0
RADOVI I SAŽECI TREĆEG KONGRESA KARDIOLOGA REPUBLIKE SRPSKE
SA MEĐUNARODNIM UČEŠĆEM
THE PROCEEDINGS OF THE THIRD CONGRESS OF THE REPUBLIC OF SRPSKA
SOCIETY OF CARDIOLOGY WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION
Organizator:
Udruženje kardiologa Republike Srpske
Za organizatora:
Duško VULIĆ
Priprema i dizajn:
Medici.com, Banja Luka
Štampa:
Atlantic, Banja Luka
Radove ili dijelove radova objavljene u štampanom izdanju nije dozvoljeno preštampavati, bez izričite saglasnosti Uredništva. Ocjene iznesene u radovima i dijelovima radova
lični su stavovi autora i ne izražavaju stavove Uredništva ili Izdavača.
1
2
POČASNI ODBOR
Milorad DODIK
Predsjednik Republike Srpske
Igor RADOJIČIĆ
Predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske
Aleksandar DŽOMBIĆ
Predsjednik Vlade Republike Srpske
Prof. dr Ranko ŠKRBIĆ
Ministar zdravlja i socijalne zaštite u Vladi Republike Srpske
Prof. dr Jasmin KOMIĆ
Ministar nauke i tehnologije u Vladi Republike Srpske
Akademik Rajko KUZMANOVIĆ
Predsjednik Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske
Prof. dr Stanko STANIĆ
Rektor Univerziteta u Banjoj Luci
Prof. dr Mitar NOVAKOVIĆ
Rektor Univerziteta u Istočnom Sarajevu
Akademik Drenka ŠEĆEROV-ZEČEVIĆ
Predsjednik Odbora za kardiovaskularnu patologiju ANURS
Prof. dr Veljko MARIĆ
Dekan Medicinskog fakulteta u Foči
Prof. dr Zdenka KRIVOKUĆA
Dekan Medicinskog fakulteta u Banjoj Luci
Doc. dr Momčilo BIUKOVIĆ
Predsjednik Komore doktora medicine Republike Srpske
Prof. dr Duško VASIĆ
Predsjednik Društva doktora medicine Republike Srpske
Dragoljub DAVIDOVIĆ
Gradonačelnik Banja Luke
Prof. dr Brano TOPIĆ
Direktor Kliničkog centra Banja Luka
Prof. Dr Gordana TEŠANOVIĆ
Direktor Doma zdravlja Banja Luka
Aleksandar VESELINOVIĆ
Direktor Hemofarma Banja Luka
Goran KLJAJČIN
Direktor Fonda zdravstvenog osiguranja Republike Srpske
Prof. dr Nenad BABIĆ
Izvršni direktor Fonda zdravstvenog osiguranja Republike Srpske
Slobodan CVJETIĆ
Predsjednik Fondacije „Zdravlje i srce“
Milorad PETRIĆ
Direktor Kulturnog centra Banski dvor
3
ORGANIZACIONI ODBOR
Predsjednik:
Duško VULIĆ
Potpredsjednik:
Marko ŠOBOT
Sekretari:
Zdenka ŠKORIĆ-KOVAČIĆ,
Snježana KEŠELJ
Dragan UNČANIN,
Marko ADŽIĆ,
Mario KOZIĆ,
Članovi:
Stevan BAJIĆ
Nikola MRKOBRADA
Milena BEGENIŠIĆ
Smilja OBRADOVIĆ
Dragan BOGDANIĆ
Stanko OBRADOVIĆ
Larisa BUKEJLOVIĆ
Petar OTAŠEVIĆ
Radenko ČELIK
Zoran PAOVICA
Marina DELJANIN-ILIĆ
Miodrag PERIĆ
Neno DOBRIJEVIĆ
Nada RAJLIĆ
Maja DRAGOJEVIĆ
Aleksandar RADANOVIĆ
Radojka ELENKOV
Dobrila RODIĆ
Boris GORONJA
Snežana SIMIĆ-PERIĆ
Vojislav GIGA
Drago SMILJANIĆ
Stevan ILIĆ
Sanja STOJKOVIĆ
Bojan ILISIĆ
Ljubomir ŠORMAZ
Ljilja KERIĆ
Mile TRIFKOVIĆ
Tamara KOVAČEVIĆ-PRERADOVIĆ
Dijana TRNINIĆ
Milenko KRNETA
Saša UROŠEVIČ
Jadranka LALOVIĆ
Vlado VUJOVIĆ
Saša LONČAR
Željko ŽIVANOVIĆ
Milica LOVRIĆ
Dragana MANDIĆ
Nebojša MILANOVIĆ
4
NAUČNI ODBOR
Predsjednik:
Aleksandar M. LAZAREVIĆ
Članovi:
Lazar ANGELKOV
Rade BABIĆ
Dragan BENC
Branko BELESLIN
Miroslav BIKICKI
Ljiljana BUKARICA
Marko BUKŠA
Nadica ČEMERLIĆ ADŽIĆ
Lazar DAVIDOVIĆ
Milica DEKLEVA
Dragan DEBELJAČKI
Mirza DILIĆ
Siniša DIMKOVIĆ
Ana ĐORĐEVIĆ DIKIĆ
Dragan ĐORĐEVIĆ
Boško ĐUKANOVIĆ
Vojislav GIGA
Miodrag GRUJIĆ
Siniša GRADINAC
Ivan ILIĆ
Tamara ILISIĆ
Igor IVANOV
Robert JUNG
Aleksandar KNEŽEVIĆ
Dragan KOVAČEVIĆ
Mirjana KROTIN
Zumreta KUŠLJUGIĆ
Branko LOVIĆ
Dragan LOVIĆ
Vesna LOZO
Ljupčo MANGOVSKI
Mihajlo MATIĆ
Radomir MATUNOVIĆ
Zdravko MIJAILOVIĆ
Milutin MIRIĆ
Goran NIKOLIĆ
Dejan ORLIĆ
Biljana PARAPID
Žarko PAVIĆ
Milan PAVLOVIĆ
Siniša PAVLOVIĆ
Snježana POPOVIĆ PEJIČIĆ
Biljana PUTNIKOVIĆ
Đorđe RADAK
Ninoslav RADOVANOVIĆ
Siniša RISTIĆ
Đorđo STOJIČIĆ
Siniša STOJKOVIĆ
Dragan SAGIĆ
Slavko SIMEUNOVIĆ
Svetozar SRDIĆ
Jelena STEPANOVIĆ
Svetlana STOISAVLJEVIĆ ŠATARA
Petar STOJANOV
Bojan STOJNIĆ
Anastazija STOJŠIĆ MILOSAVLJEVIĆ
Drenka ŠEĆEROV
Ivan TASIĆ
Nebojša TASIĆ
Dragan TAVČIOVSKI
Gordana TEOFILOVSKI PARAPID
Vladan VUKČEVIĆ
Bosiljka VUJISIĆ TEŠIĆ
Mihajlo ZDRAVKOVIĆ
5
INTERNATIONAL ADVISORY BOARD
Yehuda ADLER, Tel Aviv, Israel
Robert BERNAT, Zagreb, Croatia
Hu DAYI, Beijing, China
Leo FINCI, Geneva, Switzerland
Giuseppe Gullache, Lecco, Italy
Massimo IMAZIO, Turin, Italy
Ida JOVANOVIĆ, Belgrade, Serbia
Vojko KANIĆ, Maribor, Slovenia
Vladimir KANJUH, Belgrade, Serbia
Saško KEDEV, Skopje, Macedonia
Nebojša LALIĆ, Belgrade, Serbia
Chaim LOTAN, Jerusalem, Israel
Goran MILAŠINOVIĆ, Belgrade, Serbia
Shunichi MIYAZAKI, Osaka, Japan
Satoshi NAKATANI, Osaka, Japan
Milan NEDELJKOVIĆ, Belgrade, Serbia
Aleksandar N. NEŠKOVIĆ, Belgrade, Serbia
Aleksandar NIKOLIĆ, Podgorica, Montenegro
Marko NOĆ, Ljubljana, Slovenia
Miodrag OSTOJIĆ, Belgrade, Serbia
Željko REINER, Zagreb, Croatia
Arsen RISTIĆ, Belgrade, Serbia
Petar SEFEROVIĆ, Belgrade, Serbia
Goran STANKOVIĆ, Belgrade, Serbia
Urlich SIGWART, Geneva, Switzerland
Zorana VASILJEVIĆ, Belgrade, Serbia
Andreas ZUCKERMANN, Vienna, Austria
Nathan WONG, Irvine, USA
6
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
SADRŽAJ:
MORGAGNI-EVSKA KORELACIJA DESET KLINIČKIH ENTITETA KORONARNE ATEROTROMBOTIČNE ISHEMIJSKE BOLESTI SRCA SA NJIHOVIM PATOLOŠKO MORFOLOŠKIM SUPSTRATIMA ............................................................................................... 12 Vladimir Kanjuh, Ljiljana Gojković-Bukarica, Nebojša Antonijević,Vujadin Tatić,
Gordana Teofilovski-Parapid VELIKE SVETSKE I SRPSKE EPIDEMIOLOŠKE STUDIJE
KARDIOVASKULARNIH OBOLJENJA ....................................................................................... 19 Vladimir Kanjuh, Biljana Parapid, Vesna Lačković, Drenka Šećerov-Zečević, Duško Vulić,
Aleksandar Lazarević KONTROVERZE U TERAPIJI ARTERIJSKE HIPERTENZIJE ................................................... 29 Lj. Gojković-Bukarica, V. Kanjuh, R. Šćepanović, A. Lazarević, R. Novaković, D. Protić TRETMAN DISLIPIDEMIJA U SVJETLU NAJNOVIH PREPORUKA....................................... 33 D. Vulić, I. Tasić, A. Lazarević, M. Dilić, Ž. Pavić AORTNA VALVULARNA REGURGITACIJA NAKON PERKUTANOG ZATVARANJA
OTVORENOG DUKTUS ARTERIOZUSA .................................................................................... 34 S. Bajić, P. Berden, T. Podnar STUDIJA ASOCIJACIJE POLIMORFIZAMA U GENIMA APOB, APOE I ENOS
SA LIPIDNIM PARAMETRIMA U POPULACIJI ZDRAVIH ADOLESCENATA ..................... 35 T. Damnjanović, I. Novaković, N. Maksimović, D. Cvetković KLINIČKA PREZENTACIJA I PRAVOVREMENA DIJAGNOSTILA TOTALNOG
ANOMALNOG UTOKA PLUĆNIH VENA; ZNAČAJ HIPEROKSIJA TESTA .......................... 36 D. Đukić CARDIAC REMODELING IN PATIENTS AFTER TAVI: LEFT VENTRICULAR MASS
REGRESSION AND SURVIVAL ................................................................................................... 37 S. Lončar, G. Perlman, C. Lotan, H. Danenberg, D. Leibowitz, D. Gilon PROMENA REMODELOVANJA LEVE KOMORE POSLE KOREKCIJE ISHEMIJSKE
MITRALNE VALVULE.................................................................................................................. 38 A. Nikolić, M. Miročević, A. Popović, A. Mugoša, A. Radović PRVA PERKUTANA BALON DILATACIJA AORTNOG ZALISKA (BAV)
U R. SRPSKOJI I BOSNI I HERCEGOVINI .................................................................................. 39 N. Dobrijević, R. Bernat , M. Maksić, J. Vidović, P. Kovačević, N. Šobot, V. Vukašinović DA LI ASPIRACIJA TROMBA U PRIMARNOJ PCI POBOLJSAVA PREZIVLJAVANJE?
PODACI REGISTRA POJEDINAČNOG CENTRA SA VELIKIM BROJEM PROCEDURA ...... 40 Dedovic Vladimir, Milasinovic Dejan, Lazarevic Aleksandar, Vukcevic Vladan, Mehmedbegovic Zlatko,
Kostic T. Jelena, Dobric Milan,Zivkovic Milorad, Orlic Dejan,Beleslin Branko, Stojkovic Sinisa, Ostojic
Miodrag, Nedeljkovic Milan Stankovic Goran ZNAČAJ I UPOTREBA FFR U SALI ZA KATETERIZACIJE SRCA – PRVA
ISKUSTVA UKC BANJA LUKA ................................................................................................... 41 V. Vukašinović, N. Dobrijević, S. Srdić, Ž. Živanović, N. Šobot, Ž. Gaćanović 7
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
KOARKTACIJA AORTE KOD ODRASLIH KLINIČKO-EHOKARDIOGRAFSKA STUDIJA . 42 D. Trninić, B. Vujisić-Tešić, A. M. Lazarević, D. Rodić, T. Kovačević, S. Obradović, N. Dobrijević,
S. Srdić, M. Kozić MEDIKAMENTNA TERAPIJA SRČANE INSUFICIJENCIJE: DA LI SE PRIDRŽAVAMO
EVROPSKIH VODIČA? ................................................................................................................. 43 D. Marinković, D. Petrović, B. Ilić, M. Deljanin-Ilić, S. Ilić, I. Tasić, S. Kostić HISTOHEMIJSKA I IMUNOHISTOHEMIJSKA ANALIZA OŽILJKA U MIOKARDU POSLE
PRELEŽANOG AKUTNOG INFARKTA MIOKARDA................................................................ 44 V. Tatić, V. Kanjuh, S. Rafajlovski, R. Gajanin, B. Balint, S. Obradović, D. Šuščević LIJEČENJE AKUTNOG KORONARNOG SINDROMA U KORONARNOJ JEDINICI OPŠTE
BOLNICE U PRIJEDORU ZADNJIH PET GODINA /2007-2011/ ................................................ 45 V. Vujović, D. Vranješ PODIZANJE NIVOA ZNANJA I SVJESNOSTI O TRETMANU ATRIJALNE
FIBRILACIJE U CILJU SPRJEČAVANJA MOŽDANOG UDARA ............................................. 46 B. Pojskić, D. Mehinagić, M. Pojskić UDRUŽENOST HIPERTENZIJE I DRUGIH KV FAKTORA RIZIKA U JAMSKIH RUDARA
GROUPING OF HYPERTENSION WITH OTHER CARDIOVASCULAR RISK
FACTORS IN PIT MINERS ............................................................................................................ 47 M. Bećarević, F. Baraković, D. Bećirović, I. Hasanović ANALIZA KARDIOVASKULARNIH FAKTORA RIZIKA KOD PACIJENATA
OBOLJELIH OD HIPERTENZIJE .................................................................................................. 48 Lj. Šormaz VASKULARIZACIJA I FUNKCIJA PROVODNOG SISTEMA SRCA ........................................ 49 D. Šećerov Zečević, S. Ristić REZULTATI STUDIJE PRAĆENJA KORONARNIH BOLESNIKA U REPUBLICI
SRPSKOJ (ROSCOPS IV) ............................................................................................................... 51 D. Vulić, D. Djekić, S. Lončar, M. Krneta, A. Lazarević, LJ. Šormaz UTICAJ STRESA ZA RAZVOJ KARDIOVASKULARNIH OBOLJENJA U MLADIH.............. 52 M. Burgić Radmanović, D. Šećerov Zečević, D. Vulić, S. Ristić, J. Marinković, S. Medenica STUDIJA SEDAM ZEMALJA: SRBIJA KROZ DECENIJE
THE SEVEN COUNTRIES STUDY: SERBIA THROUGH THE DECADES ............................... 53 B. Parapid, V. Kanjuh, S. Nedeljković, B. O.Kirćanski, J. Marinković, N. M. Singh, G. Stojanović,
M. Grujić, V. Vukčević, B. Beleslin, S. Stojković, D. Simić, I. Nedeljković, N. Milić, O. N. Arsenović,
Lj. Marčetić, G. Ševo7, M. Pešić, J. Ožegović, O. Vasović, S. Imširagić, V. Isailović, M. Kiurski,
M. Č. Ostojić HIPERTROFIJA MIOKARDA LEVE KOMORE U ARTERIJSKOJ HIPERTENZIJI .................. 54 D. Đorđević VASKULARNE PROMENE U HIPERTENZIJI............................................................................. 55 S. Kostić ŠTA SU KLJUČNE PORUKE PETIH ZAJEDNIČKIH EVROPSKIH PREPORUKA ZA
PREVENCIJU KARDIOVASKULARNIH BOLESTI I PREPORUKA ZA DISLIPIDEMIJE ...... 56 D. Vulić, I. Tasić, A. Lazarević, M. Dilić, Ž. Pavić MENADŽMENT BOLESTI U KARDIOLOGIJI ............................................................................ 57 Ž. S. Pavić, D. Vulić, A. Lazarević 8
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
REЗИСТЕНТНА АРТЕРИЈСКА ХИПЕРТЕНЗИЈА ..................................................................... 59 М. Недељковић, A. Аранђеловић, З. Мехмедбеговић, М. Добрић RADIOFREKVENTNA ABLACIJA U LEČENJU REZISTENTNE ARTERIJSKE
HIPERTENZIJE ............................................................................................................................... 60 A. Aranđelović, M. Nedeljković, Z. Mehmedbegović, M. Dobrić STRIKTNA KONTROLA GLIKEMIJE U FOKUSU: ZA ILI PROTIV ? ...................................... 61 S. Popović-Pejičić STRIKTNA KONTROLA ARTERIJSKOG KRVNOG PRITISKA: ZA ILI PROTIV ................... 63 D. Vulić, I. Tasić, A. Lazarević, S. Pejičić DIASTOLIC DYSFUNCTION AND PULMONARY ARTERY HYPERTENSION IN PATIENTS
WITH SEVERE AORTIC STENOSIS AFTER TAVI: POINTS OF NO RETURN ....................... 64 Working title: Phantom of the Opera of TAVI S. Lončar, D. Leibowitz, C. Lotan, H. Danenberg, D. Gilon MYOCARDIAL BRIDGING IN SERBIAN POPULATION .......................................................... 65 G. Teofilovski-Parapid, V. Kanjuh, R. Janković, B. Parapid, D. Simić, S. Aleksandrić, B. Beleslin,
I. Nedeljković, J. Čolić, M. Č. Ostojić УЧЕСТАЛОСТ ПАУЗА ДУЖИХ ОД 2 СЕКУНДЕ ТОКОМ ЕКГ ХОЛТЕР СНИМАЊА....... 67 Н. Т. Костић NEŽELJENA DEJSTVA ANTIARITMIKA III GRUPE AMIODARONA PULMONALNA
TOKSIČNOST SA LETALNIM ISHODOM .................................................................................. 68 N. Dobrijević, Ž. Gaćanović, N. Šobot, Vukašinović ....................................................................................... 68 ARRHYTHMOGENIC RIGHT VENTRICULAR DYSPLASIA AND PREGNANCY:
A CASE REPORT............................................................................................................................ 69 B. Goronja, D. Unčanin, G. Milašinović, N. Lazić, G. Lazić, M. Šobot, N. Šobot, M. Marjanović,
AM. Lazarević ZNAČAJ PERFUZIONE SCINTIGRAFIJE MIOKARDA U DIJAGNOSTICI I DALJEM
TRETMANU ISHEMIJSKE BOLESTI SRCA................................................................................ 70 N. Šobot, N. Dobrijević, S. Srdić, M. Šobot, V. Vukašinović, Ž. Gaćanović KLINIČKA PREZENTACIJA MARFANOV SINDROM-PRIKAZ SLUČAJA ............................ 71 J. Jovanić, T. Kovačević- Preradović, V. Katić, B.Goronja, N. Dobrijević, Lj. Kos, D. Smiljanić,
M. Šobot, S. Srdić PET GODINA RADA SALE ZA KATETERIZACIJU SRCA UKC BANJA LUKA
(PERIOD OD JUNA 2007. DO DECEMBRA 2011. GODINE)...................................................... 72 N. Dobrijević, A. Lazarević, N. Milanović, S. Srdić DA LI JE MOGUĆ ISTOVREMENI “STEMI” INFARKT NA DVA RAZLIČITA
KRVNA SUDA?
PRIKAZ DVA INTERESANTNA KLINIČKA SCENARIJA IZ SALE ZA
KATETERRIZACIJE SRCA, KC BANJA LUKA .......................................................................... 73 N. Dobrijević, D. Trninić, T. Kovačević-Preradović, N. Šobot, M. Šobot,M. Marjanović,
Lj. Marković-Potkonjak ZNAČAJ IZVODJENJA ASPIRACIJE TROMBA U TOKU PRIMARNE
PCI KOD STEMI PACIJENATA .................................................................................................... 74 N. Dobrijević, N. Vukašinović, N. Šobot 9
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
DIRECT AND INDIRECT PARAMETERS OF INSULIN SENSITIVITY IN ASSESSMENT OF
THE DEGREE OF CORONARY ARTERY DISEASE AND PROGNOSIS AFTER
PERCUTANEOUS CORONARY INTERVENTION – INTERMEDIATE FOLLOW UP ............ 75 A. Nikolić, D. Nikolić, V. Stanimirović, D. Micić PREVENCIJA I ZBRINJAVANJE KONTRASTOM INDUKOVANE NEFROPATIJE U
INTERVENTNOJ KARDIOLOGIJI SA PRIKAZOM SLUČAJA .................................................. 76 Lj. Marković Potkonjak, N. Dobrijević, J. Đoković, V. Vukašinović, T. Kovačević-Preradović TERAPIJA TROMBOTSKIH MASA U LIJEVIM SRČANIM ŠUPLJINAMA VISOKOG
EMBOLIJSKOG POTENCIJALA ................................................................................................... 77 Z. Janjić; D. Trninić; D. Rodić; S. Hotić Lazarević; T. Kovačević-Preradović, S. Srdić, M. Kozić RADIJALNI PRISTUP KOD PERKUTANIH KORONARNIH INTERVENCIJA NA
KLINICI ZA KARDIOVASKULARNE BOLESTI UNIVERZITETSKOG KLINIČKOG
CENTRA BANJA LUKA ................................................................................................................ 78 Ž. Živanović, S. Srdić, N. Milanović, A. Lazarević, V. Vukašinović RANA PRIMJENA TROMBOLIZE KOD BOLESNIKA SA MASIVNOM PLUCNOM
EMBOLIJOM I SRCANIM ZASTOJEM ........................................................................................ 79 D. Mandić, S. Ždrale, R. Krtinić, G. Jokić, B. Radović EFEKAT KARDIOVASKULARNE REHABILITACIJE NA ATEROGENE INDEKSE
U GRUPI VEOMA STARIH OSOBA ............................................................................................. 80 D. Petrović, S. Ilić, M. Deljanin Ilić, D. Marinković, B. Ilić EFEKAT KARDIOVASKULARNE REHABILITACIJE NA PROCENU KVALITETA
ŽIVOTA U GRUPI VEOMA STARIH OSOBA ............................................................................. 81 D. Petrović, D. Marinković, B. Ilić PRIMJENA STATINA-PREVENCIJA IBS-PRIKAZ SLUČAJA .................................................. 82 G. Jokić, B. Tuševljak PREDIKTORI REGULACIJE PUŠAČKOG STATUSA KOD PACIJENATA POSLE
PERKUTANE INTERVENCIJE...................................................................................................... 82 M. Ličina, T. Potpara, M. Polovina, MM. Ostojić, MC. Ostojić PRIMENA MERA SEKUNDARNE PREVENCIJE KOD KORONARNIH BOLESNIKA SA
DIJABETES MELITUSOM............................................................................................................. 83 S. Kostić, D. Simonović , V. Mitić, M. Rihter, D. Marinković, I. Tasić WHETHER PROPOSED BMI OR WAIST CIRCUMFERENCE CUT-OFF VALUES WERE
APPLICABLE IN OUR POPULATION IN TERMS OF PREDICTION OF CORONARY
ARTERY DISEASE? ....................................................................................................................... 84 D. Nikolić, A. Nikolić, V. Stanimirović, D Micić DIFFERENCES IN PREDICTION OF CORONARY ARTERY DISEASE USING DIFFERENT
COMBINATIONS OF TRIPLETS DEFINITION FOR THE METABOLIC SYNDROME........... 85 A. Nikolić, D. Nikolić, V. Stanimirović, M. Šumarac-Dumanović THE INCIDENCE OF METABOLIC SYNDROME IN PATIENTS WITH PREVIOUS CARDIAC
EVENT – MYOCARDIAL INFARCTION, SURGICAL OR PERCUTANEOUS
REVASCULARIZATION ............................................................................................................... 86 D. Nikolić, A. Nikolić, V. Stanimirović, D. Micić 10
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
IMPACT OF METABOLIC SYNDROME ON INCIDENCE AND PROGNOSIS OF ISCHEMIC
MITRAL INSUFFICIENCY IN THE SELECTED GROUP OF PATIENTS WITH CORONARY
ARTERY DISEASE ......................................................................................................................... 87 A. Nikolić, D. Nikolić, V. Stanimirović, D. Micić TAKO-TSUBO KARDIOMIOPATIJA – NOVI ENTITET U KORONARNOJ JEDNICI,
PRIKAZ SLUČAJA ......................................................................................................................... 88 B. Stanetić, D. Trninić, M. Kozić, Z. Janjić KOMPLIKACIJE FIBRINOLITIČKE TERAPIJE – AKUTNI LERICHE SINDROM .................. 89 V. Katić, T. Kovačević-Preradović, B. Goronja, V. Vukašinović, S. Kovačević, S. Srdić, D. Trninić,
M. Kozić, Z. Janjić, L. Stajčić CORRELATION BETWEEN LEFT VENTRICULAR DIASTOLIC DYSFUNCTION,
PULMONARY HYPERTENSION AND SURVIVAL IN PATIENTS WITH SEVERE
AORTIC STENOSIS........................................................................................................................ 90 S. Lončar, B. Ronen, L. Chaim, G. Dan INFEKTIVNI ENDOKARDITIS KOD PACIJENTA SA UROĐENIM ASD I UGRAĐENIM
PACE MACER................................................................................................................................. 91 S. Kešelj, B. Todorović, G. Jokić, D. Mandić HIRURGIJA U INFEKTIVNOM ENDOKARDITISU – „EMERGENCY“ VS. „URGENCY“ ..... 93 T. Kovačević-Preradović, V. Katić, A. Lazarević, S. Srdić, D. Trninić, M. Kozić, Z. Janjić, J. Vidović,
P. Kovačević PRIMJENA FIBRINOLITIČKE TERAPIJE KOD MASIVNE PLUĆNE
TROMBOEMBOLIJE U RANOM POSTOPERATIVNOM TOKU ............................................... 94 L. Vasiljević Bukejlović, O. Nikolić, M. Blagojević, D. Panzalović, S. Stojković, R. Bambulović Petrović THE EFFECT OF RESVERATROL ON THE HUMAN UMBILICAL VEIN ............................... 95 D. Protić, R. Novaković, S. Spremović-Rađenović, V. Kanjuh, N. Radunović, A. Lazarević, H. Heinle,
Lj. Gojkovic-Bukarica БАРОРЕЦЕПТОРНА СТИМУЛАЦИЈА У ТРЕТМАНУ РЕЗИСТЕНТНЕ АРТЕРИЈСКЕ
ХИПЕРТЕНЗИЈЕ ............................................................................................................................ 96 З. Мехмедбеговић, А. Аранђеловић, М. Недељковић CARDIAC REPAIR FOLLOWING APPLICATION OF IN VIVO RHUG-CSF PRIMED AND EX
VIVO PROCESSED AUTOLOGOUS BONE MARROW CELLS ................................................. 97 B. Balint, V. Kanjuh, S. Obradovic, M. Todorovic, S. Rafajlovski 11
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Odbor za kardiovaskularnu patologiju SANU
MORGAGNI-evska KORELACIJA DESET KLINIČKIH
ENTITETA KORONARNE ATERO-TROMBOTIČNE
ISHEMIJSKE BOLESTI SRCA SA NJIHOVIM PATOLOŠKO MORFOLOŠKIM SUPSTRATIMA
Vladimir Kanjuh, Ljiljana Gojković-Bukarica, Nebojša Antonijević,
Vujadin Tatić, Gordana Teofilovski-Parapid
Italijanski anatom Giambattista Morgagni-a (1682-1771) iz Padove vršio je anatomske
sekcije leševa (slika 1). Kliničari su se zainteresovali i zahtevali da im objasni: ’’Šta se, u
stvari, morfološki (obdukcijom umrlog bolesnika) događalo u organizmima ljudi koji su
oboleli od različitih bolesti’’. Morgagni je korelirao nalaze svojih 700 obdukcija sa kliničkim dijagnozama i 1761.god. (u uzrastu od 79 godina !) publikovao slavno delo u Veneciji
na 708 stranica ’’De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis’’1. U svom delu
pominje aterosklerozu a 1765. opisao je postinfarktnu rupturu slobodnog zida leve komore. Time je Morgagni postao prvi patolog – anatom i osnivač tzv. ’’ patologije organa’’2,3.
Slika 1. Giambattista Morgagni (1682 – 1771) vršio je obdukcije u svom i danas
sačuvnom u staklu drvenom amfiteatru u Padovi
Pokušaćemo da Morgagnijevsku kliničko-morfološku korelaciju učinimo za 10 entiteta
koronarne atero-trombotične ishemijske bolesti srca 4 .
12
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Kliničkim kardiološkim pregledom se može utvrditi da kardiološki asimptomatski pacijent
zaista nema nikakve kardiovaskularne lezije. To potvrđuju i obdukcije takvih pacijenata
ako su u međuvremenu umrli od drugih uzroka.
1. KLINIČKI NEME KORONARNE PATOLOŠKO-MORFOLOŠKE LEZIJE
1.1 Početne aterosklerotične lezije I, II i III stepena, koje se stvaraju već u dečijem
uzrastu i potencijalno su reverzibilne. Radi se o grupicama krvnih monocita (fagocita)
koji su prodrli u intimu koronarne arterije i, pretovareni lipidima, postali ’’penaste ćelije’’
kao i o fokalnim zadebljanjima intime od vaskularnih glatko-mišićnih ćelija. Pored
monocita, u penaste ćelije mogu da se pretvore vaskularne glatko-mišićne ćelije i dendritične ćelije.
U I stepenu histo-patoloških aterosklerotičnih lezija (’’masne tačke i pruge’’), ispod endotela je jedan sloj penastih ćelija. U II stepenu (’’ksantom intime’’) – dva ili više slojeva a
u III stepenu (’’preaterom’’) više slojeva ali sa apoptozom pojedinih penastih ćelija tako
da se oslobođeni LDL holesterol nalazi između destruisanih penastih ćelija u obliku jezeraca.
1.2 Fenomen Glagov-a (slika 2). U početku aterosklerotična pločica raste centripetalno a
ne centrifugalno, tj. raste u polje a ne u lumen arterije. Lumen, dakle, ostaje dugo očuvan.
Ako kliničar primeni ’’zlatni standard’’ za dijagnostikovanje suženja koronarne arterije –
koronarografiju, koja je, u stvari, luminografija, neće konstatovati nikakvo suženje. Međutim, i ovakva početna aterosklerotična pločica može da prsne i da dovede do
(ne)opstruktivne tromboze, koja iznenadi i kardiologa i bolesnika.
Slika 2. Glagov fenomen (Glagov S et al. Compensatory enlargement of
human atherosclerotic coronary arteries. N Engl J Med 1987; 316: 1371-5.
13
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
1.3 Stabilna lipidna aterosklerotična ploča (IV stepen ateroskleroze) sa ’’paritom’’,
tj.sa malim lipidnim bazenom a debelom, čvrstom i intaktnom fibroznom kapom, uz stenozu lumena do 75% - koja funkcionalno ne smeta. Evolucija ovakve aterosklerotične
ploče ide, s jedne strane, u pravcu sve većeg rasta i shodno tome sve većeg suženja lumena arterije i, s druge strane, što je još opasnije, u pravcu destabilizacije fibrozne aterosklerotične ploče zbog zapaljenja i drugih uzroka, sa njenom rupturom i momentalnim stvaranjem (ne)opstruktivne tromboze lumena arterije3,5-7.
2. DISFUNKCIJA ENDOTELA (PRIMUM MOVENS ATEROSKLEROZE),
DOKAZANA ACETILHOLINSKIM I DRUGIM TESTOVIMA KOJI
POKAZUJU ARTERIJSKI VAZOMOTORNI POREMEĆAJ
Celularne i patološko-histološke lezije endotelnog pokrova ne moraju postojati, tj. radi se
samo o funkcionalnoj disfunkciji endotela.
Endotelne ćelije se na histološkim preparatima – presecima koronarne arterije jedva vide
običnim mikroskopom kao ’’pokrovne crtice’’. Kontinuirani endotelni pokrov se, međutim, jasno vidi bojenjem na Von Willebrand-ov faktor (tj. na Weibel-Palady tela, koja na
elektronskom mikroskopu potsećaju na teniski reket) kao neprekidna crvena linija. Na
elektronskom mikroskopu, naravno, vide se detalji vrlo složene endotelne ćelije.
Mogu postojati manje ili veće patološko-morfološke lezije endotela – sve do kompletne
denudacije endotelnog pokrova (što uslovljava i najveći stepen propustljivosti endotelne
barijere za sadržaje iz krvi).
3. STABILNA ANGINA PEKTORIS
Stenoza koronarne arterije > od 75% pri stabilnoj lipidnoj aterosklerotičnoj ploči.
Pri kratkom napadu angine pektoris usled provokativnih faktora, nekad potpomognut i
spazmom, dolazi do akutne disproporcije između količine pridošle krvi i potrebe miokarda
za njom, tj.do koronarne insuficijencije i pojave anginoznog bola. Akutna ishemija može
da generiše srčanu aritmiju.
4. PRINZMETAL (VARIANT) ANGINA PEKTORIS
Iznenadan jak, prolazni spazam sa značajnim lokalnim smanjenjem lumena jedne epikardne koronarne arterije, obično lokalizovan u blizini neke značajne aterosklerotične ploče.
Spazam se događa zbog oslobađanja vazokonstriktornih supstanci: endotelina 1, leukotriena, serotonina i histamina.
Arterija u spazmu pokazuje histološki: manji lumen, protruziju endotelnih ćelija u lumen,
veću izvijuganost unutrašnje elastične membrane i prividno ’’deblji’’mišićni sloj medije.
5. NESTABILNA ANGINA PEKTORIS
Lezije fibrozne kape lipidne aterosklerotične ploče (erozija, fisura ili najteža lezija – ruptura) + sekundarni neopstruktivni labilni tromb koji ove lezije pokriva.
14
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Tromb se pod dejstvom krvne struje spontano kruni i otplavljuje ili se lizira. Sve to naravno pospešuje adekvatna fibrinolitička terapija. U težim slučajevima, tromb se progresivno uvećava i preti da dovede do potpune opstrukcije lumena koronarne arterije, tj. do
infarkta. U tom smislu, nestabilna angina pektoris je prolog za dramu – infarkt miokarda.
6. AKUTNI INFARKT MIOKARDA BEZ S-T ELEVACIJE (NSTEMI)
Patološko-morfološke lezije su iste kao kod nestabilne angine pektoris ali nešto teže, jer je
ishemija bila jača ili dugotrajnija, te je došlo do nekroze pojedinih kardiomiocita. Zbog
toga, ’’curi’’ troponin – marker za nekrozu kardiomiocita8 .
Slika 3. Akutni infarkt miokarda bez S – T elevacije (NSTEMI): Troponin +
A – adventicija. sem – spoljašnja elastična membrana. vv – vasa vasorum.
M- medija. AM – atrofična medija iza aterosklerotične ploče. uem – unutrašnja
elastična membrana. F – fenestra na uem. I – intima. sft – subendotelno fibrozno
tkivo. e- endotel. L – lumen arterije. LB – lipidni bazen aterosklerotične ploče sa
D -aterosklerotičnim detritusom i HK –holesterolskim kristalima. FK – rupturirana fibrozna kapa aterosklerotične ploče. T – tromb. Tly – T limfocit. Pl – plazmocit.
15
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
7. AKUTNI INFARKT MIOKARDA SA S-T ELEVACIJOM (STEMI)
Lezije destabilizovane fibrozne kape lipidne aterosklerotične ploče (erozija, fisura ili, najčešće, najteža lezija – ruptura) + sekundarni opstruktivni stabilni tromb koji ove lezije
pokriva. Na destabilizovanu fibroznu kapu zapaljenjem i drugim uzrocima (V stepen ateroskleroze) nadovezuju se citirane lezije fibrozne kape, tj. VI – najteži i najopasniji stepen
ateroskleroze.
Nastaje prekid distalne cirkulacije i koagulaciona nekroza (infarkt) dela miokarda ishranjivanog opstruisanom arterijom.
8. REKANALIZACIJA I REPERFUZIJA OPSTRUISANE KORONARNE
ARTERIJE POSLE NASTALOG INFARKTA MIOKARDA
Postiže se spasavanje dela ugroženog ishemičnog miokarda jer se sprečava wavefront
fenomen 9,10, tj. širenje nekroze miokarda od endokarda ka epikardu. Zbog toga je infarkt
obično samo subendokardan a perikard je retko pogođen. Što se ranije počne reperfuzija –
više miokarda se spasava (’’vreme je mišić’’). 40% od ugroženog miokarda može se
sačuvati ako se reperfuzija izvrši unutar 3 sata od početka infarkta11 .
Infarkt je ’’crvenkast’’ zbog oštećenja i izliva krvi iz povređenih sudova12. Postoji konfluentno krvavljenje u infarktnom polju8 .
Intersticijalno krvavljenje i izražene ’’contraction band necroses’’ su glavne karakteristike
ovog infarkta 12.
Razvija se sekundarno oštećenje - blokada mikrocirkulacije (’’no-reflow’’ fenomen) zbog
otoka endotela i distalne embolizacije, tj. luminalne opstrukcije.
Dok pojedini autori govore o manjem prisustvu leukocita a brojnijim fibroblastima – tako
da je brže ožiljavanje infarkta8, drugi12, suprotno, govore o izraženom zapaljenskom ćelijskom odgovoru i usporenom ožiljavanju infarkta.
Manja je učestalost: ekspanzivnog remodelovanja pogođene komore, rupture miokarda,
(pseudo)aneurizme komore, tromboembolizma i kardiogenog šoka.
Reperfuziju, dakle, vredi preduzimati – ali što pre!
9. IZNENADNA ISHEMIJSKA SRČANA SMRT
Srce je čudljiv organ. Može da istrpi najgrublje hirurške manipulacije kao što je isecanje
dela zida proširene leve komore kod Batistine operacije ili srčane aneurizmektomije, itd.
ali i da neočekivano iznenada stane! Naime, u izvesnih bolesnika ishemični miokard je
posebno sklon aritmijama! Zbog toga može doći i do fatalne fibrilacije leve komore, kada
ona ne istiskuje krv i nastupa smrt.
Ishemični miokard se histo-patološki ne manifestuje pre 12 – 14 sati od početka ishemije.
Nalaze se stenotične lezije koronarnih arterija – bar jedna je stenotična >75% + akutna
tromboza 13 + spazam (pri slabo razvijenim kolateralama).
Česta je u toku svih akutnih ishemija miokarda i razvijene hronične ishemijske bolesti
srca.
16
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
10. HRONIČNA ISHEMIJSKA BOLEST SRCA (ISHEMIJSKA KARDIOMIO PATIJA)
Bolesnik sa dugotrajnom hroničnom ishemijskom bolesti srca razvija mnogobrojne i različite patološko-morfološke lezije, koje karakterišu ishemijsku kardiomiopatiju.
Nalaze se hronične lezije sa akutizacijama: 1-3 sudovna bolest sa > od 75% stenoze. Ožiljci od prethodnih infarkta. Akutni koronarni trombi. Manji ili veći akutni infarkti. Akutna
ili hronična postinfarktna aneurizma srca. Muralni trombi i fibroza endokarda. Dilatacija
leve komore. Na kraju: dekompenzacija srca ili iznenadna ishemijska srčana smrt.
Eventualno nalaze se još: prethodne intervencije na srcu – stentovi i /ili venski ili arterijski
aorto-koronarni bajpas graftovi, sa eventualnom njihovom specifičnom patologijom (malpozicionirani stentovi i njihove frakture, akutna ili hronična tromboza, restenoza, itd.).
ZAKLJUČCI
1.Kardiolog (adultni, pedijatrijski, interventni i kardiovaskularni hirurg) i kardiovaskularni patolog moraju da tesno sarađuju i da dobro poznaju kliničke entitete koronarne aterotrombotične ishemijske bolesti srca i njihove patološko- morfološke supstrate.
2.Vraćajući se Morgagniju, citiramo njegovu čuvenu rečenicu o značaju obdukcije’’Lekari koji ne dolaze u dodir sa često vrlo depresivnim nalazima obdukcije lebde u
oblacima nekontrolisanog optimizma’’.
CONCLUSIONS
Board on Cardiovascular Pathology of SASA
MORGAGNI’S CORRELATION OF 10 CLINICAL ENTITIES
OF CORONARY ATHEROTHROMBOTIC ISHEMIC HEART
DISEASE WITH THEIR PATHO-MORPHOLOGIC FINDINGS
Vladimir Kanjuh, Ljiljana Gojković-Bukarica, Nebojša Antonijević,
Vujadin Tatić, Gordana Teofilovski-Parapid
1. Cardiologist (adult, pediatric, interventional and cardiac surgent) and cardiovascular
pathologist must collaborate and have the knowledge about the clinical entities of
coronary atherothrombotic ishemic heart disease and their pathomorphologic findings.
2.Giambattista Morgagni on autopsies: ’’Physicians who are not themselves dealing with
the very often depressing findings of autopsy material are floating in the clouds of an
uncontrolled optimism’’.
17
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
LITERATURA:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Morgagni G. De sedibus et causes morborum per anatomen indagatis (O lokalizaci-jama i uzrocima
bolesti otkrivenih od anatoma). Libri quinque. Venetiis, 1761. Facsimile edit of B. Alexander’s translation,
London, 1769. New York: Hafner Publ. Co., 1960.
Del Negro P. (edit). The University of Padua Eight Centuries of History. Signum Padova Editrice s.a.s.
Padova, 2001 – 2003: 188-90.
Kanjuh V. Atherothrombotic coronary heart disease. Morphological-clinical correlations, pp 15-114
(Giambattista Morgagni, p.83). In the book: Radovanović N, Jakovljević Dj, Kanjuh V. Quality of life
after open heart surgery. A ten year followup research study. Atherothrombotic coronary heart disease.
Morphological-clinical correlations. Edit V Kanjuh and N Radovanović. Publishers: Serbian Academy of
Sciences and Arts – Department of Medical Sciences – The Board on Cardiovascular Pathology & Serbian
Atherosclerosis Society. Belgrade, Serbia, 2008.
Kanjuh V, Beleslin B, Dinčić D, Marković- Lipkovski J, Oprić D. Klinički entiteti koronarne aterotrombotične ishemijske bolesti srca i njihovi patološko-morfološki supstrati. Srce i krvni sudovi (Beograd)
2011; 30 (2): 67-8. Preštampano: Simpozijum ‘’Savremeni pristup prevenciji, dijagnostici i tretmanu
ateroskleroze’’. Udruženje kardiologa RS, Udruženje za aterosklerozu Srbije i Klinički centar Istočno Sarajevo – Kliničke i bolničke službe Kasindo. Jahorina, 17.mart 2012., str. 5 – 7.
Kanjuh V, Tatić V, Rafajlovski S, Jelić V, Lazarević S, Kanjuh Ž. Degenerativno-zapaljenska oboljenja
arterija i arteriola – arterioskleroza i arterioloskleroza. M.Ostojić, V.Kanjuh, B.Beleslin ’’Kardiologija’’. Zavod za udžbenike. Beograd 2011; str. 275- 83.
Kanjuh V, Lastić Maletić S, Ostojić M, Lalić N, Radunović N. Patologija koronarne aterotromboze
(Definicija, etiopatogeneza, značaj i holistički pristup). Ibid. str. 292 -4.
Kanjuh V, Lastić Maletić S, Gojković Bukarica Lj, Radak Đ, Nikolić A, Antonijević N.Korelacija koronarnih histopatoloških aterotrombotičnih lezija sa kliničkim sindromima koronarne bolesti. Ibid. str.
295 – 9.
Burke A, Tavora F. Practical Cardiovascular Pathology. W Kluwer – Lippincott Williams & Wilkins.
Philadelphia etc., 2011.
Reimer KA, Lowe JE, Rasmussen MM, Jennings RB. The wavefront phenomenon of ischemic cell death:
1. Myocardial infarct size vs duration of coronary occlussion in dogs. Circulation 1977; 56: 786-94.
Reimer KA, Jennings RB. The ‘’wavefront phenomenon’’ of myocardial ischemic cell death: II.
Transmural progression of necrosis within the framework of ischemic bed size (myocardium at risk)
and collateral flow. Lab Invest 1979; 40: 633-44.
11.Thiene G, Basso C. Myocardial infarction: a paradigm of success in modern medicine. Cardiovascular Pathology 2010; 19: 1-5.
Basso C, Rizzo S, Thiene G. The metamorphosis of myocardial infarction following coronary recanalization. Cardiovascular Pathology 2010; 19: 22-8.
Davies MJ, Thomas A. Thrombosis and acute coronary-artery lesions in sudden cardiac ischemic
death. N Engl J Med 1984;310: 1137-40.
18
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Odbori za kardiovaskularnu patologiju SANU i ANU RS
VELIKE SVETSKE I SRPSKE EPIDEMIOLOŠKE STUDIJE
KARDIOVASKULARNIH OBOLJENJA
Vladimir Kanjuh, Biljana Parapid, Vesna Lačković, Drenka Šećerov-Zečević, Duško
Vulić, Aleksandar Lazarević
Dijagnoza se u medicini može postaviti na sledeća četiri načina1:
1. Kliničko istraživanje (uključujući i sve vizualizacione tehnike)
2. Laboratorijsko istraživanje u najširem smislu reči
3. Patološko-morfološko istraživanje
In vivo:
3.1 biopsija (histopatologija)
3.2 citodijagnostika (ćelija)
3.3 elektronska mikroskopija (subcelularne strukture)
Post mortem: 3.4 obdukcija (autopsija)
4. Epidemiološko istraživanje
Epidemiološko retrogradno i naročito prospektivno istraživanje, dobro koncipiranim
masovnim studijama, dalo je svuda u svetu i kod nas izvanredne rezultate u proučavanju
kardiovaskularnih oboljenja (KVO). Dobili smo podatke o faktorima rizika; morbiditetu i
mortalitetu; polnoj, uzrastnoj, rasnoj i geografskoj zastupljenosti; različitim karakteristikama KVO; rezultate prevencije, terapije i rehabilitacije kao i o postignutom kvalitetu
života, itd.2
Razmotrićemo sumarno sledeće velike svetske i srpske epidemiološke studije KVO: Framingamska studija, Koronarna bolest srca u sedam zemalja, Rakovička studija
KVO,’’Projekt Severna Karelija’’, Projekt MONICA SZO i JUSAD studija.
AMERIČKA FRAMINGAMSKA STUDIJA
(THE AMERICAN FRAMINGHAM STUDY)
1948
Radi se o prvoj (pionirskoj) velikoj svetskoj Studiji. Obavljena je u gradiću Framinghamu u državi Massachusetts, USA.
Po W.Kannel-u i T.Gordon-u 3 u ovoj studiji su ’’rođeni faktori rizika’’(’’Risk factors
was born!’’) za aterosklerozu i KVO: pušenje, povišeni krvni pritisak i ukupni holesterol u
krvi.
19
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
AMERIČKA STUDIJA: KORONARNA BOLEST SRCA U SEDAM
ZEMALJA (UKLJUČUJUĆI I SRBIJU)
AMERICAN STUDY: CORONARY HEART DISEASE IN SEVEN
COUNTRIES (INCLUDING SERBIA)
1958 – 2012 ....
Rukovodilac Studije4 -11 je bio amerikanac Ancel Keys iz Minneapolis-a, Minnesota, USA
(živeo je 100 godina), koji je pošao od hipoteze da povišeni nivoi holesterola u krvi utiču
na koronarnu srčanu bolest. Studija je bila organizovana u sedam zemalja sveta na tri kontinenta. Sprovodila se u: SAD, Japanu, Jugoslaviji (Srbija i Hrvatska), Italiji, Grčkoj, Finskoj i Holandiji sa ukupno 12736 ispitanika (slika 1).
Slika 1. Strelicom je označen Srećko Nedeljković.
U Srbiji su ispitivane tri kohorte: zemljoradnici iz Velike Krsne, industrijski radnici kombinata ’’Servo Mihalj’’ u Zrenjaninu i univerzitetski profesori iz Beograda. U studiju je
bilo uključeno i praćeno 50 godina 1565 muškaraca. Interesantno je da su na kraju ipak
najmanje bolovali od KVO univerzitetski profesori iz Beograda! Verovatno su najbolje shvatili i pridržavali se predloženih preventivnih mera.
Studija je zaista pokazala da hiperholesterolemija povećava rizik za KVO u svim etničkim grupama. Faktori rizika su i pušenje cigareta i hipertenzija (odgovorna i za šlog).
Studija je inaugurisala koncept mediteranske dijete i pokazala veliki značaj adekvatne
ishrane.
20
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Slika 2. Akademik Božidar S. Đorđević
U nas je Studiju započeo akademik Božidar S.Đorđević (slika 2), prof.dr Srećko Nedeljković u drugoj generaciji, akademik Miodrag Ostojić u trećoj i sada u četvrtoj generaciji
dr Biljana Parapid, uvek sa velikim brojem saradnika. Studiju je posle smrti akademika
B.S.Đorđevića (1910 - 1986) podržao i omogućio njeno nastavljanje akademik V.Kanjuh
preko svog Odbora za kardiovaskularnu patologiju SANU.
RAKOVIČKA STUDIJA KARDIOVASKULARNIH OBOLJENJA (RASKO)
RAKOVICA STUDY OF CARDIOVASCULAR DISEASES
1968-1991
Ispitivana su KVO i druga hronična masovna oboljenja u populaciji, mahom radničkoj,
industrijskog bazena Rakovica, prigradskim i udaljenim seoskim područjima12 -16. Glavni
istraživači su bili dr Milija Vukotić, direktor Doma zdravlja Rakovica, organizator Studije; profesori dr: Srećko Nedeljković, Borislav Najdanović, Đorđe Kozarević, Vujadin
Mujović, Nikola Vojvodić, Veljko Đukić i drugi (Slika 3).
21
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Slika 3. Prim dr Milija R. Vukotić dr sc. i prof. dr Srećko I. Nedeljković
Studija je pokazala karakteristike KVO u našim određenim sredinama.
Za uspešno okončanje ove studije citirana grupa istraživača dobila je Sedmojulsku nagradu za nauku Republike Srbije ’’Za unapređenje zdravstva’’ 1979.
PROSPEKTIVNI FINSKI EPIDEMIOLOŠKI KARDIOVASKULARNI
’’PROJEKT SEVERNA KARELIJA’’
PROSPECTIVE FINNISH ’’NORTH KARELIA PROJECT’’
1972-1997
Studija je ostvarena 25-togodišnjim naporom zdravstvene službe ali i cele društvene
zajednice finske provincije Severna Karelija1, 17 – 20 .
Posle II svetskog rata, Finci (naročito muškarci) su u ovoj provinciji masovno umirali od
KVO – daleko više nego ostali posleratni Evropljani. To je izazvalo opštu zabrinutost
stanovništva i vlasti. Finski epidemiolozi su utvrdili da je, budući da su u toku rata muškarci bili na frontu, zemlja slabo obrađivana te su nedostajale žitarice i povrće. Žene su
gajile stoku te je bilo mleka i putera, tj. holesterola u suvišku. Nije bilo mesa ali je bilo
dovoljno ribe u mnogobrojnim finskim jezerima. Da bi se ona sačuvala morala se usoljavati te je bilo mnogo soli u hrani. Celo stanovništvo je mnogo pušilo. Postojali su, dakle,
značajni faktori rizika: holesterol, so i pušenje.
22
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Prospektivno su suzbijani citirani faktori rizika i posle 25 godina mortalitet od KVO se
smanjio za 80%! Značajnu ulogu u realizaciji ovog projekta odigrao je finski epidemiolog
profesor i akademik Jaakko Toumilehto20 (Slika 4), koji je pomagao i u našoj MONICA
studiji u Novom Sadu.
Slika 4. Akademik Jaakko Toumilehto
Pokazalo se, dakle, sasvim ubedljivo, da se vredi boriti protiv promenljivih faktora
rizika za KVO i da je ta borba najuspešnija kada je vodi ne samo zdravstvena služba već
cela društvena zajednica.
PROJEKT MONICA SVETSKE ZDRAVSTVENE ORGANIZACIJE
(UKLJUČUJUĆI I NOVI SAD)
WHO MONICA PROJECT (INCLUDING NOVI SAD)
1979
Studija je koncipirana u Betezdi (kraj Vašingtona) u Nacionalnim institutima za zdravlje
SAD. Konstatovano je, naime, da se promenio mortalitet od KVO u SAD, Kanadi i Australiji i onda se postavilo pitanje, koje je studija rešavala, da li postoji međusobna povezanost nivoa poznatih faktora rizika i trendova mortaliteta i morbiditeta od KVO.
Radi se o najvećoj svetskoj epidemiološkoj studiji, koja se izvodila u 37 istraživačkih centara iz 21 zemlje na 4 kontinenta (Afrika nije bila uključena) na teritoriji od 10 miliona
stanovnika21 -24.
U Novom Sadu23,24, studijom su rukovodili akademik N.Radovanović i profesori dr:
Đ.Jakovljević (slika 5) , Đ.Stojšić (slika 6), D.Benc, V.Petrović, M.Planojević i drugi.
23
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Slika 5. Akademik Vladimir Kanjuh sa rukovodiocima MONICA projekta
u Novom Sadu akademikom Ninoslavom Radovanovićem i prof.dr Đorđem
Jakovljevićem.
Slika 6. Prof.dr Đurica Stojšić, akademik Miodrag Ostojić, prof.dr Srećko Nedeljković,
akademik Vladimir Kanjuh, Patrijarh Pavle, prim. dr Milija Vukotić, dr sc.
24
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
MONICA projekt u Novom Sadu počeo je 1984. Registrovani su koronarni događaji, akutni infarkt miokarda, šlog. Sprovedeno je anketiranje i pregled stanovništva iz reprezentativnog uzorka. Preduzete su interventne mere radi otkrivanja i smanjenja faktora rizika
kao i lečenje obolelih. Do 1990. incidenca i mortalitet od akutnog infarkta miokarda su
opali za po 15% a za šlog incidenca je opala za 17% i letalitet za 25%.
Preduzete preventivne mere protiv faktora rizika za KVO dovele su, dakle, do značajnog
pada ovih oboljenja u Novom Sadu. Međutim, sa drastičnim pogoršanjem ekonomskog
standarda zbog raspada Jugoslavije, sankcija UN, NATO agresije, etničko – versko – građanskih ratova došlo je ubrzo do povratka na prethodno loše stanje sa velikim brojem
KVO.
Studija je, dakle, pokazala da se dobre preventivne mere zdravstvene službe i društvene zajednice obezvređuju ako dođe do značajanog pada društvenog ekonomskog
standarda.
JUGOSLOVENSKA STUDIJA PREKURSORA ATEROSKLEROZE U
ŠKOLSKE DECE (JUSAD)
YUGOSLAV STUDY OF THE ATHEROSCLEROSIS PRECURSORS
IN SCHOOL CHILDREN
1988-2010
Polazeći od činjenice da se ateroskleroza klinički nemo razvija već u detinjstvu18, 25, studijom se želelo da se ustanove rani faktori rizika za aterosklerozu u školske dece i da se
oni prospektivno preveniraju (primordijalna prevencija u dečjem uzrastu)26-30. Rukovodilac studije je bio prof.dr Srećko Nedeljković (1923 – 2011).
Formirana je velika baza podataka pri Regionalnom centru Užice dobijena masovnim pregledima 1998. i 2003.godine ispitivanjem 6886 školske dece. Analizirani su: demografski
podaci, epidemiološka anketa, porodični faktor, stanje na rođenju, psihosocijalne karakteristike dece i porodice, antropometrijske mere, biohemijski nalazi, genetički faktor, porodična ishrana, klinička patologija za roditelje i decu, EKG nalazi i drugo. Date su preporuke za preventivni program.
Konstatovano je u isptitivane školske dece: genetsko opterećenje, nepovoljni porodični
faktori, nepovoljan lipidni status, poremećaj glikemije sa sve većom incidencijom dijabetes melitusa tipa 2.
Studija je izvođena u mnogobrojnim gradovima Srbije a delom i Republike Srpske, Crne
Gore i čak Atine. Iz rezultata Studije proizašle su dve značajne obimne monografije:
JUSAD I 2006.27 (prof.dr Srećko I.Nedeljković, glavni i odgovorni urednik; prof.dr Slavko D.Simeunović, pedijatrijski kardiolog, glavni istraživač; Milija R.Vukotić, direktor
Projekta i sar.) i
JUSAD II 2011.28 (Srećko I. Nedeljković, glavni i odgovorni urednik; Slavko
D.Simeunović, glavni konsultant; Ivana Novaković, glavni istraživač III faze; Dragomir
Marisavljević, konsultant; Milija R.Vukotić, direktor Projekta i Programa i sar.).
Obe monografije se završavaju obimnim zaključcima na srpskom29 i engleskom30 jeziku.
Pored tekstova o rezultatima istraživanja u pojedinim gradovima, u uvodnim delovima
ovih monografija štampani su i radovi o aterosklerozi (od bazičnih nauka i epidemiologije
do klinike): akademika V. Kanjuha i M. Ostojića, profesora dr: S. Nedeljkovića, V. Lač25
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
ković, V. Mujovića, S. Simeunovića, Z. Vasiljević, Đ. Stojšića, I. Novaković, B. Obrenović-Kirćanski, I. Jovanović, P. Borovića i drugih.
ZAKLJUČCI
Dijagnoza se u medicini može postaviti kliničkim, laboratorijskim, patološkomorfološkim ali i epidemiološkim istraživanjem. Ova poslednja istraživanja KVO pružila
su svuda u svetu i kod nas dragocene podatke.
Dat je sumaran hronološki pregled sledećih studija: Framingamska studija, Koronarna
bolest srca u sedam zemalja, Rakovička studija KVO,’’Projekt Severna Karelija’’, Projekt
MONICA SZO i JUSAD studija.
Studije su otkrile faktore rizika za aterosklerozu i KVO: Povišen ukupan holesterol u krvi,
pušenje, povišen krvni pritisak, veći unos soli hranom itd. Zatim, značaj adekvatne ishrane i koncepti mediteranske dijete i francuskog paradoksa. Kohorte ispitanika koje su prihvatile predložene preventivne mere su manje oboljevale od KVO. Najveći uspesi su postignuti preventivnim suzbijanjem faktora rizika i to u slučajevima kada je angažovana
zdravstvena služba ali i cela društvena zajednica. Od značaja je ekonomski standard stanovništva jer njegovim padom dolazi do obezvređivanja preventivnih mera. Pokazani su i
faktori rizika za aterosklerozu i buduća KVO već kod školske dece i metode njihove primordijalne prevencije.
SUMMARY
Boards on Cardiovascular Pathology of SASA and ASA RS
GREAT WORLD AND SERBIAN EPIDEMIOLOGICAL
STUDIES OF CARDIOVASCULAR DISEASES
Vladimir Kanjuh, Biljana Parapid, Vesna Lačković,
Drenka Šećerov-Zečević, Duško Vulić, Aleksandar Lazarević
Medical diagnosis can be done by clinical, laboratory, patho-morphological (biopsy,
cytodiagnostics, electron microscopy, and autopsy) as well as by epidemiological methods. The latter give us many valuable data about cardiovascular diseases (CVD).
The chronological review of the following great world and Serbian epidemiological studies of CVD has been done: American Framingham Study, American Study – Coronary
Heart Disease in Seven Countries (including Serbia), Rakovica Study of CVD, Finnish
North Karelia Project, WHO MONICA Project (including Novi Sad), and Yugoslav Study
of the Atherosclerosis Precursors in School Children.
The Studies discovered the risk factors for atherosclerosis and CVD: hipercholesterolemia, tobacco smoking, hypertension, greater salt intake, etc. The importance of adequate
nourishment and concepts of Meditteraenian diet and French paradox.
The cohorts of people accepting the prospective preventive measures had less CVD.
The greatest success has been achieved by preventive control of risk factors when, besides
the Public Health, the entire community was engaged. The economic living standard is
very importante and with its deterioration the good preventive measures are in vain. The
26
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
risk factors for atherosclerosis and future CVD were shown already in school children and
the way of their primordial prevention has been given.
LITERATURA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Kanjuh V, Lalić N, Lačković V, Gojković-Bukarica Lj. Istorijski i naučno-stimulativni značaj finske
epidemiološke kardiovaskularne studije ’’North Karelia Project’’. Srce i krvni sudovi (Beograd) 2011;
30 (2): 69-70.
Vulić D, Ostojić M, Marinković J. Primarna i sekundarna prevencija ateroskleroze. Primary and
secondary prevention of atherosclerosis. U knj “Novi pogledi u prevenciji i tretmanu ateroskleroze“.
ANURS, Nauč skup Knj XI, Odjelj med nauka Knj 2. Red odbor: R.Kuzmanović (gl ured), D.Mirjanić (odg
ured), D.Šećerov-Zečević (ured), V.Kanjuh (pred Nauč odbora), D.Vulić. Str. 179-217. Banja Luka, 2007.
Kannel W, Gordon T. The Framingham Study. An epidemiological investigation of cardiovascular
disease. Washington, USA: Gov.Print. Off, 1971.
Keys WB. Coronary heart disease in seven countries. Circulation 1970; 41 (Suppl 1): 1-211.
Keys A, Aravanis C, Buzina R, Đorđević B, Dontas AS, Fidanza F, Karvonen MJ, Kimura N, Menotti A,
Mohaček I, Nedeljković SI, Puddu V, Punsar S, Taylor HL, van Buchem FSP. Seven Countries. A multivariate Analysis of Death and Coronary Heart Disease. Commonwealth Fund Book, Harvard Univ.
Press, Cambridge, Massachusetts and London, England, 1980; pp 381.
Nedeljković SI, Menotti A, Keys A, Ostojić M, Grujić M, Kromhout D, Stojanović G.Coronary heart
disease in three cohorts of men in Serbia followed up for 25 years as a part of Seven Countries Study.
Kardiologija 1992; 13 (1-2): 35-44.
Nedeljković S, Ostojić M, Grujić Ž, Josipović V, Keys A, Menotti A, Seccareccia F, Lenti M, Kromhout D.
Coronary heart disease death in 25 years. The experience in three cohorts of men in Serbia followed
up for 25 years as a part of Seven Countries Study. Acta Cardiologica (Bruxelles) 1993; 48: 11-24.
Nedeljković SI. Studija sedam zemalja sveta. U: Nedeljković SI, Kanjuh VI, Vukotić MR. Kardiologija.
2.izd. Zavod za izdavačku delatnost ’’Beograd’’. Beograd, 1994; 104-16.
Nedeljković SI, Ostojić M, Vukotić M, Grujić M. Recent trends in cardiovascular disease and risk factors in Yugoslavia. In: Toshima H, Koga Y, Blackburn H, Keys A, eds. Lessons for Science from the Seven
Countries Study, A 35-Year Collaborative Experience in Cardiovascular Disease Epidemiology. Springer
Verlag, Tokyo 1994; 75-91.
Hertog GLM Kromhout D, Aravanis C, Blackburn H, Buzina R, Fidanza F, Giampaoli S, Jansen A, Menotti
A, Nedeljković S, Pekkarinen M, Toshima H, Feskens JME, Holman CHP, Katan BM. Flavonoid intake
and long – term risk of coronary heart disease and cancer in the Seven Countries Study . Arch Intern
Med 1995;155:981– 6.
Nedeljković S, Ostojić M, Stojanović G, Grujić M, Majkić-Singh N, Žikić Lj, Kanjuh V, Nedeljković R,
Kromhout D, Menotti A, Blackburn H. Epidemiology of coronary heart disease. Seven Countries Study
revisited after 40 years. XVIII Internat Symp Morphol Sciences. Belgrade, Serbia and Montenegro. Serbian Academy of Sciences and Arts. June 5 -8, 2005. Abstr Book, 88 – 9.
Vukotić MR, Najdanović BD, Nedeljković SI, Petrović D, Kozarević Đ, Urošević D, Šćepanović B, Vojvodić N. Kardiovaskularna i druga hronična oboljenja u industrijskom bazenu Rakovica, prigradskim i
udaljenim seoskim područjima u prospektivnoj studiji 1972 – 1978. Zbornik radova. Galenika, Documenta 1978; str. 548.
Vukotić M, Nedeljković S, Mujović V, Đukić V.Hronična masovna oboljenja. Epidemiologija i prevencija. Rakovička studija kardiovaskularnih oboljenja – RASKO. ’’6 Oktobar’’ Pančevo, 1991; str. 252.
Vukotić M, Nedeljković S, Mujović V, Đukić V.Kardiovaskularna oboljenja. Epidemiologija i prevencija. Rakovička studija kardiovaskularnih oboljenja –RASKO. ’’6 Oktobar’’ Pančevo, 1991; str.657.
Nedeljković SI, Vukotić MR, Nedeljković MA, Dotlić RD, Maksimović RM, Gajić M, Simeunović SD,
Mujović VM, Nedeljković M. Multifactorial analysis of myocardial infarction incidence in proscpective
Rakovica study of cardiovascular diseases (RASCO). In: Vukotić M, Nedeljković S, Mujović V, Đukić
V. Cardiovascular diseases. Epidemiology and prevention. Rakovica cardiovascular study, ’’6 Oktobar’’
Pančevo, 1991; str. 70 -7.
Rakovička studija KVO 1968 – 1991 (RASKO). U knj. Nedeljković SI i sar.
Jugoslovenska studija
prekursora ateroskleroze kod školske dece – 20 godina praćenja. Med. fak. Univ. u Beogradu. Beograd,
2011.; str. 1264.
Vartiainen E, Puska P, Pekkanen J, Tuomilehto J, Jousilahti P. Changes in risk factors explain changes in
mortality from ischaemic heart disease in Finland. BMJ 1994; 309: 23 -7.
27
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
18. Kanjuh V. Atherothrombotic coronary heart disease. Morphological-clinical correlations, pp 15-114
(The North Karelia Project p.36). In the book: Radovanović N, Jakovljević Dj, Kanjuh V. Quality of life
after open heart surgery. A ten year follow-up research study. Atherothrombotic coronary heart disease.
Morphological-clinical correlations. Edit V Kanjuh and N Radovanović. Publishers: Serbian Academy of
Sciences and Arts – Department of Medical Sciences – Board on Cardiovascular Pathology & Serbian Atherosclerosis Society. Belgrade, Serbia, 2008.
19. Taipale I. (editor) and Luotonen J.(illustrator).100 Social Innovations from Finland–N0 43 The North
Karelia Project. Foreword by the President of Finland Tarja Halonen. Rauhankir Jallisuuden Edistamisseura. Peace books from Finland. Nakapaino, Helsinki, 2009.
20. ECPD Međunarodna škola globalnog razvoja zdravstva. Prof.dr Jaakko Tuomilehto. Beograd, 2011/2012.
21. Tunstall-Pedoe H, Kuulasmaa K, Mahonen M, Tolonen H, Ruokokoski E, Amouye PH. Contribution of
trends in survival and coronary-event rates to changes in coronary heart disease mortality: 10 years
results from 37 WHO MONICA project populations. LANCET 1999; 353 (9164): 1547 – 57.
22. MONICA Monograph WHO, Geneva: World Health Organization 2002.
23. Jakovljević Đ, Planojević M. (Ured). Autori: Jakovljević Đ, Planojević M, Radovanović N, Benc D, Petrović V. Dvadeset godina MONICA projekta u Novom Sadu. Najveća svetska istraživačka studija u
oblasti kardiovaskularnih bolesti.Twenty years of MONICA project in Novi Sad. The world largest
investigation study in the field of cardiovascular disease. Izd Institut za kardiovaskularne bolesti, Sremska Kamenica, Dom Zdravlja Novi Sad. Novi Sad, 2005.
24. Stojšić Đ (ured.) MONICA projekt poruke. Monografije naučnih skupova AMN SLD 2010; 1, 4.Izd.
AMN SLD. Beograd, 2010.
25. Simeunović S, Milinčić Ž, Jovanović I, Pantić T, Dunjić S, Kalanj J, Simeunović DS, Thanopoulos V,
Kanjuh VI. Arterioskleroza kod dece. Arteriosclerosis in children. U knj : Nedeljković SI, Kanjuh VI,
Vukotić MR i sar. Kardiologija, III izd, Tom 1, Izd »Beograd«. Beograd, 2000; 995-9.
26. Nedeljković S, Vukotić M, Simeunović S, Kanjuh V, Ostojić M, Majkić – Singh N, Novaković I, Pavlović
M, Dimitrijević D, Petrović B, Božović D, Živković Lj, Vujović V, Dunjić S, Jelić J, Đorđević B, Ranković
J, Tikić Lj, Marković M, Stanojlović O, Nikolić J, Čanković S, Kolundžić R, Thanopoulos V.
Primordijalna prevencija koronarne bolesti. Jugoslovenska studija prekursora ateroskleroze kod
školske dece. Primary prevention of coronary disease. Yugoslav study of the atherosclerosis precursors in school children. Simp Instituta “Niška Banja“ u Niškoj Banji “Kardiovaskularni kontinuum“ 19. –
21.maj 2005. Balneoclimatologia 2005; 29 (1):81 – 96.
27. Nedeljković SI, Simeunović SD, Vukotić MR. Jugoslovenska studija prekursora ateroskleroze kod
školske dece. Med. fak. Univ. u Beogradu. Beograd, 2006.
28. Nedeljković SI, Simeunović SD, Novaković I, Marisavljević D, Vukotić MR. Jugoslovenska studija prekursora ateroskleroze kod školske dece – 20 godina praćenja. Med. fak. Univ. u Beogradu. Beograd,
2011.
29. Nedeljković S.I, Vukotić M.R, Novaković I, Simeunović S.D, Majkić-Singh N, Gurinović M, Petrović B,
Marisavljević D, Kanjuh V.I, Ostojić M. Č, Stojšić Đ, Jelenković B, Stanišljević S, Nedeljković O.M,
Mujović V, Božović-Savić D, Jovanović I, Vasiljević Z, Vujović V, Vukašinović S, Bajčetić M, Marković
M. Z, Ignjatović J, Milinčić Ž, Radanov-Radičev M. Jugoslovenska studija prekursora ateroskleroze kod
školske dece–JUSAD: rezime i zaključci. U knj. ’’ Jugoslovenska studija prekursora ateroskleroze kod
školske dece – 20 godina praćenja’’, SI Nedeljković, SD Simeunović, I Novaković, D Marisavljević, MR
Vukotić i sar. (V.Kanjuh član Naučnog odbora). Izd Med fak Univ u Beogradu i CIBIF. Beograd, 2011,
str.1205-34.
30. Nedeljković S.I, Vukotić M.R, Novaković I, Simeunović S.D, Majkić-Singh N, Gurinović M, Petrović B,
Marisavljević D, Kanjuh V.I, Ostojić M. Č, Stojšić Đ, Jelenković B, Nedeljković O.M, Mujović V, BožovićSavić D, Radanov-Radičev M, Stanišljević S, Jovanović I, Vasiljević Z, Vujović V, Vukašinović S, Milinčić
Ž, Bajčetić M, Marković M, Ignjatović J.Yugoslav Study of Atherosclerosis Precursors in School Children - YUSAC: Summary and Conclusions. Ibid. str.1235-53.
28
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
189
KONTROVERZE U TERAPIJI ARTERIJSKE HIPERTENZIJE
1
2
Lj. Gojković-Bukarica1, V. Kanjuh2, R. Šćepanović3,
A. Lazarević4, R. Novaković1, D. Protić1
Institut za kliničku farmakologiju, Medicinski fakultet, Univerzitet Beograd;
Srpska akademija nauka i umetnosti; 3Kliničko-bolnički centar „Dr Dragiša Mišović“, Beograd, Srbija
4
Katedra interne medicine, Medicinski fakultet, Univerzitet u Banjoj Luci
Uvod: Hipertenzija je bolest sa najvećom prevalencom u svetu. Svetska zdravstvena organizacija navodi da je povišen arterijski pritisak prvi uzrok smrtnosti. Smatra se da 20 25% opšte populacije ima hipertenziju, a rizik da osoba od 55 godina dobije hipertenziju
je 90%. U SAD 1/3 odraslih osoba ima hipertenziju, a 1/4 ima prehipertenziju. U Republici Srbiji ne postoji kontinuirano epidemiološko praćenje bolesnika sa hipertenzijom, pa
su podaci o prevalenci ove bolesti nepouzdani. Postoje neki stariji podaci da je prevalenca hipertenzije u našoj zemlji od 10-25% što deluje suviše optimistično da bi bilo i tačno.1
Uprkos revolucionarnom razvoju farmakoterapije hipertenzije u poslednjih 30 godina,
kao i boljem poznavanju molekularnih mehanizama nastanka ove bolesti, izgleda da je
savremena farmakoterapija još uvek nedovoljno efikasna kada je u pitanju hipertenzija.
Da bi lečenje ove bolesti bilo uspešnije, moraju se rešiti neke nedoumice u pogledu poželjnih vrednosti krvnog pritiska i neželjenih dejstava lekova za hipertenziju.
DA LI JE MOGUĆE POSTAVITI DIJAGNOZU ARTERIJSKE HIPERTENZIJE SAMO
NA OSNOVU VREDNOSTI KRVNOG PRITISKA?
Arterijska hipertenzija je bolest koju karkterišu dugotrajno povišene vrednosti sistolnog i
dijastolnog krvnog pritiska ≥ 140/90 mmHg ili samo povišene vrednosti sistolnog krvnog
pritiska (izolovana sistolna hipertenzija). U našem nacionalnom vodiču se koristi klasifikacija hipertenzije u skladu sa Eropskim vodičem za lečenje hipertenzije iz 2007. god.
Međutim, u SAD se koristi korigovana klasifikacija u kojoj je uključen i poseban entitet
„prehipertenzija“ (arterijski pritisak > 119/79), za koju se smatra da nosi signifikantni
rizik za nastanak komplikacija.2
Ne postoji apsolutna granica između normalnog i povišenog krvnog pritiska, pa su zato
sve klasifikacije arbitrarne i neophodno je da pragovna vrednost za dijagnostikovanje
hipertenzije bude fleksibilna, što zavisi od ukupnog kardiovaskularnog rizika (KR) za svakog pojedinca, a to je broj kardiovaskularnih događaja koji mogu da se pojave tokom 10
godina, od dijagnostikovanja hipertenzije. Svi bolesnici moraju biti klasifikovani ne samo
prema stepenu hipertenzije, već i po KR. Terapijska strategija zavisi od KR koji se može
podeliti na: nizak, umeren, visok i veoma visok zbirni rizik. KR zavisi od starosti bolesnika, pa je za mlade nizak, čak i kad imaju visok krvni pritisak. Kod njih je bolje izračunavati relativni kardiovaskularni rizik, tj. porast rizika u odnosu na prosečnu vrednost rizika
u populaciji. Odnos između vrednosti krvnog pritiska i rizika za pojavu kardiovaskularnih
oboljenja je linearan, kontinuiran i nezavisan.
29
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Za ljude od 40 do 70 godina, svaki porast sistolnog krvnog pritiska za 20 mmHg i dijastolnog za 10 mmHg, povećava dva puta rizik za pojavu ishemijske bolesti srca i šloga.
Ako bolesnici puše imaju metbolički sindrom i dr., rizik je još veći. Bolesnici sa istovetnim
vrednostima krvnog pritiska, na osnovu odsustva/prisustva faktora rizika mogu imati različit KR, pa im je potreban različiti terapijski pristup.
Lekar mora da posveti vreme otkrivanju prisutnih faktora rizika i da otkrije eventualno
oboljenje bubrega, krvnih sudova, srca, mozga, endokrinih organa i dr., pre nego što postavi dijagnozu i odredi terapiju hipertenzije. Ovo je neophodno da ne bi u budućnosti
lekovi bili okrivljeni za terapijski neuspeh, a zapravo radi se o tome da lekar nije prepoznao progresivna oboljenja organa koja su rezultirala nepovoljnim kardiovaskularnim
dogadjajima i smrću.
FENOMEN J - KRIVE?
Preporuke Evropskog društva za hipertenziju (ESH) iz 2009. godine preporučuju da pragovne vrednosti krvnog pritiska ne smeju da budu veće od 140/90 mmHg, a u populaciji
pod povećanim KR ovaj prag je 130/80 mmHg. Više kliničkih studija (npr. ACCORD,
INVEST, ONTARGET, VALUE i TNT) pokazale su da ranije preporuke da pragovna vrednost krvnog pritiska treba da bude 120/70 mmHg nisu odgovarajuće i da u populaciji sa
visokim rizikom (npr. bubrežni i kardiovaskularni bolesnici i dr.) i kod starijih od 80
godina, vrednosti krvnog pritiska manje od 130/80 mmHg predstavljaju rizik za nastanak
hipoperfuzije vitalnih organa i značajan porast mortaliteta koji se grafički može prikazati
J krivom (Slika 1).3
Fenome J-krive nije jedinstven za sve populacije bolesnika. Stariji bolesnici, bolesnici sa
koronarnom bolešću, dijabetesom i hipertenzijom udruženom sa hipertrofijom leve komore su skloniji da razviju J-fenomen. Nasuprot tome, mlađi bolesnici mogu bolje da tolerišu
niske vrednosti krvnog pritiska. Agresivna kontrola krvnog pritiska značajno povećava
broj obolelih od hipertenzije, ali i zaradu od prodatih lekova! Tako, ako je umesto 140/90
mmHg, pragovna vrednost krvnog pritiska 120/80 mmHg, broj bolesnika koje koriste
lekove je veći za 50%.
DA LI SU NEŽELJENA DEJSTVA LEKOVA PRIMARNI UZROK TERAPIJSKOG NEUSPEHA I SMANJENE KOMPLIJANSE?
Uzroci neupeha primene lekova za hipertenziju su brojni:
30
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Dijastolni pritisak
Sistolni pritisak
Slika 1. J – fenomen vezan za vrednosti sistolnog (A) i dijastolnog (B) krvnog pritiska.
Na Y osi je prikazan % pojave smrti, šloga i infarkta miokarda.
Prestanak uzimanja lekova zbog neprijatnih neželjenih dejstava: kašalj (ACE inhibitori),
impotencija (diuretici, beta blokatori), glavobolja (antagonisti kalcijuma), hladnoća eks31
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
tremiteta (beta blokatori), pretibijalni edemi (antagonisti kalcijuma), hipoglikemija (beta
blokatori, diuretici), slabost i vrtoglavica.
Prestanak uzimanja lekova zato što bolesnik nije upozoren da je potrebno vreme (nekoliko
nedelja) da se postigne željeni efekt leka, a naročito kada uzima samo jedan lek. Treba
imati u vidu da bolesnici žele brzo da regulišu vrednosti krvnog poritiska, a to se postiže
bolje kada se koristi kombinacija više lekova, u manjoj dozi, da bi neželjena dejstva bila
ređa.
Cena lekova je previsoka, pa bolesnici ne uzimaju lekove.
Pogrešan izbor lekova. Bolesniku su potrebni drugi lekovi.
Loš odnos lekara prema bolesniku, narušava poverenje bolesnika u propisanu terapiju.
SARTANI I KARCINOM
U poslednjih dve godine aktuelne su sumnje u pogledu kancerogenog dejstva antagonista
angiotenzinskih receptora-sartana. U tri kliničke studije iz 2010 godine objavljeno je da
je rizik za pojavu karcinoma kod bolesnika koji su uzimali sartane u odnosu na placebo ili
druge lekove veći za 8%.4 Dr Ilke Sipahi (Univerzitetska klinika u Klivlendu) je objavio da
je rizik za pojavu karcinoma pluća kod bolesnika koji uzimaju sartane, čak veći za 25 u
odnosu na placebo!5 Ovo je dovelo do intenzivne aktivnosti FDA i EMA u pogledu procene ovog neželjenog dejstva. ARB Trialists Collaboration u Časopisu za hipertenziju
(2011) su na osnovu analize 15 randomiziranih studija urađenih na 140 000 bolesnika,
isključili da je pojava karcinoma u korelaciji sa primenom sartana u terapiji hipertenzije.6
BETA BLOKATORI I DIJABETES TIP 2
U časopisu Lancet (2007) Elliott i Meyer su prikazali rezultate meta-analize koja je pokazala da je incidenca novonastalog dijabetesa tip 2 veća posle primene beta blokatora i
tiazidnih diuretika.7Metabolička dejstva tiazida su bila poznata od ranije, ali je za beta
blokatore ovo bilo zabrinjavajuće upozorenje. Potom je 2008 godine renomirani profesor
kardiologije, dr Opie, izneo stav da beta blokatori ne treba da budu lekovi prvog izbora u
lečenju hipertenzije.8 ASCOT studija je otišla dalje, tako što je pokazala da beta blokatori
nisu efikasniji od drugih grupa lekova kod hipertenzije udružene sa tahikardijom i kod
mlađih bolesnika sa hipertenzijom.9 Oni koji su uzeli u odbranu beta blokatore su istakli
da je novonastali dijabetes bio posledica primene atenolola, ali ne i karvedilola, bisoprolola, celiprolola i nebivolola. Konačan odgovor na ovu nedoumicu je pružilo evropsko
društvo za hipertenziju (EHS). Najnovija meta-analiza (22 studije) je pokazala da je primena beta blokatora najefikasnija kod hipertenzije udružene sa tahikardijom, a da su
lekovi prvog izbora u terapiji hipertenzije diuretici, beta blokatori, ACE inhibitori, sartani
i antagonisti kalcijuma i da ne postoje razlike u pogledu njihove efikasnosti.10
I za kraj je neophodno da citiramo predsednika Evropskog društva za hipertenziju, Prof.
Mancia:“ Ranije preporuke koje se odnose na lekove prvog, drugog ili trećeg izbora u
32
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
lečenju hipertenzije gube na značaju, mnogo je važnije odabrati koji lek je pravi izbor za
svakog pojedinačnog bolesnika, uzimajući u obzir vrednost njegovog krvnog pritiska i
ukupni KR. Svaki lek ima prednosti i mane i važno je da otkrijemo u kojim to stanjima
bolesnika prednosti pojedinih lekova postaju vidljive. Takođe, upotreba fiksnih kombinacija 2-3 leka, u terapiji hipertenzije kod bolesnika sa povećanim KR, ima prednosti: bolje
se reguliše krvni pritisak i samovoljni prekidi uzimanja terapije su ređ, jer se normalizovanje krvnog pritiska postiže brže.“
9
TRETMAN DISLIPIDEMIJA U SVJETLU NAJNOVIH
PREPORUKA
D. Vulić1, I. Tasić2, A. Lazarević1, M. Dilić3, Ž. Pavić4
Katedra interne medicine,Medicinski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci1,Institut za rehabilitaciju „Niška
Banja“,Klinički centar Sarajevo1,Univerzitet Singidunum,Beograd4
Dislipidemije su su samo jedan, iako možda najvažniji faktor rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti(KVB) te je njihovo liječenje integralni dio opšte prevencije KVB.Pritom
kada se procjenjuje rizik KVB uvijek treba procjenjivati ukupni rizik a ne samo obraćati
pažnju na jedan faktor rizika pa niti samo na dislipidemije. Ukupni rizik treba procjenjivati na osnovu ,u praksi već godinama primjenjivanih i dobro provjerenih u nizu evropskih zemalja, SCORE tablica koje se temečje na osnovi ukupnog holesterola, krvnog pritiska, dobi i pola. U njima je apsolutni rizik izražen kao rizik da osoba umre od nekog kardiovaskularnog događaja u slijedećih 10 godina. U novim tablicama je uvršten i HDL
holesterol kao pokazatelj koji značajno doprnosi procjeni ukupnog rizika. Bitno je istači i
podjelu stepena rizika na četiri nivoa na osnovu SCORE tablica: vrlo visoki, visoki, umjereni i niski rizik.U osoba sa vrlo visokim rizikom( sa dokazanom KVB bolesti, dijabetesom
tip II, odnosno dijabetesom tip I i oštećenjme ciljnih organa, umjerenim ili teškim oštećenjem bubrega( glomerulska filtracija < 60ml/min/1,73m2) i nivoom SCORE rizika > 10%
LDL treba smanjiti na ispod 1,8mmol/l, odnosno najmanje 50% ako se ova ciljna vrijednost ne može postići.U osoba sa visokim rizikom, sa izraženim kednim faktorom rizika
odnosno nivoom rizika SCORE > 5% do < 10%, valja postići LDL holesterol manji od
2,5mmol/l. Osobe sa umjerenim rizikom za KVB, SCORE >1 do < 5% trebaju imati LDL
holesterol manji od 3mmol/l, dok osobe sa niskim rizikom SCORE< 1% ne zahtijevaju
nikakvu intervenciju, ako im je LDL veći od 2,5mmol/l trebaju samo promjeniti način
života. Nove preporuke preporučuju da bolesnici sa dijabetesom tip 2 trebaju dobiti olijekove za dislipidemije bez obzira na to kolika im je koncentracija LDL holestrola a svi
bolesnici s dijabetesom tpa 2 obavezno moraju imati LDL manji od 2,5mmol/l dok oni koji
imaju dokazanu KVB ili oni koji nemaju a stariji su od 40 godina i imaju jedan ili više
faktora rizikaza KVB trebali bi imati LDL manji od 1,8mmol/l. Bolesni sa porodičnom
hiperholesterolemijom nezavisno o koncentraciji LDL- holesterola trebaju biti shvaćeni
kao bolesnici sa visokim rizikom i u nih se mora postići koncentracija LDL manja od
2,5mmol/l a ako imaju dokazanu KVB treba ih liječiti kao osobe sa vrlo visokim rizikom i
postići vrijednosti manje od 1,8mmol/l. Za poremećaje kod kojih su uz LDL-holestrol
povećani i trigliceridi te smanjen HDL preporučeuje se kombinacije statina i fibrata,
33
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
posebno fenofibrata te eventualno statina i nikotinske kiseline ili statina i omega-3 masnih
kiselina a moguće je i liječenje kombinacijom statina, fenofibrata i omega-3 masnih kiselina.Ako se samim statinom ne uspijeva previsoki LDL smanjiti može se davati kombinacija statina sa ezetemidom ili statina sa jonskim izmjenjivačem ili čak kombinacija sve tri
vrste spomenutih lijekova.jednako treba liječiti dislipidemije i u žena kao i u muškaraca
kako u sklopu primarne tako i sekundarne prevencije KVB.Kod starih osoba je pokazano
da liječenje dislipidemija i kod njih sprečava kardiovaskularne događaje i produžava
život uz opreznost na interakciju lijekova za dislipidemije s drugim lijekovima.
10
AORTNA VALVULARNA REGURGITACIJA NAKON
PERKUTANOG ZATVARANJA OTVORENOG DUKTUS
ARTERIOZUSA
S. Bajić, P. Berden, T. Podnar
University Medical Center Ljubljana, Department of Pediatrics, Ljubljana, Slovenia.
ABSTRACT
Objectives: To determine the incidence and outcome of aortic valve regurgitation (AR)
following the percutaneous closure of patent ductus arteriosus (PDA).
Background: Aortic valve regurgitation is an overlooked consequence of percutaneous
PDA closure.
Methods: Between December 2000 and May 2009, 51 children underwent percutaneous
closure of PDA using Amplatzer Duct Occluders. Their median age at the time of the procedure was 2.6 years (range: 0.6-18.0 years), and median weight was 14.0 kg (range: 7.675.0 kg). Follow-up echocardiograms were performed a day after the procedure and at 1,
3, 12 months, and yearly thereafter.
Results: A day after the procedure, AR was detected for the first time in 13 of 48 patients
(27.0%). A group of patients with newly developed AR was significantly different from a
group of patients with competent aortic valves with respect to their age, weight, and
minimal PDA diameter indexed to the body weight. The follow-up period ranged from 0.2
to 8.5 years (median 3.3 years) and at the latest follow-up evaluation, AR persisted in a
single patient (2.0%) 6 years after the procedure.
Conclusions: The aortic valve regurgitation following percutaneous PDA closure is trivial to mild and transient. It develops in approximately a quarter of children after percutaneous closure of PDA with a minimal diameter≥1.5 mm and is more likely to develop in
infants and small children having significant left-to-right shunts.
Copyright © 2010 Wiley-Liss, Inc.
PMID:21328683 [PubMed - indexed for MEDLINE]
34
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
21
STUDIJA ASOCIJACIJE POLIMORFIZAMA U GENIMA APOB,
APOE I ENOS SA LIPIDNIM PARAMETRIMA U POPULACIJI
ZDRAVIH ADOLESCENATA
T. Damnjanović1, I. Novaković1, N. Maksimović1, D. Cvetković2
Institut za humanu genetiku Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu
Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd, Srbija
Ateroskleroza je multifaktorski poremećaj sa dokazanom genetskom komponentom u svojoj etiologiji. Poznato je da aterosklerotski proces počinje u detinjstvu, pa je neophodno
započeti ranu prevenciju, blagovremenim delovanjem na prekursore. Cilj ove studija je da
se analizira asocijacija odabranih genskih polimorfizama sa nivoom srumskih lipida i
apolipoproteina u populaciji zdravih adolescenata.
Ispitivanje je deo velike Jugoslovenske studije prekursora ateroskleroze kod školske dece
(JUSAD), koja je sprovedena na teritoriji Srbije, Crne Gore, Republike Srpske i Grčke u
periodu 2003-2008. god. Analizirani su polimorfizmi četiri gena: dva iz grupe koji kontrolišu metabolizam lipida (APOE 112/158 i APOB Thr71Ile), jedan koji kontroliše sintezu
azot monoksida (eNOS G894T) i jedan koji je uključen u metabolizam homocisteina
(MTHFR C677T). Budući da MTHFR polimorfizam nije pokazao stastički značajne asocijacije, isključen je iz daljih analiza.
Učestalost APOE alela je bila: e2=6,7%, e3=86,3% i e4=7,0%. Genotipovi e3e4 i e4e4
su bili udruženi sa višim nivoima ukupnog holesterola i apolipoproetina B. Prisustvo alela
e2 je bilo povezano sa višim nivoom apolipoproteina AI kod ečaka, ali ne i kod devojčica.
Nosioci APOB TT genotipa su imali više vrednosti Apo(a), dok je genotip eNOS TT povezan sa višim nivoima HDL.
Identifikacija genotipova koji predstavljaju predispoziciju za nepovoljne lipidne profile
omogućava rano započinjanje prevencije ateroskleroze. Ipak, imajući u vidu kompleksnu
etiologiju ateroskleroze neophodna je analiza većeg broja genetičkih markera, i njihove
interakcije sa faktorima sredine.
35
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
29
KLINIČKA PREZENTACIJA I PRAVOVREMENA
DIJAGNOSTILA TOTALNOG ANOMALNOG UTOKA PLUĆNIH
VENA; ZNAČAJ HIPEROKSIJA TESTA
D. Đukić
KC Banja Luka, Klinika za dječije bolesti
Totalni anomalni utok plućnih vena (TAUPV) je rijetka urođena srčana mana (USM) u
kojoj se putem plućnih vena oksigenisana krv ne drenira u lijeve srčane kavitete, lijevi
atrij, već u desni atrij ili puten neke od njegovih pritoka u desni atrij. Stopa preživljavanja
oboljelih pacijenata nakon dojenačke dobi, a koji nisu bili podvrgnuti palijativnoj ili
totalnoj kardiohirurškoj korekciji je veoma malena. Test hiperoksije je bazičan dijagnostički postupak u diferencijaciji porijekla cijanoze u novorođenčeta, cijanogena USM i/ili
bolest pluća, ali je često potcijenjen. Izvođenje hiperoksi testa je dostupno svakoj zdravstvenoj ustanovi sekundarnog nivoa. Kao referentni protokol o izvođenju i interpretaciji
hiperoksija testa korištene su preporuke Američke akademije za pedijatriju (AAP). Ovim
testom bi se, uz postojanje odgovarajućih simptoma i znakova bolesti, značajno redukovao broj hitno upućenih pacijenata na nastavak kliničkog ispitivanja i liječenja u zdravstvene ustanove tercijarnog nivoa, ili postavila opravdana sumnja na postojanje cijanogene USM. U ovoj kliničkoj prezentaciji je uz postojanje simptoma i znakova bolesti, hiperoksija testom postavljena opravdana sumnja na cijanogenu USM koja je i verifikovana
dodatnom neinvazivnom kardiološkom obradom pacijenta.
36
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
36
CARDIAC REMODELING IN PATIENTS AFTER TAVI: LEFT
VENTRICULAR MASS REGRESSION AND SURVIVAL
S. Lončar, G. Perlman, C. Lotan, H. Danenberg,
D. Leibowitz, D. Gilon
Heart Institute, Hadassah-Hebrew University Medical Center, Jerusalem, Israel
Background: The influence of left ventricular mass regression on survival of patients with
severe aortic stenosis after transcatheter aortic valve implantation (TAVI) is not known.
Methods: Echocardiography was performed at baseline, after one month, and at one-year
follow-up in 58 consecutive patients with severe aortic stenosis who underwent TAVI. The
LV mass was calculated using the Devereux formula and indexed to body surface area.
Pairwise comparisons for repetitive measures with Bonferroni post-hoc adjustment of
confidence intervals were used to test significance of LV mass regression on survival.
Results: The average age of patients was 80.6 ± 6.6 years. At the baseline, average peak
aortic valve gradient was 75 ±20 mmHg, average mean 47 ± 12 mmHg. Overall mortality
was 21%. The LV mass index decreased from 134 ± 6.1 g/m2 at baseline to 112 ± 6.3 g/m2
after one month follow-up (p < 0.001) and 97±4.7 g/m2 after one year follow-up (p <
0.0001). Average LV mass reduction of 21 g/m2 after one month and 37 g/m2 after one
year was significantly correlated with overall survival (p=0.026).
Conclusion: TAVI had positive effect on cardiac remodeling and LV regression was associated with better survival of patients with severe AS.
37
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
37
PROMENA REMODELOVANJA LEVE KOMORE POSLE
KOREKCIJE ISHEMIJSKE MITRALNE VALVULE
A. Nikolić, M. Miročević, A. Popović, A. Mugoša, A. Radović
Hronična ishemijska mitralna regurgitacija (IMR) je česta komplikacija infarkta miokarda. Ona je povezana sa visokim kardiovaskularnim morbiditetom i mortalitetom. Infarkt
miokarda (IM) indukuje remodelovanje leve komore (LV) , u oko 20% MI, IMR što rezultuje u daljem remodelovanju LV sa progresivnim MR. Ispitali smo efekte operacije ishemijske mitralne valvule u obrnutoj adaptaciji leve komore nakon infarkta miokarda.
Metode i rezultati - 30 bolesnika sa CAD i IMR imali su prethodno CABG i hiruršku korekciju ishemijske mitralne valvule i 27 pacijenata sa CAD i IMR sa samo CABG. U obe
grupe su imali blaga, umerena ili teška MR (2 +, 3 +, 4 +). Hirurgija ishemijske mitralne
valvule je urađena korišćenjem Batistinog postupka, restriktivne annuloplastike ili zamene
mitralne valvule. Serijski transtorakalni i transoesophagealni echocardiogrami su izvršeni pre operacije, posle 6 meseci i posle 12 meseci, da procenimo stepen MR, restriktivne
anuloplastike,remodelovanje leve komore i leve pretkomore, ejekcione frakcije i prisustvo
trikuspidne regurgitacije. Kliničko praćenje (Njujork Heart Association - NIHA klasa,
prezivljavanje, događaji)rezultata je ocenjivano posle jedne godine . Operativna smrtnost
je bila samo 3,7% u CABG grupu i 3,3% u kombinovanoj grupi hirurgije. LV enddijastolna dimenzija smanjena je sa 65,0 na 62,2 mm u bolesnika sa obe CABG i MV operacije i od 60,6 do 59.6 mm u pacijenata sa samo CABG posle godinu dana praćenja.LV
enddijastolna dimenzija raste od 65.0 do 62.2 mm kod pacijenata sa CABG i MV operacijom i od 60.0 do 59.6 kod pacijenata sa samo CABG u jednogodisnjem pracenju. LV endsistolna dimenzija ostala je gotovo nepromenjena u obe grupe (47,5 do 48 mm u prvoj
grupi, 45.6 do 45.6 mm u drugoj grupi) u jednogodisnjem pracenju. Obrnuto remodelovanja leve komore dogodio se češće u grupi bolesnika sa kombinovanom hirurgijom, 68% vs
47,8%, u samo CABG grupi. Prečnik leve pretkomore smanjuje se u grupi sa kombinovanom hirurgijom od 46,6 do 43.7mm i imao značajnu promenu u samo CABG grupi (od
40,7 do 40,9 mm) na godinu dana praćenja. NIHA klasa je značajno poboljšana u obe
grupe pacijenata (od NIHA klase I od 3,7% u samo CABG grupu i 3,3% u kombinovanom
hirurgije grupi pre operacije NIHA klase I za 73,1% bolesnika u obe grupe posle operacije ).
Zaključak: Kod pacijenata sa ishemijom mitralne valvule bolji rezultati su postignuti sa
kombinovanom CABG i operacijom mitralne valvule nego kod pacijenata bez hirurške
korekcije ishemijske mitralne valvule.
38
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
38
PRVA PERKUTANA BALON DILATACIJA AORTNOG ZALISKA
(BAV) U R. SRPSKOJI I BOSNI I HERCEGOVINI
N. Dobrijević, R. Bernat2 , M. Maksić, J. Vidović,
P. Kovačević, N. Šobot, V. Vukašinović
1)
2)
Klinika za KVB KC Banja Luka, Republika Srpska, BiH
Klinika za KVB Magdalena, Krapinske Toplice , Hrvatska
Uvod: Stenoza aortnog zaliska je jedno od najčešćih oboljenja srčanih zalistaka kod starije populacije. Hirurška intervencija i zamjena aortnog zaliska je metoda izbora, ali ona
ima ograničenja za starije i viskorizične pacijente koji su najčešće neoperabilni. Za liječenje ove grupe bolesnika poslednjih godina primjenjuje se BAV (perkutana balon dilatacija aortne valvule), ili TAVI ( trans aortna implantacija vještačke valvule), koje su manje
invazivne i predstavlju jedini način liječenja ove grupe pacijenata.
Cilj: Prikazati značaj BAV ( balon dilatacije aortne valvule), kroz prikaz prve takve intervencije uradjene u Republici Srpskoj, BiH.
Metod: Ovim radom je prikazana je balon dilatacija stenoziranog aortnog zaliska kod 90
godišnje pacijentkinje. Mjereni max. gradijent nad aortnom valvulom 124 mmHg, AVAplanimetrijski 0,5 cm2. Pacijentkinja je prezentovana konziliju kardiohirurga i kardiologa, zbog visokog operativnog rizika operacija aortnog zaliska odgodjena. Obzirom da
više ne postoji nikakva šansa za oporavkom, a hirurgija je takvom stanju pacijenta kontraindikovana, odluči se na balon dilataciju aortne valvule ( BAV). Intervencija se uradi
23.3.2012 g.
Rezultat: Nakon sveobuhvatne pripreme uvedu se odgovarajući uvodnici, plasira se Pig
teil kateter u bulbus aorte. Uradi se bulbografija i arotoilijakografija. Uvede se elektroda
privremenog pejsmekera u desnu komoru i provjeri kaptura. Ispreparira se desna arterija
femoralis i uvede se 12 Fr uvodnik. Preko uvedene meke žice uvede se kateter Ampaltz II
left u lijevu komoru , a kroz njega se uvede prethodno modifikovana super Stiff žica. Preko ove žice se navuče balon Nucleus 22x40 mm i pozicionira u nivou aortnog zaliska. Srce
se stimuliše pejs mekerom fr. 160 u min i simultano naduva balon koji dilatira aortni zalistak. Po kompletnoj dilatacija balona, prekida se pejsmeker stimulacija, a balon izduva.
Uradi se kontrolna bulbografija i registruje aortna regurgitacija bez hemodinamskog
značaja. Pacijentkinja se hemodinamski stabilna vrati na odjel intenzivne njege, s tenzijom 110/70 mmHg. Ultrazvučno se provjeri brzina i gradijent nad aortnom valulom i mjeri se brzina od 2,3 m/s, gradijent 21,1 mmHg.
Zaključak: Razvojem perkutanih interventnih procedura, a naročito razvojem perkutanih
ugradnji aortnog zalistka, balon dilatacija dobija na značaju kao jedina metoda u liječenju visokorizičnih pacijenata ili kao most do definitivne kardiohirurške intervencije.
39
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
39
DA LI ASPIRACIJA TROMBA U PRIMARNOJ PCI POBOLJSAVA
PREZIVLJAVANJE?
PODACI REGISTRA POJEDINAČNOG CENTRA SA VELIKIM
BROJEM PROCEDURA
Dedovic Vladimir 1, Milasinovic Dejan1, Lazarevic Aleksandar² Vukcevic Vladan1,
Mehmedbegovic Zlatko1, Kostic T. Jelena1, Dobric Milan1,Zivkovic Milorad1 , Orlic
Dejan1,Beleslin Branko1, Stojkovic Sinisa1 , Ostojic Miodrag1, Nedeljkovic Milan1
Stankovic Goran 1
1
Klinički centar Srbije, Klinika za Kardiologiju, Beograd, Srbija
² Medicinski fakultet Banja Luka
Uvod: Uticaj manuelne aspiracije tromba (TA) tokom primarne perukutane koronarne
intervencije (pPCI) u akudnom infarktu miokarda sa ST elevacijom (STEMI) na unutarbolničko, kratkoročno i srednjeročno preživljavanje nije testirano u randomizovanim studijama sa adekvatnom statističkom moći. Aktuelne preporuke Ervropskog udruženja kardiologa za aspriaciju tromba u pPCI - IIa, nivo dokaza B bazirane su na pojednačnoj
randomizovanoj studiji sa restriktivnim i predefinisanim kriterijuma za uključivanje. Cilj
naše studije bio je zato da ispita klinički ishod TA u populaciji bolesnika iz svakodnevne
kliničke prakse.
Metod: Sve pPCI procedure radjene u period od januara 2010. do februara 2011. u Sali
za Katererizaciju srca Klinike za kardiologiju Kliničkog centra Srvibije uključene su u
studiju. Bolesnici kod kojih je radjena TA (TA grupa) poredjeni su sa preostalim pacijenata kod kojih je radjena konvencionalna balon predilatacija i/ili direktna stent implantacija
(non-TA grupa) na osnovu njihovih kliničkih, angiografskih i proceduralnih karakteristika. Aspiracija tromba kao i administracija blokatora IIb/IIIa receptora radjeni su po
odluci operatora. Primarni cilj studije bila je unutar-bolnička, kao i 30-dnevna i 1godišnja smrtnost za dve grupe pacijenata. Sekundadni ciljevi studije bili su utvrdjivanje
incidence novog nefatalnog infartka miokarda i definitivne stent tromboze (ST).
Rezultati: Identifikovali smo 234 od 1500 bolesnika kod kojih je radjena manuelna aspiracija tromba. Nije bilo statistički značajne razlike izmedju grupa u pogledu starosti, pola
i konvencionalnih kardiovaskularnih faktora rizika.
Početni TIMI 0-1 protok bio je statistički značajno češći u TA grupi (90.9% vs. 71.9%,
p<0.001). Balon prediltacija je statistički češće radjena (44.3% vs. 67.4%, p<0.001), a
IIb/IIIa inhibitori su statistički češće administrirani u TA grupi (40.8% vs. 30.6%,
p=0.003). Nije bilo statistički značajne razlike u pogledu ukupne dužine implantiranih
stentova (30.1±14,3mmvs. 30.8±16.0mm, p=0.59).
Utvrdjen je snažan trend u pogledu boljeg finalnog angiografskog rezultata u TA grupi finalni TIMI 3 protok postignut je u 97.0% vs. 94.0% u non-TA grupi, (p=0.05). Takodje
postojao je trend boljeg unutarbolničkog preživljavanja u TA grupi (3.4% vs. 6.3%,
40
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
p=0.08), ali ne i statistički značajna razlika u 30-dnevnoj smrtnosti (4.7% vs. 7.6%,
p=0.12) kao i smrtnosti u periodu praćenja od godinu dana (9.8% vs. 11.3%, p=0.52).
Učestalost stent tromboze i novog nefatalnog infarkta miokarda nije pokazivala statistički
značajnu razliku u TA i non TA grupi (3.0% vs. 2.9%, p=0.98 i 3.8% vs. 3.1%, p=0.67).
Prediktori ST bili su prisustvo prethodnog infarkta mioakrda (OR 3.3; 95% CI; p=0.03) i
ukupna dužina stenta (OR 1.024; 95% CI, p=0.035).
Zaključak: Postoji trend ka boljem angiografskom rezultatu u grupi bolesnika kod kojih
je radjena manuelna aspiracija tromba sa numeričkim trendom za bolje unutar-bolničko
preživljavanje. Ovaj trend smanjenog mortaliteta se medjutim ne održava u kratkoročnom
i srednjeročnom periodu praćenja. Manuelna aspiracija tromba ne utiče značajno na
incidencu novog nefatalnog infatka mioakrda i stent trombozu. Postojanje prethodnog
infarkta miokarda i ukupna dužina implantiranih stentova jesu prediktori tromboze stenta.
40
ZNAČAJ I UPOTREBA FFR U SALI ZA KATETERIZACIJE
SRCA - PRVA ISKUSTVA UKC BANJA LUKA
V. Vukašinović, N. Dobrijević, S. Srdić, Ž. Živanović, N. Šobot, Ž. Gaćanović
Klinika za kardiovaskularne bolesti, Univerzietsko-klinički centar Banja Luka, Republika Srpska
Uvod: Određivanje hemodinamskog stepena graničnih stenoza koronarnih arterija je suštinsko za postavljanje indikacije o eventualnoj revaskularizaciji koronarnih arterija.
Angiografska procjena je adekvatna u većini slučajeva, ali kod stenoza graničnog stepena
najobjektivnija je procjena frakcione rezerve protoka koronarnih arterija. Mjerenje frakcione rezerve protoka koronarnih arterija je invazivna dijagnostička metoda kojom se
procjenjuje hemodinamska značajnost suženja koronarnih arterija na osnovu mjerenja
srednjeg arterijskog pritiska proksimalno i distalno od samog suženja krvnog suda.
Cilj rada: Ukazati na potrebu određivanja frakcione rezerve protoka kod graničnih stenoza koronarnih arterija.
Metoda: Prikazan je značaj određivanja frakcione rezerve protoka koristeći podatke
DEFER studije, FAME studije, kao i kliničku praksu svakodnevnog rada u sali za kateterizacije UKC Banja Luka (31 pacijent, 36 FFR procedura).
Rezultati: Rađene studije pokazuju manji procenat pojave velikih srčanih događaja (IM
ili iznenadna srčana smrt) kod koronarografisanih pacijenata koji su bili podvrgnuti
određivanju frakcione rezerve protoka u odnosu na angiografsku procjenu. Prikazaćemo
dva zanimljiva slučaja graničnih lezija sa rezultatima FFR, te daljim tretmanom na osnovu istog.
Zaključak: Procjena frakcione rezerve protoka kod graničnih stenoza koronarnih arterija
je od velikog značaja i pomoći operaterima u salama za kateterizaciju srca. Pruža bolje
godišnje prezivljavanje i štedi materijalne resurse optimalnim stentiranjem koronarnih
krvni sudova.
41
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
41
KOARKTACIJA AORTE KOD ODRASLIH KLINIČKOEHOKARDIOGRAFSKA STUDIJA
D. Trninić¹, B. Vujisić-Tešić², A. M. Lazarević³, D. Rodić¹, T. Kovačević¹,
S. Obradović¹, N. Dobrijević¹, S. Srdić¹, M. Kozić¹
¹Klinika za kardiovaskularne bolest,Univerzitetski klinički centar Banja Luka
²Institut za KVB, Klinički centar Srbije Beograd
³Privatna ordinacija „CARDIO“ Banjaluka, Bosnia & Herzegovina
Uvod: Koarktacija aorte je jedan od značajnih uzroka sekundarne arterijske hipertenzije.
Javlja se kod 6-8% bolesnika sa urođenim srčanim manama
Cilj: Procjeniti kliničke i ehokardiografke nalaze kod bolesnika sa korigovanom i
nekorigovanom koarktacijom aorte.
Metode: Prospektivno-retrospektivna studija je obuhvatila 53 bolesnika sa koarktacijom
aorte (korigovanom i nekorigovanom), a kontrolnu grupu sačinjava 30 zdravih ispitanika.
Parametri koji su praćeni su: arterijskahipertenzija, debljina zidova lijeve komore, masa i
volumeni lijeve komore, životna dob u kojoj je rađena korekcija koarktacije aorte kao i
postoperativne komplikacije.Ehokardiografski parametari su poređeni kod hipertenzivnih
i normotenzivnih ispitanika.
Rezultati: Postoji statistički značajna razlika u visini sistolnog i dijastolnog krvnog
pritiska između kontrolne grupe ioperisanih (P=0,000), kao i kontrolne grupe i
neoperisanih pacijenata (P=0,000). Između operisanih i neoperisanih nije uočena
značajna statistička razlika u vrijednosti krvnog pritiska (P=0,433). U procentualnoj
zastupljenosti normalnog enddijastolnog dijametra lijeve komore između pomatranih
grupa (P=0,019), kao i u endsistolnom dijamteru lijeve komore (P=0,045). postoje
značajne statističke razlike.Takođe postoje značajne statističke razlike u procentualnoj
zastupljenosti normalne debljine interventrikularnog septuma (P= 0,021) i zadnjeg zida
lijeve komore(P= 0,001). Nije uočena statistički značajna razlika u prisustvu
ehokardiografskih znakova hipertrofije lijeve komore kod operisanih i neoperisanih
pacijenata. Prosječna životna dob u kojoj je izvršena korekcija koarktacije aorte kod
bolesnika sa povišenim arterijskim krvnim pritiskom je 19,15 godina, a kod
normotenzivnih bolesnika je 11,25godina. Najčešća operativna tehnika je bila ETE
anastomoza ,a najčešća postoperativna komplikacija rekoarktacija aorte.
Zaključak: Kod više od 50% operisanih pacijanata zaostaje arterijska hipertenzija, češče
ukoliko je operacija izvršena u starijoj životnoj dobi.Nakon korekcije mane dolazi do
slabe regresije hipertrofije miokarda. Najčešća postoperativna komplikacija je bila
rekoarktacija i to u većem procentu kod pacijenta podvrgnutim balon dilataciji i
implantaciji stenta nego hirurškim metodama.
42
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
42
MEDIKAMENTNA TERAPIJA SRČANE INSUFICIJENCIJE:
DA LI SE PRIDRŽAVAMO EVROPSKIH VODIČA?
D. Marinković, D. Petrović, B. Ilić, M. Deljanin-Ilić, S. Ilić, I. Tasić, S. Kostić
Institut za lečenje i rehabilitaciju Niška Banja
Uvod: Srčana insuficijencija (SI) je vodeći uzrok umiranja u savremenom svetu. U zemljama članicama Evropskog udruženja kardiologa, koji obuhvata 900 miliona stanovnika
živi oko 15 miliona osoba sa SI, između 4 i 6 miliona Amerikanaca boluje od srčane slabosti, kao i pola miliona Kanadjana. Zbog nepostojanja adekvatnih registara za praćenje
obolelih od SI, ne zna se koliki broj osoba u Srbiji boluje od SI. Lečenje pacijenata sa SI
je kompleksno i zahteva multidisciplinarni pristup, a obuhvata ne-farmakološke vidove
lečenja, medikamentnu terapiju, hirurške metode i primenu različitih „divice“-a.
Cilj rada: Utvrditi da li se bolesnici sa SI u Republici Srbiji, leče prema važećim preporukama Evropskog udruženja kardiologa i medicine zasnovane na dokazima, u pogledu
primene pojedinih klasa lekova.
Ispitanici i metode: Ispitivanje je urađeno u okviru kliničke prospektivne studije u Institutu za lečenje i rehabilitaciju Niška Banja u periodu od novembra 2010 do juna 2011
godine i obuhvatilo je 78 ispitanika oba pola (26 žena), prosečne starosti 62.3 godine,
koji su upućeni na rehabilitaciju nakon preživelog infarkta miokarda i/ili hirurške
revaskularizacije miokarda, iz različitih gradova u Republici Srbiji. U studiju su bili
uključeni bolesnici sa stabilnom SI (NYHA II i III), EF ≤ 40%, koji su u poslednja tri
meseca bili bez kompleksnih ventrikularnih aritmija, nestabilne angine pektoris,
pogoršanja simptoma odnosno promene doze i vrste lekova, kao i bez prethodne
hospitalizacije zbog akutnog pogoršanja unazad 3 meseca. Nakon dolaska u Institut
analizirana je medikamentna terapija: vrsta, doza i broj lekova, uključenih u terapiju
srčane inuficijencije.
Rezultati: Prilikom dolaska na rehabilitaciju 57 bolesnika (73%), je u terapiju imalo
propisan ACE-inhibitor. Kod ostalih bolesnika ACE inhibitor uglavnom nije propisivan
zbog simptomatske hipotenzije ili suvog kašlja. Najzastupljeniji ACE-inhibitori su bili
ramipril i enalapril, a kod sedmoro pacijenata propisani su lekovi koji se ne nalaze u
preporukama Evropskog udruženja kardiologa za lečenje SI (fosinopril, cilazapril,
perindopril). Većina pacijenata je bila subdozirana, a ciljna doza leka, bez obzira na
vrstu, propisana je tek kod 25 pacijenata (44%). Beta blokatori su propisani kod 50
bolesnika (64%) i to uglavnom bisoprolol i metoprorol-tartarat, ređe karvedilol i
nebivolol. Najčešći razlozi za nepropisivanje beta-bloktora jesu hipotenzija i
bradikardija, a samo kod 20 bolesnika (40%) propisana je doza preporučena od strane
vodiča. Diuretici Henleove petlje propisani su kod 45 bolesnika sa SI, a antagonist
aldosterona-spirinolakton je redovno uzimala polovina ispitnika. Kardiotonički glikozid je
uzimalo 22 ispitanika, a blokatore AT1 receptora 11 bolesnika (14%).
43
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Više od 90% ispitanika je imalo u terapiju 4 ili više medikamenata propisanih za lečenje
srčane slabosti.
Zaključak: Bez obzira na jasno dokazanu korist od primene pojedinih klasa lekova u
terapiji SI, neopravdano mali broj pacijenata uzima ove lekove u skladu sa Evropskim
vodičima. S druge strane većina pacijenata je terapijski subdozirana, a samo kod manjeg
broja su propisane ciljne doze lekova. I na kraju, i dalje postoji trend propisivanja
pojedinih lekova, bez obzira što njihova efikasnost u smanjenju mortalitata kod bolesnika
sa SI nije dokazana.
43
HISTOHEMIJSKA I IMUNOHISTOHEMIJSKA ANALIZA
OŽILJKA U MIOKARDU POSLE PRELEŽANOG AKUTNOG
INFARKTA MIOKARDA
V. Tatić, V. Kanjuh*, S. Rafajlovski, R. Gajanin, B. Balint,
S. Obradović, D. Šuščević
Vojnomedicinska akademija, "Centar za patologiju i sudsku medicinu, Klinika za urgentnu internu medicinu,
Institut za transfuziologiju-Beograd,
*Srpska akademija nauka i umetnosti – Beograd, Medicinski fakultet Banjaluka
APSTRAKT
Uvod/cilj. Tradicionalno, srce je smatrano kao statički organ, nesposobno da se regeneriše posle povrede. Danas se sve češće postavlja pitanje da li srce ima unutrašnju sposobnost da regeneriše miocite posle infarkta miokarda. Cilj ove studije je da prikaže postojanje očuvanih mišićnih vlakana u ožiljku srčanog mišića posle preležanog akutnog infarkta
miokarda, kao i prisustvo brojnih ćelija različite veličine i oblika, koje su različito reagovale na primenu imunohistohemijskih antitela.
Metode. Histološki, histohemijski i imunohistohemijski su analizirani isečci miokarda
uzetih od 177 umrlih bolesnika od infarkta miokarda, a koji su ranije, pre smrti, već jednom preležali infarkt miokarda i imali kao posledicu ožiljak u srčanom mišiću. Iz mesta
akutnog infarkta, kao i iz ožiljka, uzimano je više isečaka miokarda, koji su tretirani sledećim metodama: HE, PAS, PAS-dijastaza, Masson trichrom, Malory, van Gieson, vimentin, dezmin, myosin, myoglobin, alfa actin, SMA, p53, LCA, PCNA, Ki-67, actin HHF35,
CD34, CD31, CD45, CD45Ro, CD8, CD20.
Rezultati. U svim isečcima uzetim iz predela ožiljka nađena su veća ili manja ostrvca
očuvanih mišićnih vlakana srca sa znacima hipertrofije. U ožiljku je nađen veliki broj
ćelija različite veličine i oblika: vretenaste, ovalnog oblika, izdužene sa dosta citoplazme,
sitne sa jednim jedrom i ćelije sa oskudnom citoplazmom. Prisutne ćelije su različito reagovale na primenu histohemijskih i imunohistohemijskih metoda. Velike, ovalne ćelije
davale su negativnu reakciju na limfocitne i leukocitne markere, a pozitivne na alfa actin,
actin HHF35, Ki-67, myosin, myoglobin i dezmin. Na ove markere bile su pozitivne i izdu44
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
žene ćelije. Sitne monojedarne ćelije davale su pozitivnu reakciju na limfocitne markere.
Endotelne ćelije i glatke mišićne ćelije u zidu krvnih sudova bile su pozitivne na CD34 i
CD31, a glatke mišićne ćelije i na SMA. Ovalne i izdužene ćelije bile su pozitivne i na
PCNA i Ki-67. Očuvana mišićna vlaka u ožiljku bila su pozitivna na myosin, myoglobin i
dezmin, kao i izdužene i ovalne ćelije. Ostale ćelije su bile negativne na ove markere.
Zaključak. Naši nalazi idu u prilog mišljenju da se miokardna regeneracija dešava u
humanim ishemičnim povredama srca i da miokard nije statički organ bez ćelijske obnove.
44
LIJEČENJE AKUTNOG KORONARNOG SINDROMA
U KORONARNOJ JEDINICI OPŠTE BOLNICE U PRIJEDORU
ZADNJIH PET GODINA /2007-2011/
V. Vujović, D. Vranješ
Opšta bolnica Prijedor
Uvod: Kardiovaskularne bolesti su najčešći uzork smrti u razvijenom zapadnom svijetu a i
kod nas. Preko 50% pacijenta umire u RS i zemljama u okruženja radi zbog kardiovaskularnih oboljenja.
Cilj rada: Prikazati kako se liječe pacijenti u Prijedoru, od ACS u svijetlu sadašnjih preporuka za liječenje ACS u svijetu, zadnjih pet godina. Koliko smo daleko od razvijenog
svijeta, po načinu tretmana ACS ,odnosno u kom obimu pacijenti odlaze kući sa preporučenom terapijom a nakon ACS, i kolika je smrtnost od ACS u KJ zadnjih 5 godina..
Materijal i metoda rada: Uzete su sve istorije bolest pacijenta koji su liječeni u KJ radi
ACS u zadnjih pet godina. Praćeni su podaci u smislu pola, starosti pacijenata,ACS/tip/,
lokalizacija , liječenje/trombolitička th/,pet najvećih /najčešćih / faktora rizika,terapija sa
kojom su pacijenti otpušteni kući a nakon liječenja od ACS. Smrtnost u KJ od ACS.u periodu od 2007-2011.
Rezultati rada: U kor.jedinici je do sada liječeno 8034 pacijenta, od čega radi ACS 4894.
Zadnjih 5 godina u KJ Opšte bolnice u Prijedoru je liječeno od ACS ukupno1170 pacijenata, od čega 717 muškaraca, 453 osobe ženskog pola, starosti oko 61,27 godina M, a
69,53 Ž, od toga od STEMI AIM su liječena 679 pacijenta od čega je fibrinolitičkom terapijom /preko 99% primilo Streptokinazu/ liječena su 254 pacijenta/37,4%,od faktora rizika, najzastupljenija je bila HLP/56,15%-potom hipertenzija, adipozitas, DM, pušenje,
porodična opterećenost, kući su sa terapijom Aspirinom otišla 87,7%,sa Klopidogrelom
61%,sa BB 81,62%,ACE/ARB 66%, statinima 69,66%, umrlo 112 pacijenta sa smrtnošću
od 9,57%. 2011godina; .ASA 88,5%,Klop 86,2%,BB 83,94%,statini 80,7%,ACE/ARB
71,58%, smrtnost 7,34%.
Zaključak: Rezultati su pokazali da se povećava broj pacijenta koji su tretirani trombolitičkom terapijom, da se smanjuje smrtnost, od ACS i da se sve više koristi preporučena
45
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
terapija kod odlaska kući.Daljim radom sa pacijentima /edukacija,putem medija,predavanjima, ličnim kontaktima/, poboljšanjem SHP, i boljom organizacijom rada
Opšte bolnice može se još više povećati broj pacijentai kojima bi se mogla uraditi pPCI,
odnosno povećati broj pacijenta kojima bi se mogla uključiti trombolitička th,a kod odlaska kući povećati procenat uzimanja lijekova koji se preporučuju nakon pPCI ili trombolitičkog tretmana pacijenta sa ACS.
45
PODIZANJE NIVOA ZNANJA I SVJESNOSTI O TRETMANU
ATRIJALNE FIBRILACIJE U CILJU SPRJEČAVANJA
MOŽDANOG UDARA
B. Pojskić, D. Mehinagić, M. Pojskić
Kantonalna bolnica Zenica
Moždani udar (CVI)je drugi uzrok morbiditeta i prvi uzrok invaliditeta u svijetu.Atrijalna
fibrilacija (AF) uzrokuje više od 25% CVI.Procijenjeno je da će 35% neliječenih pacijenata od AF dobiti CVI.Nevalvularna AF poveća rizik od CVI 2-7,a valvularna 17
puta.CVI sa AF ima lošiju prognozu,polovina ima veće neurološke deficite,mortalitet 23%
( 8% kod drugih uzroka CVI), a 44% ima značajan invaliditet.Naročito je opasan „tihi“
CVI radi FA koji dovodi do poremećaja pažnje, zaboravnosti, senilne demencije.
FA se javlja kod1% opće populacije i 10% starijih od 80 godina.30% pts nije svjesno da
ima AF a 50 % je funkcionalno oštećeno. Zadnjih 20 godina se povećao broj hospitalizacija zbog AF za 60%.Rizik za CVI se procjenjuje sa CHADS ili CHADS2VASc score a
rizik od krvarenja radi antikoagulantne terapije sa HAS-BLED score.Opcije tretmana su
kontrola ritma, tahikardije i sprječavanje embolije.Danas su informacije o svim oboljenjima, pa i o AF dostupne preko interneta.Ipak većina pacijenata nema dovoljna saznanja
o AF, načinu sprječavanja moždanog udara niti razlogu uzimanja antikoagulantne terapije. Tokom 2011, na Internom odjelu Kantonalne bolnice Zenica liječeno je 46 pacijenata
(1% hospitalizovanih), 32 žene zbog jatrogene koagulopatije (JK), prosječne starosti 78
godina. Razlozi JK su bili nekontrolisano uzimanje NSAR, nedovoljno objašnjeno
značenje anikoagulantne terapije. Pts su neupućeni o povezanosti AF, ugruška, CVI,
antikoagulantnoj terapiji kao prevenciji CVI. Neophodan je sistemski prilaz identifikaciji,
dijagnozi i optimalnom tretmanu AF, saradnja kardiologa, neurologa porodične medicine
i javnozdravstvenog sektora. Dok čekamo nacionalne preventivne programe, služimo se
društvenim mrežama za plasiranje poruka o vezi AF i CVI, nastupimo zajedno prema
gradjanima sa porukom: „Provjeri svoj puls“.
46
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
46
UDRUŽENOST HIPERTENZIJE I DRUGIH KV FAKTORA
RIZIKA U JAMSKIH RUDARA
GROUPING OF HYPERTENSION WITH OTHER
CARDIOVASCULAR RISK FACTORS IN PIT MINERS
M. Bećarević¹, F. Baraković², D. Bećirović³, I. Hasanović¹
Dom zdravlja Banovići, Dispanzer za medicinu rada ¹, Klinika za interne bolesti, Univerzitetski klinički centar
Tuzla, Medicinski fakultet Tuzla², Dom zrdavlja Živinice, porodična medicina ³.
SAŽETAK:
Uvod: Sva dosadašnja ispitivanja potvrđuju povezanost hipertenzije sa drugim kardiovaskularnim faktorima rizika: dislipidemijom, pretilošću, pušenjem i dijabetes melitusom.
Sistolički krvni pritisak je jak prediktor kardiovaskularnog rizika osobito u uslovima
agregacije metaboličkih poremećaja i stanja izraženog psihosocijalnog stresa.
Cilj: studije je bio odrediti prevalencu hipertenzije, metaboličkog sindroma i depresije u
jamskih rudara rudnika Banovići, utvrditi zastupljenost i tendencu grupisanja pojedinih
kardiovaskularnih faktora rizika u odnosu na hipertenziju.
Materijal i metode: urađena je epidemiološka studija koja je obuhvatila 492 radnika
Jame rudnika. Svima je izmjerena vrijednost krvnog pritiska, visina i težina, BMI, obim
struka, koncentracije ukupnog holesterola, HDL i LDL holesterola, triglicerida, šećera u
krvi, određen pušački status, a prema Bekovoj skali je određen skor za depresiju. Po
NCEP ATP III kriterijima je definisan metabolički sindrom. Analizirana je pojava grupisanja faktora rizika u rudara u odnosu na hipertenziju.
Rezultati: Od 492 ispitanika njih 43,9% ima visok krvni pritisak, 34,34% ispitanika ima
depresiju, a 42,88% ih ima metabolički sinddrom. Najzastupljeniji faktori rizika su visok
BMI (75,40%), visoka vrijednost LDL-H (70,32%). Najviše hipertenzivnih rudara je imalo
udruženo šest (23,61%), a normotenzivnih tri (21,73%) faktora rizika, a 62,96% rudara
sa hipertenzijom ima metabolički sindrom. Dokazana je statistički značajna razlika u vrijednosti svih faktora rizika u hipertenzivnoj grupi u odnosu na normotenzivnu (p=0,0001).
Zaljučak: Postoji visoka prevalenca obolijevanja od hipertenzije, metaboličkog sindroma
i depresije sa izraženom tendencom grupisanja faktora rizika, izražnijom u hipertenzivnih
ispitanika, od kojih su najzastupljeniji visok BMI, te visoke vrijednosti LDL-holesterola.
KLJUČNE RIJEČI: hipertenzija, kardiovaskularni rizik, metabolički sindrom, depresija,
faktori rizka.
SUMMARY:
Introduction: all research conducted so far confirm relayion of hypertension with other
cardiovascular risk factors: dislipidemy, overweight, smoking and diabetes melitus.
47
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Systolic blood preasure is strong predictor of cardiovascular risk especialy in conditions
of metabolic disturbances agregation and conditions of exposed psychosocial stress.
The aim of this study was to determine prevalence of hypertension, metabolical syndrome
and depression in pit miners of Banovici black coal mineas well as determination of
frequency and grouping tendency od certain cardiovascular risk factors in comparing to
hypertension.
Material and methods: epidemiological study was performed and it included 492 miners
employed in pit department of Banovici coal mine. All testers were undergone the blood
preasure measurement, height and weight, BMI, weist values, total cholesterol conncentration, HDL and LDL cholesterol values, triglicerids, sugar in blood, determination of
smoking status and according to Beck's scale, depression score was determined. According to NCEP ATP III criteria, metabolical syndrome was defined. Rsik factors grouping
in pit miners was analysed in comparing to hypertrnsion.
Results: 43,9% out of 492 testers were with high blood preasure, 34,34% were with depression and 42,88% were with metabolical syndrome. Yhe most frequent riesk factors
were increased BMI (75,40%) and high value of LDL-H (70,32%). Most of hypertensive
miners were with grouping of six (23,61%), and normotensive with three (21,73%) factors,62,96% of hypertensive miners were with metabolical syndrome. Statisticaly signifficant difference in values of all risk factors in hypertensive group in comparing to grpoup
with normal hypertension is proven (p=0,0001).
Conclusion: there is high prevalence of diagnosing of hypertension, metabolical
syndrome and depression with expressed tendency of grouping of risk factors, esspecially
in hypertensive testers with accent on increased BMI values and high values of LDL cholesterol.
KEY WORDS: hypertrnsion, cardiovascular risk, metabolical syndrome, depression, risk
factors.
47
ANALIZA KARDIOVASKULARNIH FAKTORA RIZIKA KOD
PACIJENATA OBOLJELIH OD HIPERTENZIJE
Lj. Šormaz
Dom zdravlja “dr Mladen Stojanović“, Laktaši
Uvod. Savremene kardiovaskularne bolesti započinju faktorima rizika čije neliječenje , ili
nedovoljna prevncija i liječenje, dovode do razvoja ishemijske bolesti srca, čiji je završni
stadijum insuficijencija srca.
Hipertenzija je zajedno sa dijabetes melitusom, dislipidemijama i pušenjem svrstana u
podgrupu glavnih faktora rizika.
48
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Metode. Ispitivanje je retrospektivna analiza podataka u periodu od 2010. do 2011. godine. Kao izvor podataka koristeni su elektronski kartoni pacijenata. Svim pacijentima su
uzeti anamnestički podaci, izvršen fizikalni pregled, odrađene laboratorijske pretrage
( lipidni status, glikemija), izvršena antropometrijska mjerenja i izračunat BMI ( Body
Mass Index). Izvršeno je određivanje rizika od fatalnog kardiovaskularnog događaja korištenjem interaktivne elektronske verzije SCORE (Systematic Coronary Risk Evaluation )
tablica za regione sa visokim rizikom. Utvrđeno je prisustvo metaboličkog sindroma na
ispitivanom uzorku na osnovu IDF ( International Diabetes Federation) kriterijuma i izvršeno izračunavanje indeksa ateroskleroze.
Rezultati. Ispitivani uzorak čini 149 pacijenata ( 56 % žena i 43 % muškaraca ) prosječne
starosti 62 ±10, 3 godina. Vrijednosti sitolnog krvnog pritiska iznose 141, 8±18 mm Hg, a
dijastolnog 91, 04±12, 09 mm Hg. Prosječna vrijednost ukupnog holesterola je 6, 21±1,
55 mmol/l, triglicerida 2, 06±1, 42 mmol/l, HDL 1, 47±0, 44 mmol/l, LDL 4, 33±1, 38
mmol/l. Vrijednosti glikemije našte iznose 6, 89±2, 33, a serumskog kreatinina 71, 47±29,
4µ mol/l. Predgojaznost ili prekomjerenu težinu ( BMI od 25 do 29, 9) ima 46, 3 % pacijenata a gojaznost ( BMI ≥ 30 ) ima 44, 9 % pacijenata. Najveći broj oboljelih se nalazi u
starosnoj dobi od 60-69 godina 36, 9 %.Pušenje kao faktor rizika prisutno je kod 17, 44
% pacijenata. Vrijednost skora kardiovaskularnog rizika ≥ 5 % prisutna je kod 37, 3 %
pacijenata a udio visokorizičnih pacijenata sa vrijednošću skora KV rizika ≥ 15 % čini 1,
6 % pacijenata. Indeks ateroskleroze≥ 4 % određen je kod 21, 1 % ispitanih pacijenata.
64 % pacijenata ispunjava kriterijume za dijagnozu MS ( metaboličkog sindroma).Prosječan broj kardiovaskularnih faktora rizika na ispitivanom uzorku iznosi 3,
44±0, 96.
Zaključak. Obzirom da najveći broj pacijenata ima tri i više faktora rizika , pored primjene farmakoterapije za smanjenje KV morbiditeta i mortaliteta neophodna je i promjena
načina života , odnosno primjena mjera primordijalne i primarne prevencije.
60
VASKULARIZACIJA I FUNKCIJA PROVODNOG
SISTEMA SRCA
1
D. Šećerov Zečević1, S. Ristić2
Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske
2
Univerzitet u Istočnom Sarajevu, Medicinski fakultet Foča
Morfologija krvnih sudova srca posebno njenog provodnog sistema je važna i može da
ima značajnu ulogu u razvoju i prognozi koronarne bolesti. Opskrba krvlju provodnog
sistema srca je specifična i mora se posebno posmatrati opskrba krvlju sinuatrialnog sistema, posebno atrioventrikularnog sistema.
Sinuatrialni provodni sistem opskrbljen je arterijskom krvlju uglavnom od koronarnih
arterija, preko prednjih i zadnjih sinunodalnih arterija i rr. atriales.
49
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Važno je napomenuti da kardiološka literatura koja se bavi arterijskom koronarnom cirkulacijom zanemaruje atrijalni dio u njoj. Postoji više razloga za to. Najznačajniji su
činjenica da je ventrikularni udio u koronarnoj cirkulaciji veći i mnogo značajniji za kliniku od atrijalnog, kao i činjenica da su atrijalne arterije izuzetno varijabilne.
Kliničari među atrijalnim granama multislajsnim (64) CT koji je danas u širokoj upotrebi
prepoznaju samo dvije i označavaju terminima specifičnim od uopštenog „atrijalna grana“, a to su a. nodi sinuatrialis i a. nodi atrioventicularis. Od drugih brojnih atrijalnih
grana samo još jedna se spominje od malog broja autora, bez jasnog definisanja, kao
Kugelova arterija, ili a. Anastomotica auricularis magna.
Sinuatrialni čvor u najvećem procentu srca, na našem materijalu u 44%, opskrbljen je
krvlju od grana desne koronarne arterije i to: a. nodi sinuatrialis anterior dextra u 37%
srca sama opskrbljuje krvlju SA čvor. U 7% srca zajedno sa a. nodi sinuatrialis anterior
dextra u vaskularizaciji čvora učestvuje i arterija koju smo mi nazvali a. nodi sinuatrialis
posterior dextra. Lijeva koronarna arterija opskrbljuje krvlju SA čvor samo u 18% srca i
to: u 15% srca to je od a. nodi sinuatrialis anterior sinistrae i u 3% a. nodi sinuatrialis
posterior sinistrae.
U 3% srca u opskrbi krvi SA čvora učestvuju obe koronarne arterije.
Kapilarna mreža je u čvoru dobro razvijena i varijabilne gustine.
Vaskularizacija atrioventikularnog provodnog sistema uslovljena je „tipom arterijske
vaskularizacije srca“. AV čvor i proksimalni dio Hisovog snopa opskrbljuje krvlju a. nodi
atrio ventricularis. U 87% srca ona je grana desne koronarne arterije a u 13% srca lijeve
koronarne arterije. A.nodi atrioventricularis ide zadnjom ivicom AV čvora, leži na trigonum fibrosum dextrum sa koga polaze niti miokarda komora. Stalne kontrakcije miokarda
mogu izazvati lezije arterije i patološke promjene u njenom zidu. Ostali elementi provodnog sistema opskrbljeni su krvlju od arterije u zavisnosti od tipa arterijske vaskularizacije
srca.
Sve ovo važno je znati, jer tokom progresije koronarne ateroskleroze oštećenje provodnog
sistema uzrokovano prvenstveno mehanizmom ishemija / reperfuzija uključene su u aritmogenezu, djelujući na funkcije različitih membranskih struktura uključenih u generisanje
akcionih potencijala ćelija provodnog sistema srca. Takođe, poznavanje vaskularizacije
provodnog sistema srca značajni su za planiranje hirurških intervencija i interventnih
procedura.
Lezije ogranaka koronarnih arterija koje pri tome mogu nastati dovode do poremećaja
srčanog ritma.
KLJUČNE RIJEĆI: provodni sistem srca, koronarne arterije, disekcija, multislajsni CT
50
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
63
REZULTATI STUDIJE PRAĆENJA KORONARNIH
BOLESNIKA U REPUBLICI SRPSKOJ (ROSCOPS IV)
D. Vulić1, D. Djekić1, S. Lončar2, M. Krneta3, A. Lazarević4, LJ. Šormaz5
Centar za medicinska istraživanja i razvoj zdravstvene zaštite Banja Luka1, Klinički centar Banja Luka2 ,Dr
Krneta Banja Luka3,Cardio Banja Luka4,Dom zdravlja Laktaši5
Kardiovaskularne bolesti(KVB), posebno koronarna bolest(KB) i cerebrovaskularna
bolest, spadaju u zadnje vrijeme među najučestalije uzroke smrti srednjovječnih i starih
osoba.U Jugoslaviji i Republici Srpskoj,poslije perioda rasta mortaliteta od KVB, između
1997-2004 i sa stopom do 57% smrtnosti u odnosu na sve uzroke smtrti pojavio se trend
opadanja 2005 i 2006 do 47,5%.
U našoj studiji praćenja faktora rizika (ROSCOPS III) koja je sprovođena u 6 domova
zdravlja u Republici Srpskoj 2010-2011 i koja je obuhvatila 334 koronarnih bolesnika
,mlađih od 70 godina (55% muškaraca i 45 % žena).Bolesnicu su analizirani prospektivno,putem intervjua, najmanje 6 mjeseci nakon posljednjeg koronarnog događaja
Analiza faktora rizika pokazala je: 53,9% bilo pušača, 36,4,4% imalo povišen holesterol,
66,5% hipertenziju, a i 18,3% dijabetes. Analiza upotrebe lijekova pokazala je da je antiagregaciona terapija korištena u 70% ,beta blokatori 52,0%, ACE inhibitori 68%, hipolipemici 68,0%, Ca antagonisti 28% , nitrati 36,0% i antidijabetici 14,6%. Kardioprotektivni lijekovi( ACE inhibitori, beta blokatori ,statini i antiagregaciona korišteni su u 40,1%.
Ciljne vrijednosti krvnog pritiska < 130/80 postignute su kod 41,9 %, holesterola<
4,5mmol/l kod 16,5%, LDL<2,5mmol/l kod 26.9 % i glukoza< 6,1 kod 56,6% a prestalo je
pušiti 82,9%.
Podaci prethodne studije (ROSCOPSIII) sprovođene tokom 2006-2007 pokazali su također visoku zastupljenost modifikabilnih faktora rizika: 41% je bilo pušača, 36,4,4% je
imalo povišen holesterol, 77,7% hipertenziju,a i 20,2% dijabetes .Terapijski pristup bio je
sledeći:aspirin 70%%, beta blokatori 59%,ACE inhibitori 53%, hipolipemici 28%, nitrati
72% i antidijabetici 20%. Ciljne vrijednosti krvnog pritiska < 140/90 postignute su kod
59,09%, holesterola < 5mmol/l kod 37,47%, LDL<3mmol/l kod 39,01%,i glukoza<6,1
kod 65,22% a prestalo je pušiti 88%.
Ako se porede rezultati ROSCOPS IV i ROSCOPS III može se zaključiti da su modifikabilni faktori rizika i dalje zastupljeni u visokom procentu, da se terapijski pristup tretmana
koronarnih bolesnika promjenio nakon implementacije Evropskih preporuka za prevenciju koronarne bolesti i sprovođenja programa prevencije kardiovaskularnih bolesti u
Republici Srpskoj ali da se jos uvijek ne postizu trazene ciljne vrijednosti.
51
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
64
UTICAJ STRESA ZA RAZVOJ KARDIOVASKULARNIH
OBOLJENJA U MLADIH
M. Burgić Radmanović¹,², D. Šećerov Zečević², D. Vulić²,³, S. Ristić4,
J. Marinković5, S. Medenica4
¹Katedra za psihijatriju, Medicinski fakultet, Univerzitet Banja Luka, Bosna i Hercegovina
² Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske, Odjeljenje medicinskih nauka
³Katedra za internu medicinu, Medicinski fakultet, Univerzitet Banja Luka, Bosna i
Hercegovina
4
Medicinski fakultet, Foča, Bosna i Hercegovina
5
Medicinski fakultet, Univerzitet Beograd, Srbija
Uvod: Rastuće epidemiološke činjenice ukazuju na povezanost psihosocijalnih faktora sa
kardiovaskularnim bolestima.
Materijal i metode: U istraživanju je učestvovalo 471 mladih prosječnog uzrasta 20 godina i to 299 devojaka i 172 mladića. Svaki ispitanik je popunio opšti upitnik, a uzeti su
sledeći parametri: težina, visina, BMI, obim struka, obim kukova i krvni pritisak. Laboratorijski su određivani: holesterol, trigliceridi, HDL, LDL, VLDL i glikemija. Psihijatar je
intervjuisao svakog učesnika i popunio Kratku skalu psihijatrijske procjene (BPRS). Ispitanici su popunili
Skalu socijalnog prilagođavanja (SASS), Zung-ovu skalu samoprocjene depresije (Zung
Scale), Beck-ov upitnik anksioznosti (BAI) i Polustrukturirani intervjuu za osobe koje su
prošle rat (SISOW).
Rezultati: Analiza faktora rizika pokazuje da 18.7% mladih puši, 34.9% nema fizičku
aktivnost, 19.5% ima prekomjernu tjelesnu težinu, 4.3% ima povišen krvni pritisak (iznad
140/90), 2.8% ima visok nivo šećera u krvi, povećan holesterol kod 13.7% ispitanika i
LDL u 17.6%; dok je pozitivna porodična anamneza zabilježena kod 19.4% ispitanika.
Psihološko ispitivanje pokazuje da je 52.5% ispitanika depresivno dok ih je 72.8% imalo
traumatsko iskustvo.
Diskusija: Ovi nepovoljni i stresni životni događaji, doživljeni u osjetljivom razvojnom
periodu u djece, su rizični faktori za kasnije ispoljavanje depresivnosti u adolescenciji i
ranom odraslom dobu, te poteškoće u socijalnom prilagođavanju, koji je uočen u 15%
ispitanika. Kod 17.8% mladih na samoprocjenskim skalama se uočava blaga anksioznost.
Zaključak: mlade osobe sa psihotraumom imaju značajno viši LDL, što bi ukazivalo da je
prisustvo psihotraume moglo uticati na poremećaj lipidnog statusa.
KLJUČNE RIJEČI: psihosocijalni stress, razvoj kardiovaskularnog oboljenja, mladi
52
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
65
STUDIJA SEDAM ZEMALJA: SRBIJA KROZ DECENIJE
THE SEVEN COUNTRIES STUDY: SERBIA THROUGH THE DECADES
B. Parapid1,2, V. Kanjuh3, S. Nedeljković† 1,2, B. O.Kirćanski1,2, J. Marinković1,4,
N. M. Singh5, G. Stojanović1,2, M. Grujić1,2, V. Vukčević1,2, B. Beleslin1,2,
S. Stojković1,2, D. Simić1,2, I. Nedeljković1,2, N. Milić1,4, O. N. Arsenović1,2,
Lj. Marčetić6, G. Ševo7, M. Pešić7, J. Ožegović7, O. Vasović7, S. Imširagić8,
V. Isailović8, M. Kiurski9, M. Č. Ostojić1,3.
1
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Belgrade, Serbia, 2Division of Cardiology, Clinical Center of
Serbia, Belgrade, Serbia, 3Serbian Academy of Sciences and Arts, Belgrade, Serbia, 4Institute for medical statistics and informatics, Belgrade, Serbia, 5Institute for medical biochemistry, Clinical Center of Serbia, Belgrade,
Serbia, 6The City Healthcare Departement, Belgrade, Serbia, 7The City Gerontology Center, Belgrade, Serbia,
8
Health Center Velika Krsna, Velika Krsna, Serbia, 9Health Center Zrenjanin, Zrenjanin, Serbia
Aiming to test the hypothesis that elevated cholesterol levels influence coronary heart
disease, in the early 1940s, Ancel Keys ran one of the very first prospective longitudinal
studies on a group of businessmen in Minnesota, USA that proved his ideas true. As the
next logical step, he succeeded uniting researchers from 7 countries on 3 continents and
starting, in 1958, the Seven Countries Study.
With one cohort is in the United States, two in Japan, five in the former Yugoslavia (two
in Croatia, and three in Serbia), three in Italy, two in Greece, two in Finland and one in
the Netherlands, 12763 men participated – with the average participation rate over 90% –
in a trial that last over 5 decades.
Besides the introduction of the Mediterranean Diet concept, from the myriad of publications that were generated from the analyses of the entire 16 cohorts, the meta-analyses the
Seven Countries’ Study participated in and from analyses of selected groups of cohorts, it
was unequivocally shown that hypercholesterolemia increases cardiovascular risk both at
the population level and at the individual level, even across different ethnic groups. Of
paramount importance was also the proven relationship between cigarette smoking and
coronary artery disease, as well as the impact of hypertension and its degrees and stroke,
coronary event and mortality after the aforementioned. Not only that, the Seven Countries
Study demonstrated that presence of the traditional risk factors for coronary artery disease in mid-life is a predictor of later old age dementia and dementia-related mortality.
Also, a link between elevated cholesterol and obesity was demonstrated in cancer victims
where clear increase in cancer mortality was shown in overweight or obese dyslipidemic
subjects.
The three Serbian cohorts (Velika Krsna farmers, Zrenjanin factory workers and Belgrade
University Professors) were enrolled between 1962 and 1964, encompassing 1565 men,
who are entering their 50 year follow up this year with the Velika Krsna 10th round of
visits remaining the only cohorts who – after the 40 years’ follow up – have and still are
receiving routine clinical checkups for every round of follow up.
53
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
74
HIPERTROFIJA MIOKARDA LEVE KOMORE
U ARTERIJSKOJ HIPERTENZIJI
D. Đorđević
Institut za lečenje i rehabilitaciju “Niška Banja”, Niš, Srbija
Hipertrofija miokarda leve komore ima veliki prognostički značaj, bez obzira na uzrok.
Zato je važno rano otkrivanje hipertrofije leve komore, koje u arterijskoj hipertrnziji znači
oštećenje ciljnog organa. U bolesnika bez simptoma hipertrofija leve komore najavljuje
klinički manifestno oboljenje, a u osoba sa ispoljenim simptomima češću pojavu komplikacija i brži letalni ishod. Ona predstavlja nezavisni faktor rizika za ishemijsku bolest
srca, poremećaj elektrofiziologije, insuficijenciju srca i iznenadnu srčanu smrt. Studije
pokazuju da bolesnici koji imaju indeks mase leve komore veći od 125 g/m2 imaju znatno
veću učestalost kardiovaskularnih događaja i smrtnosti u poređenju sa bolesnicima koji
na početku ispitivanja nisu imali hipretrofiju miokarda leve komore. Kod bolesnika sa
teškom hipertrofijom leve komore često je prisutna tiha ishemija i kada nema značajnih
promena na epikardnim koronarnim arterijama. Elektrokardiografski dokazana
hipertrofija miokarda leve komore nosi 2-3 puta veći mortalitet u odnosu na bolesnike
koji nemaju elektrokardiografsku hipertrofiju. U petogodišnjem periodu od nastanka elektrokardiografske hipertrofije leve komore umire 35% muškaraca i 20% žena. Ventrikularni poremećaji ritma i stepen hipertrofije leve komore su u dobroj korelaciji sa iznenadnom srčanom smrću. Hipertrofija miokarda leve komore je s jedne strane kompenzatorni
mehanizam u srčanoj insuficijenciji, a sa druge strane prirodni tok hipertofičnog miokarda ide u pravcu terminalne srčane insuficijencije.
U skladu sa evropskim preporukama, neophodno je da se rano dijagnostikuje hipertrofija
miokarda leve komore kod bolesnika sa arterijskom hipertenzijom. Adekvatnim lečenjem
hipertenzivnih bolesnika može se usporiti prirodni, nepovoljni tok hipertrofije miokarda
leve komore ukoliko se postigne regresija ili bar uspori progresija hipertrofije miokarda
leve komore.
54
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
75
VASKULARNE PROMENE U HIPERTENZIJI
S. Kostić
Institut za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja“, Srbija
Arterijska hipertenzija je bolest sa najvećom prevalencom u odrasloj populaciji. Prema
podacima Svetske zdravstvene organizacije oko milijardu ljudi ima povišene vrednosti
krvnog pritiska što čini 20-25 % stanovništva. Odavno je uočeno da je ona povezana sa
povećanom učestalošću kliničkih manifestacija ateroskleroze kao što su infarkt miokarda i
posebno cerebrovaskularni insult. Više od 50 % bolesnika koji su imali infarkt miokarda i
dve trećine onih sa cerebralnom apopleksijom imaju hipertenziju. S druge strane u trenutku otkrivanja povišenih vrednosti krvnog pritiska više od 60 % bolesnika ima aterosklerotične promene na krvnim sudovima.
Hipertenzvne promene arterija primarno zahvataju male mišićne arterije i arteriole.
Promene su generalizovane ali su najizraženije u bubrezima dovodeći do nefroskleroze.
Mikroskopski se nalazi hijalinoza arteriola, hipertrofija medije arteriola i malih mišićnih
arterija kao i elastoza intime malih i srednjih mišićnih arterija. Dolazi do umnožavanja
kolagenih vlakana, osnovnog matriksa veziva, vode i elktrolita. Hipertenzivne arterije su
zadebljale na račun povećane mase GMĆ i/ili povećanja njihovog broja i povećene dispozicije vezivng tkiva, lumen se sužava – nastaje remodelovanje krvnog suda. Strukturne
promene uslovljavaju i funkcionalne. Progresivno oštećenje arterija dovodi do oštećenja
njima vaskularizovanih organa zbog čega testovi za otkrivanje subkliničkog oštećenja
ciljnih organa treba da budu deo algoritma za procenu kardiovaskularnog rizika osoba sa
povišenim krvnim pritiskom.
Nekoliko neinvazivnih skrining testova je dostupno za identifikaciju poremećene strukture
i funkcije arterija kod hipertenzije. Ultrazvučnim pregledom se meri debljina intimomedijalnog kompleksa karotidnih arterija i verifikuje prisustvo plakova kao fokalnog
zadebljanja intime. Debljina intimomedijalnog kompleksa (IMK) zajedničkih karotidnih
arterija predstavlja dobar indikator rane ateroskleroze. Literaturni podaci ukazuju da
postoji jasna veza između faktora rizika za KVB i debljine IMC kao i između debljine IMK
i prisustva kliničkih manifestacija koronarne bolesti. Tibijalno-brahijalni indeks (TBI,
ABI-ankle brachial index) predstavlja odnos pritiska u pedalim segmentima tibijalnih
arterija i u brahijalnoj arteriji. Vrednosti TBI ≤ 0,9 označene su kao patološke a TBI
ispod 0,40 ukazuje na tešku bolest perifernih arterija. Takođe TBI veći od 1,3 predstavlja
patološku vrednost jer ukazuje na izražene kalcifikacije i nekompresibilnost arterija. Vrednosti TBI ≤ 0,9 su udružene sa porastom incidence infarkta miokarda, moždanog udara i
kardiovaskularnog mortaliteta. Rigidnost arterijskog zida je takođe marker oštećenja ciljnog organa i visokog kardiovaskularnog rizika. Najznačajniji markeri arterijske krutosti
su karotido-femoralna brzina pulsnog talasa (PWVao), augmentacioni indeks (Aix) i centralni pulsni pritisak. Povećana arterijsla krutost ima nezavisnu prognostičku vrednost za
ukupan i kardiovaskularni mortalitet, koronarne događaje i moždani udar kod pacijenata
sa hipertenzijom.
55
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Cardio-ankle vascular index (CAVI) je novi marker ukupne krutosti arterija, od aorte do
skočnog zgloba. Karakteristika ovog indeksa je nezavisnost od krvnog pritiska u vreme
merenja i visoka reproducibilnost. U većem broju studija je pokazana udruženost CAVI
scora sa aterosklerotskim promenama na koronarnim i karotidnim arterijama. Nedavno je
objavljena studija koja je pokazala da su povišene vrednosti CAVI indeksa dobar prediktor budućih kardiovaskularnih događaja kod visokorizičnih pacijenata. Njegova predikrivna vrednost za buduće kardiovaskularne događaje tek treba da bude potvrđena u velikim
prospektivnim studijama.
90
ŠTA SU KLJUČNE PORUKE PETIH ZAJEDNIČKIH
EVROPSKIH PREPORUKA ZA PREVENCIJU KARDIOVASKULARNIH BOLESTI I PREPORUKA ZA DISLIPIDEMIJE
D. Vulić1, I. Tasić2, A. Lazarević1, M. Dilić3, Ž. Pavić4
Katedra interne medicine,Medicinski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci1, Institut za rehabilitaciju „Niška
Banja“, Klinički centar Sarajevo1, Univerzitet Singidunum,Beograd4
U novim petim zajedničkim preporukama za prevenciju kardiovaskularnih bolesti definisane su ključne poruke sa fokusom na „šta, zašto, kome, kako i gdje u cilju što bolje
implementacije u kliničkoj praksi. Za procjenu dokaza pored postojećeg uveden je sistem
razreda sa posebnim isticanjem promjene načina života na rezultatima populacionih studija.Dalje je važno istaći uvođenje četiri nivoa rizika: veoma visok rizik koji obuhvata
oboljele od kardiovaskularnih bolesti(KVB),dijabetesa typ II ili dijabetes typ I sa oštećenjem ciljnih organa,umjereno do izraženo oštećenje bubrega i SCORE rizik veći od 10%,
visok rizik koji obuhvata pacijente sa značajno povišenim faktorima rizika:familijarnom
dislipidemijom,izraženom hipertenzijom i ili SCORE rizikom > 5 i <10%, umjerenim rizikom sa SCORE>1% i < 5% dalje moduliran, porodičnom istorijom KVB, abdominalnom
gojaznosti, nedovoljnom fizičkom aktivnošču, socijalnom klasom,HDL-C,TG i hsCRP i
malim rizikom SCORE manji od 1%.Subkliničko oštećenje ciljnih organa u hipertenziji
predviđa kardiovaskularnu smrt nezavisno od SCORE i kombinacija sa SCORE može
poboljšati predikciju rizika posebno kod osoba sa malim i umjerenim rizikom.Novi biomarkeri mogu biti dodani da preciznije prate kardiovaskualrni rizik(KV) u specifičnim
subgrupama sa umjerenim ,neobičnim i nedefinisanim nivoom rizika. Mjerenje koronarnog kalcijuma i vaskularni screening ultrazvukom može biti sadržano u asimptomatskih
osoba sa umjerenim rizikom. Asimptomatske žene i stari imaju koristi od određivaja
SCORE rizika za pračenje njihovog rizika. Potrebno je pratiti KV rizik kod osoba sa obstruktivnom sleep apneom i erektilnom disfunkcijom.Pokazano je u ranijim meta analizama
da simptomi anksioznosti i tipa D ličnosti povećavaju KV rizik i doprnose pogoršanju
kliničkog izhoda. Zabrana pušenje na javnim mjestima vodi opadanju incidence infarkta
miokarda.Novi dokazi pojačavaju preporuke o efektima pasivnog pušenja.Dokazani su
efekti primjene dijete, posebno mediteranskog tipa.Novi dokazi ukazuju da homocistein
nije uzročni faktor za KVB.Sve glavne klase antihipertenzivnih lijekova(diuretici, ACE,
56
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
ARB,Ca antagonisti i beta blokatori) ne razlikuju se signifikatno u njihovoj efikasnosti u
smanjenju krvnog pritiska.Antihipertenzivni tretman je koristan i u pacijenata starijih od
80 godina.LDL holeterol je preporučen kao primaran za analizu lipidnog statusa kao i za
postizanje ciljnih vrijednosti. HDL je jak indikator rizika da bi bio upotrebljen za određeivanje rizika ali ne i za postizanje cilja tretmana.Postizanje cilja za HbA1c može se kretati
između <6,5% i <7,0%.Ciljne vrijednosti krvnog pritiska u osoba sa dijabetesom su
140/80mmHg. Aspirin nije više preporučen za primarnu preveciju u osoba sa dijabetesom.Psihološke intervencije uključujući kognitivno-bihevijoralne strategije mogu se suprastaviti psihosocijalnom stresu, promovisanje zdravih navika doprinosi prevenciji KVB.
Pokazano je da smanjivanje učestalosti uzimanja lijekova je najefektivniji pojedinačni
pristup pojačanju njihovog prihvatanja.Kardiovaskularna rehabilitacija je isplativa u
redukciji kardiovaskularnih događaja. Veći nivo preventivne zaštite zasnovane na preporukama i izvršnim mjerama ima veći uticaj na kardiovaskularni morbiditet i mortalitet.Ljekari u primarnoj zdravstvenoj zaštiti su ključne osobe u koordiniranju i praćenju
prevencije KVB.
93
MENADŽMENT BOLESTI U KARDIOLOGIJI
Ž. S. Pavić*, D. Vulić**, A. Lazarević**
*Univerzitet Singidunum Beograd, Srbija
**Medicinski fakultet Univerziteta u Banjaluci, Republika Srpska, BiH
SAŽETAK: Unapređenje zdravlja opšte populacije i aktivna prevencija rizičnih grupa
pokazali su se kao najefikasniji način za sniženje učestalosti od oboljevanja srca i krvnih
sudova. Kardiovaskularne bolesti predstavljaju prvi zdravstveni problem današnjice, što
potvrđuju izveštaji o stanju zdravlja stanovništva na svetskom i evropskom nivou. Ukupan
broj umrlih u Evropi 2010. godine bio je 9,6 miliona od čega se na oboljele od srca i krvnih sudova odnosi cca 5,0 miliona ili 52%.Smrtnost od bolesti koronarnih krvnih sudova
se značajno razlikuje između zemalja evropskog regiona. Dok se u zapadnoj Evropi primećuje opadanje smrtnosti za 2,4 % godišnje, dotle je u zemljama istočne i jugoistočne
Evrope evidentiran rast smrtnosti od kardiovaskularnih oboljenja za 0,8 do 2,4 %.Danas
se pouzdano zna da su glavni rizični faktori za nastanak koronarne bolesti: povišeni nivo
holesterola, nedovoljna fizička aktivnost, pušenje, povišeni krvni pritisak i gojaznost.
Velike evropske i američke studije dokazale su da se na smanjenje smrtnosti od koronarne
bolesti najznačajnije utiče redukcijom gore navedenih rizičnih faktora, u proseku za 50 do
55 %, dok sam medicinski tretman utiče 20 do 25 %.U zemljama gde je došlo do sistemskih promena stila života, kao što su zdrava ishrana, smanjenje pušenja i povećana fizička
aktivnost, smrtnost od kardivaskularnih oboljenja u periodu od 1970. do 2002. godine
smanjena je za 70 %. To se pre svega odnosi na SAD, Kanadu, Australiju i Veliku Britaniju, pa ipak najveći uspeh postigla je Finska u kojoj je 1972 godine u regionu Severna
Karelija započet prvi evropski, kardiovaskularni interventni program. Do danas je u toj
regiji smrtnost smanjena za 82 %, a u celoj Finskoj za 75 %.Neophodno je znati da kardiovaskularne bolesti pored socio-medicinskog imaju i veliki ekonomski značaj. U 25 zema57
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
lja Evropske Unije utrošeno je poslednjoj dekadi za kardiovaskularne bolesti 169 milijardi evra, od čega su troškovi lečenja 105 milijardi. Visina troškova se razlikovala po zemljama, tako da je npr. u Nemačkoj iznosila 660 evra, a u Letoniji 60 evra po jednom stanovniku. U Republici Srpskoj je u pogledu menadžmenta bolesti u kardiologiji urađena
„Studija praćenja koronarnih bolesnika“ (ROSCOPS, 2002-2012.) koja, kao aplikativni
deo sekundarne prevencije predstavlja veliki iskorak u savremenom pristupu kardiološkim
pacijentima, što je 2008. godine rezultiralo i primenom evropskih protokola za različite
kliničke entitete, kao i evropskih „score“-tablica u primarnoj prevenciji faktora rizika za
kardiovaskularne bolesti. Ako se pogleda strukutura menadžmenta bolesti koji se sastoji u
vođenju i primeni standarda u prevenciji, dijagnostici, terapiji, rehabilitaciji i nezi oboljelih od kardiovaskularnih bolesti, onda se može zaključiti da se Republika Srpska nalazi na
pravom putu iako još nema celishodandržavni program koji bi, pod kontrolom nacionalnog koordinatora i eksperata po oblastima, odlučivao o svim strateškim koracima. U
budućnosti je neophodno da se implementira svih sedam kategorija,tj. savremenihstandarda, za upravljanje bolešću: 1. Organizacija (medicinsko liderstvo po oblastima, koordinacija između lekara i drugih saradnika, integracija sa zdravstvenim planom i prioritetima, informacioni sistem, efikasnost i efektivnost, komplijanse i ishodi), 2. Personalne
kompetencije, 3. Permanentna edukacija i trening, 4. Merljivi ishodi, 5. Vodiči dobre kliničke prakse, 6. Interakcija sa pacijentima i 7. Kontinuirano poboljšanje kvaliteta zdravstvene zaštite sa planom implementacije i evaluacijom. Primenom navedenih standarda i
uz već postojeću koordinaciju na nivou praćenja kardiovaskularnih faktora rizika (ROSCOPS studija) Republika Srpska bi se, u pogledu efikasnog upravljanja kardiovaskularnim bolestima i njenim komplikacijama, uključila u vodeće regije za ovu oblast u jugoistočnoj Evropi.
58
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
94
REЗИСТЕНТНА АРТЕРИЈСКА ХИПЕРТЕНЗИЈА
М. Недељковић, A. Аранђеловић, З. Мехмедбеговић, М. Добрић
Клинички центар Србије, Клиника за кардиологију, Београд.
Reзистентна артеријска хипертензија (РАХ) је чест клинички проблем са којим се
суочавају и лекари примарне здравствене заштите као и клинички специјалисти.
Тачна преваленца резистентне хипертензије је непозната, међутим клиничка
испитивања указују на то да није реткост, укључујући можда 20% до 30%
студијских учесника. Године старости и гојазност су два најснажнија фактора ризика за РАХ, а учесталост резистентне хипертензије вероватно ће се повећавати како
укупна популација постаје све старија и гојазнија. Прогноза РАХ је непозната, али
кардиоваскуларни ризик се несумњиво повећава, а пацијенти често имају вишегодишњи ток болести, коју још више компликује и низ других придружених кардиоваскуларних фактора ризика као што су гојазност, слееп-апнеа, дијабетес, и хронична болест бубрега. Дијагноза хипертензије захтева пре свега добру технику мерења
крвног притиска за дефинитивну потврду стално повишеног нивоа крвног притиска.
Псеудорезистентност, укључујући и недостатак контроле крвног притиска из секундарних разлога као што су лоша адхеренца пацијената или хипертензија белих
капута, мора бити искључена. Резистентна хипертензија је скоро увек мултифакторијална у етиологији. Успешно лечење захтева идентификацију и промену начина
живота низа фактора који доприносе лечењу резистенције, као и дијагнозу и одговарајући третман секундарних узрока хипертензије и коришћење ефикасних мултидруг режима. Као подгрупа, болесници са РАХ нису детаљно проучавани. Досадашње опсервационе студије су дозволиле идентификацију демографских карактеристика и начин живота који су у вези са РАХ, а улога секундарних узрока хипертензије у специфичности лечења РАХ је добро документована. Међутим, идентификација
ширих механизама ткоји су у основи РАХ недостаје. Конкретно, покушаји да се
разјасне потенцијални генетски узроци за РАХ су оскудни. Препоруке за фармаколошко лечење резистентне хипертензије су и даље у великој мери емпиријске, пре
свега због недостатака систематских процена са комбинацијама 3 или 4 лека. Студије резистентне хипертензије су и ограничене високим кардиоваскуларним ризиком
пацијената у оквиру ове подгрупе, који углавном искључује безбедно повлачење
лекова, као и присуством многобројних патолошких процеса (нпр., Слееп-апнеа,
дијабетес, хронична болест бубрега, артеросклеротичне болест) и њима специфичне
медицинске терапије, који могу отежати тумачење резултата студија РАХ-а, као и
најчешће тешкоћама у вези са великим бројем учесника у студијама. Ширење нашег
разумевање узрока резистентне хипертензије, ће потенцијално омогућити ефикаснију превецију и/или третман, како би се побољшала дугорочна прогноза лечења овог
поремећаја.
59
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
96
RADIOFREKVENTNA ABLACIJA U LEČENJU
REZISTENTNE ARTERIJSKE HIPERTENZIJE
A. Aranđelović, M. Nedeljković, Z. Mehmedbegović, M. Dobrić
Klinički Centar Srbije, Klinika za kardiologiju, Beograd
Rezistentna hipertenzija predstavlja veliki terapijski izazov u svakodnevnoj kliničkoj praksi. Uprkos obilju antihipertenzivnih lekova nastalih u proteklih nekoliko decenija, hipertenzija i dalje ima karakter epidemije, a broj pacijenata sa rezistentnom hipertenzijom
nije mali. Iz tog razloga definisana je potreba za alternativnim strategijama lečenja uključujući i interventni pristup.
Značaj renalnih simpatičkih nerava (aferentni i eferentni), je od presudne važnosti za nastanak i održavanje sistemske hipertenzije i dokazan je u brojnim eksperimentalnim i kliničkim studijama. Ovi nervi leže unutar renalne arterije na samoj unutrašnoj površini njenog zida. Patofiziologija bubrežne funkcije, uzajamna veza izmedju bubrežne i moždane
aktivnosti, opravdava primenu renalne simpatičke denervacije u lečenju rezistentne arterijske hipertenzije.
Prvi pokušaji hirurške simpatičke denervacije renalnih arterija (splanhniktektomija), dali
su pozitivne efekte u smislu snižavanja krvnog pritiska ali ovi hirurški zahvati su bili neretko praćeni komplikacijama kao što su teška ortostatska hipotenzija, impotencija, inkontinencija(urinarna i fekalna) te je ovaj način lečenja bio rezervisan za ekstremno teške
pojedinačne slučajeve.
Renalna simpatička denervacija bubrežnih arterija je relativno nov, minimalno invazivan
interventni terapijski pristup u lečenju rezistentne arterijske hipertenzije. Pokazalo se da
ova procedura nema negativnih efekata prevashodno zbog jasno ograničenog lokalnog
izvodjenja, relativno kratkog trajanja i upravo minimalne invazivnosti. Savremena tehnologija plasirala je specijalan kateter za radiofrekfentnu ablaciju kojim se precizno prekida
simpatička aktivnost nerava bubrežnih arterija a bez uticaja na inervaciju abdomena,
karlice i donnjih ekstremiteta. U toku postupka, vrh katetera se plasira u distalni deo bubrežne arterije a zatim se postepeno, uz rotaciju, vadi. Na tom putu, u trajanju od po 2 min,
uradi se radiofrekfentna ablacija; 4-6 puta po arteriji. Postupak se sprovodi na obe
renalne arterije.
Nekolike studije (Symplicity I i II) su pokazale povoljan efekat ovog načina lečenja, i
renalna denervacija može postati terapija izbora rezistentne hipertenzije i značajno uticati na prevenciju kardiovaskularnih komplikacija kod ovih bolesnika. Potvrda dugoročno
korisnog efekta lečenja, može pružiti šansu pacijentima da se u budućnosti opredele izmedju kratkotrajne interventne procedure i doživotnog medikamentnog lečenja arterijske
hipertenzije.
60
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
107
STRIKTNA KONTROLA GLIKEMIJE U FOKUSU:
ZA ILI PROTIV ?
S. Popović-Pejičić
Klinika za endokrinologiju, dijabetes i bolesti metabolizma,Univerzitetsko- klinički centar Banja Luka
Značaj kvaliteta glikoregulacije u prevenciji dijabetesnih komplikacija dokazan je u nizu
kliničkih studija. Randomizirana klinička ispitivanja pružila su čvrste dokaze, kako se
striktnom kontrolom glikemije može odgoditi nastanak dijabetesnih mikrovaskularnih
komplikacija ili usporiti progresija postojećih. Najčešće citirane studije su : „Diabetes
Control and Complication Trial“ (DCCT studija), u kojoj je to pokazano za tip 1 dijabetesa, te „United Kingdom Prospective Diabetes Study“ (UKPDS) ,koja je slično pokazala
za tip 2 dijabetesa.I u DCCT i u UKPDS studiji uočeno je da je apsolutni rizik razvoja
komplikacija vrlo malen uz HbA1C niži od 7,5%,dakle i za tip 1 i za tip 2 dijabetesa.(1,2)
Rezultati velikih prospektivnih i opservacionih studija, pokazali su da intenzivna kontrola
glikemije doprinosi smanjenju mikrovaskularnih komplikacija i sugerisali da bi ciljni nivo
HBA1C trebalo da bude 6,5 -7,0% .Istovremeno je pokazano da odlaganje korekcije
poremećene metaboličke kontrole ima snažan uticaj na razvoj kasnih komplikacija zbog
postojanja efekta „hiperglikemijskog pamćenja.“(3)
Za makrovaskularne komplikacije veza sa kontrolom glikemije je nešto kompleksnija i
povezanost intenzivne metaboličke kontrole i ispoljavanja makrovaskularnih komplikacija
još nije u potpunosti razriješena.Ovo se dijelom, pogotovo u tipu 2 dijabetesa, može pripisati postprandijalnoj hiperglikemiji povezanoj sa insulinskom rezistencijom, koja pogoduje razvoju makrovaskularnih komplikacija, a postoji i prije manifestne šećerne bolesti.
Metaanaliza 11 studija je pokazala da je povećanje HbA1C udruženo sa povećanjem kardiovaskularnog rizika. Porast HbA1C za 1% udružen je sa povišenim rizikom nastanka
kardiovaskularnih bolesti za 18%(.4)
Korelacija intenzivne glikemijske kontrole i makrovaskularnih ishoda u oboljelih sa dijabetesom tipa 2 ,razmatrana je u 4 velike stidije( ACCORD, ADVANCE,UKPDS i VADT ).
Accord studija,u kojoj je primjenjen intenzivni režim regulacije glikemije, sa ciljnim
HBAlC manjim od 6,0 % je prekinuta nakon 3,5 godina, zbog uočene povečane smrtnosti.
Pacijenti sa smrtnim ishodom imali su HBAlC veći od 8,5%,neuropatiju i svi uzimali aspirin.Zaključeno je da potrebno pacijente posmatrati u cjelosti i individualizirati terapiju
,jer postoji rizični pacijent , a ne rizična glikemija.(5)
Dokazi dobijeni iz ACCORD , ADVANCE i VADT ne sugerišu potrebu za velikim promjenama u ciljnim vrijednostima glikemijske kontrole, ali naglašavaju potrebu individualnog
pristupa .Rizik mikrovaskularnih i neuropatskih komplikacija i u tipu 1 i tipu 2 dijabetesa
smanjen je uz ciljni nivo HbA1C ≤ 7% .U odnosu na makrovaskularne komplikacije, randomizovane kontrolisane studije intenzivne vs standardne glikemijske kontrole nisu pokazale signifikantno smanjenje kardiovaskularnih ishoda za vrijeme randomizacionog peri-
61
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
oda studija. Međutim dugotrajno praćenje DCCT i UKPDS kohorti sugerišu da je tretman
sa ciljnim HbA1C ≤7 % u godinama odmah nakon dijagnoze dijabetesa, udružen sa dugoročnom smanjenjem rizika od makrovaskularnih komplikacija .Zbog toga je generalni cilj
HbA1C< 7 % i za tip 1 i za tip 2 dijabetesa. (6)
Rezultati prethodnih studija ukazuju da uvođenje intenzivirane glikemijske kontrole u
prvih 15 godina, nakon dijagnoze dijabetesa smanjuje rizik kardiovaskularnih dogadjaja,
uključujući i mortalitet., uvođenje nakon 16-20 godina ne donosi korist, a uvođenje nakon
20 godina je opasno, jer povećava rizik kardiovaskularnih događaja. Preporuke su da je
potrebno liječiti intenzivno one koji su“ najzdraviji“ i to od momenta dijagnoze dijabetesa. Više pažnje je neophodno obratiti novodijagnostikovanim pacijentima u cilju postizanja i održavanja normoglikemije što je duže moguće.Ova strategija može voditi dugotrajnoj prevenciji komplikacija.(7)
Prema preporukama Američke asocijacije za dijabetes(American Diabetes AssociationADA) nivo HBA1C manji od 6,5% je primarni terapijski cilj za većinu pacijenata sa tipom
2 dijabetesa , kod kojih ga je moguće dostići bez hipoglikemije .
Ovaj cilj treba primjeniti individualno, uzimajući u obzir: starosnu dob, trajanje dijabetesa, životni stil, komorbiditete, druge lijekove koje pacijent uzima, neprepoznavanje hipoglikemija,uz sugestiju da manje striktni ciljevi treba da budu primjenjivi za pacijente koji
ne prepoznaju hipoglikemije,imaju ograničen životni vijek i druga oboljanja uz koja je
prektički nemoguće ostvariti striktnu kontrolu glikemije((8)
U zaključku se može reći da kontrola glikoregulacije treba da bude intenzivna,ali bezbjedna, u smislu redukovanja broja hipoglikemijskih epizoda,a u cilju smanjenja rizika za
nastanak hroničnih komplikacija dijabetesa i kardiovaskularnih bolesti.
62
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
108
STRIKTNA KONTROLA ARTERIJSKOG KRVNOG
PRITISKA: ZA ILI PROTIV
D. Vulić1, I. Tasić2, A. Lazarević1, S. Pejičić1
Katedra interne medicine, Medicinski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci1,
Institut za rehabilitaciju „Niška Banja“2
Hipertenzija je do tri puta češća kod pacijenata koji boluju od tipa 2 Diabetes Mellitusa
nego kod osoba koje ne boluju od dijabetesa. Dijabetes i hipertenzija su dodatni riziko
faktori za aterosklerozu i kardiovaskularna oboljenja, a hipertenzija povećava rizik od
takvih oboljenja i to više kod pacijenata sa dijabetesom nego kod hipertenzivnih normoglikemijskih ispitanika, kao što je, na primjer, pokazano studijama Multiple Risk Factor
Intervention i PROspective CArdiovaascular Munster (PROCAM).UKPDS i Hypertension
Optimal Treatment (HOT) studije su otkrile da je strategija tretmana intenzivnog smanjenja krvnog pritiska povezana sa manjom incidencom kardiovaskularnih komplikacija kod
pacijenata sa dijabetesom. Različite manifestacije kardiovaskularnih oboljenja, uključujući moždani udar i renalno oboljenje, su značajno smanjene kod dijabetičara odabranih
za strogu kontrolu krvnog pritiska u odnosu na one odabrane za manje strogu kontrolu.
Apsolutno smanjenje rizika uzrokovano liječenjem hipertenzije kod dijabetičara je veće
nego kod onih bez. Glavni cilj u tretmanu hipertenzije dijabetičara je da se smanji TA i
čini se nije bitno kojom vrstom lijekova se to postiže Postoji generalni konsenzus da preporučene ciljne vrijednosti krvnog pritiska trebaju biti niže kod pacijenata sa dijabetesom
(<140/80 mm Hg) nego kod onih koji nemaju dijabetes (<140/90 mm Hg).ACCORD BP
studija je ocjenjivala efekat intenzivne terapije krvnog pritiska < 120mmHg u odnosu na
vrijednosti < 140mmHg u bolesnika sa dijabetesom mellitusom typ II sa povećanim kardiovaskularnim rizikom.Dobijeni rezultati su pokazali da intenzivna terapija kvrnog pritiska
nije smanjila stopu glavnih kardiovaskularnih događaja kod ovih bolesnika.
63
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
121
DIASTOLIC DYSFUNCTION AND PULMONARY ARTERY
HYPERTENSION IN PATIENTS WITH SEVERE AORTIC
STENOSIS AFTER TAVI: POINTS OF NO RETURN
Working title: Phantom of the Opera of TAVI
S. Lončar, D. Leibowitz, C. Lotan, H. Danenberg, D. Gilon
Heart Institute, Hadassah-Hebrew University Medical Center, Jerusalem, Israel
Background: Diastolic dysfunction and pulmonary artery hypertension (PAH) are
frequent findings in patients with severe aortic stenosis (AS) and their influence on clinical features and outcome is recognized. The question is whether TAVI can reverse this
and lead to better survival.
Methods: Parameters of diastolic dysfunction as well as PAH were assessed with transthoracic echocardiography before TAVI, month and year after TAVI in 58 consecutive
patients with severe AS and high risk for surgical aortic valve replacement. Tricuspid
valve gradient was used as surrogate of PAH.
Results: Mean age was 80.6 years (range 58-91) and mean EuroSCORE was 24±14.7SD.
E to A ratio at the baseline was 1.26±0.86, month after TAVI was 1.37±1.26 and
1.02±0.79 year after TAVI. Deceleration time (DT) at baseline was 190±86 ms at baseline, 207±80 ms month after TAVI and 215±58 ms year after TAVI. Peak e’ lateral annular
velocity was 5.7±1.2 cm/s at the baseline, 5.8±1.5 cm/s month after TAVI and 7.2±3.4
cm/s year after TAVI. Tricuspid valve gradient declined from 43±15 mmHg at baseline to
35±13 mmHg moth after TAVI and remains the same year after TAVI, 34±10 mmHg.
General linear model multivariate test of repetitive measures did not show significant
decrease of E to A ratio (p=0.15), no significant increase of DT (p=0.51), no significant
increase in lateral e’ velocity (p=0.13). Tricuspid valve gradient fall significantly month
after TAVI (p<0.05) without further decline and without influence on one year survival
(p=0.08).
Conclusion: Diastolic left ventricular performance did not change over time after TAVI
and has no impact on overall survival. Tricuspid valve gradient was reduced significantly
month after TAVI without further decline and without influence on one year survival.
64
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
159
MYOCARDIAL BRIDGING IN SERBIAN POPULATION
G. Teofilovski-Parapid1,2, V. Kanjuh3, R. Janković1,4, B. Parapid1,5, D. Simić1,5,
S. Aleksandrić1,5, B. Beleslin1,5, I. Nedeljković1,5, J. Čolić1,5, M. Č. Ostojić1,3
1
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Belgrade, Serbia (FMUB)
2
Institute of Anatomy “Niko Miljanić”
3
Serbian Academy of Sciences and Arts, Belgrade, Serbia
4
Institute of Pathology
5
Division of Cardiology, Clinical Center of Serbia, Belgrade, Serbia
Introduction and Purpose. Myocardial bridging (MBing) is a congenital anomaly presented by a band of myocardial fibers overlaying a segment of a coronary artery or/and their
major branches along some part of their subepicardial courses, the most frequently described over LAD. The incidence of myocardial bridges (MBs) depicted by coronary
angiography (CA) appeared to be lesser than those on autopsy (0.5-16% vs. 5.4-86%).
Furthermore, the reported incidence of MBing on autopsies varies extensively likely related to geographical regions, while national data have not yet been available. MBs’ pathological potentials have recently been demonstrated in several reports. Stable or unstable
angina, acute myocardial infarction (AMI), complete AV block or sudden death associated with MBs have been described. National data on the MB phenomenon for the Serbian
population do not exist. The aim of our investigations was to identify the incidence in our
population, both on autopsy material and on CA, along with demographic and clinical
characteristics of patients with this congenital anomaly
Materials and Methods. The retrospective investigations were carried out in the same
population and over the same period of time (between July 2010 and June 2011) and
comprised of the following: (A) Retrospective analysis of autopsy protocols of 721 consecutive autopsies (adults of both sexes) performed at the Institute of Pathology at FMUB,
with LM studies (HE & Masson trichrome) of the tunneled vessel (TV) wall along with the
morphometric analysis of the ventricular myocardium supplied by the TV (experimental
group) and the ventricular myocardium of the same heart but with a different blood
supply (control group) were done; (B) Coronary angiograms from a total of 4510
symptomatic patients of both sexes who underwent CA at the Clinical Center of Serbia
(Belgrade, Serbia) were reviewed retrospectively for MB. The association of MBs and
comorbidities was analyzed.
Results. (A) Myocardial bridges were described in 6/721 cases (0.8%): 5 were male and
all over 70yrs. Only single MB were described over left anterior descending coronary
artery (LAD). In all of the cases: a) TV had intensive atherosclerotic changes proximal to
the MB, and only focal in the tunneled part; b) there was intensive interstitial fibroses of
the myocardium supplied by the TV. (B) The presence of MBs has been found in 42 patients (0.93%): 33 male (78.57%) and 9 female (21.43%), mean age of 55+11yrs. In all of
them there was a single MB over the mid third of the LAD. Twelve patients (28.57%) had
MB without coronary artery disease (CAD), 18pts (42.86%) had associated single CAD,
65
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
10 pts (23.81%) two vessel CAD, and 2pts (4.76%) had 3-vessel CAD. Myocardial bridges were most frequently present in hearts with right coronary dominance – 29pts (69%),
less frequently in left coronary dominance – 11pts (26.2%), and only in 3pts (4.8%) with
balanced circulation. Presence of MB was associated with: hypertension in 29 pts (69%),
diabetes in 9pts (21.43%) and dyslipidemia in 25pts (59.52%). Twenty-nine out of 42 pts
(69%) with MB were smokers, and 20pts (47.62%) had family history of CAD. All patients
with MB were symptomatic. Stable angina was present in 17pts (40.48%), unstable in 3pts
(7.14%), nonspecific symptoms in 6pts (14.29%) and supraventricular arrhythmia in 2pts
(4.76%). Eleven patients (26.19%) had history of an anterior wall ST-elevation AMI,
12pts (28.57%) of another wall AMI, and 3pts (7.14%) of a non-ST-elevation anterior MI.
One patient had associated idiopathic cardiomiopathy.
Conclusions. In accord with available evidence, this is the single research on myocardial
bridges conducted in the same population and in the same time-frame that encompassed
post mortem and clinical data. It is rather interesting that the established incidence in the
observed population, irrelevant of the type of research, is similar (0.8% on autopsy vs.
0.9% on angiography). However, we do not deem the estimated incidence of myocardial
bridges in Serbian population being the true one, which prompted us to continuing the
ongoing prospective studies. (This work was supported by Ministry of Education and Sciences of the Republic of Serbia Grants: 41022;175030).
66
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
160
УЧЕСТАЛОСТ ПАУЗА ДУЖИХ ОД 2 СЕКУНДЕ
ТОКОМ ЕКГ ХОЛТЕР СНИМАЊА
Н. Т. Костић
Дом здравља Грачаница – Служба за кардилогију, Грачаница – Србија.
Увод: Паузе у срчаном раду могу престављати веома значајну дијагностичку енигму јер се тешко откривају. Зато је примена 24. ЕКГ снимања (Холтер ЕКГ), неопходна за правовремено детектовање ових поремећаја.
Циљ рада: Циљ рада је откривање заступљености пауза током 24-часовног ЕКГ
снимања, врсте срчаног ритма који се тада бележи и постојање типа поремећаја
спровођења.
Методе: Праћене су паузе дуже од 2 секунде код пацијената којима је због различитих кардиолошких индикација рађено ЕКГ Холтер снимање, у временском интервалу од 2010-2011. године, у Дому здравља у Грачаници – Служби за кардиологију.
Резултати рада: Укупно је током испитивања било 395 пацијената којима је
вршено ЕКГ Холтер снимање, од чега 147 (37,22%) мушкараца и 248 (62,78%)
жена. Просечна старост испитаника је износила 59 година. Укупно је било 25
испитаника са паузама (6,33%), од чега 17 мушкараца (68%) и 8 жена (32%). У
мушкој групи заступљеност пауза је износила 11,56%, а у женској 3,22%. Већина
испитаника је имала атријалну фибрилацију. Код пацијената са поремећајима
спровођења, доминирао је АВ блок другог степена. Паузе су углавном бележене
током периода сна. Најдужа пауза је трајала 7,34 секунди. Просечан број пауза по
испитанику је износио 168, али 12 (48%) је имало по мање од 10 пауза за 24 часа
снимања. Пацијент са највише забележених пауза је имао чак 3190 пауза дужих од
2 секунде за 24 часа.
Закључак: На основу добијених резултата, приметна је учесталија појава пауза
код испитаника мушког пола. Када је у питању срчани ритам, најзаступљенији су
патолошки ритмови преткомора, док код поремећаја спровођења доминира АВ
блок другог степена.
67
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
161
NEŽELJENA DEJSTVA ANTIARITMIKA III GRUPE
AMIODARONA PULMONALNA TOKSIČNOST SA LETALNIM
ISHODOM
N. Dobrijević, Ž. Gaćanović, N. Šobot, Vukašinović
Klinika za kardiovaskularne bolesti, KC Banja Luka
Uvod: Amiodaron je po standardnoj klasifikaciji lijekova protiv srčanih aritmija antiaritmik III grupe. Kompleksim dejstvom smanjuje mortalitet od najtežih aritmija, ali indikacije za isti se sužavaju zbog raznovrsne toksičnosti, odnosno brojnih neželjenih dejstava.
Cilj: naglasiti toksična kardijalna i ekstrakardijalna dejstva Amiodarona, u smislu kritičnije indikacije njegove terapijske primjene.
Metode i materijali: prikaz slučaja sa letalnim ishodom, anamneza, fizikalni pregled,
elektrokardiografski i laboratorijski nalazi, radiografija, mikrobiološke analize, ultrazvuk..
Rezultati: Bolesnik M.M. star 69 godina, hospitalizovan zbog gušenja, febrilnosti, odavao
utisak teškog bolesnika. Elektrokardiografski atrijalna fibrilacija bez znakova akutnog
koronarnog sindroma. Uzimao Amiodaron od 2006.god. zbog aritmije srca. Laboratorijski povišene vrijednosti upalnih markera, azotnih materija, transaminaza, trombocitopenija, sekundarna anemija, hipoproteinemija, hipotireoza (endokrinolog uveo u terapiju
Letrox). Febrilnost tokom cijele hospitalizacije. Radiografija pokaže smanjenu prozračnost parenhima oba plućna krila nehomogenom, mekotkivnom, milijarnom nodoznom
zasjenčenošću otvorene etiogeneze (spec? prof ? sistemska?). Hemokulture sterilne, sputum na BK bez acidoalkoholnorezistentnih bacila u direktnom mikroskopskom preparatu.
Ultrazvučno normalne dimenzije lijeve komore, EF 50%, nema ispada u kinetici zidova.
Pogošanje opšteg stanje bolesnika, gasne analize otkrivaju teški stepen respiratorne insuficijencije. U Službi intenzivne medicine nastavak terapije, bezuspješan. Nastupa exitus
letalis.
Podatak da je bolesnik pio konstantno Amiodaron od 2006.god. ukazuje da su radiografijom opisane difuzne promjene plućnog parenhima, koje su uzrokovale tešku respiratornu
insuficijenciju sa letalnim ishodom, najvjerovatnije rezultat toksičnog dejstva Amiodarona. Tome u prilog ide hipotireoza i povišene vrijednosti transaminaza koje su također
verifikovane, a koje se opisuju u literaturi među neželjenim dejstima Amiodarona. Nekontrolisano uzimanje, nekritično propisivanje i nepravilno doziranje Amiodarona duži vremenski period dovodi do raznovrsnih kardijalnih i ekstrakardijalnih neželjenih efekata.
Plućne komplikacije u vidu infiltrata i fibroze su najopasnije. Javljaju se sa incidencom
od 10-17%, od kojih 10% sa fatalnim ishodom.
Zaključak: Amiodaron ima dokazano antiaritmijsko dejstvo i potencijal da smanjuje mortalitet od najtežih aritmija. Ipak treba biti kritičan kod odabira ovog lijeka, indikacije
68
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
uravnotežiti sa brojnim nedostacima i neželjenim efektima dejstva lijeka. Načelno, Amiodaron je rezervni lijek za aritmije kada su ostali lijekovi neefikasni i kontraindikovani.
Ključne riječi: Amiodaron, kardijalna i ekstrakardijalna toksična dejstva, pulmonalna
toksičnost sa fatalnim ishodom, kritičan izbor indikacija, redovne radiografije pluća, funkcionalni testovi jetre i štitaste žlijezde.
162
ARRHYTHMOGENIC RIGHT VENTRICULAR DYSPLASIA
AND PREGNANCY: A CASE REPORT
B. Goronja1, D. Unčanin1, G. Milašinović2, N. Lazić1, G. Lazić1, M. Šobot1, N. Šobot1,
M. Marjanović1, AM. Lazarević1
1
2
Clinical Center Banjaluka, Clinic for Cardiovascular Disease, Banjaluka, Bosnia and Herzegovina
Pacemaker Center, Institute for Cardiovascular Disease, Clinical Center of Serbia, Belgrade, Serbia
Background: Arrhythmogenic right ventricular dysplasia (ARVD) is characterized by
progressive fibrous or fibrofatty tissue replacement of the right ventricular myocardium.
Interspersed adipocytes and fibrous tissue may provide foci for arrhythmias. The clinical
spectrum of ARVD may include asymptomatic premature ventricular complexes to ventricular tachycardia and sudden death. There is currently little information about ARVD
in pregnancy.
Case: A 28-year-old primigravida, diagnosed with ARVD 10 years prior to pregnancy,
with implanted cardioverter defibrillator (2002; reimplanted 2007), underwent a fullterm, uncomplicated pregnancy and delivery while maintained on amiodarone and
methoprolol. This is our first reported case of a young woman with a moderate to severe
form of arrhythmogenic right ventricular dysplasia under amiodarone and methoprolol
treatment who, with her physician's consent, decided to have a baby. During the first trimester, antiarrhythmic drug therapy was stopped. During the 2nd trimester she was admitted to our institution due to an a six episodes of VT and one episode of VF, which were
detected and terminated by six ATPs and one shock. After these episodes the antiarrhytmic therapy is continued again. Every month she was monitored by means of resting
ECG, ICD control and echocardiogram. We did not observe any meaningful events. A
normal baby was delivered at full term by cesarean section and spinal anaesthesia. The
baby's Apgar score was 9 after 1 and 5 minutes. The baby had to be fed using artificial
milk.
Conclusion: Successful management of pregnancy complicated by ARVD can be accomplished with an implanted cardioverter defibrillator and an antiarrhythmic agent. We did
not record any malignant arrhythmia in the 3rd trimester and the use of amiodarone and
methoprolol did not cause any teratogenic effects. Nevertheless, we cannot assign any
epidemiologic value to our report.
69
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
163
ZNAČAJ PERFUZIONE SCINTIGRAFIJE MIOKARDA
U DIJAGNOSTICI I DALJEM TRETMANU ISHEMIJSKE
BOLESTI SRCA
PRIKAZ SLUČAJA
N. Šobot, N. Dobrijević, S. Srdić, M. Šobot, V. Vukašinović, Ž. Gaćanović
Klinika za kardiovaskularne bolesti, KC Banja Luka
Cilj ovog istraživanja je bio pokazati značaj perfuzine scintigrafije miokarda u detekciji
ishemijske bolesti srca kao i značaj iste u odluci o daljem liječenju.
U toku ispitivanja praćeni su pacijenti kod kojih je ergometrijski test opterećenjem bio
inkonkluzivan, odnosno pacijenti kod koji se isti nije mogao izvesti. Sama perfuziona scitigrafija miokarda se izvodila sa radiofarmakom 99mTc-MIBI po dvodnevnom protokolu
sa fizičkim odnosno farmakološki opterećenjem. U toku ispitivanja izvršena je komparacija sa angiografskim nalazom koronarografije. Takođe kod određenog broja pacijenata
perfuziona scintigrafija miokarda se koristila kao metoda za utvrđivanje vijabilnosti miokarda lijeve komore što je imalo značajnu ulogu u daljem tretmanu ovih pacijenta uzimajući u obzir rizike eventualne perkutane koronarne angioplastike. U sklopu ovog istraživanja praćeno je 64 pacijenta od kojih su 46 bili muškarci, 18 žene. Od ukupnog broja
pacijenta kod 25 pacijenta urađen test na vijabilnost miokarda, te se kod 6 pacijenta nađe
vijabilan, odnosno nevijabilan miokard kod 19 pacijenta. Kod 39 pacijenta urađena je
perfuziona scintigrafija mioakrda sa ciljem detekcije ishemije, te se ista pronađe kod 19
pacijenata, a ishemijska bolest srca se isključi kod 20 ispitanih pacijenta.
Posmatrajći sve aspekte ovog istraživanja zaključuje se ne samo da perfuziona scintigrafija miokarda ima veliki značaj u dijagnostici ishemijske bolesti srca već značajno doprinosi i odabiru optimalnog terapijskog tretmana pacijenta sa ishemijskom bolesti.
KLJUČNE RIJEČI: ishemija, miokard, scintigrafija, vijabilnost.
70
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
164
KLINIČKA PREZENTACIJA MARFANOV
SINDROM-PRIKAZ SLUČAJA
J. Jovanić, T. Kovačević- Preradović, V. Katić, B.Goronja,
N. Dobrijević, Lj. Kos, D. Smiljanić, M. Šobot, S. Srdić
Klinika za kardiovaskularne bolesti, KC Banja Luka
Uvod: Marfanov sindrom je genetski poremećaj vezivnog tkiva sa multisistemskim manifestacijama koje tipično obuhvataju kardiovaskularni sistem. Jedna od najvažnijih manifestacija je i aneurizmatsko proširenje aorte.
Metoda: Prikaz kliničke manifestacije akutnog aortnog sindroma
Rezultati: Pacijent u dobi od 36 godina hospitalizovan u Kliniku za kardiovaskularne
bolesti zbog bolova iza grudne kosti u vidu pritiska, sa širenjem u oba ramena. Navedene
tegobe su prisutne duže vrijeme (oko dvije godine), ali su se unazad mjesec dana intenzivirale. Na dan prijema pregledan ambulantno od strane kardiologa koji nakon urađene
ehokardiografije indikuje hospitalizaciju na našoj klinici pod sumljom na disekciju aorte.
U kliničkom statusu na prijemu pacijent dobrog opšteg stanja, pri pregledu usne šupljine
izraženo gotsko nepce, kardiopulmonalno kompenzovan, sistolno-dijastolni šum nad aortnim ušćem, TA 150/70 mmHg. Elektrokardiografski na prijemu registruje se sinus ritam,
redukovan R zubac V1-V3, bifazan T talas III, avF. Ehokardiografski na prijemu opiše se
dilatirana lijeva komora, snižene globalne kontraktilnosti miokarda, EF 35%, sa teškom
hipokinezijom interventrikularnog septuma, te hipokinezijom preostalih segmenata lijeve
komore srednje teškog stepena. Aortna valvula djeluje trolisna, ascedentna aorta je kritično dilatirana do 63 mm sa suspektnim intimalnim flapom, aortna regurgitacija 2+. Luk i
vizualizovani dio descendentne aorte izgledaju normalno. S obzirom na opisane ehokardiografske promjene, te visokom sumljom na postojanje disekcije aorte, uradi se neposredno po prijemu ,po hitnom protokolu CT aortografija. Opiše se aneurizma ascedentne
aorte, bez znakova disekcije, tromboze i rupture. Imajući ove podatke u vidu, uz konsultaciju sa interventnim kardiologom uradi se i kardioangiografija. Intervencija urađena dijagnostičkim aortografskim Pig Tail kateterom. Koronarni krvni sudovi bez suženja,
ascedentna aorta izrazito dilatirana 71 mm- sy. Marfan uz aortnu insuficijenciju teškog
stepena. Postavi se indikacija za hitni operativni tretman ascedentne aorte, kao i zamjena
aortne valvule.
Zaključak: Dijagnoza Marfanovog sindroma zasniva se na kliničkim kriterijumima i multidisciplinarnom pristupu. Kako se očekivana dužina života pacijenata sa Marfanovim
sindromom produžava, potreban je bliži monitoring novih kliničkih manifestacija, kako
ova populacija stari. Napredak na molekularnom nivou i bolje razumijevanje patofizioloških mehanizama uključenih u fenotipske mutacije daju nadu u nove vidove terapije.
71
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
165
PET GODINA RADA SALE ZA KATETERIZACIJU
SRCA UKC BANJA LUKA (PERIOD OD JUNA 2007.
DO DECEMBRA 2011. GODINE)
N. Dobrijević, A. Lazarević, N. Milanović, S. Srdić
Klinika za KVB, KC Banja Luka, Republika Srpska, BiH
Uvod: Prva sala za kateterizaciju srca u Republici Srpskoj je otvorena 2007 g. U početku
su se radile samo dijagnostičke koronarografije i jednostavnije dilatacije sa ugradnjom
stenta, i postepeno su se počele raditi sve složenije procedure. Objavljivanjem C PORT E
studije koja je rađena na 18 500 pacijenata, čiji rezultati govore da nema značajne razlike
u smrtnosti u centrima sa, naspram centara bez kardiohirurgije, nema više nikakve dileme
da se intervencije mogu raditi u centrima ovog tipa. Kada su u pitanju perkutane koronarne intervencije u STEMI (pPCI), postoji opšta saglasnost da ih se može raditi u uslovima bez kardiohirurgije, a ovakav pristup baziran je na rezultatima objavljenih studija ili
registara.
Cilj: Prikazati rezultate rada u sali za kateterizacije srca UKC Banja Luka od osnivanja
2007. godine pa do kraja 2011. godine.
Materijal i metode: Ukupan broj posmatranih procedura u periodu od 2007. do 2012.
godine iznosi 7643. Svi podaci su prikazani tabelarno i grafički i obradjeni u standardnim
statističkim softverskim paketima.
Rezultati: Godine 2007 uradjeno je 509 interventnih procedura, od toga 431 koronarografija, 61 PCI i 5 pPCI. Godine 2008 uradjeno je 1264 procedura, od toga 1001 koronarografija 258 PCI i 10 pPCI, dok je 2009.g uradjeno 1471 interventna procedura, od toga
993 koronarografije, 462 PCI i 43 pPCI. Godine 2010 uradjena je 1873 interventna procedura, od toga 1125 koronarografija, 702 PCi i 119 pPCI. U 2011. godini uradjene su
2024 interventne procedure, od toga 1160 koronarografija, 760 PCI i 149 pPCI. Ukupnu
smrtnost je iznosila u 2007. 0,18%, u 2008. 0,26% , u 2009. 0,3% , u 2010. 0,75% i 2011.
g 0.56%.
Zaključak: Ovim radom pokazana je potpuna opravdanost otvaranja sale za kateterizaciju srca u Republici Srpskoj, koja je radila bez kardiohirurške podrške.
72
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
166
DA LI JE MOGUĆ ISTOVREMENI “STEMI” INFARKT
NA DVA RAZLIČITA KRVNA SUDA?
PRIKAZ DVA INTERESANTNA KLINIČKA SCENARIJA IZ SALE
ZA KATETERRIZACIJE SRCA, KC BANJA LUKA
N. Dobrijević, D. Trninić, T. Kovačević-Preradović, N. Šobot, M. Šobot,
M. Marjanović1, Lj. Marković-Potkonjak2
1
Klinika za kardiovaskularne bolesti, UKC Banja Luka, Republika Srpska, BiH
2
Opšta bolnica Gradiška, Republika Srpska, BiH
Uvod: Akutni infarkt miokarda (NSTEMI, STEMI) je hitno stanje, kod kojeg dolazi do
nekroze miokarda uzrokovane naglim smanjenjem ili potpunim prekidom cirkulacije krvi
u jednoj od koronarnih arterija. Patogeneza AIM-a je nestabilna aterosklerotska pločica.
Cilj: Značaj PCI u terapiji NSTEMI i STEMI kroz prikaz interesantnih kliničkih slučajeva.
Prikaz slučaja: Slučaj I: 53-godišnji bolesnik, hemodinamski nestabilan, premješten je iz
OB Gradiška na Kliniku za KVB, UKC Banja Luka pod dijagnozom AKS-a. Pacijent ima
bolove u grudima, sa propagacijom u obe ruke, praćeni preznojavanjem. Elektrokardiografski; znaci ishemije anterolateralnog zida miokarda, te laboratorijski povišeni kardiospecifični enzimi (NSTEMI). Nakon urađene primarne PCI sa implantacijom dva stenta u
RIA i RCx (ACD sužena 40-50%), došlo je hemodinamske stabilizacije pacijenta. 3 časa
nakon intervencije, nakon iznenadnog pogoršanja kliničke slike pacijenta praćene kolapsom, hipotenzijom i jakim bolom u grudima, te EKG-om registrovane elevacije ST segmenta u dijafragmalnim odvodima (STEMI), pod sumnjom na ponovnu okluziju (RCx),
urađena je koronarna angiografija, pri kojoj je verifikovana okluzija ACD. Implanirana
su tri stenta na infarktnu arteriju (ACD). U daljem toku hospitalizacije bolesnik je bio
hemodinamski i ritmički stabilan i pokazivao tendenciju opadanja kardiospecifičnih enzima. Slučaj II: 57- godišnja pacijentkinja koja je primljena sa bolom u grudima u koronarnu jedinicu, KC Banja Luka. Na EKG-u ST elevacija u D2, D3, AVF odvodima. Započinje se davanje streptokinaze, 15 min od početka fibrinolize ponovo dobija bol u grudima, klinički se razvija kardiogeni šok, a na EKG verifikuje novonastala elevacija u V2-6.
Odmah se spušta u salu za katetrizaciju srca gdje se radi spašavajuća PCI; prvo na RIA,
uz kratkotrajnu CPR, a potom i primarna PCI ACD. Po završetku intervencije pacijentkinja hemodinamski stabilna vrati se u koronarnu jedinicu gdje se nastavi liječenje.
Zaključak: Primarna PCI u terapiji NSTEMI i STEMI kod klinički teških pacijenata sa
izrazito kratkim vremenskim intervalom nastanka reinfarkta omogućava brzu, efikasnu i
sigurnu rekanalizaciju infarktnog suda, s odličnim rezultatom, niskim stepenom komplikacija, te predstavlja najbolji način liječenja ove rijetke grupe bolesnika.
73
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
167
ZNAČAJ IZVODJENJA ASPIRACIJE TROMBA U TOKU
PRIMARNE PCI KOD STEMI PACIJENATA
N. Dobrijević, N. Vukašinović, N. Šobot,
KC Banja Luka
Uvod: Primarna PCI (primarna perkutana koronarna intervencija, pPCI) je zlatni standard u liječenju akutnog infarkta miokarda sa elevacijom ST-segmenta (STEMI). Kada
se uporedi s trombolitičkom terapijom, pPCI smanjuje kardijalnu smrtnost, učestalost
reinfarkta i moždanog udara. Koristeći savremene tehnike pPCI osigurava prohodnost
infarktom zahvaćene regije u ≥97% s epikardijalnim TIMI 3 protokom, bez distalne
makroembolizacije u 85% do 95% pacijenata. Primjenom aspiracionih katetera i tehnikom aspiracije tromba, ostvaren je značajan napredak u poboljšanju reperfuzije. Jednostavnom manualnom kateterskom aspiracijom, koja je nedavno pokazala da znatno poboljšava ne samo mikrovaskularnu reperfuziju već i kliničke ishode uključujući znatnu redukciju smrti od srčanog udara unutar 1. godine (TAPAS).
Cilj rada: pokazati značaj primjene aspiracije tomba kod izvodjenja primarne PCI u
STEMI pacijenata. U radu će biti predstavljena iskustva iz sale za kateterizacije srca, KC
banja Luka u primjeni ovih tehnika.
Metode: U radu će biti prikazana tehnika aspiracije tromba i materijali koji se koriste.
Rezultati: U radu je prikazana grupa od 17 STEMI pacijenata kojima je radjena primarna PCI sa aspiracijom tromba. Kriterijumi za uključivanje su da je uradjena manualna
aspiracija tromba kod STEMI pacijenata s angiografskim dokazom jasnog tromba (TIMI
ljestvica razreda tromba ≥3). Arterija povezana s infarktom je bila RCA (54%), LAD
(40,2%), LCX (5,8%). U posmatranoj grupi pacijenata, aspiracijski kateter je uspješno
prošao leziju kod 100%. Jednom od 5 aspiracija (srednja vrijednost 1,9±1,0) dobija se
aspirirani materijal kod 90% pacijenata. Nakon aspiracije tromba, uradi se ili dodatna
predilatacija sa balonom ili se obavi direktno stentiranje inkrimisanog segmenta arterije.
Direktno stentiranje je obavlje- no kod 60% pacijenata, a stentiranje nakon predilatacije
kod 40%. Kod svih pacijenata je dobije odličan angografski rezultat i TIMI portok 3 u
ciljanoj arteriji.
Zaključak: Manuelna kateterska aspiracija tromba je relativno jednostavna i jeftina
metoda kojom se vrlo efikasno može ukloniti trom iz koronarne arterije kod STEMI pacijenata. STEMI pacijenti kojima je radjena pPI i aspiracija tromba dugoročno imaju bolje
kliničke ishode (TAPAS).
74
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
169
DIRECT AND INDIRECT PARAMETERS OF INSULIN
SENSITIVITY IN ASSESSMENT OF THE DEGREE OF
CORONARY ARTERY DISEASE AND PROGNOSIS AFTER
PERCUTANEOUS CORONARY INTERVENTION
– INTERMEDIATE FOLLOW UP
1
A. Nikolić1, 2, D. Nikolić1, 3, V. Stanimirović4, D. Micić1, 5
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Serbia, 2Cardiovascular Institute Dedinje, 3University Medical
Center Bezanijska Kosa, 4Medicines and Medical Devices Agency of Serbia, 5Institute for Endocrinology CCS
Introduction: HOMA-index and metabolic syndrome (MetSy) are direct and indirect
parameters of insulin sensitivity. Ability to predict coronary artery disease (CAD) with
these parameters of insulin sensitivity is still controversial.
Methodology: Study group included patients who underwent percutaneous coronary
revascularization (PCI). MetSy is defined by International Diabetes Foundation criteria.
HOMA-index was calculated as mathematical formulation of the values of fasting glucose
and insulin. There were four groups formed in relation to MetSy or type 2 diabetes mellitus (DM) as those that have (+) or don’t have (-) the condition (group A(-MetSy/-DM),
B(+DM/-MetSy), C(-DM/+MetSy) and D(+DM/+MetSy). We evaluated the incidence of
MACE (major adverse cardiac events), which included myocardial infarction, angina,
and acute heart failure, during the follow-up periods of one month and six months.
Results: After invasive cardiac diagnosis, 88 patients underwent PCI. HOMA-index was
significantly elevated in patients who have MetSy (chi-square=666.7, df=1, p=0.002). The
value of HOMA-index was significantly higher in group D (12.37) than in group C (chisquare=1334, df=3, p=0.0001). HOMA-index was higher in the group that had three,
four or more blood vessel diseases compared to those without or those who have one or
two-vessel disease, but was statistically insignificant. Patients who do not have or have a
single-vessel disease have the same average values of HOMA-index (7.72). HOMA-index
was higher in the group without MACE after one month, but the result was not significant
(p = 0587). HOMA-index was higher in the group which had MACE after six months and
the difference was statistically significant. The mean value of HOMA-e exceeds the limit
defined for insulin resistance (9.2)(chi-square=296.05, df=1, p=0.036). The incidence of
MACE in the PCI group after one month was significant in patients without MetSy
(p=0.009) but not after six months (p=0.589).
Conclusion: HOMA index is a parameter that can be a predictor of MACE after 6
months. Influence of MetSy is inconsistent and could not be a parameter for the intermediate follow-up in patients who underwent PCI.
75
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
170
PREVENCIJA I ZBRINJAVANJE KONTRASTOM
INDUKOVANE NEFROPATIJE U INTERVENTNOJ
KARDIOLOGIJI SA PRIKAZOM SLUČAJA
Lj. Marković Potkonjak, N. Dobrijević, J. Đoković,
V. Vukašinović, T. Kovačević-Preradović
Klinika za kardiovaskularne bolesti, KUC Banja Luka, Republika Srpska, BIH
Uvod: Kontrastom indukovana nefropatija (CIN) predstavlja pogoršanje bubrežne funkcije uzrokovano parenteralnom aplikacijom kontrastnog sredstva. Predstavlja treći najčešći
uzrok jatrogene akutne bubrežne insuficijencije u bolničkim uslovima. Faktori rizika za
nastanak CIN-a jesu prethodna bubrežna bolest, šećerna bolest, dehidratacija, srčana
insuficijencija, starija životna dob, vrsta i količina kontrasta, multipli mijelom, prethodni
atak CIN-a i dodatni nefrotoksični agensi. U prisustvu rizičnih faktora kod bolesnika
periproceduralno se sprovodi prevencija prema aktuelnim evropskim preporukama, uz
obavezno praćenje serumskog kreatinina (s-Cr) narednih 24-48 sati od procedure. U slučaju pojave CIN-a sledi odgovarajuća terapija, a oštećenje je najčešće reverzibilno i
normalizacija stanja se očekuje u periodu 10-14 dana.
Cilj rada: Ukazati na značaj detekcije faktora rizika za CIN kod bolesnika u kojih se planira medicinska procedura sa aplikacijom kontrasta, sprovodjenja periproceduralnih
preventivnih postupaka, postproceduralnog praćenja bolesnika i preduzimanja terapijskih
mera u slučaju pojave CIN-a, uz prikaz zanimljivog slučaja.
Metodologija: Prikazan je slučaj pojave CIN-a nakon interventne kardiološke procedure
uz mere prevencije i zbrinjavanja.
Rezultati: Bolesnik starosti 55 godina primljen je na radi hitne koronarnografije zbog
angine pektoris u toku subakutne faze infarkta miokard non-Q. Faktori rizika za CIN kod
bolesnika jesu šećerna bolest tipa 2 i dijabetička nefropatija u fazi hronične bubrežne
insuficijencije stadijuma III B. Primenjene su mere prevencije 12 sati pre procedure
(parenteralna hidratacija). Za koronarografiju je korišćen jodni kontrast, a dijagnostikovana je značajna trosudovna koronarna bolesti koja je iziskivala hitnu operativnu revaskularizaciju miokarda. Nakon procedure je nastavljena parenteralna hidratacija bolesnika, uz praćenje s-Cr. Nakon 48 sati od procedure kod bolesnika se razvila llinička slika
neoligurične akutne bubrežne insuficijencije. Preduzete su odgovarajuće terapijske mere i
9-og dana od procedure dolazi do potpunog oporavka.
Zaključak: Kod bolesnika sa faktorima rizika za CIN potrebno je provesti mere prevencije periproceduralno, te kontrola s-Cr u periodu od 48 sati nakon procedure. Tokom procedure po mogućnosti limitirati količinu jodnog kontrasta (primena nisko ili izoosmolarnog kontrastnog sredstva prema mogućnostima). U slučaju pojave CIN-a sporvesti lečenje prema aktuelnim evropskim preporukama. Uz sve to i malo sreće oštećenje je najčešće
reverzibilno. Zato - mislite na CIN! Naš bolesnik je potom uspešno operisan.
76
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
171
TERAPIJA TROMBOTSKIH MASA U LIJEVIM SRČANIM
ŠUPLJINAMA VISOKOG EMBOLIJSKOG POTENCIJALA
Z. Janjić; D. Trninić; D. Rodić; S. Hotić Lazarević;
T. Kovačević-Preradović, S. Srdić, M. Kozić
Klinika za kardiovaskularne bolesti, UKC Banja Luka, Bosna i Hercegovina
Uvod: Trombotske mase u lijevim srčanim šupljinama se mogu javiti kao posledica srčanih ,hematoloških i reumatoloških oboljenja.
Metode: Prvi pacijent D.A., Dj.V. i D.N hospitalizovani su u Koronarnoj jedinici Klinike
za kardiovaskularne bolesti, Banja Luka zbog različitih indikacija:kriza svijesti, akutni
koronarni sindrom i ,,slučajni“ ehokardiografski nalaz intarkavitarnog tromba.
Rezultati: Prvi pacijent D.A. 67 godina star muškarac hospitalizovan zbog krize svijesti
nastale neposredno pred oftalmološki pregled;ehokardiografski se verifikuju trombotske
mase u lijevoj pretkomori, elektrokardiografski fibrilacija atrija, u anamnezi nedavni
cerebrovaskularni događaj. Drugi pacijent Dj.V.,60.godišnji muškarac hospitalizovan
zbog reinfarkta miokarda, ehokardiografski je verifikovana aneurizma lijeve komore, snižena globalna sistolna funkcija, stari tromb uz nadogradnju svježe trombotske mase visokoebolijskog potencijala u lijevoj komori. Treći pacijent D.N. 54.godišnji muškarac je
premješten na našu kliniku, jer je tokom obradeanemijskog sindroma verifikovana trombotska masa visokog embolijskog potencijala u lijevoj komori, koja je hipertrofičnih zidova sa segmentnim ispadima kontraktilnostii sniženom globalnom sistolnom funkcijom.
Diskusija: Arterijski embolizam, u prvom redu cerebrovaskularni događaji, u osnovi često
imaju trombotske mase u lijevim srčanim šupljinama. Različita je etiologija nastanka
istih: regionalni ispadi kinetike zidova lijeve komore, dilatacija srčanih šupljina, snižena
globalna sistolna funkcija, poremećaji srčanog ritma, srčane greške, a manje se misli na
urođena i stečena trombofilna stanja. Neke od ovih etioloških faktora su posledica kasne
dijagnostike infarkta miokarda i nepravovremene reperfuzije.
Zaključak: Terapijski pristup trombozama u lijevim srčanim šupljinama je različit što
zavisi od veličine i embolijskog potencijala tromba, broja trombotskih masa, sa druge
strane neželjenih efekata izabrane terapijske metode.
77
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
172
RADIJALNI PRISTUP KOD PERKUTANIH KORONARNIH
INTERVENCIJA NA KLINICI ZA KARDIOVASKULARNE BOLESTI UNIVERZITETSKOG KLINIČKOG CENTRA BANJA LUKA
Ž. Živanović, S. Srdić, N. Milanović, A. Lazarević, V. Vukašinović
Klinika za kardiovaskularne bolesti, UKC Banja Luka, Bosna i Hercegovina
Radijalni pristup u koronarnim perkutanim procedurama se preferira kao uspješan, sa
kraćom hospitalizacijom, većom lagodnošću za osoblje i pacijenta, sa manjim brojem
komplikacija.
Ispitanici i metode: u periodu od 28.06.2007. do 18.05.2012. godine analizirano je ukupno 543 elektivne procedure kod 451 pacijenata sa stabailnom aginom pektoris koji su
podvrgnuti perkutanim koronarnim dijagnostičkim i terapijskim procedurama radi utvrđivanja zastupljenosti radijalnog pristupa, polne i starosne strukture pacijenata i njihove
međusobne zastupljenosti.
Rezultati: Od ukupnog broja koronarografija (5172) radijalnim pristupom je urađeno 455
(8,8%), a kod ukupno urađenih terapijskih procedura (2481 PCI) radijalni pristup se
koristio u 93 (3,8%) slučajeva. Radijalnim pristupom je urađeno veći broj dijagnostičkih
procedura kod muškaraca (355 - 78,0%) u odnosu na žene (100 – 22,0%) koji su bili mlađi od žena (58,34±9,50 vs. 61,66±9,77 godina). Radijalnim pristupom takođe je urađeno
veći broj terapijskih procedura kod muškaraca (81 – 87%) u odnosu na žene (12 – 13%)
pri čemu je starosna razlika bila veća (56,88±10,01 vs. 61,92±12,12 godina). Broj komplikacija u vidu disekcije i perforacije pristupne arterije, hematoma i druge iznosio je
2,22% bez razlike na pol.
Zaključak: u petogodišnjoj istoriji sale za kateterizaciju srca u Banja Luci radijalni pristup kod perkutanih dijagnostičkih procedura se uspješno koristi više kod muške populacije
a razlika je izraženija kada se porede brojevi terapijskih procedura. Takođe se uočava
uticaj krive učenja na izvođenje zahvata jer se broj terapijskih procedura povećavao u
odnosu na broj dijagnostičkih procedura sa tendencom ka izjednačavanju.
Mali je broj komplikacija što opravdava korištenje radijalnog pristupa kao ravnopravnog
u odnosu na femoralni.
78
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
173
RANA PRIMJENA TROMBOLIZE KOD BOLESNIKA
SA MASIVNOM PLUCNOM EMBOLIJOM I SRCANIM
ZASTOJEM
D. Mandić, S. Ždrale, R. Krtinić, G. Jokić, B. Radović
Kliničko-bolnički centar Istočno Sarajevo
Prikaz slučaja: muškarac starosne dobi 48 godina, sa prethodnom istorijom lijecenja
duboke venske tromboze, je primljen sa slikom masivne plucne embolije:dispnoja, jak bol
I pritisak u grudima, tahikardija, hipotenzija, oligurija, jak osjecaj straha, cijanoza okrajina. I pored primljene antikoagulantne terapije, dispnoja postaje intezivnija, gubi svijest,
prestanka disanja, na EKG monitoring asistolija, midrijaza.
Odmah se zapocinje sa kardiopulmonalnom reanimacijom, vrlo brzo se uspostavlja srcana akcija, tenzija se odrzava infuzijama Dopamina I primjenjuje se Streptaza u bolus dozi
250.000 ij, a nastavlja se kontinuiranom infuzijom u dozi od 100.000 ij/h/24. Nakon tromboliticke terapije produzava se sa kontinuiranom heparinskom infuzijom u dozi od 1000
ij/h. Analize krvi pokazuju hipoksemiju, hipokapniju I respiratornu alkalozu.
Na EKG-u se vidi skretanje el.osovine u desno, visok P talas I promjene ST segmenta kao
I nalay S1Q3T3.
Radioloski snimak pluca pokazuje obostarno pojacanu transparentnost plucnih polja, oba
hilusa voluminozna.
Ehokardiografski pregled oskudan zbog losih interkostalnih prozora, subkostalnoorjentacioni nalaz pokazuje hipokontraktilnost desne komore citavom duzinom I uvecanje
oko 3,5cm.
Narednih pet dana pacijent bio hemodinamski stabilan.Nakon toga, usled vadjenja katetera, nastupa komplikacija u vidu cijanoze, otoka I bola vanjskih genitalija kao I nemogucnost mokrenja.
Uz lokalni tretman od strane hirurga, pacijent se postepeno opravlja, prevodi se na peroralnu antikoagulacionu I antiagregacionu terapiju, zatim se krv salje na dodatne analize
u smislu dokazivanja nasledne ili stecene trombofilije.
Zaključak: kod bolesnika sa srcanim zastojem zbog masivne plucne embolije, rana primjena tromboliticke terapije moze imati za rezultat znacajno vecu sansu za prezivljavanje I
oporavak kao I redukciju ponovne pojave trombembolijskih okluzija.
79
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
174
EFEKAT KARDIOVASKULARNE REHABILITACIJE NA
ATEROGENE INDEKSE U GRUPI VEOMA STARIH OSOBA
D. Petrović, S. Ilić, M. Deljanin Ilić, D. Marinković, B. Ilić
Institut za lečenje i rehabilitaciju Niška Banja, Niš
Uvod: Rana rehabilitacija u gerijatriji ima svoje specifičnosti u pogledu cilja, sastava
tima koji je sprovodi, u izradi plana i programa, kao i razmatranja prognoze i procene
rezultata rehabilitacije . U odnosu na mladje bolesnike rehabilitacija u gerijatriji je
manje ambiciozna, usmerena pre svega ka osposobljavanju stare osobe za samostalno
obavljanje osnovnih aktivnosti. Cilj rada: Utvrditi efekat kardiovaskularne rehabilitacije
na vrednost aterogenih indeksa u zavisnosti od starosne strukture bolesnika sa preživljenim ACS. Metod rada: Ukupno je analizirano 67 bolesnika koji su preživeli ACS i koji su
proveli najmanje tri nedelje u Institutu Niška Banja uključeni u kompleksni program KV
rehabilitacije, podeljeni na ispitivanu i kontrolnu grupu prema starosnoj dobi. Ispitivana
grupa - obuhvata 27 bolesnika starosne dobi 75 godina i stariji. Kontrolna grupa - obuhvata 40 bolesnika starosne dobi između 65 i 74 godine. Metode za modifikaciju dislipidemije tokom KV rehabilitacije su obuhvatale primenu higijensko dijetetskih mera (redukciona dijeta, prestanak pušenja, povećanje fizičke aktivnosti, promena načina života) i
primenu medikamentozne statinske terapije u cilju korekcije lipidnog statusa. Rezultati:
Vrednosti većine aterogenih indeksa su bile značajno veće u kontrolnoj grupi bolesnika
starosne dobi između 65 i 74 godine u odnosu na ispitivanu grupu veoma starih osoba.
Jednino je AIP, kao pre tako i nakon sprovedenog programa KV rehabilitacije, bio sličan
bez obzira na starost bolesnika. Vrednosti svih aterogenih indeksa (LDL/HDL, TC/HDL i
AIP) su značajno redukovane nakon sprovedenog RH programa u obe starosne grupe
ispitivanih bolesnika i ukupno kod svih bolesnika.
Zaključak: I pre i nakon sprovedene rehabilitacije vrednosti većine aterogenih indeksa su
bile značajno veće u kontrolnoj grupi bolesnika i vrednosti svih aterogemih indeksa su
značajno redukovane nakon sprovedenog RH programa u obe starosne grupe ispitivanih
bolesnika i ukupno kod svih bolesnika.
80
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
175
EFEKAT KARDIOVASKULARNE REHABILITACIJE
NA PROCENU KVALITETA ŽIVOTA U GRUPI
VEOMA STARIH OSOBA
D. Petrović, D. Marinković, B. Ilić
Institut za lečenje i rehabilitaciju Niška Banja, Niš
Uvod: Primećeno je da se stariji pacijenti manje upućuju na II (posthospitalnu fazu)
rehabilitacije, i da se nakon upućivanja program rehabilitacije sprovodi samo u polovini
bolesnika u odnosu na mlađu populaciju. Depresija je česta posle ACS i koronarnog hiruškog zahvata, naročito kod starijih. Cilj rada: sagledati uticaj rehabilitacije na kvalitet
života veoma starih osoba sa preživljenim ACS. Metod rada: Ukupno je analizirano 67
bolesnika koji su preživeli ACS i koji su proveli najmanje tri nedelje u Institutu Niška
Banja uključeni u kompleksni program KV rehabilitacije, podeljeni na ispitivanu i kontrolnu grupu prema starosnoj dobi. Ispitivana grupa – obuhvata 27 bolesnika starosne
dobi 75 godina i stariji. Kontrolna grupa – obuhvata 40 bolesnika starosne dobi između
65 i 75 godina. Za procenu kvaliteta života na početku i kraju KV rehabilitacije korišćena
su dva upitnika. U prvom upitniku svi bolesnici rangiraće prisutan bol u grudima po klasifikaciji AP koju je dalo kanadsko kardiološko društvo od 0-4. Drugi upitnik je služio za
procenu zdravstvenog stanja bolesnika. Za procenu zdravstvenog stanja bolesnika
korišćena je skala, na kojoj je najbolje zamišljeno zdravstveno stanje označeno sa 100, a
najgore zamišljeno stanje sa 0. Rezultati: Parametri procene kvaliteta života u ispitivanoj
i kontrolnoj grupi nisu se značajnije razlikovali, kako na početku tako i na kraju programa KV rehabilitacije. Jedino su na početku rehabilitacije stariji bolesnici u odnosu na
mlađe imali značajno veći intenzitet bola u grudima (p<0.05). U bolesnika obe starosne
strukture i ukupno kod svih bolesnika dolazi do značajnog popravljanja kvaliteta života
nakon programa KV rehabilitacije, koji se ogleda u smanjenju bola u grudima (p<0.001)
i popravljanju opšteg stanja koje je procenjeno na skali od 0-100 (p< 0.001). Zaključak:
Nakon sprovedenog programa KV rehabilitacije dolazi do značajnog popravljanja kvaliteta života u bolesnika obe starosne strukture, koji se ogleda u smanjenju bola u grudima i
popravljanju opšteg stanja.
81
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
176
PRIMJENA STATINA-PREVENCIJA IBS-PRIKAZ SLUČAJA
G. Jokić, B. Tuševljak
Bolnica Kasindo I. Sarajevo
Hiperlipidemije su jedan od vodećih faktora u procesu ubrzane arterioskleroze te samim
tim i nastanka IBS.
Prikaz slučaja: Pacijent S.S star 56 godina. Hipertoničar od 2006. god. Od hiperlipemije
se liječi od 2008. godine. Vrijednosti uk. holesterola 30,5 mmmol/l, a trigliceridi 89,5
mmol/l. Na terapiji statinima od 20 mg na kontrolnom pregledu nakon dva mjeseca vrijednosti u okviru fizioloških varijacija.
Obzirom da pacijent neredovno koristi terapiju u dva navrata ponovo liječen bolnički
zbog visokih vrijednosti uk. holesterola, LDL holesterola te triglicerida.
Pri ponovljenoj terapiji vrijednosti fiziološke.
Zaključak: Redovnom upotrebom statina potvrdi se da je to najefikasniji medikament za
regulaciju hiperlipemije, a takođe i kao prevencija IBS.
177
PREDIKTORI REGULACIJE PUŠAČKOG STATUSA KOD
PACIJENATA POSLE PERKUTANE INTERVENCIJE
M. Ličina, T. Potpara, M. Polovina, MM. Ostojić, MC. Ostojić
Klinika za kardiologiju, Klinički centar Srbije.
Uvod: Pušenje cigareta je poznat kardiovaskularni factor rizika. Prestanak pušenja nakon
perkutane koronarne intervencije (PCI) je jedan od važnih ciljeva u sekundarnoj prevenciji. Iako su preventivne strategije jasne, mnogi pušači ne uspevaju da postignu zadati cilj,
odnosno da prestanu sa upotrebom cigareta.
Cilj: Cilj naše studije je pronalaženje prediktora za prestanak pušenja kod pacijenata
nakon PCI.
Metodologija: U studiju je uključeno 352 konsekutivna bolesnika (srednje godine 59±9;
252 muškarca) uključena u studiju na 6-mesečnom kontrolnom pregledu nakon PCI. Svi
pacijenti su popunili upitnik o fizičkoj aktivnosti, socio-ekonomskom status, nivou obrazovanja i načinu ishrane I pušačkom statusu. Svim pacijentima je uzeta krv (biohemijske
anlize I kompletna krvna slika), izmeren krvni pritisak, obim struka, izračunat indeks telesne mase (BMI). Tražili smo prediktore prestanka pušenja kod pacijenata sa izvršenom
PCI.
Rezultati: Među 352 studijska pacijenta nakon PCI, bilo je 49 (13,9%) pušača, bivših
pušača je bilo 222 (63,1%), dok 81(23%) bolesnik nikada nije koristio cigarete. U univa82
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
rijantnoj analizi muški pol (RR 2,31, CI 95% 1,2-4,3; p=0,09), redovne kardiološke kontrole (RR 0,45; CI 95% 0,22-0,92; p=0,03) i prethodni akutni infarkt miokarda (RR 1,65;
CI 95% 1,02-2,70; p=0,04) izdvojili su se kao prediktori prestanka pušenja u ovoj visokorizičnoj grupi pacijenata. Multivarijantna regresiona anliza kao nezavisne prediktore
prestanka pušenja izdvaja muški pol (p=0,04) i regularne kardiološke kontrole (p=0,09).
Zaključak: Prisustvo regularnih kardioloških kontrola I muški pol su nezavisni prediktori
prestanka pušenja kod bolesnika nakon PCI.
178
PRIMENA MERA SEKUNDARNE PREVENCIJE KOD
KORONARNIH BOLESNIKA SA DIJABETES MELITUSOM
S. Kostić, D. Simonović , V. Mitić, M. Rihter, D. Marinković, I. Tasić.
Institut za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja“
Cilj našeg rada bio je da testira implementaciju Evropskih preporuka za prevenciju kardiovaskularnih bolesti u populaciji koronarnih bolesnika sa (D) i bez (ND) dijabetes melitusa u Republici Srbiji.
Metod: Analizirano je 1851 pacijenata koji su upućeni na specijalizovanu kardiovaskularnu rehabilitaciju u Institut za lečenje i rehabilitaciju " Niska Banja” nakon preživljenog koronarnog događaja. Podaci su dobijeni anamnestički i iz postojeće medicinske
dokumentacije.
Rezultat: 503 koronarnih bolesnika ( 27,2 % ) imalo je dijabetes melitus. Prosečna starost pacijenata sa diabetesom (D) bila je 61,2±9,5 pr. 60,34±10,3 godina u nedijabetičara
(ND), n.s. Muškaraca je bilo u D grupi 64,8 % pr. 68 % u grupi ND, ns. Infarkt miokarda
sa ST elevacijom imalo je 45,3 % D i 57 % bolesnika u ND grupi; n.s. NSTEMI je imalo
23 % D i 20,6 % bolesnika ND, n.s. Hirurška revaskularizacija je obavljena u 56% D i
42% u grupi ND, p <0.001; a PCI 24,5% D pr. 33 % pacijenata ND, p < 0,006. Aktivnih
pušača bilo je 18 % D pr. 24,4% ND, n.s., 68 % D je bilo na dijeti pr. 32% ND, p <
0,001, redovno je vežbalo 23% D pr. 28 % ND, n.s. Arterijsku hipertenziju imao je 98% D
pr. 89,9% ND, p< 0.001, 96 % D pr. 93,4 % ND je imalo hiperlipidemiju, n.s.; 24,6 % D
pr. 17% ND, n.s. bili su gojazni ( BMI > 30 kg/m2 ). Preporučene ciljne vrednosti krvnog
pritiska (<140/90 mmHg) dostiglo je 84 % D pr. 78 % ND, ns.; holesterola (< 4,5) 45 %
D pr. 46 % ND, n.s., glukoze (< 6 mmol/ L) 18 % D pr. 67 % ND, p<0,0005. Preporučene
lekove za sekundarnu prevenciju ispitanici su uzimali na sledeći način: beta blokatore 93
% D pr. 90,5 % ND ; ACE inhibitore 84 % D pr. 77 % ND, p < 0.005 , statine 87,5 % D
pr. 85,6 % ND , n.s. i aspirin 96 % D pr. 95 % ND, n.s.
Zaključak: U ispitivanoj populaciji pacijenti sa diabetes melitusom imali su u manjem
procentu STEMI nego pacijenti bez dijabetesa, u većem procentu su revaskularizovani
hiruškim metodama nego perkutanom koronarnom intervencijom, više su upražnjavali
83
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
dijetu, imali su češće hipertenziju i češće su koristili ACE inhibitore ali je svega 18%
dostiglo vrednost glukoze <6 mmol/l.
179
WHETHER PROPOSED BMI OR WAIST CIRCUMFERENCE
CUT-OFF VALUES WERE APPLICABLE IN OUR POPULATION
IN TERMS OF PREDICTION OF CORONARY ARTERY
DISEASE?
1
D. Nikolić1, 2, A. Nikolić1, 3, V. Stanimirović4, D Micić1, 5
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Serbia, 2University Medical Center Bezanijska Kosa,
3
Cardiovascular Institute Dedinje, 4Medicines and Medical Devices Agency of Serbia, 5Institute for
Endocrinology CCS
Background: Obesity is defined as a leading factor that predisposes the development of
atherosclerosis and coronary artery disease (CAD). It is important to evaluate the degree
of obesity according to proposed criteria, in the group of patients which were selected in
terms of the existence of CAD and its impact on the degree of atherosclerosis.
Methods: Obesity was defined by BMI (body mass index), (group I (BMI≤25kg/m2), II
(BMI 26-30kg/m2), III (>30kg/m2) and waist circumference (WC)(International Diabetes
Foundation criteria for European population), ≥80cm to ≥94cm for women and men.
CAD is graded in relation to the number of diseased vessels, (without critical stenosis and
with one-, two-, three-, and four- multi-vessel disease).
Results: The study included 837 consecutive patients (pts.), mean age 60±8.7years, 77%
men. WC was elevated in 84.6% patients, 91.2% women vs. 82.6% males (chisquare=8.43, df=1, p<0.01). BMI was 27.89±4.2 kg/m2. The biggest group was II 47% of
patients, p<0.001. 66.9% vs. 91.2% of women were obese based on BMI or WC, and
73.1% vs. 82.6% of men for the same parameters. BMI group II was usually without CAD.
Group III had three- and two-vessel disease, and group I three-and one-vessel disease, all
statistically insignificant (chi-square=2.74, df=8, p=0.950). In relation to WC, those
without CAD were often obese (14.2% vs. 20.4%). One or four-vessel diseases were more
common in obese (24.4%vs.25.7% and 3.9%vs.4.7%), two and three vessel diseases in
those who were not obese, statistically insignificant (chi-square=4.3, df=4, p=0.367).
Conclusion: In the selected group of patients with CAD, presence of those who were
obese was 77% by BMI and 84% by WC. There was no correlation between those who
were or were not obese by BMI and by WC using currently valid cut-off values. There is a
tendency that BMI is a better predictor of the degree of CAD than waist circumference,
but statistically insignificant.
84
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
180
DIFFERENCES IN PREDICTION OF CORONARY ARTERY
DISEASE USING DIFFERENT COMBINATIONS OF TRIPLETS
DEFINITION FOR THE METABOLIC SYNDROME
1
A. Nikolić1, 2, D. Nikolić1, 3, V. Stanimirović4, M. Šumarac-Dumanović1, 5
Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Srbija, 2Institut za kardiovaskularne bolesti - Dedinje, 3Kliničkobolnički centar Bežanijska Kosa, 4Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije
5
Klinika za Endokrinologiju KCS
Introduction: There are several definitions of MetSy that have made an important contribution in identification and grouping of individual clinical and laboratory parameters and
their links with the metabolic syndrome (MetSy): NCEP ATPIII, WHO, ACE Position Statement, EGIR, AHA/NHLBI and the International Diabetes Foundation (IDF) criteria for
MetSy.
Methods: To define MetSy it was required to use triplets of individual parameters (adjusted NCEP, AHA/NHLBI and IDF) which usually included: high blood pressure (HBP)
≥130/85mmHg, type 2 diabetes mellitus (5.6mmol/L)(DM), lower levels of HDL
(≤1.03mmol/L in men and ≤1.29mmol/L in women), elevated triglycerides (TG
≥1.7mmol/L), obesity (defined by waist circumferences (WC) for a European population
(women ≥80cm, males ≥94cm) and body mass index (BMI ≥ 25kg/m2).
Results: The study included 837 consecutive patients who underwent invasive cardiac
diagnostics, 60±8.7 years, 77% men. Frequency of certain combinations (16 triplets
(%incidence in the study, %of coronary artery disease (CAD)) were: HDL-TG-DM (8.1%,
88.6%), HDL-DM-BMI (12.8%, 94.7%), HDL-DM-WC (13.5%, 93.8%), TG-DM-BMI
(13.5%, 96%), HDL-HBP-DM (14.1%, 94.4%), TG-DM-WC (14.9%, 96% ), HDL-TGBMI (15.7%, 95.2%), HBP-DM-TG (15.8%, 96.3%), HBP-DM-WC (15.8%, 96.3%),
HBP-HDL-TG (17.4%, 90%), HDL-TG-WC (18%, 95.8%), HBP-HDL-BMI (26.4%,
94.4%), HBP-DM-BMI (28.2%, 94.7%), HBP-TG-BMI (28.9 %, 97.7%), HPB-HDL-WC
(30.1%, 91.7%), HBP-TG-WC (32.4%, 97.9%). The most common was a combination that
included elevated blood pressure, waist circumference and triglycerides and lower levels
of HDL cholesterol (32.4% vs. 30.1%). The least represented was a combination with low
HDL cholesterol, elevated triglycerides and DM (8.1% vs.12, 8%). CAD incidence is higher in the groups with HPB, elevated triglycerides, and in those who were obese (defined
with WC or BMI). DM triplets were the third or fourth most frequent for CAD (HBP-DMWC or HBP-DM-TG). Analysis of statistical significance in the triplets of individual risk
factors could not be done because patients were repeated in each group.
Conclusion: Obese patients who are hypertensive and have elevated triglycerides are at
increased risk of CAD. Individual combinations do not carry the same risk for CAD, so
we need new investigations in this field which will change the existing criteria and take
into the CAD assessment gender, age and clinical status of patients.
85
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
181
THE INCIDENCE OF METABOLIC SYNDROME IN PATIENTS
WITH PREVIOUS CARDIAC EVENT – MYOCARDIAL
INFARCTION, SURGICAL OR PERCUTANEOUS
REVASCULARIZATION
1
D. Nikolić 1, 2, A. Nikolić 1, 3, V. Stanimirović 4 , D. Micić 1, 5
Faculty of Medicine, University of Belgrade, Serbia, 2University Medical Center Bezanijska Kosa,
3
Cardiovascular Institute Dedinje, 4Medicines and Medical Devices Agency of Serbia, 5Institute for
Endocrinology CCS
Background: According to the latest World Health Organization data, 12 million people
die annually because of some manifestation of atherosclerosis.
Objective: To evaluate frequency of MetSy in patients with myocardial infarction (MI), or
previous revascularization and to determine impact of MetSy in the progression of disease
compared to those who had previous cardiac event.
Methodology: MetSy was defined by International Diabetes Foundation criteria. We evaluated previous MI, percutaneous coronary intervention (PCI) and coronary artery baypass grafting (CABG). Coronary artery disease (CAD) is graded in relation to the number
of vessels which were severely stenotic (normal findings, one-, two-, three-, four-and multi-vessel CAD disease). Four groups of patients were analyzed in relation of MetSy and
DM according to the principle have(+)/do not have(-) (group A(-MetSy/-DM), B(+DM/MetSy), C(-DM/+MetSy) and D(+DM/+MetSy).
Results: The study included 837 consecutive patients. 75.6% met the criteria for MetSy.
Men had MI more often (p<0.01) and mostly those younger than 50 years
(61.6%)(p=0.095). Incidence for CAD in those who have or don’t have MetSy was not
significantly different (p=0.088). The difference in MetSy’s representation among those
who had or didn’t have MI was not significant (75.9% vs.75.3%)(p=0.882). Among patients with and without MI, most common were the patients from group C, but statistically
insignificant (p=0.991). MI was statistically significant in patients with the three-vessel
disease (35%)(p=0.09). CABG was done in 10% of patients, PCI in 11.5%. CABG is
slightly more common in men (11.6% v 6.7%, p=0.051). CABG was significantly more
frequent in the oldest group (p<0.05). There were no differences between genders in the
PCI group (p=0.770). In the oldest group, PCI was less frequent (p=0.083). The distribution of certain groups of MetSy among those who had previous CABG or PCI were not
significantly different (p=0.690). There was no statistically significant difference in the
frequency of patients with or without previous MI in CABG (5.7% vs.4.8%, p=0.626) or
PCI group (6.2% vs.5.3%, p=0.665).
Conclusion: Relative presentation of MetSy in patients with previous MI, CABG, or PCI
is high: over 75%. MetSy, independently of the DM, had no effect on the frequency of previous cardiac events.
86
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
182
IMPACT OF METABOLIC SYNDROME ON INCIDENCE
AND PROGNOSIS OF ISCHEMIC MITRAL INSUFFICIENCY
IN THE SELECTED GROUP OF PATIENTS WITH CORONARY
ARTERY DISEASE
1
A. Nikolić1, 2, D. Nikolić1, 3, V. Stanimirović4, D. Micić1, 5
Medicinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Srbija, 2Institut za kardiovaskularne bolesti - Dedinje, 3Kliničkobolnički centar Bežanijska Kosa, 4Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije, 5Klinika za Endokrinologiju
KCS
Introduction: Myocardial ischemia changes geometry of the heart and leads to mitral
insufficiency (MI). Physicians had to deal with the question of whether the metabolic
syndrome (MetSy) had some impact on MI in terms of prognosis after revascularization.
Publications relating to the incidence of ischemic MI in MetSy patients are insignificant.
Methodology: MetSy is defined by International Diabetes Foundation criteria. MI is graded from 1+ to 4+, as mild (group I ≤ 1+), moderately severe (group II> ≤ 1+ and 2+)
and severe MI (group III ≥ 3+). Coronary artery disease (CAD) is graded in relation to
the number of vessels wich were significant as stenostic (one, two, three, four and multivessel CAD). Patients underwent surgical (coronary artery baypass grafting (CABG)) and
percutaneous revascularization (percutaneus coronary intervention (PCI)). The incidence
of MACE was assessed (major adverse cardiac events), which included myocardial
infarction, angina, and acute heart failure, in the follow-up period of one month after
revascularization.
Results: The study included 140 consecutive patients, 88pts. in PCI and 52pts. in ACB
group. There were no significant differences in the frequency of MetSy between groups
(p=0.926). Group I is the most common in the youngest patients group (≤50 years), group
II in those older then 65years, while group III was equally distributed among all patients
(chi-square=12.46, df=4, p<0.05). In relation to gender, differences were not significant
(p=0884). Group I was the most common regardless of the number of affected coronary
arteries, group II in two-and three-vessel diseases, and group III in the three-vessel disease (chi-square=16.27, df=8, p=0.04). Patients without MI had more MACE during follow
up (chi-square=8.2, df=3, p=0.042). MetSy had no effect on MI (p=0257) and had a marginal significance (p=0.086) on the incidence of MACE during follow up.
Conclusion: MI is especially common in older adults with a severe degree of CAD. MetSy
had no effect on the remodeling of the heart, which would cause significant MI. MetSy in
patients with MI had a marginal significance in the incidence of MACE regardless of the
type of revascularization.
87
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
183
TAKO-TSUBO KARDIOMIOPATIJA – NOVI ENTITET U
KORONARNOJ JEDNICI, PRIKAZ SLUČAJA
1
B. Stanetić1, D. Trninić1, M. Kozić1, Z. Janjić1
Klinički Centar Banja Luka, Banja Luka, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina
Uvod: Takocubo kardiomiopatija, poznata kao “apical ballooning syndrome” ili kao
“broken heart syndrome” je reverzibilna kardiomiopatija, koja se karakteriše simptomatologijom akutnog koronarnog sindroma i prolaznim regionalnim ispadima u kinetici lijeve komore. Javlja se u 0,7 do 2,5%, češća je kod žena, posebno u grupi od 62 do 76 godina starosti. Mortalitet se kreće od 0 do 8%. Poseban značaj ima zbog poteškoća u diferencijalnoj dijagnostici ishemijske bolesti srca.
Prikaz slučaja: 71-godisnja pacijentkinja B.B. je premjestena na našu klinku iz OB Doboj
zbog nastavka liječenja akutnog infarkta miokarda prednjeg zida. Po prijemu u OB Doboj
tretirana fibrinolitickom terapijom. Iz anamneze se saznaje da je bolovima u grudima
prethodio emocionalni stres (smrt člana porodice). Na prijemu se elektrokardiografski
verifikuje sinus ritam, frek. 75/min, levogram, negativan T u D2, D3, aVF, V3-V6. RTG
snimka srca i pluća pokazuje uredan intratorakalni nalaz. Laboratorijski se verifikuju
povišene vrijednosti hsTNT. Ehokardiografski se verifikuje akinezija apikalnih segmenata
zidova lijeve komore, smanjene ejekcione frakcije (40%) uz povećan pritisak u izlaznom
traktu lijeve komore (90 mmHg). Koronarografijom se verifikuju tortuozne koronarne
arterije, uz suženje ostijalne LAD od 30%. Tokom hospitalizacije, pacijentkinja je tretirana UFH, LMWH, dvojnom antiagreagacionom terapijom, nitratima, beta blokatorima,
statinima, IPP. Nakon petnaest dana od dana pojavljivanja bola, dolazi do regresije subjektivnih tegoba i elektrokardiografskih, laboratorijskih i ehografskih promjena.
Diskusija: U literaturi je, kao uzrok nastanka Takocubo kardiomiopatije, moguće pronaći
prolazni vazospazam i mikrovaskularnu disfunkciju. Zbog slične kliničke slike i EKG
promjena sa akutnim infarktom miokarda, te relativno rijetke učestalosti, Takocubo kardiomioaptija se nerijetko ne prepozna na vrijeme. Mnoge studije definisu kriterijume,
kojima se poboljšava sensitivnost i specifičnost u diferencijalnoj dijagnostici ova dva potpuno različita patološka entiteta. Obično, elevacija ST segmenta ima nižu voltazu nego u
AIM, te nije pracena tkv. “slikom u ogledalu”. Skorašnje studije ukazuju na višu voltazu u
odvodima V4-V6, nego u V1-V3, kao i na odsustvo “Q zubca”. Nadalje, postoji diskrepanca izmedju vrijednosti Troponina T i obimnosti EKG promjena. Značaj pravovremene
dijagnoze utiče na ispravan tretman i prognozu.
Zaključak: Ljekari u kliničkoj praksi, naročito u koronarnim jedinicama, bi trebalo da
misle i na Takocubo kardiomiopatije kod pacijenata sa anginoznim bolovima u grudima,
naročito ukoliko se radi o ženama u poznim godinama, koje su bile izložene emocionalnom ili fizičkom stresu. Iako, napomenute EKG i ehokardiografske promjene imaju značajnu ulogu u postavljanju dijagnoze, definitivnu dijagnozu je moguce jedino postaviti
invazivnom kadiološkom dijagnostikom.
88
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
184
KOMPLIKACIJE FIBRINOLITIČKE
TERAPIJE – AKUTNI LERICHE SINDROM
V. Katić1, T. Kovačević-Preradović1, B. Goronja1, V. Vukašinović1, S. Kovačević1,
S. Srdić1, D. Trninić1, M. Kozić1, Z. Janjić1, L. Stajčić2
1
Klinika za kardiovaskularne bolesti, Klinički centar Baja Luka
2
Zavod za radiologiju, Klinički centar Banja Luka
Uvod: Savremeno liječenje akutnog infarkta miokarda sa ST elevacijom podrazumijeva
postizanje rane reperfuzije u što kraćem vremenskom periodu od pojave simptoma, bilo
primjenom fibrinolitičke terapije i/ili primenom urgentne koronarografije.
Metod: Prikazaćemo jednu od rjeđih komplikacija fibrinolitičke terapije. Rezultati: Pacijent K.D. starosti 53 godine, hospitalizovan zbog bola iza grudne kosti; prije 6 godina
preležao infarkt miokarda kada je rađena PCI sa implantacijom stenta. Faktori rizika za
koronarnu bolest: hipertenzija, gojaznost, hereditet. Klinički na prijemu svjestan, afebrilan, lagano dispnoičan, blijed, preznojen; na plućima normalan disajni šum, akcija srca
ritmična, bez šuma; RR 140/100mmHg. Elektrokardiografski: sinus ritam, fr: 90/min,
elevacija ST segmenta u D2, D3, aVF, depresija ST segmenta u D1, aVL, V2-V6. Transtoraksnom ehokardiografijom se registruje hipokinezija inferoposteroirnog zida. Ordinirana fibrinolitička terapija (Streptokinaza) tokom koje se na monitoru registruju pojedinačne VES, SVES. 40-tak minuta nakon davanja Streptokinaze pacijent se žali na mučninu,
povraća, nakon čega na trenutak gubi svijest, krivi lijevi ugao usne, spušta lijevi kapak,
ukočena lijeva ruka. Ubrzo dolazi svijesti, a potom se na monitoru verifikuju: u 2 navrata
VF (defibriliran sa DC 300J 1x, te spoljna masaža), fibrilacija atrija, idioventrikularni
ritam, učestale VES. Bol u grudima popušta, ali se pacijent žali na bolove i osjećaj težine
u nogama; prvo dolazi do gubitka senzibiliteta, a nakon toga i motorike. Tenzija je nemjerljiva, oba donja ekstremiteta su blijeda, hladna, bez palpabilnih pulseva. Konsultovan
neurolog, a potom se i uradi KT aortografija kojom se nađe tromboza distalnog dijela
abdominalne aorte i obje ilijačne arterije. Pacijent premješten u Kliniku za vaskularnu
hirurgiju radi nastavka liječenja.
Zaključak: Trombolitički lijekovi nose značajan procenat ozbiljnih komplikacija, zbog
čega je važno pridržavati se preporuka o indikacijama i kontraindikacijama pri njihovoj
primjeni.
89
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
185
CORRELATION BETWEEN LEFT VENTRICULAR DIASTOLIC
DYSFUNCTION, PULMONARY HYPERTENSION AND
SURVIVAL IN PATIENTS WITH SEVERE AORTIC STENOSIS
S. Lončar, B. Ronen, L. Chaim, G. Dan,
Hadassah-Hebrew University Medical Center, Jerusalem, Israel
Introduction: The prevalence of severe pulmonary hypertension (PHT) in patients with
severe aortic valve stenosis (AS) is reported up to 30%. Possible mechanism of PHT in
these patients includes concomitant mitral valve disease, poor LV systolic function, and/or
underlying primary pulmonary disease. The role of LV diastolic dysfunction in these settings is less clear. We hypothesized that LV diastolic dysfunction in severe AS is associated with PHT and might influence prognosis.
Methods: In the retrospective cohort of patients with severe AS screened in our echocardiographic database (2008 to 2009), diastolic parameters were evaluated. A correlation
between left ventricular diastolic parameters and PHT was analysed. PHT was defined as
tricuspid valve gradient > 35 mmHg. Accordingly patients were divided in two groups:
with (PHTg) and without (non-PHTg) PHT. Patients with more than moderate mitral valve regurgitation and severely reduced left ventricular systolic dysfunction were excluded.
Results: Of 129 pts with severe AS 65 (45%) had PHT. Mitral valve E/A ratio was higher
in PHTg compared to non-PHTg (1.48 vs. 1.00 respectively, p<0.0001). Deceleration
time was longer in non-PHTg (253 ms vs. 211 ms in PHTg, p<0.005). Statistically significant, positive linear correlation existed between MV E/E’ ratio and tricuspid valve gradient (R=0.75, p<0.001). Kaplan–Meier analysis revealed that tricuspid valve gradient less
than 35 mmHg (n=64) was associated with a better survival (P=0.018).
90
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
Conclusion: Prevalence of pulmonary hypertension is high in patients with severe AS.
Significant positive linear correlation exists between PHT and LV diastolic dysfunction
parameters. These findings suggest that LV diastolic dysfunction in patients with severe
AS can contribute to development of PHT and consequent worse outcome.
186
INFEKTIVNI ENDOKARDITIS KOD PACIJENTA SA
UROĐENIM ASD I UGRAĐENIM PACE MACER
S. Kešelj, B. Todorović, G. Jokić, D. Mandić
Uvod: Infektivni endokarditis predstavlja ozbiljnu bolest sa lošom prognozom i visokom
smrtnošću. Najčešći predisponirajući činioci za nastanak IE su: reumatske bolesti zalistaka, kongenitalne bolesti srca, ugradnja vještačkih srčanih zalistaka, ugradnja elektroda
pejsmekera.
Prikaz slučaja: Muškarac star 37 godina je primljen u Intezivnu njegu zbog zamora,
malaksalosti, povišene TT do 40 C , koja traje oko 5-6 dana pred prijem.
Bolesniku prije 2 decenije urađena sutura ASD uz rekonstrukciju prednjeg kuspisa mitralnog zalistka. Tada je registrovan AV blok III stepena zbog čega je ugrađen stalni pejsmeker mod DDDR. U više navrata mijenjan generator, poslednji put prije 3 godine.
Objektivno po prijemu svjestan, orijentisan, febrilan 39,8C, u miru eupnoičan, pokretan.Glava i vrat:nalaz uredan. Nad plućima normalan disajni šum. Akcija srca ritmična,
ubrzana, tonovi jasni, sistolni šum nad iktsuom RR 110/70mmHg fr oko 100/min. Abdo91
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
men mekan, palpatorno nije bolno osjetljiv, bez organomegalije. Ekstremiteti bez edema,
deformiteta periferne pulzacije palpabilne. EKG je pokazao urednu kapturu vještačkog
vodiča ritma, frekvencije oko 100/min. Sedimentacija artirocita je bila ubrzana 70/110, a
hemokulture pozitivna, izolovan je Staphylococcus epidermidis. Transtoraksni ehokardiografski pregled je pokazao voluminozne kuspise mitralne valvule koji su bili zadebljani
sa prolapsom PMK i značajnom MR 3+ usmjerenom prema lateralnom zidu L.P.Na PMK
pri bazi (moguće na mjestu ranijeg rascjepa/ uočava se više mekotkivnih formacija. U
desnim srčanim šupljinama se vide tri elektrode.dvije elektrode su tanjeg hiperehogenog
odjeka, jedna u desnoj pretkomori, a druga u desnoj komori bez vidljivih vegetacija.Treća
elektroda se pruža krozdesnu pretkomoru i komoru, ide do vrha srca , izrazito neravna,
hiperehogenih struktura, a ispod kuspisa trikuspidalne valvulae sa pretkomorske strane
vidljive 2 mekane vegetacije i treća vegetacija 28x20mm flotira u lumen desne komore uz
minimalnu trikuspisnu regurgitaciju. Lijeva komora je bila dimenzija 58,39 mm, istisna
frakcija procjenjena na 50%, bez segm. ispada u kinetici. Započeta je antibiotska th
/Vankogal 2x1,0 gr i.v. i Garamycin 3x80 mg i.v. , a na prijemjenjenu th subjektivno bolje,
febrilnost se održavala do 38C. Nakon toga je bolesnik premješen u kardiohiruršku ustanovu gdje je urađena operacija/ redo substitutio v. mitralis cum st. jude mechanical prothesis no33 et substitutio v. tricuspidalis cum st. jude tissue valvae no33.extirapatio pace
macer cum electrodae.implantatio dddr pace macer epicardial electrodae.Operacija i
postoperatvni tok protekli uredno. Pacijent na redovnom kontrolama kardiologa bez značajnijih subjektivnih tegoba, afebrilan, kardijalno i ritmički stabilan.
Zaključak: TEE je nezaobilazna metoda u detekciji infektivnog endokarditisa. Liječenje
zasnovano na kliničkom praćenju bolesnika, rezultatima mikrobiološkog pregleda, ehoakrdiografskim pregledima srca, uključivanje kardiohirurga u kombinaciji sa antimikrobnom terapijom značajno poboljšava preživljavanje bolesnika sa IE.
92
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
187
HIRURGIJA U INFEKTIVNOM ENDOKARDITISU –
„EMERGENCY“ VS. „URGENCY“
T. Kovačević-Preradović1, V. Katić1, A. Lazarević2, S. Srdić1, D. Trninić1,
M. Kozić1, Z. Janjić1, J. Vidović3, P. Kovačević3
1
Klinika za kardiovaskularne bolesti, Klinički centar Baja Luka
2
Specijalistička ordinacija „Cardio“, Banja Luka
3
Služba za intenzivnu medicinu, Klinički centar Banja Luka
Uvod: Hirurško liječenje se koristi kod oko polovine pacijenata sa infektivnim endokarditisom (IE) zbog ozbiljnih komplikacija. Identifikacija pacijenata koji zahtijevaju rani
hirurški pristup liječenja je često teška.
Metode: Prikaz tri pacijenta sa IE liječena u našoj ustanovi.
Rezultati: Pacijentica N.C., 49 godina, na programu hronične hemodijalize, primljena
zbog febrilnog stanja i hipotenzije. Na prijemu subfebrilna, nad plućima zastoje promjene; grub dijastolni šum nad aortnim ušćem; hepatomegalija. Iz laboratorije: SE 44/1h,
CRP 57,6, fibrinogen 4,0, prokalcitonin 5,15, Le 11,2. Hemokultura: Enterococcus faecalis; uključena antibiotska terapija prema antibiogramu. Transtoraksna ehokardiografija
(TTE): vegetacija na aortnoj valvuli, perforacija nekoronarnog kuspisa i aortna regurgitacija teškog stepena. Indikovana hitna hirurška intervencija.
Pacijent V.S., 32 godine, primljen zbog febrilnog stanja. Pacijent operisao Tetralogiju
Fallot prije 17 godina; 2003. zbog endokarditisa aortne valvule implantirana mehanička
vještačka valvula; 2005. zbog AV bloka 2. stepena ugrađen pejsmejker. Klinički pacijent
febrilan, sa početnim zastojnim promjenama na plućima; Prokalcitonin 0.316ng/mL
(<0.50ng/mL nizak rizik za jaku sepsu). TTE: vegetacija na mehaničkoj valvuli i teška
aortna insuficijencija, te vegetacija na atrijalnoj elektrodi pejsmejkera. Hemokultura:
Enterococcus; uključena dvojna antibiotska terapija prema antibiogramu. Indikovana
hitna kardiohirurgija.
Pacijent M.M., 66 godina, liječen 3 sedmice zbog septičnog stanja. Klinički na prijemu
afebrilan, nad plućima obostrano bazalno zastoj; sistolni šum nad cijelim prekordijumom.
Iz laboratorije: SE 125, CRP 73,6, prokalcitonin 0,06ng/L; Hemokultura: Streptococcus
iz grupe Viridans. TTE: na prednjem mitralnom kuspisu vegetacija vel. 10x15mm; teška
MR; suspektna mikroperforacija prednjeg kuspisa. TEE: dvije vegetacije na prednjem
mitralnom kuspisu, perforacija kuspisa; teška MR.
Zaključak: U određenim slučajevima IE hirurgija mora biti neodložna – „emergency“
(unutar 24 sata) ili hitna – „urgency“ (unutar nekoliko dana), nezavisno od dužine trajanja antibiotske terapije. Nekada je hirurgiju moguće odgoditi za 1-2 nedelje trajanja antibiotske terapije pod strogim kliničkim i ehokardiografski nadzorom.
93
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
188
PRIMJENA FIBRINOLITIČKE TERAPIJE KOD MASIVNE
PLUĆNE TROMBOEMBOLIJE U RANOM
POSTOPERATIVNOM TOKU
L. Vasiljević Bukejlović1, O. Nikolić2, M. Blagojević3, D. Panzalović4, S. Stojković5,
R. Bambulović Petrović6
1,2,3,6
Opšta bolnica „Sveti apostol Luka“ Doboj, Interno odjeljenje; 4Opšta bolnica „Sveti apostol Luka“Doboj,
Hirurško odjeljenje; 5Klinika za kardiovaskularne bolesti UKC Banja Luka
Uvod: Plućna tromboembolija je opstrukcija plućne arterijske cirkulacije embolusom koji
je najčešće tromb porijekla vena donjih ekstremiteta i karlice. Masivna plućna embolija je
najčešće fatalno stanje ukoliko se pravovremeno ne primjeni terapija (tromboliza ili
embolektomija).
Prikaz slučaja: Bolesnica L.M. stara 55 godina hospitalizovana je u Koronarnu jedinicu
našeg odjeljenja kao premještaj sa Hirurškog odjeljenja gdje je bolesnici učinjena laparoskopska holecistektomija. Zbog subjektivnih tegoba i EKG slike S1Q3T3 i postavljene
sumnje na akutnu plućnu tromboemboliju učini se urgentna transtorakalna ehokardiografija koja pokaze postojanje trombnih masa u desnoj pretkomori i desnoj komori (tromb u
tranzitu) uz dilatirane desne srcane šupljine (RV 32 mm). Iako je rani postoperativni tok
kontraindikacije za ovu vrstu terapije, zbog vitalne ugroženosti bolesnice (šokni index
1,57) ordinirana fibrinolitička terapija STK 1 500 000 i.j. po sporom protokolu. Tokom
ordiniranja terapija praćena KS na 2h a potom na 4 h uz pracenje APTT na 6h, bolesnica
hemodinamski stabilna. Tokom ordiniranja fibrinolitika javi se krvarenje na mjestu postavljenog drena i mjestu incizije koje se previje i prati. Po isteku terapije učinjena kontrolna
ehokardiografija koja ne pokaže postojanje prethodno verifikovanih trombnih masa u
desnom srcu uz rezoluciju desne komore (RV 26 mm). Učinjen ultrasonografski pregled
abdomena-bez kolekcija tečnosti u abdomenu. Po isteku fibrinolitičke terapija započeta
kontinuirana terapija nefrakcionisanim Heparinom 25 000 i.j. (APTT 48) ali se ista obustavi zbog pada u krvnoj slici i pojave pojačanog krvarenja na mjestu drena i inciziji. Istog
dana učinjen kontrolni ultrasonografski pregled abdomena koji pokaze postojanje tečnih
kolekcija u abdomenu. Bolesnica hemodinamski nestabilna, tahikardna, hipotenzivna te se
ordiniraju transfuzije depl.Erc i svježe smrznute plazme i bolesnica premjesti na Hirurško
odjeljenje radi nastavka liječenja gdje se ucini laparatomija i hiruško zbrinjavanje krvarenja. Pacijentkinja dalje tretirana niskomolekularnim heparinom i acetilsalicilnom kiselinom te antikoagulantnom terapijom 6 mjeseci.
Zaključak: U slučaju masivne plućne embolije kod vitalno ugroženih bolesnika apsolutna
kontraindikacija za primjenu trombolitičke terapije se može shvatiti kao relativna. Primjena trombolitičke terapije u konkretnom slučaju dovela je do izlječenja bolesnice.
94
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
190
THE EFFECT OF RESVERATROL ON THE HUMAN
UMBILICAL VEIN
D. Protić1, R. Novaković1, S. Spremović-Rađenović2, V. Kanjuh3, N. Radunović2,
A. Lazarević4, H. Heinle5, Lj. Gojkovic-Bukarica1
1Institute of Clinical pharmacology and Pharmacology and toxicology, Medical School, University of Belgrade,
Serbia;2Institute for Gynecology and Obstetrics, Clinical Center of Serbia, Belgrade, Serbia;3Serbian Academy
of Sciences and Arts;4CARDIO” Internal Medicine Outpatient Clinic, Banja Luka, Republic of Srpska;5Institute
of Physiology, Medical Faculty Tuebingen, Germany
Introduction: Resveratrol induces vasorelaxation through both endothelium-dependent
and -independent mechanisms. The effect of resveratrol on human umbilical vein (HUV)
is not known. Therefore, the aim of our study was to define the role of K+ channel in the
vasodilatation of HUV induced by resveratrol.
Materials and Methods: Serotonin (5-HT) or 100 mM K+ were used for precontraction of
the HUV without endothelium. The cumulative concentration-response curves were obtained by adding increasing concentrations (1-100 μM) of resveratrol. K+-channel inhibitors
were added in the bath before resveratrol in order to tested the role of vascular K+ channels in its effect.
Results: Resveratrol induced concentration-dependent vasodilatation (EC50 = 16.5 μM). A
selective blocker of KATP channels, glibenclamide (10 μM) and 4-aminopiridine (4-AP, 1
mM), a blocker KV channels, induced significant shift to the right (P < 0.05) of the concentration-response curves for resveratrol. Tetraethylamonium (TEA, 10 μM), which
predominantly inhibits KCa channels and barium-chloride (BaCl2, 1 mM), a blocker of Kir
channels, antagonized the response to resveratrol. The high concentration of resveratrol
(> 30 μM) relaxed HUV bathed by a medium containing 100 mM K+, with maximum response of 94 % and EC50 of 47 μM, P < 0.05).
Conclusions: Results suggest that resveratrol induced endothelium-independent
vasorelaxation of HUV. The glibenclamide-, 4-AP, TEA- and BaCl2-sensitive K+ channels
are involved in resveratrol vasodilatatory effect. It seems that resveratrol has additional
K+-channel independent mechanism of action.
Funding: Our work has been supported by Scientific Research Grant (TR31020) from the
Ministry of Science (Serbia).
95
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
БАРОРЕЦЕПТОРНА СТИМУЛАЦИЈА У ТРЕТМАНУ
РЕЗИСТЕНТНЕ АРТЕРИЈСКЕ ХИПЕРТЕНЗИЈЕ
З. Мехмедбеговић, А. Аранђеловић, М. Недељковић
Клинички Центар Србије, Клиника за кардиологију, Београд.
Артеријска хипертензија представља велики проблем јавног здравља широм света.
Тренутно, више од милијарду људи имају хипертензију а процењује се да би број
могао да премаши 1,5 милијарди до 2025. Антихипертензивна терапија је обезбедила лекове који ефикасно снижавају крвни притисак и значајно доприносе смањењу нежељених кардиоваскуларних догађаја. Међутим, показало се, да упркос правилној употреби неколико антихипертензивних агената, крвни притисак и даље
неконтролисан у малом проценту пацијената са артеријском хипертензијом (5% 15%). Ова подгрупа пацијената болује од рефракторне, тешко контролисане, или
резистентне хипертензије (како се назива у последње време). То је разлог зашто
интервентни третман хипертензије, који је употребљлен још средином 20. века и
напуштен после тога, се поново распламсао и стекао интензиван научни интерес.
Конкретно, каротидна барорецепторна стимулација и симпатична денервација
бубрега, су два приступа који су тестирани током последње деценије за лечење
резистентне хипертензије са обећавајућим прелиминарним резултатима. Интервентна активација каротидних барореептора је привлачана идеја за третман
резистентне хипертензије већ неколико деценија, али њена клиничка примена је
остала клинички неприменљива и циљ за будућност. Тек од недавно, са дубоким
разумевањем комплексне анатомије и патофизиологије аутономних рефлексних
кругова, у комбинацији са акумулацијом релевантних експерименталних и клиничких
података код животиња и код људи, све је то дозволило развој ефикаснијег и надасве обећавајућег приступа. Заиста, садашњи подаци показују да је могуће одржавње ефекта почетног смањења крвног притиска кроз ресетовање барорецептора, а
такође и технички дефицити су сведени на минимум, са мањом учесталошћу
нежељених догађаја. Поред тога, резултати из клиничке примене новог имплантабилног уређаја (Рхеос) који врши каротидну барорецептору стимулацију, показују
да уређај доводи до сигурног и ефикасног смањења крвног притиска, али дуже
искуство је потребно пре његове интеграције у свакодневној клиничкој пракси. Док
се гомилају докази који указују да каротидна барорецепторна стимулација има и
своје предности поред самог смањења крвног притиска, даље истраживање је
потребно како би се проценио читав спектар корисних ефеката и потенцијалних
опасности, пре доношења сигурних закључака.
96
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
CARDIAC REPAIR FOLLOWING APPLICATION OF IN VIVO
RHUG-CSF PRIMED AND EX VIVO PROCESSED AUTOLOGOUS
BONE MARROW CELLS
1
B. Balint1,2, V. Kanjuh3, S. Obradovic4, M. Todorovic5,6 S. Rafajlovski4
Institute for Medical Research, University of Belgrade, Serbia; 2Institute for Transfusiology and Hemobiology of MMA,
Belgrade, Serbia; 3Serbian Academy of Sciences and Arts, Belgrade, Serbia; 4Clinic of Emergency Medicine of MMA,
Belgrade, Serbia; 5Clinic for Hematology, Clinical Center of Serbia, Belgrade, Serbia; 6 Faculty of Medicine, University
of Belgrade, Serbia.
Stem cells (SCs) could be defined as cells capable for self-renewal, with extensive proliferative capacity and potential to differentiate into all blood or several somatic cells - such
as osteocytes, chondrocytes, hepatocytes, cardiomyocytes. Thus, SCs can be potentially
used for treatment of cardiac infarction or myocardial malfunction, diabetes, liver or neurological and other disorders that require regenerative medicine. Since 2003, in the Center for Regenerative Medicine of MMA a total of 68 patients with ischemic heart diseases
and liver disorder were treated by autologous SCs.
The aim of this study was to evaluate the efficacy of SC treatment after myocardial infarction, as well as the effects of single in vivo granulocyte colony stimulating factor (rHuGCSF) administration on bone marrow (BM) prior to harvesting (rHuG-CSF-activated
BM). The main criteria for patient selection were: the first ST elevation myocardial infarction; age  70 years; successful primary percutaneous coronary intervention within 24
hours; left ventricle ejection fraction (LVEF)  41%. Infarction size (percentage of left
ventricle) were similar in all patients. The main exclusion criteria were presence of other
severe disease, any pre-infarction significant heart damage, allergy to aspirin or resistance to clopidogrel. Patients were treated in accordance with good clinical practice and had
the acceptance for the use of SC-protocol from the Ethical Committee of MMA.
Twenty-four hours before harvesting, patients 6-8 g/kg rHuG-CSF received (rHuG-CSFactivated group). Cells were collected by multiple aspirations and filtered (to remove of
tissue particles or aggregates). Afterward harvested cells were processed (Cobe-Spectra,
TerumoBCT, USA) and resuspended in serum-free culture medium up to optimized hematocrit. Mononuclear cells (MNCs) were administered as an intracoronary infusion (across
catheter) or intramyocardial injection. The target dose of collected marrow was 30062
mL and the final MNC volume was 406 mL (cardiology) or 154 mL (coronary bypass).
The applied MNC count was 9.4±6108 in average and cell viability was 98.2%. In rHuGCSF-activated BM vs. steady state BM setting, both CD34 (2.2% vs. 1.3%) and
CD34/CD90 cell compartment (1.6% vs. 2.8%) was higher.
In conclusion, differences between six months post-infarction LVEF values in rHuG-CSFactivated BM vs. steady state BM groups were superior (43.8±3 vs. 37.0±9). Reduction of
baseline vs. six months infarction size was also better in rHuG-CSF-activated BM group
(35.6±8.0% vs. 25.2±8.6%). However, further follow-up will show the efficacy of this
therapy to prevent negative remodeling of left ventricle and potential late adverse events
(arrhythmogenity and restenosis).
97
Zbornik radova i sažetaka Trećeg kongresa kardiologa Republike Srpske
sa međunarodnim učešćem
The Proceedings of the Third Congress of the Republic of Srpska Society of Cardiology
With International Participation
98
Download

Zbornik radova