1
NAZIV NA
KOD: HIFV
PREDMETOT:
Fond:
Semestar:
EKTS: 9
4+ 2
4
Status na predmetot:
Zadol`itelen
Higiena na telesnoto
ve`bawe
REALIZATOR:
red. prof. d-r Daniela [ukova-Stojmanovska
Studentite treba da se zapoznaat so higienata kako nauka ~ii osnovi se vo
dale~noto minato. Celta e da se uvidat i otkrijat faktorite od
nadvore{nata sredina koi mo`at da vlijaat na zdravjeto na edinkata. Pritoa,
onie koi vlijaat pozitivno da se stimuliraat, a onie koi deluvaat negativno
CELI NA
ako e mo`no da se eliminiraat. So toa }e mo`e da se ispolni najva`niot
PREDMETOT
postulat - so~uvuvaweto i odr`uvaweto na zdravjeto na lugeto.
Druga va`na cel na ovoj predmet e da gi informira studentite za va`nosta na
ishranata za zdravjeto na lu|eto. Odnosno, so pomo{ na pravilnata ishrana da
se ovozmo`i ne samo so~uvuvawe na zdravjeto na lu|eto, tuku i negovo
podobruvawe.
[email protected] NA TEORETSKIOT DEL: Teoretskiot del od predmetot opfa}a pove}e temi, i toa: kratok
istorijat na higienata kako nauka, potoa li~nata higiena, kaleweto na organizmot, seksualnata higiena,
higienata na oblekata i obuvkite, na sportskite rekviziti, potoa na otvorenite i zatvorenite sportski
objekti, vodata za piewe i nejzinite karakteristiki, higiena na vozduhot, nekoi osnovni karakteristiki na
atmosferata, kako vla`nost, temperatura, atmosferski pritisok, son~eva radijacija, dvi`ewe i jonizacija na
vozduhot, i nivnoto vlijanie vo fizi~koto obrazovanie i sportot. Stanuva zbor i za nekoi bolesti na
zavisnost, kako pu{eweto, alkoholot i narkomanijata i nivnoto deluvawe kaj lu|eto vo fizi~koto
obrazovanie i sportot. Vo ovoj predmet se izu~uvaat i pove}e temi koi se direktno povrzani so ishranata,
odnosno kako se presmetuvaat energetskite potrebi i kako se utvrduva energetskata potro{uva~ka kaj lu|eto.
Potoa dava osnovi na racionalnata ishrana na lu|eto, so poseben osvrt na piramidata na ishranata i
hranlivite produkti kako nejzin element. Predmet na interes se i zaboluvawata {to nastanuvaat kako
rezultat na nesoodvetnata ishrana i nivnite reperkusii vrz zdravjeto na lu|eto (debelina, pothranetost i
truewa so hrana).
[email protected] NA [email protected]: Na prakti~niot del od predmetot higiena na telesnoto ve`bawe se izu~uvaat
mernite instrumenti i na~inot na merewe na temperaturata, toplotno zra~ewe, vla`nosta, pritisokot,
aerojonizacijata i brzinata na struewe na vozduhot, kako i odreduvawe na pravecot na duvawe na vetrovite i
nivnoto vlijanie vo fizi~koto obrazovanie i sportot. Stanuva zbor i za ve{ta~ki izvori na son~eva
radijacija i nivnata primena vo fizi~koto obrazovanie i sportot. Potoa za higienskiot pregled na vodata za
piewe (fizi~ki - temperatura, miris, vkus, boja; hemiski - rN, tvrdina na vodata), pre~istuvawe i
dezinfekcija na vodata za piewe, na~inot na zemawe mostri za analiza na vodata za piewe i nejzinoto vlijanie
kaj sportovite vo voda. Prevideni se poseti na sauna, tursko kupatilo i na Hidrometeorolo{kiot zavod.
Osven toa, na ve`bite se izrabotuvaat menija za razli~ni kategorii na lu|e (deca, bremeni `eni, stari,
studenti na na{iot fakultet) i za nekoi zaboluvawa (debelina, pothranetost, turewe so hrana).
Studentite mo`at da izrabotuvaat seminarski raboti za temi od ovoj predmet za koi imaat pogolem interes.
LITERATURA:
1. Aleksic I.: Higijena. Fakultet za fizicku kulturu, Beograd, 1988.
2. Radovanovic M., Jevtic Z.: Udzbenik higijene. Medicinska knjiga, Beograd, 1992.
3. Savicevic M., i sar.: Higijena. Medicinski fakultet, ELIT MEDICA, Beograd, 1997.
OCENUVAWE:
KRITEIUMI ZA OCENUVAWE
Pod 50 poeni
Od 51 - 60 poeni
Od 61 - 70 poeni
Od 71 - 80 poeni
Od 81 - 90 poeni
Od 91 - 100 poeni
-
5
6
7
8
9
10
(F)
(E)
(D)
(C)
(B)
(A)
- Redovnost na teoretska nastava
10 boda
- Redovnost na prakti~na nastava
10 boda
- Seminarska rabota
10 boda
- Izraboteni menija
10 boda
- Prv kolokvium
30 boda
- Vtor kolokvium
30 boda
_______________________________________________
- Vkupen broj osvoeni bodovi
100 boda
Na~in na formirawe na ocenkata: Se sobira vkupniot broj osvoeni bodovi.
OGRANI^UVAWA: Studentite koi ne go polo`ile prviot kolokvium ne mo`at da go polagaat vtoriot
kolokvium. Ako ne gi polo`at predvidenite kolokviumi, ispitot go polagaat vo redovnite sesii.
2
Studiska programa:
NASOKA FIZI^KO VOSPITANIE
Predmetna programa:
HIGIENA NA TELESNOTO [email protected]
Semestar i broj na ~asovi:
IV (~etvrti)
Nastavnici i sorabotnici:
90 ~asa (4+2)
red. prof. d-r Daniela [ukova-Stojmanovska
Cel na predmetot: Da gi informira studentite za nekoi faktori koi mo`at
da vlijaat vrz zdravjeto na lu|eto, pozitivno ili negativno, i kako mo`at da
se izbegnat {tetnite vlijanija, a da se potenciraat pozitivnite.
Sodr`ina na predmetot: Vo ovoj predmet pokraj kratkiot istorijat i
zapoznavaweto na ona {to izu~uva higienata kako nauka, se vklu~eni
informacii za pove}e temi, kako: energetskite potrebi i energetskata
potro{uva~ka kaj lu|eto i toa kaj razli~ni vozrasni kategorii (deca,
mladinci, stari, bremeni `eni i `eni koi dojat). Potoa dava osnovi na
racionalnata ishrana na lu|eto, so poseben osvrt na piramidata na
ishranata i hranlivite produkti kako nejzin element (`itarki, leb, mleko i
mle~ni proizvodi, meso, riba, jajca, ovo{je, zelen~uk, masti i zasladuva~i) i
nivnoto zna~ewe za dobroto zdravje, kako i na zaboluvawata {to nastanuvaat
kako rezultat
na nesoodvetnata ishrana i nivnite reperkusii
(pothranetost, debelina i truewa so hrana). I li~nata higiena, a kako nejzin
del i seksualnata, potoa higienata na objekite i rekvizitite, kaleweto na
organizmot se izu~uvaat vo ovoj predmet. Bolestite na zavisnost (alkohol,
pu{ewe i droga) i dopingot se vklu~eni kako sostaven element na ovoj
predmet, bidej}i tie mo`at direktno da vlijaat i da go zagrozat zdravjeto na
lu|eto. I na krajot, iako ne pomalku va`no, se izu~uva vlijanieto na nekoi
faktori na atmosferata, kako vla`nosta na vozduhot, temperaturata,
pritisokot, son~evata radijacija i dvi`eweto na vetrovite, a koi mo`at
direktno da vlijaat vrz zdravjeto na lu|eto.
Sodr`ina na ve`bite: Na ve`bite se izrabotuvaat menija za razli~ni
kategorii na lu|e i za razli~ni na~ini na ishrana.
Proverka na znaewata: teoretski (po izbor mo`e pismeno ili usmeno).
Literatura:
1. Aleksi} I.: Higijena (I i II del), Fakultet za fizi~ku kulturu,
Beograd, 1988.
2. Jakovljev N. N.: Ishrana sportista, Medgiz, 1957.
3. Milo{evi} P.: Osnovi ishrane sportista, Partizan, Beograd, 1986.
4. Radovanovi} M., Jevti} Z.: Ud`benik higijene. Medicinska knjiga,
Beograd, 1992.
5. Savi~evi} M., i sar.: Higijena. Medicinski fakultet, ELIT MEDICA,
Beograd, 1997.
3
Teoretski predavawa - 60 ~asa
1. KRATOK ISTORIJAT NA HIGIENATA I
[TO E HIGIENATA KAKO NAUKA
vkupno 2 ~asa
2. HIGIENA NA ISHRANATA
vkupno 10 ~asa
2.1. Presmetuvawe na energetskite potrebi i merewe
na energetskata potro{uva~ka kaj lu|eto
2.2. Osnova na racionalnata ishrana
2.3. Osnovni hranlivi materii
2.4. Jagleni hidrati
2.5. Belkovini
2.6. Masti
2.7. Vitamini rastorlivi vo masti
2.8. Vitamini rastorlivi vo voda
2.9. Minerali i oligoelementi
2.10.Va`nost na vodata za lu|eto
2.11. Karakteristiki na ishranata na nekoi
kategorii lu|e
vkupno 10 ~asa
- Karakteristiki na ishranata na decata do 3 godini
- Karakteristiki na ishranata na decata vo pubertet
- Karakteristiki na ishranata na starite lu|e
- Karakteristiki na ishranata na bremenata `ena
- Karakteristiki na ishranata na `enata koja doi
- Karakteristiki na ishranata na sportistite
2.13. Piramida na ishranata
vkupno 4 ~asa
- Karakteristiki na nekoi hranlivi produkti
(leb, testenini, meso, riba, mleko, jajca, ovo{je,
zelen~uk, maslo za jadewe, {e}er, med)
- Kafe, ~aj, ~okolada, kakao
- Vegetarijanska ishrana
- Makrobiotska ishrana
2.14. Zaboluvawa kako rezultat na nesoodvetna
ishrana
6.1.1. Pothranetost
6.1.2. Debelina
6.1.3. Celulit
6.1.4. Truewa so hrana i preventivni merki
vkupno 4 ~asa
4
3. OSNOVI NA LI^NATA HIGIENA
vkupno 20 ~asa
7.1. Funkcii na ko`ata i nejzini na~esti zaboluvawa
7.2. Li~nata higiena na ko`ata i poedini delovi od teloto
7.3. Pirsovi, tetova`i
7.4. Seksualna higiena
vkupno 10 ~asa
7.4.1. Higiena na nadvore{ni polovi organi
7.4.2. Reproduktivna i polova funkcija
7.4.3. Promeni pri polov odnos
7.4.4. Prv polov odnos
7.4.5. Polov odnos i sport
7.4.6. Polov odnos i menstruacija
7.4.7. Polov odnos i bremenost
7.4.8. Polovo prenoslivi bolesti
7.4.9. Kontracepcija
7.5. Higiena na sportskata oprema (na oblekata i obuvkite)
7.6. Odr`uvawe na opremata
7.7. Kalewe na organizmot
7.8. Sauna i tursko kupatilo i nivnite efekti
7.9. Higiena na otvoreni sportski objekti
(bazeni, stadioni, igrali{ta)
7.10.
Higiena na zatvoreni sportski objekti (sali, bazeni)
- Osvetluvaweto kako faktor
- Prirodno i ve{ta~ko provetruvawe na objektite
za fizi~ko vosp.
- Prirodno i ve{ta~ko zagrevawe na objektite za
fizi~ko vosp.
- Zonirawe na sportskite objekti i salite za
fizi~ko vospitanie
7.11.
Menstruacijata i fizi~kata aktivnost
4. HIGIENA NA VODATA
vkupno 2 ~asa
4.1. Higienski karakteristiki na vodata za piewe i kapewe
4.2. Vidovi na vodosnabduvawe i higienska kontrola
4.3. Dezinfekcija na vodata i zemawe na primeroci za nejzino
ispituvawe
5. HIGIENA NA VOZDUHOT
vkupno 4 ~asa
5.1. Sostav na vozduhot
5.2. Zagaduvawe na vozduhot, vlijanieto na nekoi
gasovi i zaboluvawa koi mo`at da se javat kaj lu|eto
5.3. Vla`nost na vozduhot i reakcija na organizmot vo
uslovi na zgolemena i namalena vla`nost
5.4. Temperatura na vozduhot i reakcija na organizmot vo
uslovi na visoki i niski temperaturi
5.5. Dvi`ewe na vozduhot i roza na vetrovite i nivoto
vlijanie vrz zdravjeto na lu|eto
5
5.6. Son~eva radijacija i nejzinite pozitivni i negativni
efekti vrz zdravjeto na lu|eto
5.7. Atmosferskiot pritisok i negovoto vlijanie vrz
zdravjeto na lu|eto
- Efektite na namaleniot atmosferski pritisok
- Efektite na zgolemeniot atmosferski pritisok
- Zoni na komfort pri odewe vo visina
5.7. Aklimatizacija
5.8. Jonizacija na vozduhot
6.
BOLESTI NA ZAVISNOST
6.1. Pu{eweto i fizi~kata aktivnost
6.2. Alkoholot i fizi~kata aktivnost
6.2.1. Svojstva na pivoto
6.2.2. Svojstva na vinoto
6.2.3. Svojstva na `estokite pijaloci
6.3. Drogata i fizi~kata aktivnost
6.4. Dopingot i fizi~kata aktivnost
vkupno 4 ~asa
Sodr`ina na ve`bite (30 ~asa): Na ve`bite se izrabotuvaat menija za
razli~ni vozrasni kategorii na lu|e (deca, mladinci, zrelo doba i stari) i
za razli~ni fiziolo{ki i sostojbi na bolest (bremenost, doewe, debelina,
pothranestost, rahitis, anemija, poka~en krven pritisok, {e}erna bolest,
dijarea, frakturi i povredi i dr).
1. Presmetuvawe na energetskite potrebi i
izrabotka na meni za standardna ma{ka i
standardna `enska edinka
2. Izrabotka na meni za deca do 3 godini
3. Izrabotka na meni za deca vo pubertet
4. Izrabotka na meni za stari lu|e
5. Izrabotka na meni za bremena `ena
6. Izrabotka na meni za `ena koja doi
7. Presmetuvawe na idealnata telesna masa
(spored nekoi indeksi) i utvrduvawe na otstapuvawata
8. Izrabotka na meni za debeli lu|e koi
sakaat da oslabat
9. Izrabotka na meni za lu|e koi se pothraneti
i sakaat da se zdebelat
10. Izrabotka na meni kaj edinki po truewe so hrana
11. Izrabotka na meni spored vegetarijanski principi
12. Izrabotka na meni spored makrobiotski principi
13. Izrabotka na meni spored principite na [erman
14. Izrabotka na meni za anemi~ni edinki
15. Izrabotka na meni za lu|e so fraktura
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
2 ~asa
6
Proverka na znaewata: Ispitot se obavuva po zavr{uvawe na IV
semestar, a mo`e pismeno ili usmeno.
Literatura:
1. Aleksi} I.: Higijena (I i II del), Fakultet za fizi~ku kulturu,
Beograd, 1988.
2. Jakovljev N. N.: Ishrana sportista, Medgiz, 1957.
3. Milo{evi} P.: Osnovi ishrane sportista, Partizan, Beograd, 1986.
4. Radovanovi} M., Jevti} Z.: Ud`benik higijene. Medicinska knjiga,
Beograd, 1992.
5. Savi~evi} M., i sar.: Higijena. Medicinski fakultet, ELIT MEDICA,
Beograd, 1997.
6. [ukova D.: Sportskata aktivnost i menstruacioniot ciklus. Fizi~ka
kultura, Skopje, 1992, 1.
21.10.2012
red. prof. d-r Daniela [ukova-Stojmanovska
Skopje
----------------------------------------------------------------
Download

Studiska programa: