za nova radna mesta, strane direktne investicije moraju se posmatrati u svetlu toga koliko je domaćih
kooperanata ili dobavljača uključeno u lance snabdevanja investitora
i koje to kompanije, koje su investirale u Srbiji, u našoj zemlji imaju i
svoje razvojno-istraživačke centre.
Potpredsednica Džagić ukazala je
da čitav set necarinskih barijera proističe iz tehničkog zakonodavstva,
kao i da ništa nije urađeno u pogledu definisanja prioriteta u harmonizaciji tehničkog zakonodavstva.
Firme imaju veliki trošak i zbog
nepriznavanja sertifikata u nekim
državama i zato je neophodno ubrzanje procesa međusobnog priznavanja i uspostavljanje jedinstvenog
sistema
33
broj 72
Potrebno izvoziti proizvode više faze prerade
Po završetku prve zajedničke sednice 3. aprila, u Privrednoj komori
Srbije održani su odvojeni sastanci tri odbora udruženja.
Članovi Odbora Udruženja za rudnike metala, crnu i obojenu metalurgiju razmatrali su svojinsku transformaciju železare u Smederevu i izneli
nezadovoljstvo činjenicom da je od proizvodnje u višoj fazi ostala samo
proizvodnja belih limova. Sekretar Udruženja Nikola Majinski podsetio je da je novi vlasnik Valjaonice bakra u Sevojnu postao koncern „Farmakom” i izneo očekivanje da će se proizvodnja sada povećati. „Potrebno je da izvozimo proizvode viših faza prerade”, rekao je Majinski, „a ne
kao sada, da prodajemo koncentrate, što je na nivou afričkih zemalja”.
Predsednik Odbora Udruženja Aco Ilić izneo je probleme s kojima se
privredna društva suočavaju u primeni odredbi Zakona o zaštiti životne sredine i bezbednosti na radu.
Na trećoj sednici Odbora Udruženja hemijske industrije istaknuto je da
je ova industrijska grana na početku 2012. godine petrpela manji pad
proizvodnje, u odnosu na opšte podatke za industrijsku proizvodnju u
Srbiji. Vekoslav Šošević, sekretar Udruženja hemijske industrije PKS,
govorio je o aktuelnoj situaciji u hemijskoj, farmaceutskoj, gumarskoj
industriji i industriji nemetala, koja ima oko 2600 privrednih društava
i zapošljava više od 50 000 radnika.
Na sastanku je posebno ukazano na problem velikog dugovanja države prema farmaceutskom sektoru, kao i na problem utvrđivanja cena novih lekova. Više od 400 preparata ne može da izađe na
tržište, jer im nadležni državni organi nisu odredili cenu. Zaključeno je i da se formira stručna radna grupa, koja bi trebalo da sa
aspekta realnog sektora pripremi predloge za efikasniju harmonizaciju domaćeg normativnog okruženja sa najnovijim evropskim
zahtevima, koji su u vezi sa standardima i propisima u ovoj oblasti.
Na sednici Odbora Udruženja za metalsku industriju ukazano je da je
poslovanje metalskog sektora u prva dva meseca ove godine bilo lošije
nego u istom periodu 2011. godine. Odbor tog Udruženja pokrenuće
inicijativu da se što pre reši status velikih privrednih društava koja
beleže i najveće gubitke. Jedan od predloga odnosio se i na postavljanje
standarda u javnim nabavkama, tako da se podrži domaća industrija.
Mirjana Stefanović
www.pks.rs
34
broj 72
reindustrijalizacija
Ka proizvodnji više dodate vrednosti
Nacionalne tehnološke
platforme Srbije
Nema održivog razvoja srpske privrede bez pokretanja novog ciklusa industrijalizacije. Za to je potreban konsenzus države, nauke i ekonomije,
istaknuto je na Trećem forumu Nacionalne tehnološke platforme Srbije
P
red nama je izazov da postojeću
industrijsku proizvodnju, koja
je dominantno bazirana na niskim
oblicima prerade, transformišemo
u proizvodnju sa visokom dodatom
vrednošću, istakao je predsednik Privredne komore Srbije (PKS) Miloš
Bugarin, na otvaranju Trećeg foruma
„Nacionale tehnološke platforme Srbije”, koju je organizovala Akademija
inženjerskih nauka Srbije u partnerstvu s Privrednom komorom Srbije i
Ministarstvom prosvete i nauke.
Prema njegovim rečima, samo takva
proizvodnja biće sposobna da stvara globalno konkurentne proizvode
koje možemo uspešno da izvozimo.
Bugarin je ukazao da je pred Srbijom veliki zadatak da struka, nauka
i privreda zajedno izađu sa jasnim
konceptom šta podrazumeva proces
reindustrijalizacije, kako se on može
modelirati i kako njime upravljati u
budućnosti. On je podsetio da je pre
tri godine iz PKS pokrenuta inicijativa za novi model razvoja koji, kako je
rekao, počiva na „5 I”, na investicijama, infrastrukturi, industrijalizaciji,
inovacijama i informaciono-komunikacionim tehnologijama. Prvi čovek
PKS je upozorio na veliki odliv stručnjaka iz Srbije, istakavši da to donosi
velike gubitke srpskoj privredi.
Platforma
reinženjeringa privrede
Rektor Beogradskog univerziteta Branko Kovačević kazao je da 70
000 bivših studenta tog univerziteta
radi u inostranstvu, što govori o kvalitetu našeg visokog obrazovanja.
On je istakao da je „sazrela svest da
se reši pitanje opstanka”, koga nema
bez rasta proizvodnje i izvoza srpske privrede. „Velik broj problema
s kojima smo suočeni jesu posledica urušavanja privrede u proteklih
20 godina. Platforma reinženjeringa
privrede polazi od privrednih potencijala koje imamo, kao što su energetika, hrana i voda”, rekao je rektor i
dodao da je ona u skladu sa strategijom EU Evropa 2020.
Nada Dragović iz Ministarstva
prosvete izrazila je zadovoljstvo
što je izrađena nova Strategija
industrijskog razvoja, u koju je
uključeno i obrazovanje. Strategija u fokusu ima prioritetne grane,
a u oblasti partnerstva insistira na
vezi naučnih resursa s privredom,
jer je uočena nedovoljna aplikacija
naučnih znanja u privredu. Prema njenim rečima, kroz inovativne
projeke nauka treba što više da se
približi privredi. Fond za inovativnu delatnost raspisao je novi konkurs za projekte koji bi uključivali
i proizvod.
Profesor Mašinskog fakulteta u Beogradu dr Petar B. Petrović podsetio je na dve decenije stagnacije
naše industrije, naglašavajući da je
prerađivačka industrija uslov prosperiteta. „Danas je 60 odsto naše
industrije zasnovano na niskim
tehnologijama, a samo pet odsto na
visokim. U tim uslovima, u Srbiji
postoji kolizija između onoga kako
bismo hteli da živimo i onoga što
znamo”, rekao je profesor Petrović.
Unaprediti industriju hrane
Podsećajući da je jedna sesija Trećeg foruma posvećena industriji hrane i
strateškim rešenjima za agrar, državni sekretar u Ministarstvu poljoprivrede i trgovine Ljubiša Dimitrijević rekao je da je cilj tog ministarstva
unapređenje osnova za poljoprivrednu proizvodnju kroz subvencije, a
da 1 500 agronoma, 200 šumara, i brojni tehnolozi i drugi stručnjaci
imaju zadatak da edukuju i savetuju, sa ciljem da se primene savremeni
procesi proizvodnje, uz implementaciju savremenih tehnologija. Dimitrijević je naveo da je bilans izvoza agrara pozitivan, ali ne i struktura,
jer uglavnom izvozimo sirovine i proizvode niže faze prerade.
„Naši proizvođači moraju da se preorijentišu na proizvodnju visokokvalitetnih proizvoda usaglašenih sa tehničkim zahtevima i visokim standardima, s posebnim akcentom na ulaganje u razvoj materijalnih i ljudskih
resursa, da bi se uz primenu savremenih marketinških strategija primenio uspešan plasman na domaćem i inotržištu”, zaključio je Dimitrijević.
www.pks.rs
reindustrijalizacija
35
Veliki finalisti – uslov razvoja
Nacionalne tehnološke platforme
Srbije (NTPS) su nov, sveobuhvatni
program tehnološkog oporavka i
razvoja industrije Srbije, izveden iz
programa Evropskih tehnoloških
platformi ETP, sa ciljem intenziviranja i harmonizacije interaktivnih
procesa u trouglu razvoja: nauka–
industrija–investicije. NTPS program je sadržan u Strategiji i politici razvoja industrije Srbije za period
2011–2020. godine, kao jedan od
prioritetnih programa za revitalizaciju i sistematski reinženjering
njenih tehnoloških osnova. Da bi se
došlo do industrije znanja, potrebno je ostvariti: tehnološki razvoj,
inovacije u domenu proizvoda,
procesa, organizacionih struktura
i marketinških aktivnosti, kao i uspostavljanje intenzivne interakcije
između nosilaca naučnoistraživačkih aktivnosti i industrije.
Ekonomske osnove reindustrijalizacije izneo je profesor Ekonomskog fakulteta u Beogradu Dragan
Đuričin, ističući da je zbog primene
naivnog liberalizma Srbija sada u situaciji da ima tranzicioni jaz u proizvodnji od 30 odsto i još 45 odsto u
odnosu na druge zemlje u tranziciji.
Đuričin je ukazao i na dve greške u
monetarnoj politici: Visoke kamate
i neadekvatno korišćenje prihoda
od privatizacije. „Privatizacija u
broj 72
Srbiji tretirala se kao izvoz”, rekao
je dr Đuričin, i naglasio da bi za industriju bilo bolje da su sredstva od
privatizacije iskorišćena za otvaranje razvojne banke.
Predsednik Udruženja korporativnih direktora Srbije Toplica Spasojević rekao je da su za reindustrijalizaciju važna mala i srednja
preduzeća, ali samo kao kooperanti
velikog finaliste, jer samo preko
velikih preduzeća mogu da imaju
razvoj i marketing. Potpredsednica
PKS Vidosava Džagić govorila je o
važnosti izrade tehnoloških mapa
postojećeg stanja industrije. „Posebno zabrinjava mali procenat korišćenja visokih tehnologija od 0,9
odsto u odnosu na niske tehnologije zastupljene sa 49,9 odsto”, rekla
je Džagić i predstavila moguća rešenja postojećih problema, kao i put
kojim bi Srbija trebalo da se kreće
u budućnosti, kako bi kroz plansko
upravljanje industrijskim razvojem
dostigla evropske okvire
M.S.
Međunarodni sajam drveta u Klagenfurtu
Udruženja za šumarstvo i industriju za preradu drveta, celuloze i papira PKS, poziva članice da učestvuju na
ovoj najznačajnijoj manifestaciji u srednjoj i jugoistočnoj Evropi, kako bi pronašli nove poslovne partnere i investitore. Međunarodni sajam drveta u Klagenfurtu, koji se održava od 30. avgusta do 02. septembra, obuhvata pet oblasti – šumarstvo, tehnologiju testerisanja, tehnologiju drvne građe i proizvoda od drveta, stolariju i
opremu, transport, logistiku i biomasu. Sajam predstavlja najvažniju manifestaciju iz ove oblasti u srednjoj i
jugoistočnoj Evropi, a po mišljenju stručnjaka ubraja se u deset najboljih na svetu. Dr Bernard Erler, zamenik
direktora sajma, istakao je da se profil izložbe u mnogome razlikuje od ostalih stručnih manifestacija iz oblasti šumarstva i drvne industrije u Evropi. Posetioci i poslovni ljudi se susreću sa kompletnim procesom, od
seče drveća do obrade masivnog drveta, pa je upravo ovaj koncept zaslužan za višedecenijski uspeh sajma.
Ove godine u Klagenfurtu će se predstaviti 450 vrhunskih preduzeća iz 16 zemalja na izložbenoj površini od
46 000 kvadratnih metara. Očekuje se da će tokom četvorodnevne sajamske manifestacije Klagenfurt, grad u
južnoj Austriji koji ima oko 90 000 stanovnika, posetiti više od 22 000 ljudi iz cele Evrope zainteresovanih za
ovu branšu. Planirano je više izložbenih segmenata u vezi sa šumarskim mašinama tehnologijom dizalica sa
čeličnim užadima, tehnologijom testerisanja, a biće organizovan i niz stručnih manifestacija visokog ranga iz
šumarstva i drvne industrije. Na otvorenom delu sajma planirana je ulica za demonstriranje sečenja drveta,
gde će posetioci moći da vide praktične prezentacije o proizvodnji energije od drveta, odnosno od obaranja,
pomeranja i obrade drveta, sve do proizvodnje piljevine. Biće obeležen i „Međunarodni dan drveta 2012.“,
„Dan šumskih gazdinstava“ u organizaciji Poljoprivredne komore Koruške, kao i kooperaciona berza Privredne komore Austrije. Na konkurs za nagradu za inovacije u vezi sa šumarstvom i drvnom industrijom
mogu da učestvuju sva mala preduzeća koja imaju do 50 radnika, čiji su proizvodi i usluge već prisutni na
tržištu godinu dana, a nagrada će biti uručena na ceremoniji otvaranja sajma.
www.pks.rs
broj 72
36
poljoprivreda
Novosadski sajam
Inovacije u proizvodnji hrane
Po prvi put u okviru 79. Međunarodnog poljoprivrednog sajma u Novom Sadu održana je Izložba agroinovacija, na kojoj su posetioci imali
priliku da vide ukupno 51 inovaciju u raznim oblastima, od poljoprivredne proizvodnje do prehrambenih proizvoda
P
rivredna komora Srbije bila je
glavni partner u organizaciji
Izložbe agroinovacija na 79. Međunarodnom
poljoprivrednom
sajmu u Novom Sadu. Sekretar
Odbora za tehnološke inovacije
PKS dr Danica Mićanović navela
je tri razloga zbog čega je nacionalna asocijacija srpske privrede
odlučila da podrži ovu izložbu.
Prvi je informisanje javnosti o pronalazaštvu, drugi da se promovisanjem pronalazaštva motivišu i
drugi kreativni i inovativni ljudi, a
treći je da kroz ovu izložbu izlagači pronađu tržište na koje bi svoje
inovacije mogli da plasiraju. Ona
je dodala da je dug put od ideje
do inovacije i da je za inovativnu
državu potrebno imati inovativnu
privredu. U tom smislu, znanje je
jedan od navjažnijih resursa koje
treba iskoristiti u razvoju društva.
Ovo je između ostalog istaknuto
i prilikom otvaranja Sajma u Novom Sadu na kome je učestvovalo
1.500 izlagača iz više od 30 zemalja. Sajam je razgledalo oko 250.000
posetilaca iz zemlje i sveta. Zemlja
partner bila je Austrija, dok će to
sledeće godine, na jubilarnoj 80
priredbi biti Hrvatska, koja će od
1. jula 2013. godine biti punopravna članica EU.
Seme dalo dobre rezultate
Dekan Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu dr Ilija Ćosić,
izjavio je da u Vojvodini ima oko
5.000 inovatora od kojih se mnogi
pronalazaštvom bave iz ljubavi, ali
bez institucionalne podrške države
i da je upravo zbog toga značajno
što se organizuje ovakva izložba
inovacija. Direktor Novosadskog
sajma Goran Vasić naglasio je da je
sa izložbom PKS ,,posejano seme”
koje je odmah dalo izuzetne rezultate. Predsednik Vlade Vojvodine
dr Bojan Pajtić istakao je da je u
Pokrajini koja ima najveće mogućnosti za razvoj agrara, poslednjih
pet godina uloženo više od 24 milijarde dinara u taj sektor. U tom periodu, izvoz agrarnih proizvoda iz
Vojvodine porastao je za 2,5 puta, a
fizički obim proizvodnje za oko 10
odsto.
Ministar poljoprivrede u Vladi Srbije Dušan Petrović podvukao je
da je Novosadski sajam najveći
događaj ove vrste u Jugoistočnoj
Evropi i da je to bila prilika da Srbiwww.pks.rs
ja pokaže šta sve može u poljoprivredi. ,,Prošle godine ostvarili smo
izvoz u oblasti agrara i prehrambene industrije vredan 2,7 milijardi
dolara, a ove godine nadam se većoj prodaji robe za oko 500 miliona
dolara”, naglasio je Petrović, i podsetio da Srbija ima sve uslove to i
ostvari, a poljoprivredom se bavi
oko 800.000 ljudi kojima treba stvoriti uslove da od nje mogu da žive i
da stiču profit.
U ime Austrije, zemlje partnera
79. Međunarodnog sajma poljoprivrede, ministar poljoprivrede
Nikolaus Berlakovič istakao je da
je Austrija veoma zainteresovana za svaku saradnju sa Srbijom i
drugim državama na Balkanu, jer
je to, kako je rekao, ,,preduslov da
gradimo zajedničku budućnost u
Evropi”. Austrija je poslednjih 12
godina u Srbiju investirala više od
poljoprivreda
2,8 milijardi evra, što je svrstava
među najveće investitore.
Priznanja Novosadskog sajma za
kvalitet proizvoda na 79. Međunarodnom poljoprivednom sajmu
uručio je potpredsednik Privredne
komore Srbije Miroslav Miletić,
koji je tim povodom rekao da poljoprivrednicima treba obezbediti
atmosferu u kojoj će raditi na dobrobit svih, a u korist budućih generacija.
,,Poljoprivreda je izuzetno važna
privredna grana, posebno za Srbiju, jer će hrana biti sve traženija, a
domaći poljoprivrednici imaju šta
da ponude na tržištima van naše
zemlje”, kaže državni sekretar u
Ministarstvu poljoprivrede i trgovine Ljubiša Dimitriejvić.
Za vreme Sajma uručena su i priznanja ,,Najbolji u agrobiznisu”, a
dobilo ih je 27 pojedinaca, naučnih
institucija i udruženja privrednika.
Za najboljeg menadžera u agrobiznisu za 2011. godinu izabran je
Jaroslav Stupavski, generalni direktor ,,Karneksa” iz Vrbasa.
Naši stručnjaci poznati
u Evropi
,,Zajednička nit koja nas sve povezuje i donosi dobre rezultate je spoj
rada, znanja i nauke, a domaća poljoprivreda i stručnjaci, odavno su
dobro poznati u zemljama Evropske unije”, rekao je direktor Instituta za ratarstvo i povrtarstvo u Novom Sadu dr Borislav Kobiljski,
zahvaljujući se u ime nagrađenih.
On je posebno istakao da su nagrade stečene u veoma teškoj godini
za agrar, što dodatno pokazuje vitalnost domaće poljoprivrede.
Inovacije (njih 51) u hali XII Novosadskog sajma svakodnevno
su privlačile na stotine posetilaca.
Oni su se najduže zadržavali kod
inovacija iz oblasti proizvodnje i
prerade voća i povrća, fitofarmacije, ambalaže, procesne i poljoprivredne tehnike, kao i kod projekata
za uvođenje inovacija u agrobizni-
37
broj 72
Zanimljivosti
Na Sajmu u Novom Sadu bilo je izloženo oko 5.000 živih životinja.
Najteži je bio bik Sopko, težak 1.583 kilograma. Star je tri godine i vlasništvo Radovana Vujčića iz sela Sovdim u opštini Petrovac na Mlavi.
Petogodišnja krava Gracija, vlasništvo Bobana Rajkovića iz sela Parnik, prosečno daje 38 litara mleka dnevno i po tome je bila rekorder
Sajma, jer prosečna mlečnost u Srbiji je 2.700 litara, dok ona daje 7.211
litara godišnje. Pažnju posetilaca privlačio je i ovan Mića II, vlasništvo
farme ,,Čolić” iz Bogatića, koji je težak 197 kilograma, kao i svinja, nerast Tempo, teška čak 500 kilograma, vlasništvo Rolanda Hila iz sela
Doroslove kod Sombora. Zvanično najlepše grlo na Sajmu bila je junica
Bela, vlasništvo Dobrice Miloševića iz Velike Plane.
Kombajn za repu proizvođača ,,Holmer” čija je cena bila 420.000 evra,
bio je najskuplja mašina. Poljoprivredne mašine sa satelitskim navođenjem najčešće su kupovali poljoprivredni proizvođači sa velikim površinama od po nekoliko hiljada hektara. I uvoznici su se pobrinuli da
takva mehanizacija ima pristupačne cene, pa se traktor ,,Džon dir” sa
ovakvom opremom mogao kupiti po ceni od 65.000 do 170.000 evra,
traktor ,,Štajker CB1 6225” s punom opremom i ugrađenim autopilotom koštao je 120.000 evra, bez PDV, a mašine JCB su oko 60.000 evra.
su. Među inovacijama koje su se
našle na štandovima izlagača su
hibridi paradajza, hibridi kupusa,
krastavaca, nove sorte paprike i
mrkve, predstavljeni su tehnološki
postupci za dobijanje vina od kupina i malina, ali i tehnologija dobijanja džema od šipurka. Što se tiče
inovacija u izradi poljoprivrednih
alata i mašina, posetioci su imali
priliku da vide industrijske noževe od višeslojnog čelika i samooštreće raonike, sušaru s pogonom
na sunčevu i električnu energiju,
kombinovanu ratarsku mašinu uz
plugove ravnjače koja može da se
korsiti istovremeno za đubrenje,
pripremu, stabilizaciju zemljišta i
setvu. Bio je izložen i usisivač za
krompirovu zlaticu, biljno ulje za
više prženja i čajne filet kašičice.
Prikazane su inovacije za pčelare,
poput kaveza za proizvodnju mladih matica i oprema za odgajivanje
matica
B. Gulan
Nacionalni program ruralnog razvoja
Ministarstvo poljoprivrede Vlade Srbije najavilo je početak izrade nacionalnog programa ruralnog razvoja od 2014. do 2020. godine. I stočare
u Srbiji očekuju bolji dani. Ova grana je zapostavljena, o čemu govori
podatak da u Srbiji po hektaru imamo manje od 0,30 grla stoke, što je
karakteristika nerazvijenih zemalja. Najavljeno je da će Vlada uskoro
subvencionisati tov teladi sa 50 evra po grlu i prasadi sa pet evra po
grlu. Cilj je da se poveća proizvodnja mesa, koja danas u Srbiji iznosi
oko 450.000 tona godišnje. Cilj je da se narednih godina ta proizvodnja
poveća na 650.000 tona, koliko je bilo i pre dve decenije. Na taj način
će se povećati i potrošnja mesa u zemlji koja iznosi svega 43 kilograma
po stanovniku, dok je pre 20 godina bila 65 kilograma. Povećanje broja
stoke u zemlji značiće i manji uvoz mesa.
www.pks.rs
broj 72
38
finansije
Dejvid Šoh, predsednik Srpske asocijacije privatnih investicionih fondova
Privatni investicioni fond
stupa na scenu
U sportu, kao i u životu, timovi najboljih trenera pobeđuju, a privatni
investicioni fondovi nastoje da imaju najbolje trenere
S
kupe pozajmice, visoke kamatne stope, velike provizije, teškoće prilikom obezbeđivanja kredita, ograničeni iznosi, dovoljan
su razlog da se preduzeća u Srbiji
upoznaju sa novim načinima finansiranja, kao što su poslovni andjeli,
rizični kapital, privatni investicioni fondovi. Dejvid Šoh, predsednik
Srpske asocijacije privatnih investicionih fondova smatra da je došlo
vreme da privatni investicioni fond
stupi na scenu i odigra svoju pravu
ulogu u razvoju zemlje. Međutim, to
se neće desiti sve dok se sposobnosti
menadžera srpskih preduzetnika
značajno ne unaprede, smatra Šoh.
Na sastanku u PKS krajem aprila,
konstatovano je da je privrednicima neophodna edukacija o novim
načinima finansiranja. O kakvim
fondovima je reč?
Postoje različite vrste fondova u Srbiji, ali i programa obuke, neophodnih
za pristup ovim izvorima finansiranja širom sveta. U Srbiji su dostupni
individualni investitori, takozvani
anđeli koji finansiraju projekte sa
početnim kapitalom iz sopstvenog
privatnog kapitala, odnosno štednje,
koji se kreće od 10.000 do 100.000
evra, zatim, državne subvencije, u
rasponu od 50.000 do 250.000 evra,
mali privatni investicioni fondovi na
skali od jedan do pet miliona evra i
srednji i veliki privatni investicioni fondovi, opredeljeni projektima
vrednim od pet do 50 miliona evra.
Nedavno ste rekli da su ideja,
menadžment i kapital uslovi za
pokretanje posla u Srbiji. U kojoj
meri su ti uslovi ispunjeni ?
Koliki je obim sredstava privatnih investicionih fondova u Srbiji
i da li zadovoljava realne potrebe?
U Srbiji, vidim, postoji mnogo ideja i
mogućnosti na tržištu, ali nedostaje
ponuda na tom polju. Što se tiče sposobnosti menadžmenta, smatram da
se ovo polje razvija, ali još nedostaje
ponuda čvrstih menadžment timova.
Dostupnost kapitala je najproblematičnija. U vreme pre krize, postojalo
je mišljenje da je bankarski fond beskonačan i uloga privatnih investicionih fondova je bila ograničena.
Sada kada se bankovni fond znatno
„spustio“, vreme je da privatni investicioni fond stupi na scenu i odigra
svoju pravu ulogu u razvoju zemlje.
Međutim, to se neće desiti sve dok
se sposobnosti profesionalnog menadžmenta srpskih preduzetnika ne
razviju i podignu na jedan viši nivo.
Nedostaju i formalni podaci o ovoj industriji, ali većina procenjuje da privatni investicioni fondovi u Srbiji do
danas iznose nekoliko milijardi evra.
Što se tiče potražnje u Srbiji, postoji
izvesno interesovanje za privatnim
investicionim fondovima u rasponu
od preko jedne milijarde evra za više
od deset narednih godina. Ukoliko
uslovi u Srbiji budu dobri, zemlja
može da rasporedi unutrašnje investicije od institucionalnih fondova u
rasponu od 50 do 100 milliona godišnje. Mnoge druge zemlje Centralne i
Jugoistočne Evrope uživaju privatne
investicione fondove koji se kreću od
0,2 do 0,4 odsto BDP godišnje. Kada
se ova stopa primeni na BDP Srbije
od prosečno 30 milijardi evra, dobija
www.pks.rs
39
finansije
se godišnja stopa privatnih investicionih fondova od 60 do 120 miliona
evra godišnje.
Koje su prednosti ovakvog tipa
ulaganja za privrednike?
Privatni investicioni fond veoma
je važan u fazi osnivanja i proširenja kompanije, naročito u ranim
fazama razvoja, kada je bankovno
finansiranje manje dostupno. Štaviše, privatni investicioni fond nastoji da sarađuje vrlo blisko sa menadžmentom kompanija.
Možete li navesti neke primere firmi koje su postale uspešne zahvaljujući podršci privatnih investicionih fondova, u svetu, odnosno
regionu?
Među uspešnim globalnim kompanijama, koje su podržali privatni investicioni fondovi su: Alcatel Lucent, Amazon.com, AOL,
Electronic Arts, Facebook, Google,
Harrah s Casiono s, Hilton Hotels,
Hyatt Hotels, Intel, Skype, Starbucks Coffee, Toys R Us, Twitter.
U Srbiji, takvu podršku imali su
Bambi, Gomex, Knjaz Miloš, Logo,
Orion Telekom, PC centar, Serbian
Broadband (SBB).
Da li Srpska asocijacija privatnih
investicionih fondova planira
neke zajedničke aktivnosti sa Privrednom komorom Srbije u oblasti obrazovanja preduzetnika ?
broj 72
Inicijativa za izmene Zakona o poreskom postupku
Kontrola poreza nije
posao banaka
Odbor za bankarstvo i osiguranje PKS pokreće
inicijativu da se ukine član 30a Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, kojim se banke obavezuju da od 1. jula ove godine vrše kontrolu naplate poreza i doprinosa na
zarade
Z
akonom o poreskom postupku
i poreskoj administraciji, čija
primena počinje 1. jula ove godine, od banke se zahteva da ako na
računu isplatioca nema dovoljno
sredstava za istovremenu isplatu
zarade i poreza i doprinosa, dozvoli isplatu samo srazmernog dela
zarade, uz plaćanje odgovarajućeg
poreza i doprinosa. S druge strane, po važećem Zakonu o platnom
prometu, banka je dužna da izvrši
nalog za plaćanje koji je izdao pošiljalac, tako da su ova dva zakona
u koliziji.
„Neprimenjivanje člana 30a Zakona o Poreskom postupku i poreskoj
administraciji sankcioniše se kaznom u visini neplaćenih poreza i
Da, definitivno. Posle jednog veoma
uspešnog panela koji su zajednički
sufinansirali Privredna komora Srbije I SPEA, koji je bio organizovan
u PKS, sada tražimo jedan širi događaj kako bismo podržali sprovođenje obuke sledeće grupe srpskih
preduzetnika. Nadamo se da ćemo
sarađivati sa PKS kako bismo razvili
programe obuke, radi podrške lokalnim preduzetnicima
N. Mitrović
www.pks.rs
doprinosa, uvećanom za 50 odsto,
a propisana je i kazna za odgovorno lice u banci”, rekla je Branislava
Žunjić, sekretar Odbora za bankarstvo i osiguranje PKS na sednici Odbora. „PKS je još u izradi
nacrta ukazala na nelogičnost da
banke vrše kontrolu naplate poreza i doprinosa, jer je to pitanje u
nadležnosti Poreske uprave, dok je
nadležnost banaka platni promet”,
podsetila je Žunjić.
„Kako primena Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji počinje 1. jula ove godine, a
Ministarstvo finansija još uvek nije
završilo softver za obračun poreza i
doprinosa na zarade, banke očekuju
velike probleme i kašnjenja u isplati
broj 72
zarada. Osim toga, nisu pripremljena ni podzakonska akta vezana za
slučaj kada jedno pravno lice ima
više računa ili za elektronsko plaćanje”, rekao je Vladimir Čupić,
predsednik Odbora za bankarstvo i
osiguranje PKS i predsednik Izvršnog odbora Hipo Alpe Adria banke.
„Međutim, suštinsko pitanje je da li
posao naplate poreza i doprinosa na
zarade pripada bankama kao finansijskim institucijama u privatnom
sektoru ili Poreskoj upravi kao državnoj instituciji”, rekao je Čupić.
Predstavnici bankarskog sektora
složili su se da se pokrene inicijativa,
koju podržava i Udruženje banaka,
za ukidanje člana 30a koji predviđa
da kontrolu naplate poreza i doprinosa na zarade vrše banke, kao i članove koji predviđaju kaznene mere.
„Predlog za izmenu Zakona, brisanjem ovih članova, može direktno
Skupštini da uputi Narodna banka
Srbije, koja ima pravo predlaganja
zakonskih propisa iz svog domena”,
rekla je Branislava Žunjić.
„Kako je Zakon već usvojen, treba
raditi na dva koloseka”, rekao je
potpredsednik PKS Slobodan Samardžić. Moraju se vršiti sve neophodne pripreme da bi realizacija ovih odredbi Zakona počela, ali
istovremeno, na drugom koloseku,
treba u razgovoru sa predstavnicima Ministarstva finansija doći do
rešenja koja će biti u zajedničkom
interesu.
„Ukoliko inicijativa da se Zakon izmeni ne bude dala rezultate u odgovarajućem roku, predstavnici banaka su zatražili produženje roka u
kome će banke početi da kontrolišu
uplatu poreza i doprinosa, jer nisu
tehnički spremne za taj posao”,
izjavio je predsednik Odbora Vladimir Čupić. I Udruženje poslodavaca Srbije podržalo je ove stavove i
takođe je pokrenulo inicijativu za
ukidanje „obaveze” banaka da kontrolišu uplate poreza i doprinosa na
zarade, koje poslodavac isplaćuje
zaposlenima.
Inicijativa PKS u daljem postup-
40
finansije
Poreska uprava brani Zakon
Direktor Poreske uprave (PU) Dragutin Radosavljević ocenio je, povodom inicijative koju pokreću bankari, da je gubitak prihoda mogući
motiv protivljenja banaka da od 1. jula budu uključene u sistem kontrole uplate poreza i doprinosa na zarade. Na osnovu izmena Zakona
o poreskom postupku i poreskoj administraciji banke bi od 1. jula trebalo da budu uključene u sistem kontrole uplate poreza i doprinosa
na zarade, što je direktor Radosavljević podržao. Radosavljević je rekao kako je zakon dobar, jer štiti zaposlene i sprečava kršenje zakona,
a „da posao kontrole uplate poreza i doprinosa ostaje u nadležnosti
PU”. Direktor PU je naveo da će banke samo sprečiti da poslodavci
krše zakon, jer više neće moći da isplaćuju isključivo zaradu bez poreza i doprinosa.
„Poslodavci više neće uplaćivati na četiri računa. Od 1. jula biće jedan
račun − nema više računa za zdravstvo, za penzionere, za nezaposlene i
porez na zarade”, rekao je Radosavljević i dodao da će privrednici biti u
dobitku, a građani će biti sigurni da im poslodavac uplaćuje doprinose.
ku dala je rezultate. Iako formalno
nije izvršna izmena Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, banke od 1. jula neće vršiti
kontrolu uplate poreza i doprinosa.
Postignut je dogovor da banke u
ovoj fazi dnevno izveštavaju PU o
izvršenim nalozima preduzeća za
isplatu zarada. Kontrolu obračuna i plaćanja ovih obaveza, kao i do sada
vrsice PU
M.S.
Visoko učešće rizičnih plasmana
Na sednici Odbora za bankarstvo i osiguranje PKS razmatrane su
mogućnosti za rešavanje problema visokog učešća rizičnih plasmana
(NLP) u ukupnim plasmanima u Srbiji. „Učešće problematičnih kredita, onih koji su u docnji duže od 90 dana, u ukupno odobrenim kreditima u 2011. iznosilo je 19,27 odsto, što je najviše u regionu. Bilansi
privrede pokazali bi da je udeo rizičnih kredita još veći i iznosi čak
30 odsto”, rekao je Vladimir Čupić. „Vlada i NBS su svojim merama
podržale restrukturiranje kredita odobrenih privredi”, rekao je Čupić i
dodao da očekuje da će Zakon o sporazumnom finansijskom restrukturiranju privrednih društava, koji je odskora počeo da se primenjuje,
dati značajnije rezultate.
Predstavnica Narodne banke Srbije rekla je da je učešće problematičnih kredita u ukupno odobrenim kreditima visoko, ali je pozitivno to
što je i dalje zadovoljavajuća pokrivenost ovih kredita rezervama (113
odsto), iako je ova pokrivenost nešto manja nego u prethodnom periodu.
Članovi Odbora za bankarstvo i osiguranje PKS predložili su izmenu Odluke o upravljanju rizicima, kojom bi se omogućilo bankama da
dospela potraživanja od pravnih lica mogu ustupiti ne samo pravnim
licima koja se bave finansijskom delatnošću, već i drugim zainteresovanim pravnim licima. Takođe, predložena je i izmena u odluci o klasifikaciji bilansne aktive i vanbilansnih stavki banke.
www.pks.rs
klasteri
41
broj 72
Danka Milojković, predsednica Saveta za klastere PKS
Saradnja kuće klastera
i institucija
Klasteri su napredovali u svom dosadašnjem
radu, ali ih treba staviti u fokus malih i srednjih preduzeća, radi još boljih rezultata. Neophodno strateško planiranje razvoja klastera,
kaže Danka Milojković
O
d udruživanja u klastere preduzeća očekuju bolju informisanost, efikasniju promociju i povezivanje s potencijalnim partnerima,
ali i zajedničke nastupe na sajmovima radi razvoja biznisa, ocenjeno je
na trećoj redovnoj sednici Saveta za
klastere u Privrednoj komori Srbije.
Ukazano je i da treba raditi na edukaciji članova, vezanoj za izradu
projekata kojima će konkurisati za
sredstva. Predloženo je i da se sve
regionalne komore uključe u rad
Saveta kroz formiranje klastera u
svom regionu, kao i da se u regionalnim komorama ponovo predstavi značaj i rad klastera.
Na III sednici Saveta za klastere PKS najavljeno je potpisivanje
Memoranduma o saradnji između
danskog programa za lokalni ekonomski razvoj na Balkanu LEDIB,
LEDIB Kuće klastera i PKS.
Predsednica Saveta za klastere
PKS i koordinator LEDIB programa Danka Milojković za „Korak”
predstavlja klastere kao novi način
poslovnog razmišljanja.
Predmet ovog Memoranduma je
saradnja PKS, LEDIB programa i
Kuće klastera u oblasti zalaganja
za strateški razvoj klastera u Srbiji. Program lokalnog ekonomskog
razvoja na Balkanu je petogodišnji program za podršku lokalnom
ekonomskom razvoju sa fokusom
na razvoj sektora malih i srednjih
preduzeća (MSP). LEDIB je finansi-
ran od strane Susedskog programa
Ministarstva inostranih poslova
Danske i obuhvata dve komponente: stvaranje povoljnog poslovnog
okruženja i razvoj MSP.
Kako se realizuju te dve komponente?
Prva komponenta podržava lokalne vlasti u kreiranju povoljnog poslovnog okruženja za razvoj MSP,
promoviše dijalog između javnog
i privatnog sektora i podržava
poslovne organizacije koje se zalažu za potrebe MSP. Druga komponenta koja se odnosi na razvoj
MSP, podržava MSP kroz razvoj
klastera, razvoj službi poslovnog
razvoja i finansiranje MSP. Fokus
programa je uspostavljanje sinergije između mera podrške i pomoći za uspostavljanje i pružanje
vidljivih primera dobre prakse za
razvoj MSP.
Kako ocenjujete saradnju klastera
i institucija?
Uz podršku LEDIB programa, Kuća
klastera biće zadužena za tehničku
podršku svim članicama i pridruženim članicama Saveta za klastere
PKS i ostalim zainteresovanim klasterima u Srbiji u oblasti realizacije
definisanih ciljeva saradnje.
Partnerstvo LEDIB kuće klastera sa
institucijama nacionalnog i regiowww.pks.rs
nalnog značaja, kao što je Privredna komora Srbije, doprinose ostvarenju vizije i misije LEDIB kuće
klastera – prerastanje u nacionalnu
platformu za razvoj klastera i jednog od ključnih nosilaca održivog
ekonomskog razvoja u Srbiji.
Od čega zavisi uspešnost jednog
klastera?
Na uspešnost jednog klastera mogu
uticati brojni faktori, od spremnosti
kompanija da se menjaju, podrške
javnog sektora klasterima, umreženost i saradnja kompanija, posvećenost i motivacija ljudi i profesionalan klaster fasilitator.
Klasteri su važni, jer vode većoj
inovativnosti, povećanju zaposlenosti, većem ekonomskom rastu,
doprinose preduzetništvu.
Šta je klaster fasilitator?
Razvoj klastera u Srbiji uslovio je
potrebu za uspostavljanjem novog
zanimanja – klaster fasilitator. On
upravlja klasterom i njegovim razvojem, što znači da je u pitanju
stručni saradnik sa jasnim ciljem,
znanjem, iskustvom, liderskim
sposobnostima, poslovnim vezama. Njegovo znanje i veštine uticaće na nivo podrške koju će klaster
imati, a time i na njegov razvoj
N.Mitrović
broj 72
42
klasteri
Slađana Milojević, menadžerka klastera FACTS
Partnerstvo,
rešenje za mala
preduzeća
U početnoj fazi rada, obe vrste
pomoći, i finansijska i tehnička,
značajne su za održivost klastera.
Uključivanje obrazovnih
institucija u klaster smatramo
važnim, jer sinergijsko delovanje
privrede i akademija doprinosi
inovacijama i konkurentnosti,
kaže Slađana Milojević
M
eđusobno povezana preduzeća, koja funkcionišu kao
mrežni sistem, lakše koriste državne subvencije, a mogućnost da zajedničkim nabavkama kupe jeftinije sirovine čini ih konkurentnijim.
Mala firma, udružena u klaster,
ima lakši pristup dobavljačima,
uštede prilikom primene propisa
i investiranja u razvoj novih proizvoda i usluga, kvalitetniju razmenu tehničko-tehnoloških znanja i
informacija. Zajednički izlazak na
domaće i strano tržište takođe je
moguća prednost udruživanja u
klaster. Tako je u teoriji, a kako u
realnosti funkcioniše jedan od klastera u Srbiji, za „Korak” govori
menadžerka FACTS-a Slađana Milojević.
Kakvo je trenutno stanje u tekstilnoj i odevnoj industriji u Srbiji i
šta je konkretno dovelo do potrebe za udruživanjem?
Poslovanje u tekstilnoj industriji Srbije nije lako, uostalom, kao
ni u većini zemalja u okruženju.
Konkretan razlog koji je doveo do
udruživanja 15 privatnih firmi i tri
akademske institucije je zajednička
želja da udruženi ostvarimo veći
uticaj na dešavanja u tekstilnoj industriji, pokušamo da je mapiramo
kao strategijsku granu industrije u
Srbiji, a time povećamo vidljivost
same grane i konkurentnost naših
firmi, članica klastera.
Šta kompanije dobijaju udruživanjem u klastere ?
Prednost firmi koje su članice klastera FACTS je u tome što poseduju
dobar potencijal za napredak, bilo
da je reč o firmama koje imaju svoje
robne marke ili su proizvodno orijentisane. Udruženi u klaster dobijaju veću mogućnost raspoloživih
informacija, kako jedni između
drugih tako i od strane relevantnih
institucija sa kojima klaster sarađuje. Prednost je u mogućem zajedničkom nastupu u inostranstvu u
smislu povećanja izvoza, ali i mowww.pks.rs
gućnost smanjenja troškova prilikom određenih zajedničkih nabavki i nastupa u pregovorima.
Koje su najvažnije dosadašnje aktivnosti vašeg klastera?
Najznačajnije je uspešno lobiranje
klastera za vreme ekonomske krize kod Agencije AOFI i ostvaren
rezultat da se firmama članicama
klastera FACTS odobri povoljnija
kamatna stopa za kreditiranje. Takođe, zajednička aktivnost klastera
i SIEPA i organizovanje B2B susreta u Istanbulu preko Evropske mreže preduzetništva. Tom prilikom,
članice klastera FACTS uštedele su
između 20 i 25 odsto u odnosu na
dotadašnju nabavnu cenu osnovnog i pratećeg repromaterijala. Za
vreme trodnevnih B2B susreta u
Istanbulu, održano je 157 međusobnih sastanaka naših firmi i turskih proizvođača.
Radi promocije i pristupa postojećim i nastupajućim modnim trendovima, kako na domaćem tako
klasteri
na međunarodnom tržištu, klaster
FACTS je uspostavio strateško
partnerstvo sa londonskom konsultantskom kućom WGSN International. Firmama članicama to
partnerstvo donelo je uštedu od
ukupno 20 000 eura zbog zajedničke kupovine prava pristupa serveru WGSN. Firmama članicama
klastera FACTS i akademskim institucijama, klaster je učinio dostupnim on-line alate koje već godinu
dana koriste u kreiranju svojih proizvoda, robnih marki, ali i servisa.
Koliko je bitno uključivanje obrazovnih institucija u klaster i koju
vrstu saradnje sa njima ostvarujete?
Uključivanje obrazovnih institucija u klaster smatramo jako važnim,
jer sinergijsko delovanje privrede i
akademija doprinosi inovacijama,
konkurentnosti, a time i boljoj vidljivosti same grane, što je cilj klastera. Studenti kroz stručnu praksu u
našim firmama članicama dobijaju
praktična znanja, a kompanije razvijaju novu potencijalnu radnu
snagu koju će u budućnosti koristiti
kao konkurentsku prednost. Jedan
od osnovnih zajedničkih problema
naših članica je nedostatak stručne
radne snage u određenim oblastima.
Verujemo da radeći zajedno, s našim
partnerima iz akademskih institucija i stručnih škola, možemo prevazići ove probleme.
Da li ste koristili tehničku i finansijsku podršku nekih državnih
institucija?
Klaster je registrovan kao neprofitna organizacija i s tim u vezi finansijska pomoć koju smo dobili od
Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja kroz Program razvoja
inovativnih klastera, za nas je jako
značajna. Tehnička pomoć koju je
klaster FACTS imao od strane Projekta SECEP EU, takođe je imala
važnu ulogu u razvoju našeg klastera. Od samog početka uspostav-
43
ljanja klastera, dva stručna konsultanta u okviru Projekta SECEP EU,
radili su sa našim klasterom i pomagali nam u podizanju operativnog i administrativnog kapaciteta.
U početnoj fazi rada klastera, obe
vrste pomoći, i finansijska i tehnička, imaju veliki značaj u održivosti
samog klastera. Klaster je aktivan
kada su u pitanju javni pozivi i
pozivi na projekte. Odazivao se na
pozive kod SIEPA, NARR i MERR,
ali očekujemo i odgovor u vezi s
prijavom klastera FACTS zajedno
sa tekstilnim klasterima iz jugoistočne Evrope za SEE IPA projekat.
Na kojim stranim tržištima su
najzastupljeniji proizvodi članica
FACTS klastera?
Proizvodi firmi članica klastera
FACTS najzastupljeniji su na tržištu bivše Jugoslavije u svim većim
i značajnijim gradovima bivših
zemalja YU, ali pojedine članice
ostvaruju prodaju i u Nemačkoj,
Austriji, Norveškoj, Holandiji, Rusiji. Jedna od firmi članica izvozi
svoje proizvode u Ameriku. Ukupno ostvareni izvoz firmi članica
klastera FACTS iznosi 11,5 miliona
evra, a ukupni promet oko 45 miliona evra na godišnjem nivou.
Kako gledate na konkurenciju u
ovom sektoru koja je veoma izražena svuda u svetu?
Pristup FACTS-u
Prijem u članstvo klastera
FACTS je otvoreno. Potrebno je da firme budu tekstilnoprozivodne, da imaju svest da
udružene mogu pojačati svoju
konkurentnost i poslovnu efikasnost i da popune Prijavu našeg
Klastera na sajtu: www.clusterfacts.org.rs, a Skupština klastera FACTS odlučuje o njihovom
prijemu.
www.pks.rs
broj 72
Firme članice klastera FACTS oslanjaju se na kvalitet svojih proizvoda,
dobru logistiku i dizajn. Prednost
niske cene u zemljama Dalekog
Istoka ne može biti oblast interesovanja za naše firme, pa s tim u vezi,
firme ulažu u inovativne procese
proizvodnje, nabavku novih softvera, prate se najvažniji i najznačajniji
modni sajmovi, dešavanja u modnoj
industriji i tendencije u svetu, ulaže se u edukaciju sopstvene radne
snage, ali se koriste i znanja stranih
konsultanata i eksperata iz oblasti
koje su značajne za konkurenciju
na globalnom tržištu. Međutim, da
bi bili konkurentniji i na domaćem i
globalnom tržištu, potrebna je veća
podrška naše Vlade kroz razna ministarstva, počev od Ministarstva
ekonomije, finansija, pa do prosvete.
Potrebno je odobriti olakšice prilikom plaćanja PDV koji bi se plaćao
po naplati prodate robe, potrebno je
smanjiti poreze i doprinose za zaposlene u tekstilnoj industriji, ne samo
radi veće zarade već radi veće zaposlenosti ljudi u tekstilnoj industriji, i
na taj način je učiniti atraktivnom za
mladi kadar, odobriti podsticaj izvoza kroz sufinansiranje, a ne samo
refundiranje određenih troškova,
otvoriti mogućnost subvencija za
izvoz gotovih tekstilnih proizvoda,
dati konkretne subvencije za investicije u tehnološki razvoj i obrazovni
sistem prilagoditi realnim potrebama naše privrede. Sve ovo, tekstilnu
idustriju ne samo da će održati, već
će je ojačati i učiniti globalnim takmacom.
Kako Vi, kao menadžer asocijacije,
vidite vaš klaster u budućnosti?
Kao respektabilnu, uspešnu organizaciju, u čijem će sastavu biti većina
ozbiljnih tekstilnih firmi iz Srbije i kao
vodeću organizaciju podrške u jačanju opšte ekonomske konkurentnosti
preduzeća vezanih za tekstil i tekstilnu industriju u celini, u čitavoj Republici Srbiji i regionu
N. Mitrović
broj 72
44
turizam
Nove delatnosti u seoskim područjima
Turizam pokreće ruralnu ekonomiju
Gotovo 85 odsto teritorije Republike Srbije čine ruralna područja u kojima živi između 44 i 55 odsto populacije, a 41 odsto BDP-a potiče iz tih
područja. Neophodno je da se Srbija što bolje pripremi za korišćenje
pretpristupnih fondova EU u oblasti ruralnog razvoja
R
uralni turizam je ključni katalizator i pokretač ruralne ekonomije, novih poslovnih inicijativa i
razvoja sinergija između postojeće
poljoprivredne proizvodnje i turizma, kaže šef Odseka za ruralni razvoj u Ministarstvu poljoprivrede,
šumarstva i vodoprivrede Dragan
Mirković.
„Prema OECD klasifikaciji, 85 odsto teritorije Republike Srbije čine
ruralna područja u kojima živi između 44 i 55 odsto populacije”, naveo je Mirković na sednici Grupacije za ruralni turizam Udruženja za
turizam i ugostiteljstvo PKS. Oko
75 odsto stanovništva u ruralnoj
sredini bavi se poljoprivredom za
sopstvene potrebe, a procenjuje se
da 41 odsto BDP-a potiče iz tih područja.
Sve veći fokus stavlja se na diversifikaciju ruralne ekonomije i nepoljoprivrede, na nove vrste delatnosti, a podaci pokazuju da su žene i
siromašni najviše pogođeni problemima koji opterećuju ruralna područja, jer su najčešće u situaciji da
se bave porodičnim delatnostima i
da im se to ne plaća. U tom smislu,
oni su potencijalni nosioci posla.
Po oceni Mirkovića, neophodno
je unapređenje domaćeg ruralnog
turizma do nivoa koji postoji u
zemljama u okruženju. Od 2006.
do 2008. godine oko 173 korisnika
iskoristilo je podsticaje za razvoj
seoskog turizma, u vrednosti od
91,6 miliona dinara. Deo sredstava
odobravan je u vidu predfinansiranja, koje je podrazumevalo povrawww.pks.rs
turizam
ćaj, što svedoči o tome da su korisnici verovali u svoju ideju.
„Vladin Nacionalni program ruralnog razvoja kompatibilan je
sa IPARD programom”, naveo je
Mirković, ukazujući da predstojeće dve godine treba dobro iskoristiti za pripremu za korišćenje
sredstava fondova Evropske unije.
Do kraja iduće godine očekuje se
akreditacija radi dozvole za raspisivanje poziva. On je predstavio
programiranje mera diversifikacije
ruralne ekonomije za IPARD fondove 2014–2020. Investicije će obuhvatiti rekonstrukciju objekata i
nabavku nove opreme za skladištenje, preradu i pakovanje primarnih
poljoprivrednih proizvoda, šumskih plodova, lekovitog bilja, vina
i rakije. Investicije se usmeravaju u
konverziju proizvodnje prema gajenju koza i ovaca, za proizvodnju
mleka, gajenje gljiva, bavljenje pčelarstvom, gajenje lekovitog, začinskog i aromatičnog bilja.
Biće podržane i nepoljoprivredne
delatnosti na selu, kao što su izgradnja, rekonstrukcija i adaptacija
autentičnih tradicionalnih objekata
45
(smeštajni i ugostiteljski kapaciteti,
vodenice, vinski podrumi, valjarice), zatim razvoj rekreativnih prostora za turističke aktivnosti i očuvanje starih zanata.
Ciljevi IPARD programa od 2014.
do 2020. zasnivaju se na prioritetima, kao što su: podsticanje transfera
znanja i inovacija u poljoprivredi,
šumarstvu i ruralnim oblastima,
jačanje konkurentnosti i održivosti
poljoprivrednih gazdinstava, promovisanje organizacije lanca proizvodnje hrane, upravljanja rizicima
u poljoprivredi i restauracija, očuvanje i jačanje ekosistema povezanih s
poljoprivredom i šumarstvom, kao
i promovisanje socijalne inkluzije,
smanjenja siromaštva i ekonomskog
razvoja u ruralnim oblastima.
Novina u odnosu na dosadašnji
program jeste što proizvod može
biti nepoljoprivredni, zatim obezbeđena je veća podrška za mlade
farmere, zajedničke i integrisane
projekte, investicije u oblasti sa prirodnim ograničenjima, kao i investicije u European Innovation Partnership. Za razliku od dosadašnjih
prioriteta, među kojima je bilo po-
broj 72
vezivanje više regiona i institucija,
potenciraće se na stvaranju mikroregiona.
Savetnik u Udruženju za poljoprivredu PKS Nenad Budimović
predstavio je članovima Grupacije
HACCP sistem u seoskim domaćinstvima koja pružaju ugostiteljske usluge. Tradicionalni metod
spremanja hrane mora da bude u
skladu sa Zakonom o bezbednosti
hrane i dobrom higijenskom i proizvođačkom praksom, iako, prema rečima Budimovića, primena
HACCP sistema ne obavezuje na
sertifikaciju. Iskustva na terenu pokazuju da je neophodna edukacija
inspektora i seoskih domaćina.
Inspekcija bi trebalo da bude preventiva, a ne kazna i obeshrabrenje
za seoske domaćine, međutim, nedostaje dobar pravilnik i procedura, koji bi utvrdili listu prioriteta
koje inspektori kontrolišu, istaknuto je u diskusiji članova Grupacije.
Jedna od mogućnosti unapređenja
turističke ponude ruralnog područja jeste formiranje klastera, rečeno je na sastanku
N. Mitrović
Prvi prolećni susreti menadžera hotelskih domaćinstava
Hotelsko domaćinstvo predstavlja srce svakog hotela i jedan od najvažnijih segmenata poslovanja, koji u
velikoj meri utiče na uspeh poslovanja i zadovoljstvo gosta, ukazano na prvim prolećnim susretima menadžera hotelskih domaćinstava. Sekretar Udruženja za turizam i ugostiteljstvo Privredne komore Srbije
Dragana Šabić podsetila je da je Grupacija menadžera hotelskih domaćinstava formirana u Privrednoj
komori Srbije, na inicijativu ugostiteljskih poslenika koji su prepoznali opredeljenje i stalnu borbu PKS za
poboljšavanje uslova poslovanja privrednika, radi ostvarivanja što boljih rezultata. Prema njenim rečima,
grupacija je počela da radi u martu 2008. godine. Dragana Šabić ukazala je da je cilj organizatora bio da
prolećnim susretima podrži nastojanja menadžmenta hotela da ostvare veći prihod i tako što će se, naročito u oblasti održavanja hotela, dugoročno fokusirati na racionalizaciju troškova, pre svega, uvođenjem
ekoloških proizvoda koji zadovoljavaju neophodne standarde kvaliteta i predstavljaju potvrdu društveno
odgovornog ponašanja korisnika. Ona je poželela učesnicima da prolećni susreti postanu tradicionalni,
poput Foruma menadžera hotelskih domaćinstava koji se u novembru održava deveti put. „U praksi,
srednji i mali hoteli u Srbiji uglavnom nemaju menadžera hotelskog domaćinstva, već se o svemu stara
šef hotelskog domaćinstva ili šef recepcije, koji organizuje rad na osnovu potreba, a i sam obavlja određene poslove. Šef je odgovoran za rad sobarica, za higijenu i vešeraj i kontroliše urađeno, dok u velikim
hotelima menadžer hotelskog domaćinstva, u saradnji sa svojim saradnicima planira, organizuje, vodi i
kontroliše rad hotela i svog odeljenja, a odgovara za sobarice, higijenu hotela, vešeraj, cvećaru, dekoratera, obuku zaposlenih, angažovanje spoljnih saradnika i usklađenost troškova sa planom menadžmenta”,
naveo je vlasnik agencije HT Rade Samčević.
www.pks.rs
broj 72
46
grupacije
Miomir Nikolić, direktor „Farmalogist holdinga”, predsednik
Grupacije veledrogerija PKS
Finansijska disciplina
i jasna odgovornost
Nikolić: Rešenje nelikvidnosti u
farmaceutskom sektoru vidim u
uspostavljanju racionalnog i održivog
sistema finansiranja, zasnovanog na
finansijskoj disciplini i jasnim
odgovornostima svih činilaca
U
aprilu ove godine Miomir Nikolić, direktor „Farmalogist
holdinga”, ponovo je izabran za
predsednika Grupacije veledrogerija
PKS, koja je prošle godine obeležila
jubilej – 10 godina rada. Jednoglasnom odlukom poveren mu je novi
dvogodišnji mandat. To je priznanje za rad i postignute rezultate, ali
s druge strane, po Nikolićevim rečima, velika obaveza, s obzirom na
položaj u kojem se nalazi farmaceutski sektor i ekonomsko okruženje
u kojem obavljamo svoju delatnost.
Nikolić je zadovoljan i ponosan na
rezultate Grupacije veledrogerija u
protekle dve godine, od kojih izdvaja činjenicu da su prihvaćeni kao partner države i aktivan, nezaobilazni
učesnik u donošenju propisa i drugih sektorskih odluka, prijem novih
članica, unapređenje komunikacije
sa državnim institucijama, pre svega sa Ministarstvom zdravlja i Republičkim fondom za zdravstveno
osiguranje (RFZO), zatim sa Ministarstvom životne sredine, rudarstva
i prostornog planiranja, Upravom za
civilnu zaštitu i Sektorom za vanredne situacije MUP RS. Rad Grupacije
veledrogerija značajno je unapređen
i u pogledu edukacije članova.
Ko su članice Grupacije, koliki im
je udeo na tržištu lekova Srbije?
Grupaciju velerogerija čini 20 veledrogerija: „Phoenix Pharma” iz
Beograda, „Farmalogist” iz Beograda, „PharmaSwiss” iz Beograda, „Erma” iz Beograda, „Vega”
iz Valjeva, „Farmacija Korp. Internacional” iz Beograda, „Anlek” iz
Beograda, „Medicom” iz Šapca,
„Inpharm” iz Beograda, „Acterna”
iz Vršca, „Šumadijalek” iz Čačka,
„Farmeks” iz Pančeva, „Beohem 3”
iz Beograda, „Unifarm AD” iz Beograda, „Polo” iz Vršca, „Primax” iz
Beograda, „Jugohemija Farmacija”
iz Beograda, „Vetfarm” iz Beograda, „Unihemkom” iz Novog Sada i
„Velefarm” iz Beograda.
Članice Grupacije veledrogerija pokrivaju preko 85% tržišta lekova Republike Srbije.
Na udaru nelikvidnosti, na koji
je PKS do sada često upozoravala, našli su se svi učesnici u lancu
snabdevanja lekovima, od proizvođača do apoteka. Gde je rešenje?
Grupacija veledrogerija sa Grupacijom domaćih proizvođača
lekova, pre godinu dana organizovala je okrugli sto „Likvidnost
u farmaceutskom sektoru”, kojem
je prisustvovalo više od 100 učesnika. Konstatovano je da trend
pogoršanja likvidnosti preti finanwww.pks.rs
sijskim kolapsom, urušavanjem
kompletnog sistema i nestašicama
lekova. Smatramo da je rešenje uspostavljanje racionalnog i održivog
sistema finansiranja, zasnovanog
na finansijskoj disciplini i jasnim
odgovornostima svih činioca.
U 2012. godinu ušli smo sa dugom
RFZO prema apotekama za lekove na recept od 19.007.107.404,00
dinara i obavezama bolnica prema veledrogerijama za isporučene
lekove i medicinska sredstva od
11.339.206.477,00 dinara, jer nije
usvojen naš predlog da se rebalansom budžeta obezbede sredstva za
pokrivanje obaveza RFZO prenetih iz ranijih godina za lekove na
recept i sredstava za zdravstvenu
zaštitu lica bez prihoda.
Među predloženim merama su i
stroga kontrola uplate doprinosa za
zdravstveno osiguranje svih obveznika, te nemogućnost otpisa neuplaćenih doprinosa za zdravstveno osiguranje, usklađivanje potrošnje lekova
sa planiranim sredstvima RFZO, odnosno finansijskog plana RFZO za
lekove u apotekama za 2011. godinu
sa realnim potrebama osiguranika.
Jedna mera odnosi se i na ustanovljavanje podataka o obimu dospelih dugovanja po zdravstvenim ustanovama i apotekama za isporučene lekove
i medicinska sredstva u prethodnom
grupacije
periodu i definisanje načina i rokova rešavanja dospelih dugovanja od
strane ustanova i RFZO.
Neophodno je donošenje propisa
koji će obavezati zdravstvene ustanove u državnoj svojini da izdaju
instrumente obezbeđenja plaćanja, čime se obezbeđuje namensko
trošenje sredstava i uravnotežava
finansijska disciplina u lancu snabdevanja, zatim, neophodno je transparentnije poslovanje zdravstvenih
ustanova, pooštravanje finansijske
discipline u namenskom trošenju
sredstava doznačenih zdravstvenim
ustanovama i apotekama od strane
RFZO i izmena Pravilnika o načinu
i uslovima za plaćanje poreske obaveze putem kompenzacija, kako bi
se ublažili kriterijumi pod kojima se
dozvoljava kompenzacija dužnicima koji istovremeno imaju potraživanja od Budžeta RS.
Grupacija veledrogerija PKS pre
više od godinu dana postala je punopravni član evropske asocijacije
veledrogerija GIRP. Kakvu konkretnu korist od toga imaju članice?
Kruna našeg uspešnog rada je
prijem Grupacije veledrogerija
u punopravno članstvo GIRPa (Groupement International de
la Reparttion Pharmacetique) –
Evropske asocijacije veledrogerija,
međunarodne neprofitne organizacije, koja okuplja nacionalne
asocijacije veledrogerija, zemalja
članica Evropske unije i Evropske
ekonomske zajednice (EEA). To je
prva evropska asocijacija, orijentisana isključivo prema zemljama
članicama EU, u kojoj Srbija ima
predstavnike sa punopravnim statusom, za šta su stvoreni uslovi izmenom Statuta te organizacije.
Direktive EU utiču na nacionalno zakonodavstvo, a GIRP je u jedinstvenoj mogućnosti da kroz radne grupe
EU ističe i brani prioritete sektora
veledrogerija, uzimajući u obzir nacionalne interese. Svojim članicama
GIRP ažurno obezbeđuje i dostavlja
47
informacije od značaja vezane za tržište, statističke podatke i druge informacije u vezi sa evropskim i internacionalnim farmaceutskim sektorom,
kao i novim trendovima i inicijativama u lancu snabdevanja farmaceutskim proizvodima.
Nedavno je u PKS održan seminar
o zaštiti konkurencije. Poznato je
da su mehanizmi zaštite konkurencije i njihova primena relativno nova oblast u Srbiji. Kako Vi
ocenjujete rad Komisije za zaštitu
konkurencije?
Komisija za zaštitu konkurencije
(KZK) tokom 2008. godine utvrđivala je postojanje zabranjenih
sporazuma koji za posledicu imaju
sprečavanje, ograničavanje i narušavanje konkurencije na tržištu
među domaćim proizvođačima
lekova i veledrogerijama. Prekršajni sud u Beogradu doneo je 2010.
godine pravosnažnu oslobađajuću
presudu u odnosu na sve učesnike,
na koju (KZK) nije uložila žalbu.
Ceneći da je novi zakon povoljniji
po učesnike, KZK u novom sazivu,
u avgustu 2011. godine nastavlja
po novom Zakonu, novo određivanje mera zaštite konkurencije, u
postupku sprovedenom i okončanom pravosnažnom presudom u
skladu sa tada važećim zakonskim
propisima. Proizvođačima su izre-
broj 72
čene kazne u iznosu od dva odsto,
a veledrogerijama od 1,8 odsto od
ukupnih godišnjih prihoda ostvarenih u 2007. godini.
Da sporazumi proglašeni zabranjenim nisu imali za posledicu nikakav benefit po učesnike, govore
činjenice da su u 2012. godini tri
učesnika, dva proizvođača i jedna
veledrogerija u stečaju, šest učesnika u blokadi ili povremenoj blokadi, a svega šest od petnaest učesnika uspeva da održi kontinuitet u
održanju likvidnosti, naročito imajući u vidu da RFZO, odnosno državne zdravstvene ustanove duguju iz ranijih perioda proizvođačima
i veledrogerijama oko 28 milijardi
dinara, od čega oko 21 milijardu dinara samo za lekove na recept.
Pravni eksperti ocenili su da KZK u
novom postupku izricanja mera nije
poštovala osnovne pravne principe – zabranu retroaktivne primene
propisa, zabranu vođenja novog postupka po istoj pravosnažno okončanoj stvari, institut zastarelosti.
Ovo je samo još jedan primer gde
imamo propise i zakone, ali je njihova primena ili u suprotnosti sa samim propisima ili u suprotnosti sa
drugim propisima. Protiv ovakvog
Rešenja o izrečenim merama zaštite konkurencije, učesnici su podneli
tužbe nadležnom Upravnom sudu i
postupak je u toku
Nada Mitrović
Saradnja u okviru PKS
„Saradnja sa PKS je na izuzetno visokom nivou, imamo punu podršku
svih struktura i stručnih službi, od predsednika Miloša Bugarina, sekretara Udruženja za trgovinu Gordane Hašimbegović, pa do Centra
za informisanje. Verujem da će se takva saradnja nastaviti, jer je sistem
PKS pravo mesto za institucionalizovano delovanje naše Grupacije.
PKS uspešno prati i promoviše naše aktivnosti, tako da iskreno verujem u uspešnost buduće saradnje”, kaže Nikolić.
Što se tiče članova Grupacije, komunikacija je sve uspešnija i efikasnija,
jer sve veći broj članova uviđa značaj delovanja Grupacije kroz sistem
PKS, a dokaz je da Grupacija u kontinuitetu povećava broj članova.
Uveren sam da će Grupacija veledrogerije kroz svoje aktivnost i dalje
povećavati svoj uticaj na događanja u farmaceutskom sektoru RS.
www.pks.rs
48
broj 72
saobraćaj
Međunarodna stručna konferencija
Investicije u održivi transport
Centralnoevropski forum za razvoj – CEDEF organizovao je, u saradnji sa Agencijom za energetsku efikasnost, Saobraćajnim fakultetom
Univerziteta u Beogradu i Privrednom komorom Srbije, međunarodnu
stručnu konferenciju o održivom transportu
E
nergetska i saobraćajna politika koja omogućava već u
efikasnost u saobraćaju, primenu
novih tehnologija i bolju povezanost, neophodna je da bi se postigao balans između ekonomskog
razvoja i očuvanja energetske i
ekološke bezbednosti, istaknuto
je na konferenciji održanoj u PKS.
Neophodno je sprovođenje energetskih i drugih strategija Srbije, u skladu sa regulativama EU.
Samo 15 odsto energije iskoristi
se za kretanje vozila i rad uređaja
u njima, dok su sve ostalo gubici. „U Srbiji se godišnje emituje 6,2
tone ugljen-dioksida po stanovniku, što je dva puta više od drugih
zemalja sa sličnim, ili istim nivoom
razvoja. Naša zemlja je svrstana na
peto mesto najvećih zagađivača
po glavi stanovnika, od 36 evropskih država. Zato je jasno do koje
mere je u sektoru transporta, kao
najvećeg zagađivača životne sredine, bitna primena energetski
efikasnih tehnologija i saobraćajne
politike, koje omogućavaju veću
intermodalnost, integrisanost i povezanost”, rekla je Jovanka Arsić,
predsednica Upravnog odbora CEDEFA.
Dejan Lasica, pomoćnik ministra
za železnicu i intermodalni transport Ministarstva infrastrukture
i energetike, predstavio je osnovne elemente strategije razvoja
rečnog, železničkog, vazdušnog i
drumskog transporta u Srbiji. On
je precizirao da je određena lokacija u Batajnici, koja je namenjena
intermodalnom transportu, a pro-
cenjena vrednost investicije je 19
miliona evra. Time će se omogućiti
kraće zadržavanje robe i njen efikasniji pretovar iz teretnih vagona u
kamione, kako bi što brže stigla do
krajnjih potrošača.
Dr Dušan Mladenović, sekretar
Udruženja za saobraćaj i telekomunikacije PKS, u detaljnoj prezentaciji podvukao je da nema održivog
transporta bez ekonomskog razvoja. Optimizacija svih veza između
ova tri pristupa daje realnu perspektivu održivog transporta.
„EU je važan partner Srbije kada je
reč o izgradnji održivog transportnog sektora. Tokom poslednje decenije, donirali smo oko 180 miliona
evra iz pretpristupnih fondova za
projekte u oblasti transporta u Srbiji.
Na taj način smo obnovili veliki broj
tunela, puteva, mostova, kao što su
pristupni putevi mostu „Sloboda” ili
rekonstrukcija „Žeželjevog mosta”
u Novom Sadu. EU će nastaviti da
podržava sektor transporta u Srbiji,
kako se zemlja bude dalje kretala u
procesu evropskih integracija”, istakao je Hose Gomez, prvi kancelar
Delegacije EU u Srbiji.
Henri Poupart – Lafarge, izvršni potpredsednik − „Alstoma”,
www.pks.rs
predsednik Sektora za transport,
izjavio je da je cilj Kjoto protokola i EU da se emisija CO2 smanji za 40 odsto. Taj cilj može se
postići samo pomeranjem modaliteta u transportu. Železnica je
pet puta energetski efikasnija od
avio-saobraćaja i ujedno emituje
četiri puta manje CO2 u odnosu
na avionski i sedam puta manje
u odnosu na drumski prevoz
po putniku. On je naveo primer
Meksika, gde „Alstom” trenutno
obnavlja celokupni vozni park
železnice, čime će se uštedeti 40
odsto energije.
Dr Bernard Soulaž, predstavnik
Komiteta regiona Evropske unije, izvestilac za TEN-T, naglasio je
značaj uključivanja Srbije u TEN-T
mrežu, što bi obezbedilo njenu povezanost sa susedima u Evropi. U
tom smislu, najznačajniji je Koridor
10. Takođe, napomenuo je da je veoma važan aspekt održivog transporta korišćenje javnog prevoza.
„Moramo se truditi da ljudi koriste
javni saobraćajni sistem, a to je jedino moguće ako je on brz, efikasan, pouzdan i nije skup”, rekao je
Soulaž
Milan Nedić
regioni
49
broj 72
Međunarodni sajam auto-delova
Destinacija Kragujevac
Na Međunarodnom sajmu auto-delova Jugoistočne Evrope, koji treći
put organizuje RPK Kragujevac, učestvovalo je stotinu proizvođača delova, prateće industrije mašina i opreme, kao i privredne komore i autoklasteri iz Srbije, Hrvatske i BiH
N
a Sajmu pod nazivom „SEE
Auto Compo Net 2012”, od
9. do 11. maja, pored 22 italijanske
kompanije, koje su svoje proizvodne programe predstavile na zajedničkom štandu, učestvovale su i
firme iz Francuske, Slovačke, Mađarske, Rumunije, Hrvatske, Bosne
i Hercegovine, Makedonije, Crne
Gore i Srbije.
Sajam su organizovli RPK Kragujevac – Centar izvrsnosti auto-industrije Zapadnog Balkana i „Šumadija sajam” d.o.o. Kragujevac. Na
1600 kvadratnih metara izložbenog
prostora, tokom tri dana manifestacije održani su brojni prateći
programi: okrugli stolovi, prezentacije, program razvoja dobavljača,
susreti s kupcima.
Sajam su otvorili ministar za međunarodne odnose italijanske regije Friuli–Venecija–Đulija Elio
De Ana i predsednik Regionalne
privredne komore Kragujevca Dušan Puača, izrazivši uverenje da
će ta manifestacija doprineti povećanju šansi da se mala i srednja
preduzeća povežu sa dobavljačima
kompanije „Fijat”. Naglašavajući
da će u sklopu sajma biti prezentovano nekoliko značajnih projekata
poput „Autoneta” i „Zapadni Balkan–inovativni auto region”, čiji je
cilj razvoj automobilske industrije
Srbije, Puača je rekao da su nosioci
tih projekata italijanske institucije.
De Ana je rekao da su na Sajmu bili
prisutni „bitni igrači”, kompanije,
privredne komore i tehnološki parkovi koji donose inovacije u proce-
su proizvodnje i proizvodima. On
je naveo da italijanska preduzeća
imaju punu podršku u internacionalizaciji poslovanja, da traže pravog partnera u Srbiji, pošto ta preduzeća imaju mogućnost da otvore
granice poslovanja ka tržištima Rusije, Belorusije, Turske i Ukrajine.
Renato Pujati, predsednik državne kompanije „Finest”, koja predstavlja preduzeća sa severa Italije,
rekao je u Kragujevcu da Vlada
Srbije nudi mnogo pogodnosti za
www.pks.rs
firme koje su zainteresovane da
investiraju u Srbiji, a Srbija je odskočna daska za druge zemlje van
Balkana. On je naveo da je „Finest”
pre godinu dana pokrenuo projekat „Destinacija Kragujevac”, koji
treba da prati privrednike koji su
zainteresovani da dođu u Srbiju i
obezbedi im tehničku i finansijsku
podršku. „Sada smo spremni za
konkretne projekte koje treba da
realizujemo zajedno sa Privrednom komorom u Kragujevcu i ita-
50
broj 72
lijanskim firmama koje će ulaziti
u segment auto-industrije, ali i u
druge oblasti investiranja u Srbiji”,
rekao je Pujati.
Centralni događaj prvog dana Sajma bio je „Susret sa kupcima” – B2B
razgovori, na kojima su kompanije
predstavile svoje mogućnosti i proizvodne programe. Na preko 370
sastanaka razgovaralo se o mogućnostima uspostavljanja saradnje s
predstavnicima velikih kompanija,
kao što su „Valeo”, „Mekaplast”,
„Sigit”, „Boš” i druge.
„Dan Italije” predstavio je kompanije iz zemlje, među kojima su bile
najpoznatije firme u proizvodnji
auto-komponenti – „Calearo Group”, „EDcontract – Freza Doimo
Group”, „F.lli Montagna”, „Arti
Informatiche”, „B.B.T”, „Caudek”,
„La Chatre”, „Lean Products”,
„S.T.F.Snc di Battiston & Delti”.
Održani su B2B razgovori na štandovima izlagača i prezentacija projekata „Autonet” i „Mecom”.
Projekat „Autonet”, čiji je pokretač
„Unioncamere” – Udruženje italijanskih privrednih komora, ima za
cilj razvoj lanca nabavke u automobilskom sektoru u Srbiji.
Projekat „Mecom”, čiji je cilj osnivanje naučno-tehnološkog parka
u oblasti mehanike i komponentistike, prezentovali su predstavnici Tehnološkog pola Pordenone.
Nosilac projekta je Tehnološki pol
Pordenone, a partneri na projektu
su RPK Kragujevac i Fakultet inženjerskih nauka Kragujevac. Info-dan pod nazivom „ATC Serbia”
realizovala je Politehnička škola
Kragujevac, u saradnji s partnerima iz Srbije i Italije.
„Posebna prednost Sajma su neposredni razgovori privrednika.
Ima i onih učesnika koji dolaze
isključivo zbog unapred zakazanih razgovora s potencijalnim
poslovnim partnerima”, rekao je
predsednik Regionalne privredne
komore Kragujevac Dušan Puača
I.P.R.
regioni
Mapa puta za reindustrijalizaciju
Odbor za nauku u
Valjevu
Regionalna privredna komora Valjevo, u saradnji sa Privrednom komorom Srbije i Regionalnom privrednom komorom Kraljevo, na 10.
sednici Odbora za nauku, tehnološki razvoj i
inovacije, koja je održana u Valjevu u okviru 9.
Sajma privrede SPREG, organizovali su stručni
skup o unapređenju nivoa tehnološkog razvoja
privrede
D
a bismo sustigli zemlje Centralne i Istočne Evrope, mi
moramo dodatno ubrzati rast za
dva procentna poena u periodu od
2012. do 2020. godine, rekla je potpredsednica PKS Vidosava Džagić,
prezentujući transformaciju industrijskog sistema u Srbiji na 10. sednici Odbora za nauku, tehnološki
razvoj i inovacije, održanoj 30. aprila u Valjevu. „Ključni preduslov za
ubrzani rast je da izvršimo reindustrijalizaciju, povećamo ulaganje u
istraživanje i razvoj i podstaknemo
razvoj tehnologija, odnosno da budući razvoj kreiramo na industriji
znanja”, naglasila je Vidosava Džagić. Ona je istakla da se mapa puta
za reindustrijalizaciju ekonomskog
sistema Srbije bazira na tri instrumenta – revitalizaciji, reinženjeringu i razvoju. Pri transformaciji
našeg industrijskog sistema mora
se voditi računa o tome da kao izlaz
treba da dobijemo kompatibilnu
i komplementarnu industriju sa
evropskim industrijskim i tehnološkim prostorom. Ukoliko želi
da uskoči u voz industrijalizacije,
Srbija treba da postavi sopstvene
Nacionalne tehnološke platforme –
NTPS, koje jednog dana mogu biti
www.pks.rs
integrisane u Evropske tehnološke
platforme. Prepoznato jezgro čine
NTPS u prioritetnim oblastima kao
što su hrana, energija, transport,
građevinarstvo, ICT, oko kojih treba da se okupe sve zainteresovane
strane, koje će zajednički kreirati
viziju, definisati strateški plan razvoja i akcioni plan implementacije
i omogućiti spregu sa Evropskom
tehnološkom platformom. Zaključujući prezentaciju, Vidosava
Džagić je podvukla da moramo da
razvijemo projekat fabrike budućnosti Srbije, kao komplement fabrike budućnosti Evrope. To je fabrika
koja je ekološki kompatibilna sa
okruženjem, energetski efikasna i
bazirana na informaciono- komunikacionim tehnologijama.
„Ako ekonomiju zasnovanu na znanju sve relevantne i kompetentne
institucije shvate kao zadatak, a
ne kao cilj, onda možemo i očekivati rezultate”, naglasila je dr Danica Mićanović, sekretar Odbora
za tehnološke inovacije PKS. Znanje
je najvažniji resurs koji Srbija ima
u ovom momentu i nije ga dovoljno iskoristila. Postoji dovoljno
kvalitetnih inovacija i novih tehnologija na fakultetima i institutima,
regioni
inovacionim firmama i radi se na
njihovoj implementaciji u privredi.
Cilj je da se što više inovacija i tehnologija implementira u privredu,
da se proizvodnja pokrene na bazi
sopstvenog znanja, a ne da dođemo
u situaciju da uvozimo tuđe znanje.
Otvaranjem granica dobićemo novo
tržište, ali i konkurenciju. „U sektoru tehnoloških inovacija sve naše
delatnosti, od zastupanja interesa
stvaraoca, učešća u kreiranju politike i strategije tehnološkog razvoja,
inovacione delatnosti i intelektualne svojine, kroz podsticaje i podršku razvoja naučno-istraživačkih
programa orijentisanih na komercijalnu primenu, do transfera znanja i
jačanja saradnje sa naukom, u cilju
su unapređenja nivoa tehnološkog
razvoja zemlje i podizanja konkurentnosti naših proizvoda na domaćem i međunarodnom nivou”,
rekla je Danica Mićanović. Ona je
govorila o značajnim ovogodišnjim
planovima i dosadašnjim visokim
rezultatima Odbora za tehnološke
inovacije Privredne komore Srbije.
Ovogodišnji program Takmičenja
za najbolju tehnološku inovaciju
51
broj 72
Promena strukture industrijske proizvodnje
„Vreme je jedini neobnovljivi resurs i zato smatram da treba da postignemo konsenzus pred novim izazovima transformacije industrijskog
sistema koji treba da nas dovede do promene strukture industrijske
proizvodnje i omogući tehnološke i ekonomske integracije”, rekla je
potpredsednica PKS.
predstavio je dr Dragan Povrenović,
direktor ovog takmičenja. PKS je već
sedmu godinu partner programu nacionalnog Takmičenja za najbolju tehnološku inovaciju. Konkurs je
otvoren do 15. maja za sve inventivne i kreativne ljude koji imaju ideju,
tehnologiju i žele da je pretoče u tržišno vrednu inovaciju. Tokom cele
godine, kroz treninge i radionice u
PKS, takmičari se edukuju za izradu biznis- plana, poslovanja na bazi
inovacija i pronalaženja tržišta. Do
sada je više od 5000 učesnika prošlo takmičenje, urađeno 450 biznis
planova i kao rezultat formirano 65
visokotehnoloških inovacionih firmi, koje posluju na bazi sopstvenog
znanja. Dr Dragan Povrenović podsetio je da se u sklopu projekta orga-
www.pks.rs
nizuje i Sajam inovacija u PKS, gde
se najnovije inovacije stavljaju na
uvid javnosti i stručnom žiriju. Ocena finalista je javna, prenosi se uživo
na nacionalnom javnom medijskom
servisu RTS i na taj način afirmiše
se inovaciona delatnost, pomaže u
realizaciji inovacija, animiraju se i
motivišu novi učesnici. Slobodan
Vasilijević, stručni saradnik u Odboru za tehnološke inovacije PKS,
predstavio je bazu podataka o inovacijama i tehnologijama Privredne
komore Srbije, a Ljubica Marković
upoznala je privrednike sa osnovama za istraživanje i prezentovanje
inovacionih potencijala regija Kolubara, Mačva i Podrinje
M.N.
52
broj 72
menadžment
Međunarodna finansijska korporacija (IFC)
Razvoj korporativnog upravljanja
Međunarodna finansijska korporacija (IFC) i Privredna komora Srbije
(PKS) nude konsultantske usluge iz oblasti korporativnog upravljanja
za kompanije i finansijske institucije, koje uključuju tematske obuke, „dijagnostičke” preglede prilagođene pojedinačnim kompanijama,
konsultacije u pogledu specifičnih pitanja korporativnog upravljanja,
sa ocenama i planovima implementacije
I
FC je prepoznatljiv globalni lider
u promovisanju standarda upravljanja kompanijama. Razvio je opštepriznatu i proverenu metodologiju za ocenu praksi korporativnog
upravljanja, rizika i mogućnosti.
Ova metodologija je sada okosnica Okvira razvoja korporativnog
upravljanja (Corporate Governance
Development Framework), koji je
kao zajednički pristup usvojen 2011.
godine, od strane 29 razvojnih finansijskih institucija (Development
Financial Institutions) – www.cgdevelopmentframework.org.
U želji za daljim povećanjem lokalnog znanja, IFC radi s partnerima
iz zemalja širom Evrope i centralne
Azije. U radu s našim kompanijama, PKS i IFC primenjivaće Metodologiju korporativnog upravljanja
IFC (IFC Corporate Governance
Methodology) i njene instrumente
prilagođene potrebama kompanija
– za kompanije kotirane na berzi,
porodične kompanije, finansijske institucije, privatizovane kompanije i
kompanije u državnom vlasništvu.
Ova metodologija obezbeđuje okvir
za ispitivanje trenutnog stanja korporativnog upravljanja, koji se koristi
za identifikaciju specifičnih područja
koja zahtevaju poboljšanja i podršku
u implementaciji ključnih preporuka.
Ovaj jedinstveni pristup analizira
interne akte, politike i prakse nadzornog odbora i odbora direktora,
reviziju i procese kontrole, upravljanje rizicima, transparentnost i
objavljivanje, kao i prava akcionara
– www.ifc.org/ifcext/corporategovernance.nsf/Content/CG_Tools.
IFC već 10 godina radi na poboljšanju korporativnog upravljanja u
Evropi i centralnoj Aziji i obuhvatio je 11.000 kompanija i finansijskih institucija, dok je kroz savetodavne usluge i podršku u sprovođenju preporuka radio sa više
od 400 klijenata, omogućivši im da
dostignu oko 1,5 milijardi dolara
finansiranja, kao rezultat poboljšanog upravljanja. Primera radi, klijenti su želeli da:
• imaju strukture koje će omogućiti
donošenje najboljih mogućih strateških odluka, uzimajući u obzir različite
perspektive– uspostavljanjem efektivnih i dobro formiranih nadzornih
odbora, odnosno odbora direktora i
uvođenjem dodatnih funkcija;
• obezbede kvalitetan sistem za
odgovarajuće nadgledanje uprave
i dnevnih poslova;
• predvode promene, a ne da njima budu iznenađeni – kroz razvoj
ispravnih kontrolnih i sistema
upravljanja rizicima razvijenih u
skladu s poslovnim potrebama;
• obezbede da ključne osobe imaju pristup relevantnim, ažuriranim
i ispravnim informacijama, a da
nisu preopterećeni nebitnim podacima – uvođenjem čvrstih funkcija
kontrole i revizije;
• privuku, motivišu i podstiču prave ljude – uvođenjem jasnih nadležnosti i odgovornosti i politikom
nagrađivanja;
• dovedu kompaniju na naredni nivo održivosti pre nego što je
prepuste sledećim generacijama –
kroz čvrsto porodično upravljanje
i praksu nasleđivanja u vođenju
kompanije;
• poboljšaju ugled, poverenje i
odnose sa investitorima, dajući
kompaniji konkurentsku prednost
– razvojem kvalitetnih godišnjih izvještaja i uspostavljanjem funkcija
odnosa sa investitorima;
• upravljaju sukobima interesa
koji se nužno javljaju u poslu i koji
mogu negativno uticati na buduće
poslovanje kompanije i ugled kod
trećih lica.
IFC Program korporativnog upravljanja u Evropi i centralnoj Aziji
sprovodi se od strane IFC u saradnji sa Državnim sekretarijatom
za ekonomska pitanja Švajcarske
(SECO), koji je obezbedio glavni
deo sredstava i Austrijskom razvojnom bankom (OeEB)
N.N.K.
Više informacija o programu - Oliver Orton, IFC regionalni program
menadžer, e-mail [email protected], tel: +381 11 3023 750 i Branislava
Žunjić, sekretara Odbora za bankarstvo i osiguranje PKS, e-mail
[email protected], tel: +381 11 3238 572.
www.pks.rs
No 72
June 2012
Year XII
www.pks.rs
proposal of economic
policy 2012 - 2016
SLAĐANA
MILOJEVIĆ
menager of
FACTS
Cluster:
Partnership,
a solution
for SMEs
SIR PAUL
JUDGE
Chairman of
British-Serbian
Chamber of Commerce:
Growing British
investments in
2012 and 2013
No 72
54
documents
CCIS Recommendations to new Government of the Republic of Serbia
Proposal of new economic policy
for 2012 - 2016
The CCIS Assembly at its fifth sitting held on 14th of June 2012, and at the
initiative of the CCIS Managing Board, discussed and adopted the Proposal of new economic policy for 2012 – 2016. Thence, the document contains
the basics for new macroeconomic framework, short – term and long-term
goals and proposals concerning the reforms of the business climate in the
field of the state, employment and economy. Hereby, we provide you with
the extract from that document:
A
s a country with narrow and
open economy substantially
depending on the international demand, Serbia could not spur up its
economic growth unless the global
economy gets out of the recession,
too. Thence, suspense in respect of
the recovery and growth of the leading economies, the high public debt
and state deficit in the euro zone
countries, the most important trade
partners to Serbia, as well as the
slowdown of an economic growth
in other fast emerging economies,
directly have negative effects on already enough vulnerable and nontransferred economy. These international trends put Serbia in a position
to face long-term risks as follows:
•Low level of export, as a result
of the external effects on export
demand, and thus on an economic
growth
•Low level of the foreign direct
investment inflow, growth of the
prices of capital and deep in-debt
of real sector and state, because
Serbia is extremely dependent on
the import of capital
•Dominant presence of banks
whose head offices are in the euro
zone countries being hit by the crisis, additionally could contribute to
the transfer of the crisis to Serbia
•High public spending and its in-
appropriate structure, as well as
the state indebtedness.
All these risks influence the inflation
rate, the exchange rate, economic
growth and employment rate, as
well as the financial stability. Nevertheless, the global crisis disclosed
to the surface decade-long structural problems of the Serbian economy
and society. The postponement of in
time reforms have cumulated deep
structural problems at all levels:
state – gap between the revenues
and expenditures; enterprise – the
structure of property, production
and financing; household – relation
between consumption and savings.
The up-to-now attempts to provide
the good functioning of the system
through running into debt led us to
the limit of heavy indebtedness and
risks of carrying out the obligations
towards the state and economy.
New macroeconomic
framework basics
The negative trends, as of the mid
2011, were the same in the first
quarter of 2012 - in comparison
to the same period of the previous year – a real drop in the GDP
amounts to 1.3 percent, the reduction of total industrial production
www.pks.rs
by 5.9 percent, the decrease of the
employment rate (in January the
number of employed was lower
by near 42 000 people if compared
with the same month of the previous year), the reduction of the export by 9.2 percent, a growth of the
foreign trade deficit, instability and
constant weakening of the national
currency value apart from frequent
intervention of the National Bank
of Serbia. It undoubtedly implicates that this year will be full of
challenges, therefore, it is necessary to direct all activities to the reduction of the public spending, the
sustainability of the macroeconomic stability and economic recovery.
In the short-term, in other words,
within the first one hundred days
of the new Government, it is necessary to carry out urgently measures
which will stop dropping in the
economic activities and create the
prerequisite for urgent structural
and systematic reforms which will
provide the macroeconomic stability. However, the priorities are to
find solutions to the non-liquidity
and establish the financial discipline, to create the conditions for
stronger credit activity and to reduce the price of capital, to increase
the investments in the infrastructure which recruit the domestic
documents
economy, to have the export-oriented production in the fields
of agriculture and energy, then,
to reduce the business expenses
through the abolition of the administrative procedures, to abolish or
reduce certain parafiscal burdens,
to adopt the reform program of the
inspection systems, to turn the grey
economy into legal business and to
make the public procurement more
efficient.
Macroeconomic framework for
the period 2012 – 2016 must be
based on the elimination of key
disproportions appearing among
as follows:
•Total production and consumption
•Domestic savings and level of investments needed
•Import and export creating unsustainable gap being covered up
by heavy indebtedness
•Developed and undeveloped regions
•Active and non-self-supporting
inhabitants
•The employed and unemployed
•The employed with the administration and in production sector
•The employed and retired citizens
These strategic imbalances must
be an orienteer for the redefinition
of all policies being the key for the
future economic growth and development of our country. The core
limiting factor is the foreign debt
which is the consequence of external imbalances (as on the current
account, so much more in the balance of foreign trade).
55
ket. To meet this goal it is necessary
to do the following:
•To establish the macroeconomic
stability – low inflation
•To have flexible exchange rate
with the aim to keep the competitiveness
•To consolidate the public finances,
in other words, to reduce the public
spending to the level of the countries
with similar level of development or,
in other words, to the GDP share of
35 percent. It practically means creating new concept of the state adjusted
to financial strength of the economy,
and for that purpose the legislative,
executive and judiciary power must
be inquired (in the light of the number of persons recruited, activity, expenses, procedures as well as their
education and qualification).
•To carry out the reforms of the
public sector whose priorities are:
the pension system, health insurance system, public enterprises in
respect of professional governance
and with a view to increasing efficiency and monitoring of expenses.
The important measure of this process should be the introduction of
the corporate governance in the
public sector in accordance with the
OECD principles and guidelines.
•To have complete regulations
and create the infrastructure for
private – public partnership and
concessions, taking into consideration low efficiency, old and
undeveloped infrastructure, low
productivity of public enterprises
and public utility companies with
the aim to create the conditions
The long-term goal must be targeted to the achievement of an annual growth rate of circa 5 percent
in terms of macroeconomic stability, low and stable inflation, sustainability of fiscal and balance of
payment position, the stability of
financial markets and labour marwww.pks.rs
No 72
for more efficient investing in the
public sector
•To carry out the reform in the taxation system in a way which would
harmonize the tax obligations with
the economic strength of the tax
payers as well as to reduce the expenses through the reform of the tax
procedures and administration
•To establish more efficient protection mechanism of contract beneficiaries parallel with the tax reform
•To finish the privatization and restructuring process
•To carry out the reform of the labour market and to increase mobility of labour force as well as the reform of education and its adjusting
to the needs of the economic and
industrial policy.
•Reforms are necessary yet not
enough a prerequisite for setting
up sustainable economic growth
of Serbia. Therefore, it is needed to
adopt the Plan of the production
recovery by 2020 and adjust the
financial and nonfinancial support
instruments to the plan of recovery
of the export-oriented production:
to create more efficient policy of investment stimulating, more stable
business climate including efficient
and rational administration and
fight against corruption.
This summery is the combination
of the extracts from the analyses of
recommendations for the abolition
of key structural disproportions,
and the harmonized results and recommendations of the businesses in
order to enhance fast long-term sustainable economic growth
No 72
56
documents
Business atmosphere – analysis and recommendations
T
he business climate generates
a numerous of the restrictions
having the influence not only on
the competitiveness of businesses,
due to high business costs, but on
the ability of the state to decrease
expenses, to attract and keep foreign investors as well. The analysis
of the business climate is structured in accordance with groups
of obstacles being identified by a
business and which should be removed as soon as possible.
Obstacles in terms of the adoption
of regulations. In practice, there
is the hyper production of regulations which are mostly passed
without adequate participation of
businesses in its adoption procedure. The regulations are complicated, very often not harmonized
and written in incomprehensible
‘language’. Solutions being involved in many regulations have
been just taken over from the EU
legislation, without previous examination of their meaning or
mechanism which it needs to regulate and without efficient adjusting
to a level of economic development
and administrative capacity. The
effects of the regulations in practice
are flat rate estimated, which results in the short-term application
of regulations. The bylaws have
been adopted with delay. Many
regulations have not been applied
whether because they could not
practically be applied or because
their application would result in
negative consequences on businesses, or whether because there
are not the administrative capacity
for their implementation.
Obstacles in terms of the lack of
skilfulness and information with
businesses and administration, and
particularly inspection offices. Generally speaking, the businesses do
not have capacity enough to keep
the pace with all changes appearing in the regulations and they lack
the financial resources to recruit different consultancy agencies to help
them. In terms of the administration, the adoption of new regulations is not followed by the training
programs nor there is the harmonization of the date when a regulation
comes into force and adequate and
efficient capacity of the administration for its implementation.
www.pks.rs
Obstacles in terms of expenses generated by business climate. The biggest negative influence on running
a business have the administrative
procedures, the issuance of building
permits, court procedures and the
tax payment processes. The application of the standard cost model, estimated administrative cost and administrative burdens on businesses
with 157 procedures amount to near
4.2% of the GDP or 1,35 billion euro.
The issuance of building permit
– the Report of the World Bank
shows that Serbia is ranked 175th
when it comes to the issuance of
building permits. According to this
report, it is necessary to carry out
19 procedures, to spend on them
279 days and to bear the costs of
1,603,8% of income per capita so as
to get a building permit. Although
the Law on planning and construction was adopted in 2009 as well as
its amendments in 2011, Serbia still
stagnates in this field. The number
of the procedures, in comparison to
2007, has been reduced by one only,
while the number of days has been
increased by 75, and the level of
costs substantially decreased.
documents
Court procedures – Doing Business Report discloses that Serbia is
on the 104th position when it comes
to the realisation of the contract via
court procedure, because it requires
36 procedures to be fulfilled which
an average takes 635 days and costs
31.3%. The Global Competitiveness
Index ranks Serbia on 137th place out
of 142 countries in terms of the efficiency of the court procedures, and
the current position implies a drop
of 46 positions if compared with
the position in 2007. The businesses
mostly point out too high administrative taxes required for the court
procedures and the taxes charged
for the administrative procedures at
the court. The amount of tax for the
verification of a contract at the court
depends on the value of the contract
although the administrative procedure for the verification of the contract is the same both at the court and
municipality.
Inspection controls and monitoring on the implementation of
regulations directly contribute to
the raise of the expenses of businesses. Problems appearing with
the implementation of the inspection controls involve the problem
with regulation and familiarization of businesses and inspectors with them, the exercises of
the inspection control and penal
policy. The regulations are incomprehensible, non-transparent
and contain discretion rights, and
neither businesses nor inspectors
are familiar with them enough.
There is a numerous of inspections at the national and local
level whose work is not coordinated and planned. The penal
policy is not harmonized with the
economic strength of a company
nor with an offence or a regulation. Fighting against corruption
in the process of public procurement requires efficient inquiry of
business performance by expert
bodies: budget inspections and
State Audit Institution
57
No 72
Recommendations
- To define mechanism of institutional consultation of a business in
the adoption of law and bylaw acts
- To arrange that who proposes an economic law to be under an obligation to provide the position on the draft to law, proposal of regulation and decision from the Chamber of Commerce and Industry of
Serbia and organize the public debate
- To introduce an obligation concerning the estimation of the effects
of the future regulations on the economy, and SMEs and to harmonize
that period needed for adjusting with real possibilities of the businesses and administration
- To pass the law on lobbying
- To reduce administrative expenses through the adoption of plan for
abolition and reform of administrative procedures
- To elaborate the rulebook for the implementation of all administrative procedures which will contain the description of necessary procedures, the competence for each activity respectively as well as the time
needed for each activity
- To replace the Law on planning and construction with the following laws:
•Law on planning and urbanism
•Law on construction land
•Law on building
•Law on building products
•Law on legalization
- To harmonize the technical regulations in the field of construction
industry with the EU legislation
- To arrange the working terms for foreign companies in the field of
construction industry
- To elaborate the strategy for the introduction of the domestic companies into big infrastructure projects financed from the international
loans and to increase the capacity of the domestic companies for the
participation in these projects
- To release the construction companies and their workers from all
taxes as for working abroad as a new form of stimulation for the increase of export
- To examine, make easier and more transparent and cheaper the procedures in the field of urbane planning for all regulations concerning
the change of the purpose of land
- To make conversion procedure from the right of usage into property
right more efficient for investors
- To improve the efficiency of the court procedures through the change
of the system relating to the taxes for court administrative procedures
which will not depend on the value of an issue involved in the court
administrative procedure
- To adopt the reform program of inspection which would include the
reform of procedures and the establishment of the General Inspectorate which would unite all inspection control except for tax and customs controls. This Program will have to contain an obligatory licence
for inspector as well as the amendments to the current penal policy
which must function on behalf of prevention of an offence
- To make amendments urgently, in other words, to adopt new Law
on public procurement
www.pks.rs
No 72
58
agriculture
Trade fair in Novi Sad
Innovations in food industry
For the first time this year the exhibition of innovations in the field of
agribusiness was opened as a part of the 79th International fair of agriculture where the visitors could be familiar with total of 51 innovations
in varied areas, ranging from agricultural to food industry
T
he Chamber of Commerce and
Industry of Serbia is the main
partner in the organization of the
exhibition of agro innovations at
the trade fair in Novi Sad. Danica Mićanović PhD, secretary of
the CCIS Board for Technological
Innovations, listed three main reasons why the national association
of Serbian businesses made a decision to support this exhibition. The
first is to inform the public on the
innovation, the second to motivate
other creative people to deal with
this field through the promotion of
innovations and the last but not the
least is to help the innovators find
the market so as they could launch
their innovations. She added that
it is a long way from an idea to
an innovation and the innovative
state requires innovative business.
In that sense, knowledge is one of
the most important resources to
be exhausted in the development
of a society. These are, amongst
other things, the statements pointed out on the opening ceremony
www.pks.rs
of the trade fair in Novi Sad which
gathered 1 500 exhibitors from over
30 different countries. Around 250
000 people from the country and all
around the world visited the fair.
Austria was the partner country
while in the following year Croatia
as of the 1st July 2013when it officially becomes the EU member-state,
will take over the position of the
partner country.
Seed yields good results
The Dean of the Faculty of Technical Sciences Novi Sad Professor Ilija Ćosić, who is also the president
of the Association of inventors of
Vojvodina, stated that the Province of Vojvodina has around 5 000
inventors out of whom many are
dealing with this area without the
support of the state. The director
of the fair in Novi Sad Goran Vasić emphasized that by the exhibition of the CCIS the seed was sown
which immediately yielded the
exquisite results.
Opening the International fair of
agriculture the president of the
Government of Vojvodina Bojan
Pajtić underscored that the Province has the greatest capacity for the
agricultural development, for the
last five years more than 24 billion
RSD has been invested in this sector. The export of the agricultural
products from Vojvodina in that
period grew by 2.5 times, and the
volume of the production is higher
by 10 percent.
59
agriculture
Minister of Agriculture Dušan
Petrović said that the fair is the
biggest event of this kind in South
Eastern Europe and it is an opportunity for Serbia to show its capacity in this field. In the last year we
realized the export in the amount
of 2,7 billion dollars, Petrović said
and added that Serbia could do
much better.
In the name of Austria, the partner
country of the 79th International
fair of agriculture, the Austrian
Minister of Agriculture Nikolaus
Berlakovič pointed out that Austria
is very interested in economic and
any other fields cooperation with
Serbia, Croatia and other Balkans
countries, because it is the prerequisite for building mutual future in
Europe. Austria has invested in
Serbia more than 2,8 billion euro
for twenty years now, which puts
this country among the biggest investors.
The awards for product quality at
the 79th International fair of agriculture were delivered by the vice-president of the Chamber of
Commerce and Industry of Serbia
Miroslav Miletić who said that the
agrarians should be provided with
the atmosphere beneficial for all
and the future generations, too.
Agriculture is extremely significant
sector, especially for Serbia, because the food demand will grow and
domestic agrarians have something to offer in the market outside
our country, says the state secretary of the Ministry of Agriculture
and Trade Ljubiša Dimitrijević.
Our experts famous
throughout Europe
What keeps us together and yields
good results is the connection of
labour, knowledge and sciences,
while the agriculture and experts
became famous in the EU memberstates long time ago, the director of
the Institute of Field and Vegetable
No 72
Novelties
Around 5 000 of livestock were presented at the fair of agriculture in
Novi Sad. The weightiest bull was Sopko 1 583 kilograms. The bull
is three years old and is owned by Radovan Vujičić from Sovdim, a
village near Petrovac na Mlavi. The five-year old cow Gracia in the
ownership of Boban Rajković from Parnik, Parnik village, gives 38
litters of milk a day. The ram Mića II drew special attraction, owned
by the Čolić farm from Bogatić, which weights 197 kilograms as well
as the pig Tempo weighting 500 kilograms and owned by Roland Hill
from Doroslavo, a village near Sombor. The most beautiful head at the
fair was heifer Bela in the ownership of Dobrica Milošević from Velika Plana. Holmer combine for sugar beet worth 420 000 euro was the
most expensive machinery at the fair of agriculture.
Crops Novi Sad Borislav Kobiljski
said in the name of the awarded. He
particularly emphasized that the
awards were gained in the extremely difficult year for agriculture,
which additionally indicates the
vitality of the domestic agriculture.
The innovations, 51 of them, at the
Hall XII of the Novi Sad fair attracted hundreds of visitors every day.
They mostly were interested in the
innovations in the field of fruit and
vegetable production and processing, phytopharmacy, packaging,
agricultural engineering as well
as the projects for the introduction of innovations in agribusiness.
Among the innovations presen-
ted on the exhibition stands were
hybrid of tomato, cabbage, cucumbers, new sorts of pepper and
carrot and others. When it comes to
the innovation in the area of agricultural tools and machinery the
visitors had an opportunity to see
industrial knives made of manylayer steel, then the drying-room
on solar and electric energy, combined machinery for fertilizing,
preparation of the soil and sowing.
There was the vacuum for potato beetle, vegetable oil for frying
usage for several times and tea bag
spoons
B.G.
National program of rural development
The Ministry of Agriculture of the Government of the Republic of Serbia announced the beginning of the elaboration of the national program of rural development for 2014 – 2020. The cattle growers in Serbia could expect better days, because this sector is neglected which
proves the data that we have 0.30 heads of livestock per hectare, which
is the feature of the non-developed countries. It is announced that the
Government will grant subsidies for the calf with 50 euro per head and
for swine with five euro per head. Therefore, the aim is to increase the
meat production which today amounts to near 450 000 t annually. The
aim is also to increase the meat production to 650 000, which used to
be two decades ago. This is a way to increase the meat consumption in
the country (which now amounts only 43 kilograms per capita), while
twenty years ago it was 65 kilograms. The increase of the number of
livestock means less import of meat.
www.pks.rs
No 72
60
our guest
EXCLUSIVE INTERVIEW: SIR PAUL JUDGE, Chairman of the
British-Serbian Chamber of Commerce and Greenhouse Capital
Growing British investments in 2012 and 2013 Serbia remains very much on the radar of UK
business. Trade missions over the past nine
months have significantly increased with recent visits to Serbia by delegations from the
British security, railway and business training
industries C
hairman of the British–Serbian Chamber of Commerce
Sir Paul Judge is an English
business and political figure. He
was educated at Trinity College,
Cambridge, and completed his
postgraduates degree at the University of Pennsylvania before
commencing prestigious international activities in the field of
food. He held the position of the
Director General of Britain’s Conservative Party and other political functions. In the 2000s he was
Chairman of the Royal Society of
Arts (RSA), a prestigious British
institution founded in 1754 whose
members, amongst others, were
Charles Dickens, Adam Smith,
Benjamin Franklin, Karl Marx
and Stephen Hawking. In addition to important business and
political positions Sir Paul Judge
is also a member of the University of Cambridge’s Alumni Advisory Board where he founded
the Judge Business School which
carries his name.
As Chairman of the British-Serbian
Chamber of Commerce and Greenhouse Capital, Sir Paul Judge had
an exclusive interview for Korak
magazine and we asked him:
unless they can believe in the rule of
law and the absence of corruption. The Chamber and its leading members like international audit firm
KPMG want to help UK companies
become assured that Serbia is firmly
UK Trade and Industry, the Com- committed to an ambitious path of
mercial Section of the British Em- labour, capital and market reforms,
bassy in Belgrade, has had its bus- sound fiscal management, and imiest-ever year in terms of enquiries, provements in the investment entrade missions and other initiatives, vironment. If it can do this – along
even before the outcome of EU can- the lines of those proposed by foreign investors’ bodies in Serbia and
didacy negotiations was known.
British companies will choose, from by respected global comparisons
a global marketplace, an investment such as the Doing Business Guide
destination where returns are max- and Global Competitiveness Report
imised and risks are minimised. – Serbia will find itself especially
Serbia has a lot of competitive char- well-placed to take advantage of reacteristics to recommend it: a great surging British investment.
geographic location, a talented pool
of workers, and a continued EU per- How can Serbia enhance its potenspective under President Nikolic’s tial for economic development?
leadership which we hope will encourage the Government’s drive for I believe that following its very
further economic reform. A grow- difficult recent history, Serbia can
ing awareness of the comparative now hope to enjoy an improving
benefits of doing business in Serbia economy. The EU’s positive deciis increasing interest among UK sion on candidate status is very imcompanies seeking new markets or portant for the investment climate
strategic partners to produce cost- in Serbia. Investments from other
effectively goods for consumption countries, such as the Fiat car plant
in the European Union and beyond. in Kragujevac and the potential of
Companies will however not invest the South Stream gas pipeline, will
What is your strategy to improve
inward investment to Serbia? Are
any serious investors planning to
start new or buy local businesses
in Serbia this year?
www.pks.rs
our guest
generate interest from British investors in allied industry sectors.
Serbian businesses must work hard
to improve the attractiveness of
their enterprises. Undertaking the
necessary financial and operational
restructuring cannot be avoided if
Serbian companies are to secure
inward investment and strategic
partnerships successfully. For example, it is true that food security is of global interest with Serbia’s
strengths in producing agricultural
commodities especially organic
products, fruit and meat processing
potentially in very high demand. However, the smallholder structure
of many Serbian farms means it can
be difficult to attract investors which
would seek larger scale production. Serbia›s own companies, for example Victoria Group and MK Group,
are leading their field across the SE
European region, and have access to
markets and capital in Serbia which
means that they may not necessarily need external investment at this
stage. However, as they seek to
expand and modernise production
possibly outside of Serbia, for example via funding investments and
possibly acquisitions, they may well
seek to utilise London›s capital market. It is in this area where I believe
the future cooperation lies which
the Chamber, and indeed Greenhouse, would support.
You said that last year more industry delegations came from the UK
to Serbia than ever before. What
are they interested in? Are there
any concrete deals that came as a
result of these visits?
In 2011 Serbia exported about € 110
million to the UK and imported €
130 million from the UK so there is
already a reasonable flow of trade. In terms of investment however the
official British record is perhaps misleading. London remains Europe’s
primary equity and debt capital
market and a lot of investment and
61
restructuring for Serbia and Serbian
companies is done through London. Many British-funded investment vehicles operate outside the UK for tax
reasons through holdings in, for example, Switzerland, the Netherlands
or Cyprus and their investments are
recorded in Serbia as being from
those countries even though the
money has come from the UK.
Serbian businesses seeking Western
capital must recognise that they must
meet the requirements for enhanced
financial disclosure and compliance
which are commonplace in international markets like London. This
points to a need to improve the legal
and financial due diligence systems
currently deployed in Serbia so that
investors receive a fair view of business performance and management. Investment must normally be of a significant size to attract London capital,
for example a minimum of EUR 20m.
I do know of forthcoming investments from the UK in the renewable energy, mining and healthcare
sectors although I cannot comment
on their behalf. Interest from British
strategic partners will grow given
the favourable EU candidacy status
Serbia now enjoys and the Chamber
will support Serbian companies in
efforts to access the City of London
investment community. We must
remember though that decisions
to invest are not taken overnight
and in many cases can take many
No 72
months or even years to develop. I
would expect to see a greater level of
British strategic partnerships with
Serbian enterprises and financial investments unfold through 2012 and
2013. However the experiences of
British and other investors in recent
years have been mixed, not least the
disappointment of the mooted UK
investment at Vrnjacka Banja.
You are the chairman of Greenhouse Capital, with an office in Belgrade. What are your future plans?
Greenhouse secured € 22.5 million
three years ago to consolidate the
SE Europe telecoms sector which
was deployed in the creation of Orion Telekom. Orion is the consolidation of SezamPro, Mediaworks and
Novi Sad internet services provider
Neobee, and is now Serbia’s leading
fixed line operator after Telekom
Serbia. The European Bank for Reconstruction and Development and
the Royal Bank of Scotland were
also key investors.
More recently, I visited Belgrade last
year where I met Central Bank, Finance Ministry and Stock Exchange
officials, and local bankers and business leaders. I was very impressed
by the hospitality and professionalism of the people I encountered. I
look forward to returning to Serbia
in September
Mirjana Stefanović
Locally based international team
Late last year, Greenhouse developed and introduced an Alternative Fixed
Income Strategies (AFIS) product to enable various Western financial institutions with emerging market capital to have an alternative source of
investment in SE Europe. AFIS is aimed at the countries of the former Yugoslavia, Albania, Bulgaria, Moldova, Romania and Ukraine where individual corporate bond-like transactions are not of a sufficient scale or transparency to enable direct investments. Initially AFIS will support Serbian,
Croatian and Montenegrin markets as part of a regional strategy aimed
at deploying over EUR 1.5 billion of hybrid capital with Belgrade as the
headquarters of Greenhouse’s SE Europe operations. Our goal therefore is
to create a positive climate for further investment alongside developing a
strong locally-based international corporate finance advisory team.
www.pks.rs
62
No 72
reindustrialization
56th International fair of technique and technical achievements
Turn towards industrialization
Serbia, only as a technically developed country, has a chance to find its
right place in the European community and on the global market, said
the president of the Chamber of Commerce and Industry of Serbia Miloš Bugarin, opening the 56th International fair of techniques and technical achievements at the Belgrade Trade Fair
O
ur oldest fair manifestation,
dating back to 1937, the International fair of technique and
technical achievements this year
was opened by the president of the
Chamber of Commerce and Industry of Serbia Miloš Bugarin. One of
the most important events in Serbia
and SE Europe gathered near 500
exhibitors from 23 countries from
13th to 18th May at the Belgrade fair.
Therefore, the fair of technique and
technical achievements has great
impact on the future development
of the industry in the country and
region, because it opens possibilities
Mutual exhibition of Czech economy
At the promotion of the mutual exhibition of the Czech economy, as
a part of the 56th international fair of technique and technical achievements, the head of the commercial department of the Czech Embassy
Jozo emphasized that Serbia is one of the most attractive destination for
the cooperation and investments which might be proved by constant
growth of bilateral exchange of these two countries. This exchange
includes the electric power because the electricity from Bulgaria and Rumania has been supplied via Serbia to Albania and the negations on the
Czech investments in the field of energy sector have been conducted.
The Commissioner of the Mutual exhibition of the Republic of Czech
Mihaela Losenjicka said that thanks to the organization of the Czech
Ministry of Industry and Trade total of 18 big and SMEs companies
have two years in a row promoted their products and services. She
particularly pointed out the current offer in the field of railway infrastructure where Czech companies have huge experiences and take significant place on the European and global market. These companies
export more than a half of their production and among them are AŽD
Prague, Škoda Vagonka, VUKV, Loko, Trail, ČKD, VZU Plzen, MTH
Prague, AK Signal and others.
There was the ACRI, Association of the Czech Railway Industry which
gathers 50 leading Czech companies in this sector. The general manager of this Association Marija Vopalovska reminded that Czech has
the heaviest railway network in Europe and that the companies in the
ACRI employ 21 000 people realising the turnover in the amount of 20
billion euro annually. There are mutual projects with Serbian firms in
the field of railway modernization, she stated.
www.pks.rs
for the expansion of the current and
concluding the future business contacts, which extremely spurs up the
recovery of the crisis, says Bugarin.
In addition to the domestic companies the promotion of their
achievements had the companies
from Austria, Belgium, Bosnia
and Herzegovina, Bulgaria, Czech,
Greece, the Netherlands, Croatia,
Italy, Japan, South Korea, Hungary, Germany, Poland, Slovakia,
Slovenia, Spain, Switzerland, Sweden, Turkey, and for the first time
companies from Thailand and the
People’s Republic of China.
Modern technologies –
prerequisite of recovery
The fair gathered the companies
from all fields of technique through
specialized, national and group promotions, and around 100 technological novelties were presented, out
of which over 50 are domestic ones.
The global market requires keeping
the pace with modern trends in the
field of technologies, equipment,
production and interconnection of
producers and other stakeholders
on the market, Bugarin said.
The Chamber of Commerce and
Industry of Serbia prepares the proposal of the strategy for economic
development to be notified to the
new Government as soon as it is
constituted. This is the best way to
reindustrialization
contribute to the general opinion
that it is essential to carry out the
reforms in the economy and society
of Serbia. The CCIS gives its best
when it comes to the recovery of
economy, through suggestions and
initiatives relating to the improvement of the business climate, the
drafts to the laws and bylaws, the
CCIS president said. We do support
the reindustrialization of Serbia
with our full energy as the prerequisite for the increase of production,
the reduction of unemployment, the
increase of export and decrease of
the foreign trade deficit. The efforts
of the CCIS are particularly oriented
to the strengthening of the cooperation and connecting of businesses,
Miloš Bugarin addressed to all exhibitors and visitors.
On that occasion there was organized the meeting of businesses
dealing with metal and electro
sector from the regional countries.
Therefore, the representatives of
45 Serbian companies had a meeting with the representatives of nine
companies and 25 representatives
of Croatian Krapina Zagorje County, while the representatives of
seven companies from Bosnia and
Herzegovina and three companies
63
from Macedonia participated in the
bilateral meetings, too.
Krapina Zagorje County is a small
place with extremely strong and
developed economy, said Andjelko
Ferek, representative of local selfgovernment of Krapina Zagorje
County, and underscored that the
mutual marketing on the third markets is of great importance both for
Serbian and Croatian businesses
due to the severe competitiveness.
However, through the presentation
of the changed characteristics of the
global economy appeared due to
the globalization and market concentration, the secretary of the CCIS
Association of Metal and Electro Industry Ljubiša Obradović said that
the new industrialization is of significance for the strategic adjusting
to new market requirements. He reminded that the coverage of import
by export in the Serbian economy is
58 percent, while this figure in the
metal sector amounts to 49.7 percent.
On the other side, the export in the
Serbian agriculture is twice higher
than the import, and in the metal
sector the situation is vice verse, said
Obradović emphasizing that it is
about the industrial stagnation. The
metal industry has a great poten-
www.pks.rs
No 72
tial but it is necessary to introduce
the high technologies. The potential
of this sector lies in the automobile
industry, and with the Fiat and ten
Italian companies, in 2013 the manufacturing of 50 000 automobiles is expected and 200 000 automobiles are
supposed to be made in 2014.
Sanja Mihovilić, representative of
Krapina Chamber of Commerce,
presented the economy of that Croatian county which although being
hit by the crisis it recorded the surplus in the previous year with the
export of 388 million dollars and
312 million dollars in the import. In
addition to the metal industry, the
textile sector is developed too and
the main export-oriented market
is the EU. The trade exchange with
Serbia makes up 5.3 percent of the
export and 4.8 percent of the import of this county. Mihovilić said
that this county counts 249 companies dealing with metal processing
industry. Davor Pleško, president
of the Krapina Zagorje Chamber
of Commerce and Industry, presented the programs which this institution carries out with a view to
promoting entrepreneurship
M.S.
64
No 72
reindustrialization
Towards more added value production
National technological platforms
No sustainable development of the Serbian economy without new industrialization, which requires the consensus of the state, sciences, economics, was pointed out at the Third Forum ‘National Technological
Platforms’
W
e are facing with a challenge
which is to transform the current industrial production, mostly
based on low processing phases,
into the production with added
value, underscored the president
of the Chamber of Commerce and
Industry of Serbia Miloš Bugarin,
opening the Third Forum ‘National
Technological Platforms’, which
was organized by the Academy
of Engineering sciences of Serbia,
in collaboration with the Chamber of Commerce and Industry of
Serbia and Ministry of Education
and Sciences. Only the production of this kind would be suitable
for the manufacturing of the globally competitive products. Bugarin emphasized that Serbia has to
tackle the huge problem which is to
provide the unique concept of the
reindustrialization process, what it
means, how it could be modelled
and managed with it in the future.
He reminded that three years ago
the Chamber of Commerce and
Industry of Serbia initiated a new
development model which was, as
it was said, based on the so-called
5I – investments, infrastructure,
industrialization, innovations and
information communication technologies. The CCIS president warned on the extremely high brain
drain from Serbia, and pointed out
that it makes deep damages to the
economy of Serbia.
The National technological platforms of Serbia is the new and thorough program of technological recovery and industrial development
of Serbia elaborated with a view to
intensifying and harmonizing interactive processes in the development triangle consisted of sciences,
industry and investments. The
NTPS program is integrated in the
strategies and policy of industrial
development of Serbia for the period 2011 – 2020 as one of the priority programs for revitalization and
systematic reengineering of the
technologies. To achieve the industry of knowledge it is necessary to
realise technological development,
innovations in the field of product,
production process, organizational
structures and marketing activities as well as the establishment
of intensive interaction among the
holders of scientific and research
activities and industry.
Dragan Djuričin, Professor at the
Faculty of Economics in Belgrade,
pointed out that the application of
the naive liberalism made Serbia to
have transition gap in the production of 30 percent and 45 percent
in comparison to other countries
being in transition. Djuričin diagnosed two mistakes in the monetary policy which are high interest
rates and inadequate usage of the
incomes gained from the privatization. Nevertheless, the privatization in Serbia has been understood
as the export, Djuričin said and underscored it would be far better for
industry of Serbia if those means
would be used for the establishment of the developing bank.
The president of the Association of
corporate managers of Serbia Toplica
www.pks.rs
Spasojević said that the SME sector
is the key for the reindustrialization,
but only as co-operators to the big
companies, because in this way they
could develop themselves and have
marketing promotion. The vice-president of the Chamber of Commerce
and Industry of Serbia Vidosava
Džagić spoke about the importance
of elaborating the technological
maps which will show the current
situation in the industry of Serbia.
We are particularly concerned for
the usage of high technologies only
0.9 percent if compared with the low
technologies 49.9 percent, Džagić
said and presented possible solutions to the current problems as well
as a way which Serbia should follow
in the future so as to achieve the European frameworks through industrial development governance.
M.S.
finances
65
No 72
David Schoch, president of the Serbian Private Equity Association
Private Equity accedes to throne
In sports as in life, the best coaches win the most games and PE funds
tend to have the best coaches
E
xpensive loans, too high interest rates, provisions, hardly
available credit lines, limited amounts are all enough reasons for the
Serbian enterprises to be familiar
with new financing resources such
are the business angels, risky capital and private equity funds.
David Schoch, president of the Serbian Private Equity Association considers that it is the right time for the
private equity funds to open the ball
and play its real role in the development of the country. However, it will
not happen until the professional
management capabilities of Serbian
entrepreneurs are developed and
enhanced on a broad scale.
At the meeting of the SCA in late
April, it was noted that businessmen needed training on new
methods of financing, including,
in addition to business angels and
private investment funds. What
kind of funds are concerned?
There are a variety of funding options in Serbia and the training needed to address these funding sources
is similar across the board. In terms
of the types of funding sources
available in Serbia it ranges from
individual ‘angel’ investors that are
funding projects with ‘seed’ financing from their own private wealth/
savings in the range of €10,000
- €100,000, over the governmental grants in the €50,000 – €250,000
range to small private equity funds
in the €1M – €5M range and medium to large private equity funds
looking for projects that range from
€5M – €50M in investment size.
You recently said that the idea,
management and capital are requirements to start a business in
Serbia. To what extent are these
conditions fulfilled?
In Serbia I see that there are plenty
of ‘ideas’ or opportunities in the Serbian marketplace, so there is no lack
of supply in that area. In terms of
management or execution capability, I see this area as growing but
there is still a lack of supply of really
solid management teams with the
skills and track record that are able
to demonstrate their capabilities sufficiently to an institutional investor.
In terms of available capital, this area
is lacking the most. Prior to the crisis, there was a perception that bank
funding was unlimited and as such
private equity’s role was more limited. Now that bank funding has
significantly scaled back it is time for
private equity to play its proper role
in the growth of the country, but this
won’t happen until the professional
management capabilities of Serbian
entrepreneurs are developed and
enhanced on a broad scale.
What is the scope of the private placement of investment funds in Serbia
and that it meets the real needs?
There is a lack of formal statistics for
the industry, but many estimates for
private equity investing in Serbia to
date have been in the range of several
hundred million Euros. In terms of
demand in Serbia, there is certainly
scope for private equity investment
in the range of over a billion Euros
over the next ten years. As such if
www.pks.rs
the conditions in Serbia were right
the country could deploy inward investment from institutional funds in
the range of 50 - 100 million Euros per
year. Many other CEE and SEE countries have enjoyed PE investments
ranging from 0.2% – 0.4% of GDP per
annum. When that rate is applied to
Serbia’s GDP of approximately €30Bn
you reach annual PE investment of
€60M - €120M per annual .
Can you give some examples of
companies that have become successful thanks to the support of
private investment funds in the
world or region?
Selected global companies backed
by PE investment are: Alcatel-Lucent, Amazon.com, AOL, Electronic
Arts, Facebook, Google, Harrah’s
Casino’s, Hilton Hotels, Hyatt Hotels, Intel, Skype, Starbucks Coffee,
Toys ‘R’ Us, Twitter
Is the Serbian Private Equity Association planning any joint activity
with the Serbian Chamber of Commerce in the education of entrepreneurs?
Yes, definitely. After a very successful panel event that was jointly
co-sponsored by the PKS and SPEA
and held at PKS’ premises, we are
now looking at a broader event to
help train the upcoming group of
Serbian entrepreneurs. We are hoping to work with in partnership with
the PKS to develop training events to
help local entrepreneurs
Nada Mitrović
No 72
66
managEment
International Financial Corporation (IFC) and CCIS
Corporate governance services
International Financial Corporation (IFC) and the Chamber of Commerce and Industry of Serbia (CCIS) can together offer corporate governance services for companies and financial institutions, ranging
from thematic training, tailored ‘diagnostic’ reviews, consultations on
specific corporate governance matters, to in-depth assessments with
implementation plans
I
FC is a recognized global leader
in the promotion of corporate
governance standards and has
developed a globally-respected
and well-tested methodology for
evaluating corporate governance
practices, risks and opportunities.
This methodology is now reflected
in the Corporate Governance Development Framework a common
approach adopted in 2011 by 29
Development Finance Institutions
(DFIs). For more on this methodology, see www.cgdevelopmentframework.org
In an effort to further capitalize on
local knowledge, IFC works with
local partners throughout Europe
and Central Asia. In our work
with companies, the Chamber of
Commerce and Industry of Serbia
(CCIS) and IFC will apply the IFC
Corporate Governance Methodology and its tools customized to the
needs of companies (including for
listed companies, family-owned
businesses, financial institutions,
privatized companies and stateowned enterprises). This methodology provides a framework for
examination of the current state
of corporate governance, followed
by an identification of areas for
improvement, and support in implementation of key recommendations. This unique approach
analyzes internal acts, board of
directors’ policies and practices,
audit and control processes, risk
management, transparency and
disclosure mechanisms, and shareholder rights. For more information, please see www.ifc.org/
ifcext/corporategovernance.nsf/
Content/CG_Tools.
Even though certain of the pillars
on which corporate governance
rests are contained in laws and
regulations, corporate governance
is far more than simply about compliance and alignment with generic
standards. Corporate governance
brings genuine benefits to companies and financial institutions, and
defines a clear framework for defining and achieving corporate objectives. Good corporate governance practices are integrated into
the business objectives, allowing
companies and financial institutions to progress and achieve their
goals in an optimal manner.
IFC has worked for over 10 years
on improving corporate governance in Europe and Central Asia,
reaching over 11,000 companies
and financial institutions and providing tailored advice and support
to over 400 clients to improve their
performance, and supporting them
to raise over $1.5 billion of financing as a result of improved governance. IFC’s Corporate Governance
Program in Europe & Central Asia
is implemented by IFC in partnership with the State Secretariat for
Economic Affairs of Switzerland
(SECO), providing the majority of
the funds, and Oesterreichische
Entwicklungsbank AG (OeEB) of
Austria (OeEB).
Corporate governance helps companies and financial institutions to
meet the challenges of the modern
business environment.
For more information, please contact Oliver Orton, IFC Regional
Program Manager at [email protected]
org, tel: +381 11 3023 750; Branislava Zunjic, CCIS Secretary at
[email protected], tel: +381
11 3238 572
What is corporate governance?
“If management is about running a business, governance is about seeing that it is run properly. All companies need both governing as well
as managing” - Professor Bob Tricker
Corporate governance refers to structures and processes for direction
and control of companies, looking strategically at the relationships between managers, directors, owners/shareholders and other stakeholders – based on Cadbury Committee (UK) and OECD
www.pks.rs
Download

Korak - facts