Opšti osvrt:
Slučaj Republike Zimabave karakterističan je jer
predstavlja bivšu koloniju Ujedinjenog Kraljevstva, čiju su
borbu za nezavisnost i oslobaĎenje pratili unutrašnji sukobi.
Bivša Rodezija je kroz istoriju bila poprište konflikata izmeĎu
belih doseljenika, koji su posedovali većinu obradivog
zemljišta i prirodnih resursa, i domorodačkog stanovništva
koje je bilo u podreĎenom položaju. Rodezijski graĎanski rat (
Druga ''Čimurenga'' ) trajao je od 1964. do 1979. godine i
pritom su vlast držali belci. Britanska vlada formalno
proglašava nezavisnost Zimbabvea 18. aprila 1980. godine, a
paralament je prvi put sazvan 13. maja iste godine kada
Zimamabe postaje i član Ujedinjenih nacija. Nakon
proglašenja nezavisnosti novo rukovodstvo je počinilo zločin
na jugu u pokrajni Metabeleland kada je tokom 1983. i 1984.
godine ubijeno više hiljada disidenata. Veza sa Komonveltom
je nakon kontraverznog reizbora Roberta Mugabea za
predsednika 2002. godine prekinuta na neodreĎeno vreme.
Mapa preuzeta sa :
https://www.cia.gov/library/publications/the-worldfactbook/
Istorijski tok:
1888. godine Sesil Rouds, imperijalista iz Britanije, dobija dozvolu za iskorišćavanje
ruda od lokalnih poglavica ( pomenuto pordučje sastojalo se od današnjih država Zambije,
Bocvane, Malavija i Zimbabvea ), dok su iste godine Južna i Severna Rodezija proklamovane
kao deo kolonijalne sfere uticaja Velike Britanije. 1889. godine Rouds je dobio ovlašćenje od
kraljice Viktorije da kolonizije teritoriju današnjeg Zimbabvea, koji je 1895. godine nazvan
Rodezija. Pobuna domorodačkih plemena protiv kolonijalne najezde tokom 1896. i 1897.
poznatija kao Prva ''Čimurenga'' nije uspela. 1923. godine belim doseljenicima u Južnoj Rodeziji
dat je izbor da budu inkorporirani u Uniju Južne Afrike ili da postanu poseban entitet u okviru
Britanske imeperije, doseljenici su odbili osnivanje posebnog entiteta i Južna Rodezija je
formalno anektirana iste godine. Do 1980. Rodezija je samoupravna kolonija sa sopstvenim
zakonodavstvom, državnom službom i policijom, iako je Velika Britanija zadržala pravo da
interveniše u unutrašnjim pitanjima kolonije, naročito u onim pitanjima koja su se odnosila na
Afrikance. 1953. Južna Rodezija se pridružila mešovitoj Centalno-afričkoj federaciji sa
britanskim protektoratom Severne Rodezije i Njasalend. Cilj udruživanja je pre svega bio
ekonomske prirode. Opstrukcija je meĎutim dolazila od Afrikanaca koji su se plašili da neće
moći da ostvare svoje pravo na samoopredeljenje kroz federaciju u kojoj je dominiralo belo
stanovništvo Južne Rodezije. Federacija se raspušta 1963, a Severna Rodezija i Njasalend
postaju nezavisne države Zambija i Malavi 1964. godine. Useledio je period jednostranog
proglašenja nezavisnosti, budući da je evropski deo biračkog tela pokazao malo volje za sve veći
broj pristiglih zahteva afričke populacije za povećanjem političke participacije. Na čelu zemlje
dolazi Ian Smit pošto je negov prethodnik optužen da nedovljno brzo radi na dobijanju
nezavisnosti od strane Velike Britanije. Velika Britanija je bila spremna da prizna nezavisnost
Rodezije ali je kao potvrdu tražila učešće crnačke većine u upravljanju državom, što je u stvari
bio i jedini razlog zašti su belci tražili ocepljenje. Jednostavno Velika Britanija je želela da
izbegne ponavljanje scenarija iz Južne Afrike. U želji da zadrži svoju dominatnu poziciju belo
stanovništvo Rodezije proglašava jednostranu nezavisnost 11. novembra 1965. godine. Velika
Britanija nije priznala jednostranu proglašenu nezavisnost, ali je naglasila da neće koristiti silu da
bi sprečila takvu nezavisnost. Proglašenje nezavisnosti naišlo je na osudu UN koja je pozvala sve
članice da osude režim premijera Smita. Britanska vlada nametnula je sankcije Rodeziji, a Savet
Bezbednosti po prvi put u istoriji takoĎe uvodi ekonomske sankcije nekoj državi. 1968. Savet
bezbednosti jednoglasno je usvojio odluku kojm je Rodeziji nametnuo potpuni embargo.
Početkom 1970. neformalni pokušaji pregovora izmeĎu UK i rodezijske administracije se
obnavljaju. Promena vlasti u Mozambiku i Angoli ( koje su bile portugalske kolonije ) i
Portugalski puč iz 1974. godiine povećali su pritisak na Smitov režim, a pored ovih
meĎunarodnih okolnosti, intenziviraju se crnački gerilski pokreti unutar zemlje. Aktivnosti
gerilaca, koje rezultiraju velikim brojem žrtava i ekonomskom nestabilnošću Rodezije, naročito
se povećavaju posle 1972. godine. Povrh svega 1974. godine dolazi do ujedinjavanja dve
gerilske jedinice, kada Zimbabveanska narodna unija (ZAPU) i Zimbabveanska nacionalna unija
(ZANU) stvaraju „Patriotski front“ i počinju da kombinuju svoje resurse i snage. 1976. godine
Smitova admnistracija se složila da se sastane sa predstavnicima lokalnih gerilskih voĎa oko
rešenja sukoba, a uzrok neuspelih pregovora ogledao se u nesposobnosti njihovih predstavnika
da iznesu zajedničku platformu. 1977. predstavljen je detaljni anglo-američki plan koji je
predložio vladavinu većine kroz izjednačavanje belaca i crnaca, nezavisne izbore, demokratski
ustav, formiranje jedinstvene vojske. Reakcije na ovaj predlog su bile različite, ali nijedna strana
ih nije striktno odbacila kao neosnovane. Marta 1978. sklopljen je interni dogovor izmeĎu
Smitove administracije i dela pobuĎeničkih snaga, koji je podrazumevao princip kvalifikovane
većine na izborima i univerzalno pravo glasa. Prvi crni premijer izabran na izborima postaje
biskup Muzorew nakon izbora sprovedenih 1979. godine. Uspostavljanje nove vlade meĎutim
nije sprečilo gerilske sukobe koji su od 1972. godine odneli više od 20 000 žiovta. Velika
Britanija je 1979. godine nakon dolaska na vlast premijerke Tačer formalno vratila kolonijalni
status Zimbabve – Rodeziji, a dolazak lorda Somsa u Salisburi ( Harare ) označio je kraj nasilju i
početak tranzicije Zimbabvea ka nezavisnosti, ugovorom u Lankasterskoj palati. Izbori su bili
nadgledani od strane britanske vlade, priznati su kao regularni, a za prvog premijera izabran je
Robert Mugabe iz Patriotskog Fronta. Formalna nezavisnost priznata je 1980. godine, a prva
država koja je otvorila amabasadu u Harareu bile su Sjedinjene Američke Države. Vlada je
nastavila da se obračunava sa političkim disidentima ( koji su bili i bela manjina izložena raznim
pritiscima, ali i opozicione crnačke partije ) što je rezultiralo masovnim kršenjem ljudskih prava
i ubistvom na stotine crnih civila u oblasti Matabelelanda. Devedesete godine u Zimbabveu
karakterišu nemiri, inflacija i anti-vladini protesti, zemlju potresa hiper inflacija, a veliki broj
stanovnika biva izložen epidemiji HIV virusa. Kontroverzni izbori za predsednika iz 2002.
godine bili su praćeni nasiljem i zastrašivanjem političkih protivnika, meĎunarodna zajednica je
osudila izbore i skrenula pažnju na ozbiljne nedostatke u predizbornoj trci. Posledice izbora
uticale su da SAD, EU i druge evropske zemlje nametnu ograničenje na putovanja visokih
zvaničnika Zimbabvea i podignu embargo na prodaju oružja i zamrznu finansijska sredstava.
visokih zvaničnika vladajuće partije. Izborno takmičenje i danas u Zimbabveu karakteriše
nasilje, a najnoviji podaci pokazuju da je 2008. godine pred izbore ubijeno više od 50
Zimabveanaca, 2000 ranjeno, a više od 30000 raseljeno.
Više možete saznati:
http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad28
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html
http://www.irinnews.org/country.aspx?Country=ZW
Download

Zimbabve