T.C.
ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI
DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENE MÜDÜRLÜĞÜ
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
2013-2023
İÇİNDEKİLER
1.
Giriş…………………………………………………………………………………………………………………..
1.1
.Doğal Alanlar, Yöre İnsanının Geleneksel Hayatı, Kırsal Kalkınma, Sürdürülebilir Turizm…1
1.2.
Doğal Alanlar ve Sürdürülebilir Kalkınma………………………………………………………………….…. 1-3
1.3.
Sürdürülebilir Doğa Turizmi………………………………………………………………………………..….
1.4.
Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi………………………………………………………………. 5-7
2.
Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişimine İlişkin Çalışmalar ………………………………………………7
2.1.
Kaynak Analizi …………………………………………………………………………………………………
7
2.1.1.
Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar……………………………………………………………….
8-10
2.2.
Turizm Potansiyeli ……………………………………………………………………………………………..
10-15
2.3.
Taşıma Kapasitesi ………………………………………………………………………………………………
15-16
2.3.1.
Taşıma Kapasitesinin Elemanları …………………………………………………………………………
16-18
3.
İlgi Grubu Analizi ve Yerel Organizasyon Oluşturulması………………………………………………18
3.1.
İlgi Grupları / Paydaşlar ……………………………………………………………………………………….
18
3.2.
İlgi Grubu Kategorileri ………………………………………………………………………………………..
18
3.3.
İlgi Grubu Analizi
18-19
3.4.
Toplum Temelli Yaklaşım ……………………………………………………………………………………
19
3.5.
Yerel Organizasyon Oluşturulması …………………………………………………………………………..
20
3.6.
Tarihçe ………………………………………………………………………………………………………
20
3.6.1.
İlimizin Tarihçesi ……………………………………………………………………………………….
20-23
3.6.2.
Eskişehir’in Yunanlılar Tarafından İşgal Edilmesi ve Gelişen Olaylar ………………………………..24-25
3.7.
Eskişehir İlinin Genel Özellikleri ………………………………………………………………………… .
26
3.7.1.
İlin Jeomorfolojik Özellikleri ………………………………………………………………………….
26-28
3.7.2.
Jeolojik Özellikler ……………………………………………………………………………………..
28-29
3.7.3.
İklim Özellikleri ………………………………………………………………………………………
29
3.7.4.
Hidrografya ……………………………………………………………………………………………
30
3.7.5.
Toprak Özellikleri …………………………………………………………………………………….
30
3.7.6.
Arazi Varlığı ………………………………………………………………………………………….
31
3.7.7.
Orman Varlığı ………………………………………………………………………………………….
32
………………………………………………………………………………………….
1
3-5
3.7.8.
Flora – Fauna ve Hassas Yöreler ……………………………………………………………………………………. 32-34
3.7.9.
Yerleşim Alanı ve Nüfus ……………………………………………………………………………………………….. 34-36
3.7.10 Tarım ve Hayvancılık ………………………………………………………………………………………………………… 36-37
3.7.11.Sanayi ve Teknoloji…………………………………………………………………………………………………………… 37-38
3.7.12.Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama…………………………………………………………
39-40
3.7.13.Madencilik……………………………………………………………………………………………………
40-41
3.7.14.Enerji………………………………………………………………………………………………………….
41
3.8.
41
İlgi Grubu ve Paydaş Analizi…………………………………………………………………………………
4.
Eskişehirin Doğa Turizm Arzı ………………………………………………………………………………….
42
4.1.
Eskişehirin Doğa Turizmi Değerleri ……………………………………………………………………….
42-43
4.2. Eskişehir İlinin Doğa Turizmi (Arz) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi ……………………… 43-51
4.3.
5.
Eskişehir İli ve İlçelerinin Öne Çıkan Doğa Turizmi Değerleri Matrisi …………………………
51-54
Seçkin ve Yüksek Değer Taşıyan Alanların Değ. Ve Potansiyelini Gel. İmkalarının Ort. Kon. İliş. Analizler
5.1.
Merkez İlçe ( Odunpazarı ve Tepebaşı)……………………………………………………………………….
54-63
5.2.
Mihalıççık İlçesi ……………………………………………………………………………………………..
63-72
5.3.
Sivrihisar İlçesi …………………………………………………………………………………………
72-80
5.4.
Çifteler İlçesi …………………………………………………………………………………………………
81-82
6.
Doğa Yürüyüş Rotaları………………………………………………………………………………………………. 82
6.1.
Frig Vadisi Yürüyüş Yolu………………………………………………………………………………………
82
6.2.
Avlakkaya-Muttalip Rotas(19 km) ……………………………………………………………………………
83
6.3.
Başören Orman Deposu-Karacaören Orman Deposu Rotası(21.00 km)…………………………… 83-84
6.4.
Bozaniç-Dağküplü Rotası 14,20 km………………………………………………………………………………
84-85
6.5.
Bozaniç yayla yolu-Çukurca-Dağküplü Rotası 14.00 km…………………………………………………
85-86
6.6.
Bozaniç Yayla Yolu-Tandır-Kozlu-Dağküplü Rotası 14.30 km…………………………………………… 86
6.7.
Bozdağ-Dağküplü Rotası 20,90 km………………………………………………………………………………
6.8.
Bozdağ Tırmanış Rotası 4,00-8,00 km………………………………………………………………………….. . 88
6.9.
Büyükyayla-Yazılıkaya Rotası 23,40 km……………………………………………………………………….. . 89
6.10.
Çatalçam-Dağküplü Rotası 12,70 km……………………………………………………………………………
90
6.11.
Kent Ormanı Rotası 8,5 km……………………………………………………………………………………..
91
87
6.12.
Dağ Bisiklet Rotaları…………………………………………………………………………………………….
92
6.12.1-Eskişehir-Bozaniç-Sarıcakaya-Eskişehir 85,40 km……………………………………………………………
92
7- Eskişehir İli Kamp Alanları…………………………………………………………………………………………
93
7.1.Akçeşme Bölgesi Yazılıkaya Köyü-Han İlçesi………………………………………………………………….
93
7.2-.Avlakkaya Bölgesi-Mihalgazi İlçesi………………………………………………………………………………
94-96
7.3.Karaören Göleti Büyükyayla Köyü-Kırka- Seyitgazi İlçesi………………………………………………
96
7.4.Yapıldak Göleti Yapıldak Köyü-Seyitgazi İlçesi………………………………………………………………... 97
8- Kaya Tırmanış Alanları……………………………………………………………………………………………….
98
8.1.Sivrihisar Kayalıkları(Balkaya, Sinekli kaya vb.)………………………………………………………………… 98-100
8.2.Kızılinler Kayalıkları (Merkez İlçe)……………………………………………………………………………
9- Eskişehir İli Sürdürülebilir Doğa Turizmi Stratejileri……………………………………………………………
101-102
102
9.1.Geliştirme Stratejisi……………………………………………………………………………………………….
102
9.2. Pazarlama Stratejisi………………………………………………………………………………………………..
103
9.3. Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi……………………………………………………………………………………….
103
9.4. İzleme ve Değerlendirme Eylem Tablosu…………………………………………………………………………
103-107
YARARLANILAN KAYNAKLAR………………………………………………………………………………..
ONAY SAYFASI……………………………………………………………………………………………………
108
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
1-GİRİŞ
1.1 DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL
KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ESKİŞEHİR
VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ
Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve
sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile
beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için
kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda
veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de
görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif
ilişkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline
alan kişi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Doğa Koruma ve Milli Parklar
Genel Müdürlüğü taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü
olması doğru bir harekettir.
Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar korunan alanlar, doğal alanlar,
kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile
algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz
tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif çevre duyarlı
turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın
korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar,
korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların
giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların
kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında
anahtar bir kelime haline gelmiştir.
Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir
bakış açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden
biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde
bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına
fayda sağlayacağı unutulmamalıdır.
1
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
1.2 DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA
1980’li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) çevre
konularına ilişkin çalışmaları giderek artan bir etki yaratmıştır. Dünya Çevre Kalkınma
Komisyonu’nun 1987 yılında tamamladığı çalışmalar sonunda “ortak geleceğimiz” adlı bir
rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok
farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmış olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip
olduğu
kaynakların
sürdürülebilir
olduğuna
değinilmiştir.
Raporda
ortaya
konan
“sürdürülebilir kalkınma” kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu
ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne
dayanmaktadır.
Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir.
Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım
toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaşayan yöre
halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise
kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen
seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iş
gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaşam kalitelerini yükseltmek için
ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya
her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır.
Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin
beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının
anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının
varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır.
Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı,
turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta
enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacaktır.
Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve
Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar şu şekilde
açıklanabilir; Kırsal alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla
ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan
2
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
yerleşimlerinin var olduğu alanları “kırsal alan” olarak tanımlayabiliriz.
Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları
ekonomik, toplumsal ve kültürel koşulları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabaların devletin
bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle
kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma
süreci şeklinde tanımlanmıştır.
Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme işi olup kırsal alan,
toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili
planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum
istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar,
beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler,
sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke
planları ile bir bütünlük sağlamalıdır.
Sürdürülebilir
kalkınma:
ekolojik,
ekonomik
ve
sosyo-kültürel
kaynakların
sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel
sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır.
Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır.
Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır. 2005 yılında Fransız
vatandaşları tatillerinin %52’sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26’sı
evlerinde geçirdiklerini ve %9’luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını
ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler.
Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı
koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili
hususlardır.
1.3 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ
Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir
kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile
bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen
yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup genişleterek karşılanması
amaçlanmaktadır.
3
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli
ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik
süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir.
Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü’nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm
gelişimi;
Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı,
Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli,
Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun
vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır.
Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri;
a. Biyolojik çeşitliliğin korunması,
b. Ekonomik tutarlılık,
c. Kültürel zenginlik,
d. Yöre halkının refahı,
e. İstihdam kalitesi,
f. Sosyal eşitlik,
g. Ziyaretçi memnuniyeti,
h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması,
i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu,
j. Fiziki bütünlük,
k. Kaynakların etkin kullanımı,
l. Çevre temizliğidir.
Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm
arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir.
Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan
alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileşendir.
Aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve
insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve
kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının “sürdürülebilir
kırsal kalkınma” ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur.
4
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme
eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur.
Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, eko turizm gibi doğayla ilgili
turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin
talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması
yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin
flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere
daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur.
Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki,
turizm eşiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların
çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir.
Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin
arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm
sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra
ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve
uygulanması gibi hedeflere de ulaşılabilmektedir.
En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş
kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve
izlenmesi de gereklidir.
Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan
olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir.
İşte bu nedenle bu çalışmaya “SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME
(MASTER) PLANI” çalışmasına ihtiyaç duyulmuştur.
1.4 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ,
Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm
söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır.
Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark
şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır.
Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı
katılımcı olamamaktadır.
Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir.
5
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı
kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması
için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre
halkının becerilerini, bilgisini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının,
yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır.
-Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur.
Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu
durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin
yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir.
-Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır, söz konusu
gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da
sorumluluk alacaklardır.
-Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa,
doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır.
-Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı
olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda
turizmin temel kaynağı olmaktadır.
- Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı’nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde
doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına
dayandırılmasına esas olmalıdır.
- Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı’nda turizm doğayı koruma, kırsal
kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele
alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde
sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir
yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler
ortaya konmalıdır.
-Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu
doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de
önemlidir.
-Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre
6
yönlendirilir. Bir alanın turizm
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluşturması için gerçekçi
beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm
değeri içermeyebilir.
Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas
tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek
olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma
kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır.
-Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa
ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının
etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi
gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık
olacaktır.
-Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır.
-Pazarlama stratejisi de Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı’nın bir parçası
olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-Pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar
içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu
stratejide yer almalıdır.
-Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete
açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu
rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaşımdır.
-İyi tanımlanmış amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe,
mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı
hazırlamak gereklidir.
-Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı: madem ki doğa gibi hassas bir sistemde
çalışılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı
lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin
kontrolü için izleme programı da olmalıdır.
Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi
(iyileştirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değişimlerin takibi için çok gereklidir.
7
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere
ulaşmakgaranti edildiği takdirde teşvik edilmelidir.
2-SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR
2.1 KAYNAK ANALİZİ
Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip
olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu
kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir.
Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için
önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği
durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma
özelliğini kaybedecektir.
Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna
bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir.
2.1.1 Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar
a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu
kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi
turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir.
Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz
manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici
olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin
penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk
amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir.
Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması
Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı
kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları
gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir.
Bazıları ise
sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir.
Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur.
Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır.
İklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı
8
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı
mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır.
Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm
planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter
çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile
tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır.
b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara
benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar,
turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi
konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa
korumaya verilen destek artacaktır.
c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin
bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok
farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması
mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik
unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma
isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır.
Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı
kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya
koymanın yanı sıra turizm gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu,
donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı
olamayacaktır.
Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir.
Kaynak hali hazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi
için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir.
-
Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının
sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir.
-
İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep
telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri
içermektedir.
9
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
-
Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir.
- Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji
kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike
içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır.
-
Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin
sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır.
-
Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı
atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir.
-
Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir.
-
Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli
olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok
önemlidir.
-
Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır.
İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm
gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi
nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır.
İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir;
-
Yöre halkının nüfusu,
-
Göç vb. eğilimler,
-
Demografik yapı,
-
Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik,
geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı,
-
Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme,
-
Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim,
-
Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini
içeren sosyal yapı,
-
Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal
kaynaklar ve yönetimleri,
-
Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri,
yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait
olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir,
10
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
-
Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma
sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri,
sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili
olabilmektedir.
Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi
oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut
kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim
sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir
vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini
sağlayacaktır.
2.2 TURİZM POTANSİYELİ
Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli
içermezler;
- Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir.
Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler,
- Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde
bulunurlar,
- Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi
girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır,
Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm
potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya
konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı
olmayacaktır.
Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği
için bir talebi karşılaması lüzumludur.
Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken
değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm
potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir.
Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle
veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde
çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır.
11
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Turizm potansiyeli için “turizm talebi” incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile
yapılabilir;
-
Halen yapılan turizm,
-
Hali hazırdaki turist miktarı,
-
Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar,
-
Ortalama kalma zamanları,
-
Turist profili,
-
Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık,
güneş, vb.)
-
Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile
kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği,
-
Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni,
“Turizm arzı” incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır;
-
İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı
makul müdür?
-
Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara
yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi),
-
Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli)
-
İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu?
-
Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?,
-
Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir?
-
Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu (toprak, asfalt), anayolla
bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler,
hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon
levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları,
-
Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta
iyi-sayısı vb.)
-
Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü)
-
İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü
barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri),
12
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
-
Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü),
-
İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı
mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?),
-
Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara
yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında
böyle bir potansiyel bulunmamakta),
-
İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı,
farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.),
-
Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya
mevsime bağlı),
-
Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı,
-
Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonu, spor, diğer; durumu: kötü-yeterli-iyi),
Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi;
-
doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole
olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz
canlıları, iklim, diğerleri),
-
kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar,
folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.)
-
Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim
düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karakteristik ve geleneksel
özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan
bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet
eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği,
-
Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer),
-
Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji
kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar,
güvenlik sistemleri vd.)
-
İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan
çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor
malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler,
kafe ve restoranlar, atm’ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.)
13
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi;
Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise
alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her
ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir.
Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin
de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman
geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha
yüksek olmaktadır.
Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için;
-
Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük),
-
Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi,
-
Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir.
(Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme ilişkin
veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait veriler
üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır)
-
Turist başına ortalama harcama,
-
Grup hacmi ve düzeni,
-
Turistlerin ağırlıklı yaş grubu,
-
Yaptıkları faaliyetler,
-
Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri,
-
Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri,
-
İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı,
-
Kullanılabilir ilave veriler.
Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il
veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır.
Turizm Arzı:
Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir
turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir.
14
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse
asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama
durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika
yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için
alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır.
-
Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir,
-
Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız
turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir,
-
Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir,
-
Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir,
-
İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri
tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi,
-
Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem
arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz
faktörüdür.
-
Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik
standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve
konukseverlik önemlidir.
-
Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır.
-
Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyen
konaklamada çok önemlidir.
Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada
rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif
kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu
yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında
koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine
bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve
korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir.
15
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ
- Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya
bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve
sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek
ziyaretçi sayısı,
- Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları
tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca
destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin
(örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı,
- Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını
tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl,
ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır.
Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir
planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır.
Taşıma
kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma
kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet
etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca
Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki “sürdürülebilirlik” taşıma kapasitesinin
aşılmaması ile temin edilir.
Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek
tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik
etkisidir.
2.3.1.Taşıma Kapasitesinin Elemanları;
Sosyal Taşıma Kapasitesi,
Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz
etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir.Bu
unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse
kalkınma asla olmaz.
Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun
değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin
ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve
16
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
toplumsal faydalarıdır.
Ekonomik Taşıma Kapasitesi;
Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer
sektörleri de desteklemektedir.
Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel
ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani
temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir.
Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari
turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır.
Ekolojik Taşıma Kapasitesi;
Ekolojik
taşıma
kapasitesi,
ziyaretçilerin/turistlerin
ziyaret
edilen
alandaki
ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır.
Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik
olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır.
İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi;
Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek
ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer
fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine
dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır.
Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır;
-
Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi),
-
Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi,
Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı
liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas
türler,
Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa
koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme
sistemi, izleme sistemi,
Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar,
tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı,
özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin
17
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine
ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve
göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür.
Psikolojik Taşıma Kapasitesi;
Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri
üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi
sayısıdır.
3-İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI
3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR
İlgi grupları, “belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak
fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz
etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar” olarak tanımlanabilirler.
Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve
amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir.
İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya
olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara
ulaşmak için işbirliği yapmalıdır.
Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi
gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur.
3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ
Turizmde ilgi grupları;
-
Yöre halkı, kişiler ve kurumlar,
-
Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri,
-
Bölgesel yetkililer,
-
Ulusal yetkililer,
-
Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar,
taşımacılar,
-
Turizmle ilgili sektörler,
-
Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret
ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler,
-
İşçi sendikaları, dernekler, STK’lar,
18
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
-
Eğitim ile ilgili birimler,
3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ
İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve
uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet
okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır,
sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler
olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı
seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir.
İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının
yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır.
Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının;
-
Genel hedeflerini,
-
Turizmden beklediği faydaları
-
Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır.
Bu süreç; şu adımlardan oluşur;
1. İlgi gruplarının tanımlanması,
2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi,
3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi,
4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün
tahmin edilmesi,
5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi,
6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin
kazanılması,
7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması,
8. Paydaşların bir araya getirilmesi,
9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya
konması,
10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması,
11. Uygulama
(zaman
çizelgesinin
ve
hedeflerin
ortaya
konması,
iletişim
organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.)
12. İzleme ve geri bildirimin yapılması
19
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM
Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı’nın hazırlanmasında toplum temelli
yaklaşım uygulanması neticesinde;
-
Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak,
-
Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve
-
Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür,
Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın
kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre
üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm,
insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir.
3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI
İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa
Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi
ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır.
3.6 TARİHÇE
3.6.1 İlimizin Tarihçesi ;
İlimiz çok eski bir yerleşme merkezidir. Bölgenin ilk yerleşme noktası şimdiki yerin
6 km kuzeyindeki Dorylaion’dur. Tarihinin çok eski olmasından dolayı da Eskişehir adı
verilmiştir. Yapılan arkeolojik çalışmalar sonucu çıkan eserlerin verdiği bilgilerden,
Eskişehir ve yöresinin, M.Ö. 3000 yıllarına kadar varan, eski bir yerleşim yeri olduğu
anlaşılmaktadır.
Anadolu’da M.Ö. 2000 yılında hüküm süren Hititler devrinde de Eskişehir‘in önemi
ve yeri dolayısıyla etilik (Beylik) olduğu görülmektedir.
M.Ö. 1200 yılından sonra Frigler Anadolu’ya girmiş ve Eskişehir bir Frig şehri
olarak Dorylaion adı ile kurulmuştur.
Friglerden sonra şehir Lidyalılar'ın, M.Ö. 546 yılında da Persler'in hakimiyetine
girmiştir.
20
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
M.Ö. 334 yılında İskender’in eline geçen Eskişehir, İskender’ in ölüm tarihi olan
M.Ö. 323 yılına kadar Helenizm dönemini yaşamıştır. Grekler ‘in, Anadolu’ya bu
devirde, kitleler halinde gelip yerleştikleri, tarihi belgelerden anlaşılmıştır.
Resim (1) Yazılı Kaya Anıtı
M.Ö. 190 yılında Romalıların eline geçen Eskişehir, Roma’nın M.S. 395’de ikiye
bölünmesine kadar Roma İmparatorluğu’nun, sonra da Bizanslıların idaresinde
kalmıştır.
Selçuklu Hükümdarı Alparslan’ın 1071‘de Malazgirt Savaşı'nı kazanmasından
sonra Türklere bütün Anadolu kapıları açıldı. Süratle ilerleyen Türk orduları 1074 ‘de
Eskişehir’i aldılar. Bundan sonra Eskişehir, doğudan devamlı gelen boylar için bir
yerleşme noktası oldu.
Eskişehir, Anadolu Selçuklular ile Haçlılar arasında yapılan kanlı savaşlara sahne
olmuştur.
21
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Eskişehir Anadolu Selçukluların kuruluşundan yıkılışına kadar bir Selçuklu şehri
olarak kaldığı halde, bu savaşlar nedeniyle fazla Selçuklu eseri yapılamamıştır.
Anadolu Selçukluların tarihi eserleri, o devirde uzun süre uç beyliğin merkezi olan
Sivrihisar’da görülür.
Osmanlıların ilk zamanlarında, devletin kuruluş merkezlerinden birisi olması
sebebiyle Eskişehir’e yakın ilgi gösterilmişse de duraklama ve gerileme devirlerinde
pek ilgi gösterilememiştir. Bu nedenle Eskişehir, yakın zamana kadar gelişememiştir.
Şehir, ancak 1877-1878 Osmanlı - Rus Harbi'nden sonra muhacirlerle beraber
kalabalıklaşmaya başlamış ve gelişmiştir. Eskişehir’in asıl gelişmesi demiryolunun
işletmeye açılmasından sonra olmuştur. 1841 yılından sonra değişen idari taksimatta
Eskişehir, merkezi Bursa olan Hüdavendigar Eyaleti'ne bağlanmış ve 1923 yılına kadar
kaymakamlıkla idare edilmiştir.
Mondros Mütarekesi'nin maddelerine göre, itilaf devletler, İstanbul Bağdat
demiryolu hattı boyunca kendilerince önemli gördükleri yerleri işgal etmeye başladılar,
bu işgalden 1919 yılının ocak ayı sonlarında Eskişehir'de nasibini aldı. 520 mevcutlu bir
İngiliz birliği Eskişehir İstasyonu çevresinde karargahını kurdu.
Eskişehir'de 17 Mayıs 1919'da Yunanlıların İzmir'i işgalini kınayan bir miting
düzenlendi. Bu miting sonrasında işgalcilere karşı olan direniş, giderek daha örgütlü
hale geldi ve güçlendi; direnişi başlatanlar Eskişehirli aydınlardı. Bu tarihlerde 20.
Kolordu Komutanı olan Ali Fuat Paşa ve Çerkez Ethem'in de Kuvayı Milliye
örgütlenmesine ve Eskişehirli direnişçi aydınlara destekleri oluyordu. 4 Eylül 1919'da
gerçekleştirilen Sivas Kongresi, bir başkaldırının, bir direnişin örgütlü olarak
başlamasının da göstergesiydi. Bu kongreye Eskişehir'den üç delege katıldı. Bunlar;
Bayraktarzade Hüseyin Bey. (Akbaşlı) Hüsrev Sami ( Kızıldoğan ) Siyahizade Halil
İbrahim Bey'di. Kongrenin tutanaklarının bastırılması için gerekli maddi kaynak yoktu
ve baskı için Eskişehir delegesi Bayraktarzade Hüseyin Bey 200 Osmanlı Altını bağışta
bulundu ve tutanaklar böylelikle basılabildi ve bu onur Eskişehir'in ve Eskişehirlilerin
oldu.
22
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Bu arada İngilizler Kuvayı Milliye güçlerine karşı saldırılar düzenlemek üzere
Eskişehir'e yığınak yapmaya başladılar. Ali Fuat Paşa 13 Eylül 1919'da Ankara'dan
Sivrihisar'a intikal etti, 20 Eylül'de ise Batı Anadolu Kuvayı Milliye Komutanı sıfatıyla
bir bildiri yayınlayarak, Eskişehir'de bulunan yerel yöneticilerin İstanbul Hükümeti'nin
emirlerini dinlememesini istedi. Bu arada İngiliz kuvvetlerine de bir çağrıda bulunarak,
İstanbul Hükümeti'ne karşı başlatılan bu harekette taraf olmamalarını istedi. Bu tarihlerde
Kütahya'da da bir İngiliz işgal kuvveti bulunuyordu. İsmail Hakkı Bey komutasındaki bir
müfreze Kütahya'ya giderek İngiliz kuvvetlerinin Eskişehir'e doğru çekilmelerini sağladı.
Kütahya'da bulunan İngiliz kuvvetlerinin Eskişehir'e çekilmelerinden sonra Türk
birlikleri Eskişehir - Kütahya Demiryolu üzerinde bulunan Alayunt köprüsünü yıkarak
İngilizlerin tekrar Kütahya'ya gelmesini engelledi.
23
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
20 Mart 1920'de Milli Alay'a komuta etmekte olan 20. Kolordu komutan vekili
Mahmut Bey, Eskişehir'deki işgal kuvvetlerine bir uyarı yaptı ve Eskişehir'i bir saat
içinde terk etmelerini istedi. Aynı gün, sürenin uzatılması istekleri reddedilen İngiliz
kuvvetleri çok sayıda araç gereç ve mühimmat bırakarak Eskişehir'i terk ettiler.
24
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
3.6.2 Eskişehir'in Yunanlılar Tarafından İşgal Edilmesi ve Gelişen Olaylar
Uşak ve Bursa üzerinden Kütahya ve Eskişehir üstüne saldırıya geçen Yunan
kuvvetleri, 20 Temmuz 1921'de Eskişehir'i işgal ettiler. Türk Batı Cephesi güçleri
Çiftelere dek geri çekildi. Durum Türk kuvvetlerinin tümüyle aleyhine dönmüştü. İşgal
kuvvetlerinin Ankara yakınlarına kadar gelmesi Türkiye Büyük Millet Meclisinde
rahatsızlıklara neden olmuştu.
Bu arada Yunanlıların Eskişehir'i işgallerinden iki gün sonra 22 Temmuz 1921'de
Yunan kralı Konstantin Eskişehir'e geldi, yanında Yunan ordusunun üst rütbeli subayları
bulunmaktaydı. Eskişehir'de yapılan toplantıda kral Konstantin Yunan Orduları
Başkomutanı oldu, bundan beş gün sonra Kütahya'da yapılan bir başka toplantıda ise
Ankara'ya saldırı kararı alındı. Yunan Ordusu yaptığı büyük hazırlıklardan sonra, üç
koldan 13 Ağustos'ta Türk mevzilerine karşı hücuma geçti. Bundan sonraki bölümü
kronolojik olarak gün gün ele alabiliriz:
1 Ağustos 1921: Sivrihisar, 16 Ağustos'ta Mihallıççık işgal edildi.
21 Ağustos 1921: Yunan Ordusu Sakarya Nehri'nin Güneyine geçti, 23 Ağustos'a dek
ciddi bir direnişle karşılaşmayan işgal ordusu komutanı Papulos, Batı Cephesi
mevzilerine saldırması ve cephenin iki yerden yarılmasını istedi. Mangal Dağı'nı tutan
Türk birlikleri Mangal Dağı'nda bir alayı bırakarak geri çekildiler.
24 Ağustos 1921: Yunanlılar Mangal Dağı'nı ele geçirdiler, ancak Türklerin burayı çok
çabuk terk etmelerinden de kuşku duydular. İki gün beklemeyi tercih ettiler. Bu
beklemeden yararlanan Başkomutanlık, mevzilerin arkasına güç yığdı.
25 Ağustos 1921: Yunanlıların saldırısı püskürtüldü. Ancak Yunan kuvvetleri çok geniş
bir alana yayılmıştı.
30 Ağustos 1921: Yunan birlikleri yeni bir saldırı başlattılar, beş gün boyunca süren
çatışmalarda büyük kayıplar verdiler ve Çal Dağı'nı zorlukla ele geçirebildiler.
4 Eylül 1921: Yunan Komutanı Papulos Savaş bakanına yazdığı bir raporda Ankara'ya
kadar ilerlemenin olanaksız olduğunu belirtti.
6 Eylül 1921: Mustafa Kemal, Fevzi Paşa (Çakmak) ve İsmet Paşa yaptıkları toplantıda
Yunan kuvvetlerinin iyice güç kaybettiği konusunda fikir birliğine vardılar.
25
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
17 Eylül 1921: Türk Kolorduları Yunanlıları güneyden sarmaya başladı, Papulas
Eskişehir'e çekilmeyi planladı. Aynı gün öncü birlikler Mihalıççık'a girdiler.
20 Eylül 1921: Cephane yetersizliği dolayısıyla oldukça yavaş hareket edebilen Türk
birlikleri, Sakarya'nın batısına geçtiler.
23 Eylül 1921: Yunan birlikleri Eskişehir'e dek geriledi, burada yeni güçler ve
cephanelerle desteklendi. 1921 yılının eylül ayı sonlarında bitebilecek olan Yunan
işgali, malzeme ve cephane yetersizliği dolayısıyla bir yıl kadar uzadı. Bu arada
Yunanlıların Avrupa'da siyasi destek arayışları devam ediyordu, ancak İngiltere ve
Fransa gibi güçlü devletler, savaşın sonunu görmüşlerdi,
İngiliz Başbakanı Lloyd
George ise bir an önce Sevr ruhunun terk edilmesi gerektiğini söylemeye başlamıştı.
1922 yılının bahar ayları boyunca hem Türk birlikleri, hem de Yunan birlikleri karşılıklı
saldırı için hazırlıklarını yaptılar. Yunan Ordusu'nun başına Hacıanesti getirilmişti.
26 Ağustos 1922: Büyük Taarruz başladı.
30 Ağustos 1922: Büyük Taarruz bitti.
1 Eylül 1922: Seyitgazi düşman işgalinden kurtuldu.
26 Ağustos 1922 de Türk Ordusunun başlayan taarruzu sonucu, 2 Eylül 1922 de
Eskişehir düşman işgalinden kurtuldu. Ancak işgalciler geri çekilirken yakıp, yıkmış
kenti harabe haline getirmişlerdi.
26
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kurtuluş Savaşının 5 önemli meydan muharebesinin üçü ilimizde geçmiştir. M.
Kemal Atatürk'ün önderliğindeki T.B.M.M. mazlum halklara örnek olacak galibiyetlerin
ilkini İ. İnönü Savaşı ile Eskişehir topraklarında kazanmıştır. Eskişehir, Ulusal Kurtuluş
Savaşının kilit noktalarından birini oluşturduğundan, savaşta maddi manevi olarak çok
yıpranmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, 15 Ocak 1923'te Hükümet Konağında yaptığı
konuşmada vurguladığı gibi Eskişehir, zaferin kazanılmasında büyük katkı yapmıştır.
Mustafa Kemal Paşa, bu nedenle kentin imarıyla yakından ilgilenmiştir. Cumhuriyet
döneminde yapılan yatırımlarla kısa zamanda modern bir kent yaratılmaya çalışılmıştır.
Cumhuriyetin ilanından sonra, sancak ve mutasarrıflıkların il yapılmaları üzerine,
Eskişehir'de 1923 yılında il olmuştur.
3.7 ESKİŞEHİR İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ
3.7.1. İlin Jeomorfolojik Özellikleri
Eskişehir ilinin yapısını; Sakarya ve Porsuk havzalarındaki düzlükler ile bunları
çevreleyen dağlar oluşturur. Havza düzlüklerini kuzeyden Bozdağ ve Sündiken dağları, batı
ve güneyden ise İç Batı Anadolu eşiğinin doğu kenarında yer Türkmen Dağı, Yazılıkaya
Yaylası ve Emirdağ kuşatır.
Dağlar, Eskişehir il alanının %22’sini kaplamaktadır. Bunların arasında en önemlileri
Bozdağ, Sündiken, Sivrihisar ve Türkmen dağlarıdır. İl toprakları içinde en yüksek nokta
1825 m. ile Türkmen Dağı tepesidir.
Bölgedeki
diğer yükseltiler, kuzeyde Panet Tepe (960m), Arapöldü T. (1047m),
Umurlarbayırı T. (1008 m), Dede T. (1115 m), güneyde Büyükdülüçe T. (1008 m), Çengel T.
(942 m), Bozyamaç T. (869 m), Yıldız T. (941 m), Taşlı T.(944 m)’den oluşur.
Ovaların il içindeki payı %26’yı bulmaktadır. Genellikle dağlarla çevrilmiş ovaların
içinde Porsuk, Sarısu,Yukarı Sakarya ovaları büyük önem taşır. İlde yaylalık alanlar Türkmen
Dağlarının doğu uzantıları ve Bozdağ ile Sündiken dağları üzerindedir. Ayrıca Porsuk ve
Sakarya havzalarını birbirinden ayıran Sivrihisar dağları üzerinde de yaylalık alanlar
bulunmaktadır. Yaylalar, il topraklarının %0.6 gibi çok küçük bir bölümünü oluşturmaktadır.
Eskişehir ili toprakları ana vadiler ve bunlarla birleşen çok sayıdaki vadilerle parçalanmış
durumdadır. Sakarya ve Porsuk vadileri ilin en önemli vadilerini oluşturur.
27
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
İlde, yeryüzü şekillerinin oluşturduğu topoğrafı yapının doğal sonucu olarak gelişmiş bir
akarsu ağı bulunmaktadır. Türkiye’nin en önemli akarsularından biri olan Sakarya Nehri aynı
zamanda Eskişehir’in başlıca akarsuyudur. Sakarya Nehrinin çok sayıdaki kolları içinde
Porsuk Çayı başlı başına önem taşımaktadır. İlin en büyük akarsuyu Sakarya Nehrinin bir
kolu olan Porsuk Çayı’dır. Uzunluğu 460 km’dir. Bölgeye güneybatıdan girip, doğudan
çıkmaktadır. İl sınırları içinde sürekli akarsu kaynakları dışında kalan ama Eskişehir’in
yeryüzü şekillerinin oluşumunda büyük etkisi olan çok sayıda dere ve çay vardır. Özellikle
düzlükleri çevreleyen dağ ve yayla gibi yükseltilerin eteklerinde yer alan bu dereler,
yağışların arttığı ve karların eridiği zamanlarda kabararak taşkınlara yol açabilmektedirler. İl
sınırları içerisinde göl bulunmamaktadır. Ancak, Sakarya Nehri üzerindeki Gökçe kaya Baraj
Gölü ile Porsuk Çayı üzerindeki Porsuk Baraj Gölü ekonomik açıdan büyük önem taşır.
Bunun yanı sıra, il sınırları içinde çok sayıda sulama amaçlı gölet bulunmaktadır.
Bölge topografı yapısını, neotektonik dönemde kazanmış olup, yapısal jeolojinin
28
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
kontrolünde gelişmiştir. Doğu-batı gidişli fayların etkisiyle, aynı yönde uzanan doruklar ve
çöküntü ovalar oluşmuştur. Eskişehir-İnönü ovaları en tipik örnektir.
3.7.2. Jeolojik Özellikler
Bölgenin en yaşlı birimlerini, Triyas yaşlı metamorfik şist mermer ile ofiyolitik melanj
oluşturur. Bu birimler üzerine açısal diskordansla Eosen yaşlı konglomera, Marn, kiltaşı,
kireçtaşı, Miyosen yaşlı andezit, konglomera, kilmarn, tüf ve kireçtaşı ile Pliyosen yaşlı kil,
tüf ve bazalt serisi gelmekte, bölgenin en genç birimleri olarak alüvyonlar bütün birimleri
örtmektedir. Bölgenin stratigrafik kesiti verilmiştir.
Genellikle glokofan şist, muskovit şist ve kristalize kireçtaşı ardalanmasından oluşur.
Bu birimler tektonik olarak ofiyolitik melanj ile dokanaklıdır. Genç karasal çökeller
tarafından örtülen metamorfik çok kıvrımlı, kırıklı ve çatlaklı bir yapıya sahiptir. Bu kayaçlar
içinde fosile rastlanılmamıştır. Yaygın olarak Keskin, Alınca, Emirce ve Mamuca köyleri ile
Muttalıp Köyü kuzeyinde geniş alanda yüzeylenmektedir.
Serpantinit, radyolarit, kireçtaşı bloklarından oluşan birim, kuzeyde Atalantekke, Ilıca,
Dağküplü köyleri ile Ahiler köyü güneyinde geniş alanda yüzeylenmektedir. Ayrıca,
Karagözler köyü güneyi ve Mamuca köyü güneybatısında da görülmektedir. Radyolarit ve
çamurtaşları kırıklı ve kıvrımlı yapılar gösterirler. Peridotit ve Gabrolar sivri tepeler
oluştururlar. Konglomera, kumtaşı, kireçtaşı ile temsil edilmektedir. Karacaşehir köyü etrafı,
Büyükdülüce tepe ve Güneydoğu Mamuca köyü dolaylarında gözlenir. Tabanda kırmızı
şarabi renkte konglomera ve kumtaşı yer alır, çakılları mermer, serpantin ve radyolaritten
türemiştir.
Andezit, andezitik tüf, aglomera ve bazaltlardan oluşan bu volkanik kayaçlar, bölgenin
güneybatısında gözlenmektedir.Tektonik olaylar sonucu, kayaç içinde oluşan silis ve karbonat
yerleşmiştir. Volkanitler, konglomera, kireçtaşı, kiltaşı, marn, tüf ve kireçtaşlarından
örtülmektedir. Bu birimler şist, mermer tüf, radyolarit ve granit çakıllarından oluşan
konglomera ile başlar. Bunların üzerine kiltaşı, marn, tüf seviyeleri gelir. Eosen serileri
üzerine açısal uyumsuzlukla gelir. Bazalt ve tüflerden oluşan bu kayaçlar güneydoğuda
Kızılinler, Karacaşehir köyleri civarında yüzeylenmektedir.
Birim, Eosen ve Miyosen çökelleri üzerine dik şevler oluşturur.Konglomera, kumtaşı ve
yer yer killi kireçtaşı tabakalarından oluşur. Konglomeralar gevşek tutturulmuş olup,
kendinden yaşlı birimlere ait çakılları içermektedir. En genç birimler ise aktüel alüvyonlar
olup, dere yataklarında gevşek tutturulmuş çakıl ve kum tanelerinden oluşur.
29
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
3.7.3. İklim Özellikleri
Ege, Marmara ve İç Anadolu Bölgeleri arasında bir geçiş noktasında bulunan Eskişehir
ilinde Ege ve İç Anadolu’ya özgü iklim özellikleri görülse de, sert bir kara iklimi hakimdir.
İlin yıllık ortalama sıcaklığı 11°C civarındadır. Eskişehir ilinde hakim olan kara iklimine
karşın. Sarıcakaya Vadisi’nde Akdeniz İklimi özelliklerini gösteren “mikroklima” hakimdir.
Eskişehir, İç Anadolu, Batı Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin etki alanı içinde olması
nedeniyle, kendine özgü bir iklime sahiptir. Yıllık sıcaklık ortalaması, 10.9° dir. Aylık
ortalamaya göre yılın en soğuk ayı, -2° ile ocak ayıdır. Aralık ayının ortalarından, şubat
ayının ortalarına kadar çok soğuk günler ve don olayları yaşanır. -10° ile -25° arasında
değişen derecelere rastlanabilir. Mart ayında daha çok don olayına rastlanır. Baharın ikinci
yarısında
maksimum sıcaklık, 20° nin üstüne çıkar. Haziran, temmuz ve ağustos
aylarında en sıcak günler yaşanır. Bu aylarda en düşük sıcaklık 10° - 15° dir. Temmuz
ayının ikinci yansı ile ağustos ayının ilk yansında en yüksek sıcaklık, 30°-40° arasında
değişir. Burada, kara iklimi özelliğini gösteren en belirgin olay, aynı zamanda gece ile
gündüz sıcaklığında 12° ile 29° arasında büyük ısı farklarının olmasıdır. Sonbahar mevsimi,
sıcaklığın 20°’ nin altına düşmesiyle, ağustos ayının ikinci yarısından itibaren kendini belli
eder. Eylül ayının sonunda sıcaklık, 0° ‘ye kadar inebilir. En yüksek sıcaklık ise, yine eylül
ayı içinde, yazın devamı olarak 20° ile 30° arasında oynayabilir. Ekim ayında ortalama
sıcaklık, 10° civarında seyreder. Eskişehir’de yağışlar, kışın kar ve yağmur halinde görülür.
Aralık ayından itibaren yağışlar daha çok kar olarak görülür. Eskişehir’de bahar yağmurları,
batı ve güneybatıdan gelerek, sağanak halinde düşer. Yıllık ortalama yağış miktarı 378.9
kg/m3 ‘dür.
Temmuz ve Ağustos aylarında, Akdeniz yaz kuraklığı özelliklerini gösterir. Ancak çok
hafif olarak, Karadeniz yaz yağmurlarını da alır. Ekim ayında yağmur, kasım ayında sulu
karın yağması, kışın başladığını gösterir. Eskişehir’de rüzgarlar, kışın doğudan batıya eser.
Baharın ilk aylarında kuzeybatı rüzgarları hakimdir.
Baharın sonunda güneybatı, batı ve kuzeybatıdan gelen rüzgarlar görülür. Yaz
mevsiminde bazen geçici olarak günlük şiddetli doğu rüzgarları da görülebilir. Sonbaharda
ise, eylül sonundan itibaren doğu, kuzeydoğu ve güneydoğu rüzgarları ortaya çıkar.
30
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
3.7.4. Hidrografya
Sakarya Nehri: Çifteler İlçesi’nin sınırları içinde yer alan “Sakaryabaşı” denilen yerden
çıkmaktadır. Buradan çıkan su, önce Bardakçı Suyu ile, sonra Seydisu ve Sarısu ile
birleşerek güneydoğuya doğru akar. Çakmak Köyü yakınında Ankara - Eskişehir arasında il
sınırı olur ve kuzeye döner. Kıran Hamamı denilen yerde Porsuk Çayı ile birleşir ve kuzeye
doğru akar. Sarıyer Barajı’ndan sonra akışı batıya döner.
Porsuk Çayı ve Kolları: İki koldan oluşmuştur. Birincisi, Porsuk suyudur. Kaynağı Murat
Dağı’ndadır. Altıntaş havzasında hafif meyilli bir arazide akar. Diğer kol, Kütahya’nın
batısından gelir. Bu, şehrin kuzeyinden “Porsuk Çayı” adı ile geçen sudur. Bunlar
Çukurova’da birleşerek ve Eskişehir il sınırında, İncesu Köyü’nün yakınındaki Kalburcu
Çiftliği’nden geçerler. Sonra sırasıyla Kunduzlar, Kargın Deresi, Ilıcasu, Mollaoğlu Deresi,
Sarısu, Keskin-Muttalip dereleriyle birleşerek, Sakarya Nehri’ne yaklaşırken de Pürtek
Çayı’nı içine alır.
Eskişehir içindeki sıcak su kaynakların sıcaklıkları 26-44.5 °C arasında değişmektedir.
Ana kaynak olarak Hamamyolu Caddesi üzerinde Çarşı Camii kaynağı olmak üzere irili
ufaklı kaynaklar belirlenmiştir. Eskişehir’de, yukarıda bahsedilen bir dizi kaynağa ilaveten,
sıcaklıkları 26-40 °C arasında değişen tulumba, keson, kuyu, çakma boru şeklinde, yapay
sıcaksu kaynakları ile derinlikleri 80 m.’yi geçmeyen sıcaksu sondajları bulunur.
Kızılinler kaynağı, Kızılinler Köyü’ne girişte kaplıcanın kaptajında bulunur. Sıcaklığı
38°C dir. Pınarbaşı Ilıca Kaynağı, İnönü İlçesi’nin güneybatısında fay boyunca yüzlek
vermektedir. Sıcaklığı 26 °C dir. Hasırca, Kızılay Ilıca Kaynağı, Eskişehir’in
güneybatısında ve Eskişehir’e 45 km. mesafede bulunur. Sıcaklığı 29 °C dir.
3.7.5. Toprak Özellikleri
Eskişehir ilinde tespit edilmiş 8 adet toprak grubu vardır. Buna göre, % 44.8 ile en
fazla kahverengi topraklar, % 26.36 ile kahverengi orman toprakları ve % 12.70 ile kalkersiz
kahverengi orman toprakları bulunmaktadır.
3.7.6. Arazi Varlığı
Eskişehir İl arazisinin %21.8’i dağlık, % 6’sı yayla, % 25.8’i ova ve %51.8’i dalgalıdır.
582.505 hektar (% 43) tarım alanına sahip olan Eskişehir İlinde ; 325.851 hektar çayır-mer’a
31
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
arazisi (% 24) , 331.263 hektar (% 24) orman ve fundalık arazi, 125.581 hektar (% 9) tarıma
elverişsiz arazi bulunmaktadır.
Arazi kabiliyeti yönünden ildeki arazilerin % 9’u 1. sınıf, % 36’sı 2.,3. ve 4.sınıf, %
55’i de 5.,6.,7. ve 8. sınıf arazilerdir. Sulanabilir arazilerde her yıl ekim yapılmaktadır.
Geriye kalan araziler kıraç ve taban arazi olup, “Nadas-Ekim” münavebe sistemi
uygulanmakta ve her yıl 1.971.640 dekarı nadasa bırakılmaktadır.
Tipik bir karasal iklime sahip olan Eskişehir’de Sarıcakaya ve kısmen de Mihalıççık
İlçeleri hariç tutulacak olursa genelde yıllık yağış 400 mm’nin altında olup, daha çok serin
iklimde tahıl (Buğday, Arpa) ile Şeker Pancarı tarımı yapılmaktadır. Bir mikroklima bölgesi
olan Sarıcakaya ve Mihalgazi İlçelerinde ilimiz ve çevre illerin ihtiyacını karşılayabilecek
düzeyde sebzecilik ve seracılık yapılabilmektedir
Kullanılış Biçimi
Alan (ha)
Toplam Alana Oranı %
İşlenen Tarım Alanı
582.505
42,6
Çayır-Mera Alanı
325.851
23,9
Ormanlık ve Fundalık Alan
331.263
24,2
Tarım Dışı Arazi ve Yerleşim
125.581
9,3
1.365.200
100
TOPLAM
İŞLENEN TARIM ALANLARI DAĞILIMI
Kullanılış Biçimi
Alan (ha)
Toplam Alana Oranı %
366.722
63
Bağ Arazisi
1.614
0,3
Sebze Arazisi
5.682
0,9
Meyvelik Arazi
1.954
1
Diğer (Zeytin)
170
0,03
Tarla Arazisi
Terkedilen Alan
9.195
1,57
Nadas
197.164
33,8
TOPLAM
582.505
100
3.7.7. Orman Varlığı
İlimiz Orta Anadolu Bölgesinin karakteristik bitki örtüsü olan zonu içerisinde yer
almaktadır. Bununla beraber % 26,3’ü ormanlarla kaplıdır. Önemli ormanlık yöreleri Çatacık,
Mihalıççık, Sarıcakaya, Seyitgazi, Büyükyayla ve
32
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kalabak’tır. İlimiz ormanları ormanların devamlılık prensibini bozmayacak şekilde piyasa
ihtiyaçları da dikkate alınarak işletilmektedir. Üretimle birlikte büyük çapta ağaçlandırma ve
gençleştirme faaliyetleri yürütülmektedir. İlimizde 318.532,5 ha. koru, 46.128 ha. baltalık
alan mevcuttur. Çayır ve mera arazisi ilimizin toplam arazisinin %24’ünü teşkil etmektedir.
Koru ormanlarının % 78’ü karaçam, % 9’i sarıçam, % 6’ü kızılçamdır. Geriye kalanı yapraklı
ormanlar olup, bunun da tamamı meşe cinsidir.
3.7.8. Flora-Fauna ve Hassas Yöreler
Flora, bir bölgenin sahip olduğu bitki ve vejetasyon özelliklerini ifade eder. Eskişehir’in, farklı
iklimlerin etkisi altında bulunması, farklı yükselti ve yeryüzü şekillerine sahip olması, çok
zengin bir bitki örtüsüne de sahip olmasını sağlamıştır. Eskişehir’in bitki örtüsü; İç Anadolu
Bölgesi’ne özgü step bitkileri ile Batı ve Kuzey Anadolu’nun orman bitkilerinden oluşan bir
yapı gösterir. Özellikle şehrin kuzeyinde yer alan Sündiken Dağlarının ve Bozdağ’ın orman
bitkileri açısından zenginliği dikkat çekmektedir. Bu bölgelerde yükseltiye göre, özellikle
karaçam, sarıçam, kızılçam ve kayıngiller familyasından kayın, gürgen ve meşe türleri
bulunmaktadır. Ovalarda ise özellikle su kenarlarında kavak, söğüt, çınar, meyve ağaçları
yer alır. Bölgenin dörtte birini çam, meşe, gürgen, ardıç, sedir ağaçlarının oluşturduğu
ormanlar teşkil etmektedir. Bu flora yapısı ve ormanlık arazilerin çokluğu orman içi turistik
rekreasyon alanları olarak planlama yanında, sahip olduğu farklı bitki türleriyle özel ilgi turist
grupları için bir çekicilik unsuru olarak kullanılabilir.
33
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fauna, belli bir bölgede yaşayan hayvanların tümünün genel adıdır. Çeşitlilik
açısından büyük önem arz eden Eskişehir faunası, özellikle kuş türleri açısından zengindir.
Balıkdamı Sulak Alanı (Sivrihisar), Doğancı Göleti (Alpu), Emineken Göleti (Çifteler) ve
Yörükkırka Göleti (Merkez) göçmen kuşların uğrak yeri olması nedeniyle, kuş gözlemciliği
açısından önemli yerlerdir. Balıkdamı, göç döneminde yaklaşık 140 kuş türü barındırmakta
olup Türkiye’nin en büyük sulak alanlarından biridir. Bu bölgede kuşların yanı sıra sazan,
yayın, turna, sarıbalık, kızılkanat, tatlı su karidesi, su samuru ve porsuk gibi canlılar da
bulunmaktadır. Önceki yıllarda Balıkdamı’nda 10‟
34
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
dan fazla balık çeşidi yaşarken, bugün sayının giderek azaldığı görülmektedir. Bunda, kültür
balıkçılığı çerçevesinde çok hızlı üreme yeteneği olan İsrail yayını olarak bilinen balık
türünün bu bölgeye bırakılması neden olarak gösterilebilir. Bu balık türü diğer balıkların
yumurtalarını ve küçük balıkları yiyerek üremelerini engellemektedir. Bu durum diğer
balıklar ve bu balıklarla beslenen kuş türlerini de tehdit etmektedir. Bir diğer fauna alanı
memeli hayvanlar açısından önemli olan Çatacık Ormanları (1350m)‟dır. Türkiye’de iki
noktada bulunan Kızıl Geyik Üretme İstasyonundan birisi bu bölgede yer almaktadır.
Tamamıyla ava kapalı olan Çatacık Yaban Hayatı Geliştirme Sahasında ; Kızılgeyik, ayı,
domuz, kurt, tavşan, sincap, yaban koyunu gibi memeli, keklik, doğan, kartal ve şahin gibi
kuşlarıyla dikkat çekmektedir.
3.7.9. Yerleşim Alanları ve Nüfus
TÜİK verilerine göre İl Toplam Nüfus; 781.247 dir. Türkiye genelinde olduğu gibi nüfus
şehir merkezinde yoğunlaşmıştır. İl Merkez Nüfusu
648.396 dir. Kırsal köy nüfusu
80.892 olup Şehir Nüfus oranı % 90 dir. Köy Nüfus oranı % 10 dur. Buna göre nüfus
yoğunluğu : 56 dır. İlimizde Okur- yazar oranı % 96,5 olup eğitim seviyesi yüksektir.
35
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
İLÇELERE GÖRE NÜFUS
DAĞILIMI
İL MERKEZİ NÜFUSU
ALPU
BEYLİKOVA
31 Aralık 2011 Tarihi
İtibariyle
648.396
6.557
ÇİFTELER
16.392
GÜNYÜZÜ
6.716
HAN
2.187
İNÖNÜ
7.230
MAHMUDİYE
8.654
MİHALGAZİ
3.699
MİHALIÇÇIK
10.028
SARICAKAYA
5.353
SEYİTGAZİ
15.783
SİVRİHİSAR
23.423
KENTSEL NÜFUS ARTIŞ HIZI
% 2,17
ŞEHİR NÜFUS ORANI
% 90
KÖY NÜFUS ORANI
% 10
NÜFUS YOĞUNLUĞU
56
3.7.10. Tarım ve Hayvancılık
Tarımsal üretimin yapı itibariyle büyük ölçüde tabiat şartlarına bağlı olması ilimizde
bitki deseni, ürünlerin miktar ve çeşitliliğini sınırlamaktadır. Bu sebeple ilimizdeki tarımsal
üretim, tarla tarımı ve buna bağlı olarak hububat ekimi toplam tarla arazisinin % 82.53’ünü
teşkil etmektedir.
36
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Eskişehir İli bitkisel ve hayvansal üretimde Türkiye ortalamasının üzerinde üretim
yapabilen bir teknolojiye ulaşmıştır. TABLO; Arazi Kullanımı
ÜRÜN
TOPLAM TARIM ALANI (Da)
1-TAHIL TOPLAMI
2-BAKLAGİLLER TOPLAMI
3-ENDÜSTRİ BİTKİLERİ TOP.
4-YAĞLI TOHUMLAR TOP.
5-YUMRU BİTKİLER TOP.
6-YEM BİTKİLERİ
7-TOPLAM TARLA BİTKİLERİ
EKİLİŞİ (1+2+3+4+5+6)
8-NADAS
9-EKİLMEYEN TARLA
10-TOPLAM TARLA
11-SEBZE ALANI
12-MEYVELİK ALANI
13-BAĞ-BAHÇE TOPLAMI(11+12)
14-TARIM ARAZİLERİ TOPLAMI
TAHIL TOPLAMI
Tarım İl Müdürlüğü-2010
3.078.173
82.546
172.889
121.729
48.755
103.817
3.607.909
1.971.640
91.950
5.671.499
66.337
59.000
125.337
5.796.836
3.078.173
İl hayvancılığı; kültür ırklarının çoğalması sonucu et ve süt üretimini arttırmıştır. En
çok koyun varlığı Sivrihisar İlçesindedir. Bu ilçeyi Merkez İlçe ve Seyitgazi ilçeleri takip
etmektedir. Keçi varlığı bakımından Mihalıççık birinci sıradadır. Mihalıççık’ı Merkez İlçe,
Seyitgazi ve Han ilçeleri takip etmektedir.
İlimizde hayvancılık mera hayvancılığından entansif hayvancılığa dönüşmeye başlamış
ve kültür ırkı hayvancılık büyük bir gelişme göstermiştir. Sığır yetiştiriciliğinin gelişmesinde
suni ve tabii tohumlamanın yanında ithal edilen ineklerle kurulan yeni işletmeler İlimiz sığır
ırkının % 85 melez ve kültür ırkı olmasını sağlamıştır.
3.7.11. Sanayi ve Teknoloji
Yurdumuzun topraklarının % 1.8’ine sahip olan Eskişehir İl Merkezi nüfusu itibariyle
10. sırada İlin toplam nüfusu itibariyle 31. sırada, ekonomik ve sosyal gelişmişlik ölçeğinde
ise 81 il arasında 6. sırada yer almaktadır.
İlimiz kalkınmasında devlet işletmeleri ve kamu yatırımları büyük rol oynamıştır. 1894
37
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
yılında temeli atılan bugünkü adıyla Tülomsaş Fabrikası bir kamu kuruluşu olup, onu Şeker
Fabrikası (1933) Sümerbank Dokuma Fabrikası (1956) izlemiştir.
Eskişehir İl merkezinde yer alan imalat sanayii firmalarının % 52.1’i iç pazara yönelik
üretim yapmaktadır. Diğer illere satış yapan başlıca sektörler arasında taş ve toprağa dayalı
sanayi içinde yer alan refrakter tuğla, seramik, fayans, alçı ve çimentodan üretilmiş prefabrik
yapı elemanları üreticileri bulunmaktadır.
Cumhuriyetin ilk yıllarında özel sektörün özellikle un ve toprak sanayiinde başlattığı
sanayileşme faaliyetleri 70’li yıllarda metal eşya ve makine imalat sanayine de yönelmiş,
teşvik tedbirlerinin özendirici olduğu dönemlerde sektörel bazda yatırımların sayısı artmıştır.
Mevcut sanayi içinde makine imalat sanayinin G.S.M.H. içindeki payı % 22.5 den
%32’ye çıkmıştır. Gıda sanayi ile taşa ve toprağa dayalı imalat sanayi en fazla katma değer
üreten 2. ve 3. sektör konumundadır.
Eskişehir Uçak bakım ve Lokomotif Fabrikalarından görünüm.
Ülkemizin tek uçak motoru fabrikası (TUSAŞ) ile dizel lokomotif motoru üreten tek
fabrikası (TÜLOMSAŞ) İlimizdedir. Ülkemizin en büyük kapasiteli buzdolabı (ARÇELİK)
ve ülkemizin en büyük kapasiteli kompresör fabrikaları İlimizde bulunmaktadır. Hazır Giyim
ve Konfeksiyon sanayiinde Sarar, Çetintaş ve Doğruöz Giyim Sanayii gibi büyük ve modern
tesisler mevcut ürünlerini Türkiye genelinde pazarladıkları gibi büyük ölçüde ihracatta
yapmaktadır.
Eskişehir bisküvi üretiminde Türkiye genelinde % 35 lik, hamur işleme makineleri
üretiminde % 40 lık paya sahiptir. Beton direk ve prefabrike yapı elemanları üretimi açısından
en büyük kapasiteli fabrikalar Eskişehir’dedir.
38
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
İlimiz soba (Odun, Kömür, LPG yakıtlı soba) sanayii ülke çapındaki üretimin % 40 lık
payını almaktadır. İlimizde şeker, yem ve bisküvi fabrikalarıyla, maden öğütme tesisleri ve
asfalt plenti yapan fabrikalar mevcuttur.
Ayrıca ülkemizin ilk konteyner fabrikası İlimizde bulunmaktadır. İlimizde 7 ayrı
sektörde faaliyet gösteren kuruluşların ülkemizin ekonomik ve teknolojik gelişmesi sürecinde
büyük katkıları olmuştur.
Bu itibarla İlimiz bir asırlık sanayi geçmişine sahiptir. Eskişehir Cumhuriyetin ilanını
takip eden dönemde artan kamu yatırımlarından büyük pay alan illerden biri olmuştur.
3.7.12. Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama
İlimiz ulaşım konusunda en rahat ulaşabilen şehirlerin başında gelmektedir.
İl
genelinde 384 km devlet yolu, 278 km bölünmüş olmak üzere 848 km kara yolu, 3387 km
köy yolu , 471 km demir yolu bulunmaktadır. Ayrıca uluslararası uçuşlara uygun 1 hava alanı
da mevcuttur. Haritada tüm önemli şehirlerin yol güzergahında bulunan Eskişehir’e kara
yolu, tren yolu ve havayolu ile ulaşmak mümkündür. Son dönemlerde yapılan kara yollarının
yenilenme çalışmaları ile Eskişehir - İstanbul, Eskişehir- Ankara, Eskişehir- Bursa ulaşımı
son derece kolaylaşmış durumdadır.
Ayrıca Yüksek hızlı trenle Eskişehir-Ankara arası
mesafe yalnızca 1,5 saat sürmektedir. (Yakın zamanda şehir giriş çıkışların yapılacak
yenilemeler ile bu süre daha da azalacaktır) Son olarak İzmir – Eskişehir arası ise 412 km
39
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
olup yolculuk yaklaşık 6 saat kadardır. Ayrıca Eskişehir- İstanbul Yüksek hızlı Tren hattı
yapımı devam etmekte olup bu çalışmaların bitimin de şehrimize ulaşım daha kolay hale
gelecektir. Kent içinde ulaşım tramvay ve diğer toplu taşıma araçlarıyla yapılmaktadır.
Son yıllarda Eskişehir gerek ticaret gerekse kültür turizmi anlamında çok hızlı
gelişmekte ve ziyaretçi sayısı her geçen gün artmaktadır. Buna paralel olarak, yoğun olarak
şehir merkezinde açılan otellerle beraber yatak arzı artmaktadır. Eskişehir‟ de ziyaretçilerin
yararlanabileceği farklı nitelikte işletme ve tesisler bulunmaktadır. Özel sektörün işlettiği
tesisler olduğu gibi kamunun denetiminde olan misafirhaneler ve konukevleri de
bulunmaktadır. Eskişehir’de konaklama açısından Turizm İşletme Belgeli Konaklama
Tesislerinden bazıları aşağıdaki gibidir.
Sayısı
Otelin Adı
Anemon Otel
Saffron Otel
Dedepark Otel
Atışkan Otel
Büyük Otel
Soyiç Otel
İbis Otel
Grand Namlı Otel
Es Albatros Otel
Has Termal Otel
Şale Otel
Altınes Otel
Arslan Otel
Sultan Otel
Gürgenci Otel
Verman Otel
Adalife Otel
Abacı Otel
Toplam
İlçe
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
Merkez
18
Sınıfı
(Yıldız)
5
4
4
3
3
3
3
3
3
2
2
2
2
1
Apart
3
Butik
Butik
Oda
Sayısı
Yatak
Sayısı
174
79
65
62
92
60
108
57
82
48
43
13
34
32
35
49
31
65
1129
372
123
130
125
185
130
216
114
164
87
73
22
74
52
70
98
52
144
2231
3.7.13. Madencilik
Yer altı zenginliği Eskişehir'in önemli ekonomik kaynaklarından biridir. Madencilik
ilin sanayisinin gelişmesinde ve yıllar içinde ihracatın artışında önemli bir yere sahiptir.
40
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
İl genelindeki önemli maden rezervlerinden bazıları; manyezit, krom, bor, kil, mermer
ve lületaşıdır.Lületaşı yıllar boyunca yurt dışına işlenmeden ihraç edildikten sonra, 1970'lerde
ham olarak ihracatının yasaklanmasıyla birlikte, ildeki atölyelerde işlenerek pipo ve süs eşyası
haline getirilmiş ve işlenmiş şekilde ihraç edilmeye başlanmıştır. Sepiolit madeni de
Eskişehir'in önemli yer altı zenginliklerindendir.
Krom madeni, Eskişehir'in diğer önemli yer altı zenginliklerinden biridir. Çelik ve diğer
maddelerin kaplanmasında, savunma sanayisinde, refrakter malzeme üretiminde ve çeşitli
kimyasallarda kullanılmaktadır.
İldeki önemli bir maden ise Etibank Kırka Boraks İşletmesi tarafından çıkarılan bor
tuzlarıdır. Ayrıca tuğla, kiremit ve seramik üretmek için kullanılan kil, ilin sahip olduğu
önemli rezervlerden biridir.
3.7.14. Enerji
Eskişehir sınırları içinde taş kömürü rezervi bulunmamaktadır. Ancak Mihalıççık İlçesi
Koyunağılı ve Beyköy civarında kömür ocakları mevcuttur. Eskişehir sınırları içinde
Mihalıççık İlçesi, Koyunağılı Köyü hudutlarında kömür rezervi bulunmaktadır. Üretilen
kömür sanayi kuruluşlarında ve konutlarda yakacak olarak tüketilmektedir. Eskişehir’in
kömür rezervi 14.884.000 m³’tür.
Eskişehir sınırları içinde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. Şehrimizde Toprak Enerji,
Organize Sanayi Bölgesi EEE Otoprodüktör ve Yurtbay Seramik Enerji olmak üzere 3 adet
doğalgaz çevrim santrali bulunmaktadır. İlimizde 2011 yılı doğalgaz tüketimi 341.284.244 m3
olarak gerçekleşmiştir.
Başlıca Hidroelektrik santrallerinden biri olan Gökçekaya H.E.S. ve barajı ilimiz
sınırları içerisinde yer almaktadır. Sakarya nehri üzerine kurulmuş olan bu barajın yüksekliği
158 m., göl alanı 20 km², depolama hacmi 910 milyon m³ olup, yılda 562 milyon kwh elektrik
enerjisi üretilmektedir. Sakarya Nehri üzerine kurulmuş olan Yenice H.E.S’i 1999 yılında
işletmeye açılmış olup, yüksekliği 41.10 m, göl alanı 3.64 km², depolama hacmi 57.60 milyon
m³ olup, yılda 122 milyon kwh elektrik enerjisi üretilecektir. Yenice Beyköy H.E.S.’nin ise
türbün gücü 5.15 kw’dir. İlde iki ana trafo bulunmaktadır. Köylerin tamamına elektrik hattı
ulaştırılmıştır.
41
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
3.8.İLGİ GRUBU VE PAYDAŞ ANALİZİ
İlimizde doğa turizmi ile ilgili kurumların başında Üniversiteler ve bunlara bağlı
fakülteler gelmektedir. Ayrıca Kültür Turizm İl Müdürlüğü, Dağcılık Federasyonu İl
temsilciliği, Türsab Temsilciliği,
Mağaracılık Federasyonu ile Orman Bölge Müdürlüğü
Eskişehir’in doğa Turizmi potansiyelinin tespitinde kurumumuza katkıda bulunmuşlardır.
4.ESKİŞEHİRİN DOĞA TURİZM ARZI
4.1 ESKİŞEHİRİN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ
Önemli bir kavşak noktasında olan Eskişehir Uzun yıllar sanayi şehri olarak gelişme
göstermiştir, son yıllarda özellikle, iç turizm ivme kazanmaya başlamıştır. Turizm alanında
yakalanan bu gelişmenin nedeni var olan 2 Üniversitesi ile bir eğitim kenti olması ve yapılan
ulaşım alt yapı çalışmaları ile kolay ulaşılabilir bir kent olmasıdır. Bunun için gelen turistlere
geceleme imkanı sağlamak ürün çeşitlendirmesi yapmak amacıyla, son yıllarda turizm
yatırımları artarak devam etmektedir. Şehir doğal, kültürel, tarihi kaynaklara sahiptir.
Eskişehir doğal
termal sular bakımından zengin kaynaklara sahiptir. Özellikle
Merkez de bulunan sıcak sular, Bakanlar Kurulu kararıyla termal bölge ilan edilen Kızılinler
ve Sakarıılıca termal kaynakları turizm alanlardır. Bu bölgelerdeki doğal sulardan, gelecekte
sağlık ve SPA turizmi alanlarında yararlanılabileceği söylenebilir. Şehirde doğal kaynaklar
içerisinde yer alan fauna ve flora alanında da zengin bir çeşitlilik olduğu saptanmıştır. 14
bitki türü Eskişehir endemiği olmak üzere çok sayıda Türkiye endemiğinin bölgede yer aldığı
tespit edilmiştir.
Korunan alanlar başta olmak üzere Fauna açısından bakıldığında
Balıkdamı, Yörükkırka Göleti, Sarıyar Barajı, Flora açısından Sündiken Dağları , Musaözü
Tabiat Parkı, Fidanlık Tabiat Parkı , Geyik Alanı Tabiat Anıtı ve Çatacık Ormanları kuş
gözlemciliği, av turizmi ve çeşitli doğa turizmi türlerinin geliştirilebileceği önemli ekolojik
alanlar olduğu görülmektedir.
Yukarda belirtildiği üzere korunan alanlar dışında Eskişehir genelinde halen doğa
severlerin tarafından kullanılan ve potansiyel olarak tespiti yapılan Doğa Yürüyüş yolları ,
Bisiklet Rotaları ve Çadırlı Kamp alanları ile Kaya Tırmanış alanları doğa turizm arzı
kapsamında değerlendirilmiştir.
42
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Eskişehir Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Turizm Stratejisi Kavramsal Eylem
Planı'nda Kültür ve Termal Turizm gelişme bölgesi içine alınmıştır. Dolayısıyla bu durum
ilimizde kültür ve termal turizminin desteklenebileceği düşünülerek bir avantaj olarak
değerlendirilmektedir.
4.2 Eskişehir İlinin Doğa Turizmi(Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi
Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede: B, Ülke seviyesinde: T,
Milletlerarası seviyede: M
43
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
1- Milli Park ve benzeri sahalar
Adı
İlçesi
Bilinirlik
Balık damı Yaban Hayatı
Geliştirme Sahası (Sulak Alan)
Sivrihisar
B
Çataçık Ormanları ,Yaban
Hayatı Geliştirme Sahası (Kızıl
Geyik) Üretme İstasyonu
Mihalıççık
T
Musaözü Tabiat Parkı
Merkez
B
Fidanlık Tabiat Parkı
Merkez
B
Sakarya başı Piknik Alanı
Çifteler
B
2- Korunan Alanların Dışında Kalan Diğer sahalar
Adı
İlçesi
Bilinirlik
Yürüyüş yolları
Tepebaşı ,Odunpazarı
Sarıcakaya, Mihalıçcık
Alpu, Sivrihisar
B
Frig vadisi yürüyüş yolu
Han, Çifteler, Seyitgazi
T
Dağ Bisiklet Rotaları
Sarıcakaya, Tepebaşı, Han,
Odunpazarı
B
Çadırlı Kamp Alanları
Han, Mihalgazi, Seyitgazi
B
Sivrihisar, Tepebaşı
B
Kaya Tırmanış Alanları
44
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Balık Damı Yaban hayatı Geliştirme sahası ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
-
Tescilli Sulak Alan Olması sebebiyle
koruma altına alınmış olması.
2.Derece Doğal bir sit alanıdır
Birçok yerli ve göçmen kuşların barınma
beslenme ve üreme alanıdır.
140 kuş türü varlığı tespit edilmiştir.
Sulak alan olması hasebiyle aynı
zamanda balıkların üreme ve yaşama
alanıdır.
Sahanın yönetim planı projesi
yapılmıştır.
Doğa Turizmi çalışmaları kapsamında
sahada kuş Gözlem kulesi mevcuttur.
Alanda kuş gözlemi ve doğa yürüyüşü
için potansiyel mevcuttur.
Fırsatlar
Alanın bakir bir yapıda olması bir çok su
kuşunun ve göçmen kuşların yaşama ve
konaklama alanı olması.
Zayıf Yönler
-
-
-
-
Saha şehir merkezine uzaktır. Ulaşım
ancak kara yolu ile sağlanmaktadır.
Sahanın doğal sit olması nedeniyle
herhangi bir yapılaşmaya imkan
sağlamaması
Potansiyel turistlerin konaklamasına
imkan sağlayacak alt yapı yörede
bulunmamaktadır.
Yapılacak etkinliklerde sahanın hassas
doğal yapısına ve kuşların üreme
dönemlerine dikkat edilmelidir.
Yöre halkının bu konularda eğitime ve
yönlendirmeye ihtiyacı bulunmaktadır.
Tehditler
Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma ihtimali
Merkeze uzak olmasının yanında AnkaraEskişehir Devlet Kara yoluna yakın olması
(30 Km) sahaya düzenlenecek günlük turlar
için bir fırsat olabilir.
45
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Çataçık Ormanları Yaban hayatı Geliştirme sahası ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
-
Çataçık ormanları çok geniş bir alanı kaplamakta
ve çok güçlü bir sarıçam orman varlığına
sahiptir,
Orman flora bakımından çok zengindir ve
yöreye has endemik türler mevcuttur
Saha fauna bakımından çok zengindir,
Zayıf Yönler
-
-
Çataçık Ormanlarında Yaban Hayati Geliştirme
sahasında, Kızıl Geyik, Yaban Domuzu, Boz
Ayı ve diğer vahşi yaşam türleri mevcuttur,
-
Saha şehir merkezine uzaklığı. Ulaşımın
ancak kara yolu ile sağlanması.
İl merkezinde var olan hava alanının
talep yetersizliği nedeniyle hizmet
dışında tutulması
Sahanın Orman varlığı nedeniyle
herhangi bir yapılaşmaya imkan
sağlamaması
Gelen turistlerin konaklamasına imkan
sağlayacak alt yapının yörede
bulunmaması.
Yöre halkının eğitime ve yönlendirmeye
ihtiyacın bulunması
Saha içerisinde ve civarında insan
kaynağının yaşlı olması,
-
Sahanın her yıl envanterlerinin yapılması,
-
Koruma ve kontrol teşkilatının olması,
-
-
Kızıl Geyik varlığının ve trofe kalitesinin
yüksekliği,
-
-
Sahada 24 kişi / gün konaklama sağlamayacak
bir tesis mevcuttur.
-
Avcı turistlerinin yakın yerlerde
konaklama imkanlarının yetersiz oluşu,
-
Saha içerisinde Sarıçam türünün Doğal Gelişimi
ve Yetişme ortamı özelliğinden dolayı koruma
altına alınmış Geyik Alanı Tabiat anıtı
mevcuttur.
Yaban Hayatı Geliştirme sahası kapsamında
Hızlı Alan Değerlendirmesi Planı yapılmış olup,
Sahanın yönetim planı da tamamlanmak üzeredir.
Doğa Turizmi çalışmaları kapsamında sahada Av
turizmi yapılmakta olduğundan bu konuda
deneyim mevcuttur,
Alan Flora ve Fauna gözlemi, doğa yürüyüşü
ve foto safari turları için güçlü bir potansiyele
sahiptir.
-
Yörede konaklama tesisleri yapımı için
gerekli sermayeyi ortaya koyacak
yatırımcıların bulunmaması,
-
Orman İdaresine bağımlı ve küçük baş
hayvancılığa dayalı ekonomik yapı,
-
Sahanın büyük bir kısmının Orman
İdaresi altında olması planlanan
faaliyetler için işbirliği gerektirmesi,
Sahada mevcut konaklama
tesisi(Misafirhane) Orman Genel
Müdürlüğüne aittir.
-
-
-
46
-
-
Sahadaki tesis de devamlı hizmet
elemanı bulunmaması
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fırsatlar
Alanın bakir olması bu orman kütlesi
içerisinde birçok doğa turizmi faaliyetine (Av
turizmi, Foto Safari. Flora ve Fauna
Gözlemciliği, Doğa Yürüyüşü ) imkan
sağlayacak yapıda olması.
Tehditler
Sahada doğal yapının (endemik türler) aşırı
ziyaret sonucunda bozulma ihtimali
Yapılacak doğa turizm yatırımlarının çok
detaylı ve kompleks bir yapıda olması
pazarlama açısından büyük bir avantaj
sağlayacaktır.
Musaözü Tabiat Parkı sahasına ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
-
-
Saha yöre insanını halen piknik alanı
olarak kullandığı bilinen bir yerdir,
Şehir merkezine yakındır (21 km).
Sahada bir gölet mevcuttur,
Sahada karışık yapıda güçlü bir orman
varlığı vardır.
Park içerisinde 8 kişi/gün konaklama
imkanı sağlayacak bir tesis
bulunmaktadır.
Tabiat Parkı dinlenme, manzara,
rekreasyon ve olta balıkçılığına uygundur.
Sahada 6- 8 km’lik doğa yürüyüş parkuru
yapılabilir
Zayıf Yönler
-
-
-
Sahanın içinde bulunan alt yapı eskimiş
durumdadır.
Park ta bulunan konaklama amacıyla
yapılan tesis yetersizdir.
Gelen turistlerin konaklamasına imkan
sağlayacak yapıların yörede
bulunmaması.
Yöre halkının bu konularda eğitime ve
yönlendirmeye ihtiyacın bulunması
Yörede konaklama tesisleri yapımı için
gerekli sermayeyi ortaya koyacak
yatırımcıların bulunmaması,
47
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fırsatlar
Tehditler
Tabiat Parkı doğa turizmi faaliyetlerinden
Doğa Yürüyüşü , Olta Balıkçılığı, Dinlenme,
konaklama ya imkan sağlayacak yapıdadır.
Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma olasılığı
Şehir Merkezine yakındır.
Fidanlık Tabiat Parkı sahasına ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
-
Tabiat Parkı Şehir Merkezine çok yakındır
( 7 km ).
Parka Ulaşım Toplu Taşıma araçları ile
yapılabilmektedir.
Tabiat Parkı günü birlik piknik amacıyla
kullanılmaktadır.
Park içerisinde bir adet büfe ve 1 adet kır
gazinosu , çocuk oyun bahçeleri ,ocaklar
mevcuttur.
Park içesinde elektrik su ve kanalizasyon
alt yapısı mevcuttur.
Park içerisinden Porsuk Nehri
geçmektedir.
Tabiat Parkı Çadırlı Kamp Alanı için
uygun bir yapıya sahiptir.
48
Zayıf Yönler
-
-
-
Parkta bulunan ve günü birlik piknik
amacıyla kullanılan alt yapısı eskimiş
durumdadır.
Şehir Merkezine çok yakın olması Parka
olan talebi attırdığından. Yılın bazı
dönemlerinde yoğun insan baskısına maruz
kalmaktadır
Tabiat Parkı alanı küçüktür, büyütmek
imkanı da yoktur,
Saha Orman Fidanlığının Fidan Üretim
parsellerine çok yakın olduğundan yaz
aylarında yangın tehlikesi olabilir.
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fırsatlar
Tehditler
Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma olasılığı
Sakarya başı sulak alanı ve piknik alanı sahası ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
-
Sakarya başı Su kaynaklarının önünün
kapatılmasıyla yapılan yapay bir gölettir
Sakarya nehrinin Ana kaynağının doğduğu
yerdir.
Sakarya başı Şehir merkezine 67 km
uzaklıkta olmasına rağmen Çifteler İlçe
merkezine çok yakın bir mesafededir.
-
Eskişehir-Konya şehirlerarası kara yolu
üzerindendir
-
Piknik alanı olarak hizmet verdiği gibi alan
da 1 adet 35 odalı otel, yüzme havuzu,
çocuk oyun alanları , spor sahaları ve özel
şahıslara ait lokantalar mevcuttur
-
Sakaryabaşında bir üniversiteye bağlı
Balık Üretim ve Araştırma istasyonu
vardır
-
Sakarya başının hemen devamında 5600
dekar yüzölçümünde Eminekin sazlığı
sulak alanı bulunmaktadır.
Eminekin sulak alanın da yerli ve göçmen
olmak üzere 102 kuş türü tespiti
yapılmıştır, Tatlı su balıkçılığı da (özellikle
sazan) vardır
Alanda doğa yürüyüşü, sportif olta
balıkçığı, kuş gözlemciliği potansiyeli
mevcuttur.
-
-
Zayıf Yönler
-
Sakarya başın da yerel yönetim bilimsel
öneri ve destek olmaksızın kendi imkan
ve çabalarıyla bir şeyler yapma gayreti
içindedir
-
Var olan plansız yapılaşma ile birlikte
yoğun insan hareketliliği doğal yaşamı
olumsuz etkilemektedir,
Yapılacak olan çalışmaların bilimsel bir
temele dayandırılması gereği vardır, aksi
takdirde bölgenin doğal dokusu tehlikeye
maruz kalabilir
-
49
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fırsatlar
Tehditler
Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma ihtimali,
Yürüyüş Yollarına ve Bisiklet Rotalarına ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
-
İlçelerde de rota çalışmalarının devam
etmesi
Yerli turistlerin de artan nispette bu
güzergahları tercih etmeleri,
rotalardan duyulan memnuniyet,
Rotalara ulaşım kolaylığı
-
Rotaların peyzaj ve görsel
-
Zayıf Yönler
-Rotaların bazılarının pek benimsenmemesi,
uzun ve yorucu bulunması
-Köylerde insan kaynağının zayıf olması
değerlerinin yüksekliği
Fırsatlar
Tehditler
Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma ihtimali,
Yürüyüş ve bisiklet yollarında köpeklerin
saldırıları
50
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kaya Tırmanışı ve Çadırlı Kamp Alanlarına ait SWOT Analizi
Güçlü Yönler
Zayıf Yönler
-
Kamp ve tırmanış alanları amatör
kullanıcılar tarafından bilinmektedir.
-
Bu alanlar kullanıcılara tatmin edici
özelliklere sahip alanlardır.
-
Profesyonel sporculara
verebilecek kapasitededir.
da
-
Kaya tırmanış alanlarının (Sivrihisar
kayalıkları) il merkezine uzak olması
hizmet
-
Fırsatlar
Tehditler
- Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda
bozulma ihtimali,
- Üreme dönemlerinde memeli hayvanların
rahatsız edilme ihtimali
- Aşırı kullanımın endemik bitki türlerine zarar
verme ihtimali
51
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
4.3 ESKİŞEHİR İLİ VE İLÇELERİNİN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURİZMİ
MİHALLIÇÇIK İlçesi
-
-
-
13 - 1
SİVRİHİSAR İlçesi
MİHALGAZİ İlçesi
1
SEYİTGAZİ İlçesi
MAHMUDİYE İlçesi
-
SARICAKAY İlçesi
İNÖNÜ İlçesi
1 - 5
HAN İlçesi
8
GÜNYÜZÜ İlçesi
ÇİFTELER İlçesi
ALPU İlçesi
Değerler toplamı
MERKEZ İlçesi
Aktivite/değer
BEYLİKOVA İlçesi
DEĞERLERİ MATRİSİ
7
Rafting (R)
Canyoning/kanyon yürüyüşü (C)
Mağaracılık (M)
Dağ bisikletçiliği (DB)
X
X
X
Denizel değerler (DS)
Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG)
Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF)
Çadırlı kamping
Düzenlenmiş
rotası(DGR)
Tabiata uyumlu
gezisi(KMG)
X
X
doğa
kırsal
gezisi
X
X
X
X
X
X
miras
Pansiyonculuk(P)
Kır
havasında
merkezleri(KHŞM)
şehir
Kaya Tırmanış Alanları (KTA)
Kelebek
imkanı(KeG)
52
gözlemciliği
X
X
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kuş gözlemciliği imkanı(KuG)
Sportif
olta
imkanı(SOB)
balıkçılığı
Milli park vb sahalar(MP)
Milli
park
konaklama(MPK)
X
X
X
X
X
X
vb.
nde
X
X
Kış sporları potansiyeli(KSP)
Aktif kış sporları merkezi(KSM)
Estetik şelale bulunan yerler(EŞ)
Estetik göl/baraj olan yerler(EGB)
X
Botanik
gezilerine
saha(BOG)
X
uygun
Tescilli avlak sahası (AvS)
Yabana
hayatı
sahası(YHGS)
hayatı
X
X
X
geliştirme
Garantili
yaban
gözlemi(GYHG)
X
X
X
X
X
X
İzole ilginç ekosistemler(İE)
Çim kayağı(ÇK)
Sualtı Yaşamı Gözleme İmkanı
(SAG)
Bakir Küçük Koylar (BKK)
Ormanaltı florası tanıma gezi
imkanı(Mantar ve benzeri dahil)
(FGİ)
Endemik
(EBG)
Bitkilerin
Gözlemi
X
X
53
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Köy
Pazarları(Orman
meyvelerinden reçel marmelat,
kurutulmuş
meyve
satılması
kaydıyla) (KP)
Çayır şeklinde gruplanmış dağ
çiçekleri gezisi (görselliği yüksek
olacak) (DÇG)
X
Doğal taşlardan tabiat tarihi
gezisi(Gezi sırasında en az 10-15
değişik taş türü ve jeomorfolojik
yapılar tanıtılmalıdır) (DTTTG)
Bakir doğa parçaları
keşif
gezisi(Bakir vadi ve bakir orman
gibi gizli kalan değerleri keşfetme
gezileri) (BDPKG)
Gastronomi gezisi (Gezi günü
belirlenir. Gezi günü ziyaretçilerle
yöresel
yemekler
yapılarak
yedirilir) (GG)
Dokusu bozulmamış kırsal miras
gezisi (köyler) (KMG)
Yayla gezisi imkanı (Ya)
Yaya gezi imkanı (Y)
Tarihi eserler, sit alanı (Ts)
X
X
X
X X
Şelale görme imkanı (Ş)
Peyzaj
değeri
yüksek
yerler,fotoğrafik yerler (P)
Mağara gezisi (Mğ)
Motorlu gezi imkanı (M)
Jeolojik ve jeomorfolojik değerler
(Jm)
54
X
X
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kanyon görme imkanı (Cn)
Botanik gezisi imkanı (Bt)
X
Bakir orman gezisi (Bo)
X
Atla geziye uygun (At)
5. SEÇKİN
VE
YÜKSEK
DEĞERLENDİRİLMESİ
DEĞER
VE
TAŞIYAN
(X)
POTANSİYELİNİ
ALANLARIN
GELİŞTİRME
İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER
Eskişehir’in doğa turizmi yönünden öne çıkan ilçeleri;
-
Merkez İlçe (Fidanlık Tabiat Parkı, Musaözü Tabiat Parkı)
-
Mihallıççık İlçesi (Çataçık Ormanları)
-
Sivrihisar İlçesi (Balık damı Sulak Alanı)
-
Çifteler İlçesi (Sakarya başı ve Eminekin sazlığı)
-
Bu ilçelerde doğa turizm imkanı ve gelişimi için yapılması gerekenlere geçmeden önce
sahaların özellikleri incelenerek doğa turizmi konusunda bu sahaların özellikleri bu
özelliklerin geliştirilebilmesi için gerekenler açıklamaya çalışılacaktır.
5.1 Merkez ilçe (Odunpazarı ve Tepebaşı) :
Doğa Turizm çalışmaları kapsamında değerlendirilmek üzere Eskişehir Merkezinde
korunan alan olarak planlamaya dahil edilen iki bölge bulunmaktadır.
Fidanlık Tabiat Parkı : Eskişehir kent merkezine 7 km. uzaklıkta bulunan Orman Fidanlığı
Tabiat Parkı , Karacaşehir Köyü’nün hemen yakınındadır. 1962 yılında tesis edilen
Fidanlığın güneyinde yer alan yamacın üst kısımlarında ise Karacaşehir Kalesi’nin yıkıntıları
bulunmaktadır. Porsuk çayı kenarında, ağaçlık bir alan olup, toplu taşıma araçları ile ulaşım
mümkündür. Eskişehir halkının dinlenme ve eğlence gereksinimini karşılamada önemli bir
yere sahiptir. 12 hektar büyüklüğündeki Fidanlık Tabiat Parkında Kır gazinosu, piknik alanı,
masalar, banklar, çocuk oyun bahçeleri, büfe, ocaklar, su ve tuvalet bulunmaktadır. Bu
alanda 2000 metre karelik çadırlı bir kamp alanını yapımı planlanmaktadır.
55
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fidanlık Tabiat Parkında Planlanan Doğa Turizm Faaliyetleri
-
Çadırlı Kamp alanı yapımı (2000 metre karelik bir alanda)
Fidanlık Tabiat Parkı Turizm Talebi Değerleri
Halihazırdaki
sayısı (1 yıl)
ziyaretçi
Günü Birlik : 57.437 kişi
Konaklama : Yok
Yeme-içme, piknik vb.
Ziyaretçiler ihtiyaçlarını dışardan getirebildiği gibi saha içinde var
olan kır kahvesi ve büfeden de istifade etmektedirler.
Arkadaş Grupları: % 45Aileler : %35
Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi
şeklinde) : %10
Diğerleri : %10
1- Stres Atma /Dinlenme
2- Dostlarla vakit geçirme
3- Yeme İçme
Para harcama
Ziyaretçi Profili
Geliş sebepleri:
Kıyaslanabileceği
saha
56
bir
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fidanlık Tabiat Parkı Turizm Arzı Değerleri
Ulaşılabilirlik Analizi
Sahanın Ulusal
havaalanına yakınlığı
Alana Ulaşım
Kolay derecede yakın; 20 dakika (Hava Alanı Aktif değil)
Özel taşıt
(x)
Toplu taşıma
(x)
Diğerleri
(x)
(Bisiklet, motosiklet, yürüyüş,
atlı vb.)
Ulaşım için problemler : Yoktur.
Altyapı Analizi
Taşımacılık ağı
Yerel ağ(toprak, asfalt)
Anayollara bağlantı
Yerel genel taşımacılık
Programlar
Ücretler
Ring patikaları
İşaret levhaları
Yetersiz
Yeterli
X
X
X
İyi
Açıklama
yeterli
Asfalt
iyi
Toplu taşıma hizmeti var.
Gelişme planı çerçevesinde
henüz oluşturuluyor
X
X
57
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Genel yer işaret
levhaları
Bilgi panoları
Araçlar için park
kapasitesi
Bilgi alma ve tercüme
kolaylıkları
Restoran sayısı
Alanda bulunan tesisler
Sahadaki tesisler
Rekreasyonel tesisler
Spor tesisleri
Diğerleri
X
X
X
1
Turizme uygun. Gelişme
planına göre yapılabilir
WC, Çocuk Oyun Bahçesi,
Büfe ve Ocaklar
Yetersiz
yeterli
iyi
X
X
X
Doğal Kaynakların Potansiyeli
Kaynak adı
Var
Dağlar
Ormanlar
X
İzole alanlar
Şelaleler
Göller
Nehirler
X
Yaylalar
Mağaralar
Yaban hayatı
Memeli
Kuşlar
Kelebekler
İklim
Peyzaj dokusu
Kanyonlar
Tabiatla uyumlu
kültürel miras
Yeterli değil,
X
1
2
3
4
5
X
Yeterli
Durum açıklaması
Gelişme planına göre
yapılabilir.
Açıklama
Peyzaj, Jeomorfoloji,
Peyzaj değeri
Göl ekosistemi yoktur
Porsuk nehri içinden
geçmektedir
X
X
X
-
X
X
X
Çeşitlilik öne çıkar
1-5 arası değerlendirme şekli;
1) İnsanlar sahayı özelikle bu kaynak için ziyaret ederler, çekirdek üründür,
2) Kaynak alanı ziyaretçiler tarafından mutlaka ziyaret edilir,
3) Alanda kaynağın olması ziyaretçi deneyimine katkı sağlar,
4) Herhangi bir farklı şey sunmaz,
5) Turizm için ilginç değil,
58
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha
geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin
önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
1- Fidanlık Tabiat Parkında öncelikli olarak 2000 metre karelik çadırlı kamp alanı
yapılması
2- Şehir merkezine oldukça yakın alan ve yoğun ziyaret alan bu alanda güvenlik
önlemlerinin artırılması,
3- Tabiat Parkı içine ziyaretçilerin kullanımına yönelik spor tesislerin yapılması
4- Park içinde bulunan ve eskimiş olan alt yapının güçlendirilmesi,
Musaözü Tabiat Parkı : Eskişehir-Kütahya yolu üzerinde Merkez İlçe’ye 21 km uzaklıkta
50 hektar büyüklüğünde bir piknik alanıdır. Ayrıca park içerisinde D.S.İ. Sulama göletinin
çevresinde oluşturulan dinlenme alanından günübirlik yararlanılabilir. Park içerisinde 8
kişi/gün konaklama imkanı sağlayacak bir tesis bulunmaktadır. 1967 yılında tesis edilmiştir.
Karaçam, meşe , söğüt ve ardıç türlerinden oluşan yeşil örtüsü ve olta balıkçılığına(Gelişme
Planının onayından sonra) imkan veren sazan, yayın kerevit bulunan göleti, dinlenme yerinin
doğal değerleridir. Doğa Turizm Çalışmaları kapsamında tabiat parkında 6-8 km’lik yürüyüş
yollarının yapımı ve yönlendirme levhaları ile
sportif amaçlı olta balıkçılığı
teşvik
edilecektir. Park içerisinde var olan konaklama ünitesinin yeniden düzenlenerek kısa süreli
konaklama imkanı sağlayacak biçimde düzenleme yapılacaktır.
59
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Musaözü Tabiat Parkında Planlanan doğa Turizm Faaliyetleri
-
Doğa Yürüyüşü (6-8 Km’lik Parkur ve yönlendirme levhaları)
Sportif olta Balıkçılığı
Konaklama (sınırlı olmak kaydıyla)
Musaözü Tabiat Parkı Turizm Talebi Değerleri
Halihazırdaki
sayısı (1 yıl)
ziyaretçi
Günü Birlik : 24.211 kişi
Konaklama : 6 kişi
Para harcama
Yeme-içme, piknik , konaklama vb.
Ziyaretçi Profili
Arkadaş Grupları: %45 Aileler : %35
Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi
şeklinde) : %5
Diğerleri : %10
4- Stres Atma, Dinlenme
5- Dostlarla vakit geçirme
6- Konaklama / Yeme İçme
Geliş sebepleri:
Kıyaslanabileceği
saha
60
bir
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Musaözü Tabiat Parkı Turizm Arzı Değerleri
Ulaşılabilirlik Analizi
Sahanın Ulusal
havaalanına yakınlığı
Alana Ulaşım
Yakın; 40 dakika (Hava alanı aktif değil)
Özel taşıt
( x)
Toplu taşıma
(-)
Merkeze 20 Km uzaklıkta
Diğerleri
(x)
Anayol üzerinden ayrılan
(Bisiklet, motosiklet, yürüyüş,
asfalt yol ile gidilmektedir.
atlı vb.)
Ulaşım için problemler : Ulaşım sadece Özel taşıt ile mümkündür.
Altyapı Analizi
Taşımacılık ağı
Yerel ağ(toprak, asfalt)
Anayollara bağlantı
Yerel genel taşımacılık
Programlar
Ücretler
Ring patikaları
İşaret levhaları
Yetersiz
X
Yeterli
X
X
İyi
Açıklama
Bazı bölgelerde yeterli
Bazı bölgelerde yeterli
iyi
yok
Gelişme planı çerçevesinde
henüz oluşturuluyor
X
X
X
Yapılıyor, yer yer tamam,
61
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Genel yer işaret
levhaları
Bilgi panoları
Araçlar için park
kapasitesi
Bilgi alma ve tercüme
kolaylıkları
Restoran sayısı
X
Yapılmakta
X
Yapılmakta,
X
Yeterli değil,
X
1
Alanda bulunan tesisler
Sahadaki tesisler
Yetersiz
Rekreasyonel tesisler
X
Spor tesisleri
X
Diğerleri
X
Doğal Kaynakların Potansiyeli
Kaynak adı
Var
Dağlar
Ormanlar
X
İzole alanlar
Şelaleler
Göller
X
Nehirler
Yaylalar
Mağaralar
Yaban hayatı
X
Memeli
X
Kuşlar
X
Kelebekler
İklim
X
Peyzaj dokusu
X
Kanyonlar
Tabiatla uyumlu
kültürel miras
Turizme uygun nitelikliler
yetersiz
Misafirhane, 2 adet bungalov,
Alanda bulunan
kır kahvesi, Su, WC, Ocaklar,
tesisler daha uygun
oyun bahçesi
duruma getirilebilir
yeterli
iyi
Durum açıklaması
Gelişme planına göre
yapılabilir.
1
2
3
4
X
5
Açıklama
Peyzaj, Jeomorfoloji,
Peyzaj değeri
Baraj göleti vardır
X
X
X
X
X
X
Çeşitlilik öne çıkar
1-5 arası değerlendirme şekli;
1)
2)
3)
4)
5)
62
İnsanlar sahayı özelikle bu kaynak için ziyaret ederler, çekirdek üründür,
Kaynak alanı ziyaretçiler tarafından mutlaka ziyaret edilir,
Alanda kaynağın olması ziyaretçi deneyimine katkı sağlar,
Herhangi bir farklı şey sunmaz,
Turizm için ilginç değil
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha
geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin
önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
1- Musa Özü Tabiat Parkı içinde Gelişme Planı çerçevesinde Sportif balıkçılığa uygun
yerlerin İl Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ile Orman ve Su İşleri İl Şube Müdürlüğü
tarafından detaylı olarak planlanması,
2- Musa Özü Tabiat Parkı içinde Gelişme Planı çerçevesinde göletin balıklandırma
çalışmalarının yapılması
3-Tabiat Parkı içinde sportif balıkçılık iskeleleri yapılması,
4-Sportif balıkçılık ve doğa spor gruplarına ulaşılarak bu sahalar da çalışmalar yapılması, ve
alanın tanıtımının yapılması
5- Doğa Sporlarına yönelik olarak 2 adet doğa yürüyüş parkuru ve yönlendirme levhalarının
yapılması
6-Doğa turizm çeşitlerinde yöre insanının kırsal kalkınmasını temin maksadıyla öncelikli
olarak yöre insanının rol alacağı uygulamalara yer verilmesi,
7-Ziyaretçilerin kullanımına yönelik spor tesislerinin yapılması
8-Tabiat Parkı içinde yer olan Konaklama tesisinin yapılacak yatırım ve tanıtım ile daha da
işlevsel hale getirilmesi,
9-Bu kaynakların ilimizde yapılmakta olan diğer turizm destinasyonlarına entegre edilerek
bu destinasyonlara zenginlik katılmasının uygun olacağı,
10-Kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine dikkat edilmesi,
63
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Eskişehir İli Turizm Haritası.
5.2 Mihalıççık İlçesi:
Mihalıççık ilçesi yukarı Sakarya kesiminde Sündiken dağlarının güney doğusunda
kurulmuş olup Denizden yüksekliği 1325 m. Kuzeyinde Bolu ili, Nallıhan ilçesi Sarıyar
beldesi Kuzey doğusunda Beypazarı ilçesi Doğusunda Ankara ili Batısında Eskişehir ili ,
Alpu ilçesi Bozan beldesi Güneyinde Sivrihisar ilçesi Güney batısında Beylikova ilçesi
Mahmudiye ilçesi Kaymaz beldesi ile çevrilidir.
1650 km²lik bir alana sahip ilçenin Güneydoğu ve güneybatı kesimleri tamamen
ovalıktır. Bu ovaları Porsuk çayı sular ilçenin doğusunda ve kuzeyinde Sakarya vadisi yer
alır. Orta kesimde bulunan sündiken dağlarının yüksekliği 1500-1800 m’dir. Bu dağlar
verimli ormanlarla kaplı olup doğudan batıya doğru uzanır. Sündiken dağlarının en yüksek
tepeleri Hamidiye, kartal, Beşpınar ve Kızıltepe’dir. En yüksek dağ olan Kızıltepenin
yüksekliği 1818 metredir.
64
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Sündiken dağlarının batı uzantısında Yeşilyurt, Yumaklıca, Otluk, Mavzut, büyük ve küçük
Sasa yaylaları, kuzeydoğunda uzantısında Yeşilyurt, Yumaklıca , Otluk, Mavzut, Büyük ve
küçük sasa yaylaları kuzeydoğusunda Belen yaylası, doğusunda Gencek, Kazanpınarı Eğriova
yayları yer alır. Bunların yükseklileri 1650-1700 m arasında değişir. İlçenin güneyinde ise
Porsuk vadisine dik olarak uzanan Karaçam dağları bulunur.
İlçenin iklimi değişik özellikler arz eder. Porsuk vadisinde kışlar sert ve soğuk yazlar
oldukça sıcak geçmektedir. Sündiken dağları yılın en az altı ayı karla kaplı kalır. İlçenin
kuzeyinde Sakarya vadisinde ise oldukça ılıman bir iklim hüküm sürmektedir. İlçe
merkezinde kışın ısı bir hayli düşmekte yaz aylarında ise serin yayla iklimi hakim olmaktadır.
Yağışlar kışın kar, İlkbahar ve sonbaharda yağmur şeklindedir.
Geyik Alanı Tabiat Anıtı
Kızıl Geyik Üretme İstasyonu
Karadeniz ikliminden karasal iklime geçiş noktasında ( stepe geçiş zonu ) bulunan
Mihalıççık İlçesinin özellikle kuzey kısmı verimli ormanlarla kaplıdır. Orman dahilinde,
karaçam , sarıçam, kızılçam, ardıç, meşe ağaç türleri ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Özellikle
Çatacık İşletme Şefliği içerisinde bulunan saf sarıçam ormanları dünyaca tanınmakta ve
65
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
yıllardır dünyanın sayılı bilim adamlarının araştırmalarına konu olmaktadır. Ayrıca içerisinde
bulunan mesire yeriyle de halkımıza hizmet vermektedir. Çatacık Ormanları yaban hayatı ve
Fauna açısından önemli bir konumdadır. Bünyesinde barındırdığı bir çok yaban hayvanının
yanında en önemlisi kızıl geyiktir. Bu alanda ayrıca Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ve Kızıl
Geyik Üretme İstasyonu ile Geyik Alanı Tabiat Anıtı da bulunmaktadır. Mihallıççık İlçe
sınırları içerisinde bulunan Çatacık ormanları sarıçam zenginliğinin yanı sıra Flora açısında
da çok zengindir yöreye has çeşitli endemik bitki türleri de mevcuttur. Ayrıca saha peyzaj,
rekreasyon ve görsel bütünlük olarak da çok zengindir.
Mihallıççık /Çataçık Ormanlarında Planlanan doğa Turizm Faaliyetleri;
- Doğa Yürüyüşü
- Foto Safari
- Botanik Gözlemi
- Fauna Gözlemi
66
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
- Av Turizmi (Halen Yapılmakta)
- Araştırma gezileri
Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu
Halihazırda ki ziyaretçi
sayısı
Saha Merkeze uzak olduğundan hali hazırda ziyaretçi sayısını tespit
imkanı bulunmamaktadır.
Para harcama
Ziyaretçi Profili
Gelişlerinin İlk 5 Sebebi
Kıyaslanabileceği saha
Bu alanı ziyaret için gelen kişiler günü birlik piknikçiler veya av
turizmi için gelen avcı turistlerdir. Bu ziyaretçiler de ihtiyaçlarını
şehir merkezinden karşılamaktadırlar.
Bireysel gezginler : % 10
Eşler: % 10 Aileler : % 25
Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi
şeklinde) : % 40
Diğerleri : % 15
1- Doğa Gezileri,
2- Foto safariler,
3- Botanik gezileri,
4- Yaban Hayatı ve Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri),
5- Bakir Orman Gezileri,
6- Doğa Eğitimi Programları
7- Av Turizmi
-
Ulaşılabilirlik Analizi
Sahanın Uluslararası
havaalanına yakınlığı
Alana Ulaşım
Orta derecede yakın; 2 saat (2-4 saat arasında) ( Var olan hava
alanı aktif değil)
Özel taşıt
(x)
Ziyaretçinin Genel
Toplu taşıma
( )
ulaşım kanaati: Ulaşım
Diğerleri
(x)
zor
(Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.)
Ulaşım için problemler: Yerleşim yerlerine uzaklık
Altyapı Analizi
Taşımacılık ağı
Yerel ağ(toprak, asfalt)
Anayollara bağlantı
Yerel genel taşımacılık
Programlar
Ücretler
Ring patikaları
İşaret levhaları
Genel yer işaret
levhaları
Bilgi panoları
Araçlar için park
kapasitesi
Yetersiz
Yeterli
X
X
X
İyi
Açıklama
Toprak ve Stabilize
var
Yok
Yok
Yok
Yok
Yok
X
X
X
67
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Bilgi alma ve tercüme
kolaylıkları
Restoran sayısı
Yok
Yok
Yeme içme konaklama analizi
Restoranların durumu
Yemek Standartları
Barınma imkanları
Kategori
Sayısı
Açıklama
Turistik
Yerel
1
İlçe Merkezinde
Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar:Kötü standartta yemek sunanlar :1
Kategori
Kuruluş Sayısı
Yatak Sayısı
(iyi-kötü-orta)
Oteller
Kötü
1
10
Hosteller (Misafirhaneler)
Orta
1 (OGM)
24
Yatak&kahvaltı oteli
Rota üstü kulübeler
Bungalov tarzı
Kamp alanı
Diğerleri: Pansiyon
Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri;
Sunduğu değerlerden
Tek-eşsiz olanlar
var mı?
Biraz farklı ama
değerli olanlar
Var-Yok
var
Neler?
Kızıl Geyik, Kara Akbaba,
var
Sarıçam Ormanlarından
oluşan doğal manzara
bütünlüğü, Flora zenginliği
var
Gökçekaya Barajında
Diğer ilgi çeken
yerlere benzer
olanlar
Alan turist ziyaret
döngüsüne girecek
şekilde turistlerin
ilgisini çekecek diğer
alanlara yakın mı?
Alandaki yabanıl
varlıklar
68
Evet
Olta Balıkçılığı
Bayrak türler
var
Diğer ilginç yaban
hayatı (fauna)
var
Kelebekler
yok
1.Kızıl Geyik
2.Kara Akbaba
1.Boz Ayı
2.Kurt
….. tür
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Endemik bitkiler,
1.Jülyen (Hesperi
Türkmendağensis)
2.Peygamber
Çiçeği(Centaurea Sericea),
3.Kahkaha Çiceği
(Convolvulus Pulvuinatus),
4 Alis(Alyssum Niveum),
5 .Çan Çiçeği (Tokurii),
6.Beyaz Çivan Percemi
(Achillea Ketenoğlui),
7.Sığır Kuyruğu
(Verbescum Gypsicola),
8. Dağ Çayı (Sideritis
Gulendamiae),
9.Taş Çanta (Aethionema
Dumanii) ,
10.Çöven Otu (Gypsophila
Osmangaziensis,
11. Kantaron (Hypericum
Sechmenii),
12. Centaurea Nivea,
13. Verbascum
Eskisehirensis,
14. Campanula Pamphylica
Subsp)
var
Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa)
Tatmin edici yaban
hayatı izleme imkanı
Garanti edilen türler var
mı?
Genellikle rastlanma
ihtimali
Şans veya mevsime
bağlı olanlar
Alanda bulunan tesisler
Sahadaki tesisler
Rekreasyonel tesisler
Spor tesisleri
Diğerleri
Kuşlar
Memeliler
Kızıl Geyik
Domuz
yüksek
Açıklama
Kara Akbaba,
Şahin
Gözleme bağlı
Ayı
Kızıl Geyik Gen
İstasyonu
Yetersiz
Yeterli
X
Yok
-
İyi
Durum Açıklaması
Taşıma Kapasitesi Analizi
Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel
Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor
5- Hiç Sağlanamıyor
Göstergeler
Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar
Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para
yatırımı yapabilir
1
2
3
4
69
5
X
X
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır
Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri
ele alınıyor
Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor
İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi
Beraber çalışmanın önemi biliniyor
İyi bir işbirliği içindeler
Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor
Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi
Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi
Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor
Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor
Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden
sonra gelişme gösterdi
Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor
Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı
Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor
Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor
Planlı turizm uygulaması yapılıyor
Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar
görmemiştir.
Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır
Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir
Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor
Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor
Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor
Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor
Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor
Turizm hayat kalitesini artırıyor
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları;
Ekolojik taşıma kapasitesi analizi
Etki
Faaliyet
Kamping&piknik
Ahşap Hediyelik
eşyaların satılması,
Dağcılık,trekking
Su sporları
Rafting
Olta balıkçılığı
Normal spor
etkinlikleri
Yeme içme
Doğa yürüyüşü
Mağaracılık
70
Genel
etkiler
Müspet
/menfi
Müspet
Müspet
Müspet
Müspet
Korunan alan
üzerindeki etki
Kabul
edilebilir
X
X
X
X
Kabul
edilemez
Kabul edilebilir
ancak;
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kanyoning
Yaban hayatı
gözlemi
Bilimsel geziler
Müspet
X
Müspet
X
İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir.
1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok,
Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri;
Ekolojik göstergeler
Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir
Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar
veriyor
Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana
gelmektedir
Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir
Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır
Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir
Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür
Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır
1
2
3
X
X
4
5
X
X
X
X
X
Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları;
Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi;
(1-Akıcı, yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü)
Fiziki/idari taşıma kapasitesi
Altyapı
Park girişi
Park yeri imkanları
Bilgi imkanları
Yiyecek içecek temini
Ticaret
Kolaylık tesisleri
Patika ağı
Yaban hayatı izleme noktaları
Yer
Kapasite 1
Korunan alana giriş yolları
Korunan alandaki yol ağı
Korunan alan içindeki toplu
taşıma araçları
Park etme
akış
Yer sayısı
Biletleme
yönlendirme
İşaret levhaları
Yetkililer
Ziyaretçi merkezi
Ofisler
Basılı ve görsel materyal
Tedarik
Seçenekler
2
3
x
x
4
5
x
x
x
Tuvaletler
Atıkların toplanması
Yeterlilik durumu
Sayısı ve uygunluğu
71
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Aktiviteler
Çalışanlar
seçenekler
Paket doğa turları
Bisiklet kiralama
Araç kiralama
At-katır kiralama
Yeterli sayıda
Donanımlı
Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme;
Psikolojik Taşıma Kapasitesi:
Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha
geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve
doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
1- Planların Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından güncellenmesi, ziyaretçi tanıtım merkezi
ve diğer alt yapı tesislerinin yapılması.
2- Çataçık Ormanlarında var olan sarıçam zenginliğinin tanıtımı amacıyla, doğa yürüyüş
patikalarının yapılması
3- Sahadaki doğal güzelliklerin seyri ve foto safari aktiviteleri için seyir terası ve gözlem
kulelerinin yapılması,
4- Av turizmi amacıyla gelen avcı turistlerin konaklaması ve misafir edilmesi için Konaklama
tesisinin yapımı
5- Eskişehir Orman Su İşleri Şube Müdürlüğünün yaban hayatı bölümü mezunu personel
bakımından güçlendirilmesi
6- Yaban Hayatı Geliştirme Sahasındaki türlerin korunması ve popülasyonunun artırılması
7- Ağır kış şartlarının hüküm sürdüğü dönemlerde yem takviyesinin yapılması,
8- Alanda avcılığın kontrollü bir şekilde yaptırılması.
9- Sahadaki Flora zenginliğinin tanıtımı amacıyla tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinde
bulunmak
10- Yöre halkının alandan ekonomik olarak faydalanabilmesi için alan kılavuzluğu
hizmetlerinde yöre insanının kullanılabilmesi için eğitim projelerinin hayata
geçirilmesi.
11- Yapılacak olan çalışmalarda Orman Bölge Müdürlüğü ve yerel halk ile işbirliği içinde
olmak
12- Yerel ekonomiye katkı vermek amacıyla yöresel el sanatları ve hediyelik eşya satışına
yönelik stantların açılmasına destek vermek
13-Kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine öncelik verilmesi,
14- Faaliyetler sırasında meydana gelebilecek atıkların düzenli olarak alan dışına
çıkarılması ve bertarafının sağlanması,
72
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
5.3 Sivrihisar İlçesi :
Sivrihisar ilçesi, doğuda Günyüzü ve Ankara, batıda Çifteler ve Mahmudiye, kuzeyde
Beylikova ve Mihalıççık, güneyde ise Konya ve Afyonkarahisar ile çevrilidir. Nüfusu 2000
yılı sayımına göre 31.664 olup, 21.117’si (%66.7) köylerde, 10.547’si (%33.3) İlçe
Merkezinde yaşamaktadır. İlçe halkının en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
Sivrihisar ilçesinde yerleşim Hititler zamanına kadar iner. O dönemde adı Sallopa olan
ilçede Milattan önce 700’lerde Frigler yerleşmeye başlamıştır. İlçe merkezinin 16 km.
yakınında olan Pessinus (bugünkü Ballıhisar) önemli bir kült merkezdir. Friglerle birlikte Ana
Tanrıça Kibele kültünün de yok olması Pessinus’un giderek önem kaybetmesine yol açmıştır.
Roma döneminde ticari ve askeri önemi artmaya başlayan Sivrihisar, Bizans İmparatoru
Justinianos (M.S.527-565) tarafından yeniden onarılmış ve Justinianopolis adını almıştır.
1074 yılında Selçuklu’ların eline geçen ilçe Karahisar adını alarak bir imar hamlesi
başlatılmıştır. Cami, han, hamam, medrese gibi yapılar ilçenin önemli bir kültür merkezi
olmasını sağlamıştır. 1289 yılında Osmanlıların eline geçen Sivrihisar’da 1684 yılında kaza
teşkilatı kurulmuş, 1912’de Eskişehir iline bağlanmıştır. Günümüzde Sivrihisar kültürel ve
tarihi bir merkez olarak önemini korumaktadır. Ünlü mizah ustası ve filozof Nasreddin
Hocanın doğum yeri olması ile ünlüdür.
Türkiye'nin en büyük sulak alanlarının başında gelen 'Balıkdamı' Sivrihisar'ın 30 km
güneyinde Ahiler, Kurtşeyh, Ertuğrul ve Yenidoğan Köyleri arasında yer alan Sakarya Nehri
üzerinde
yaklaşık
olarak
1470
hektar
alana
sahiptir.
Yaklaşık 5 km genişliğinde ve 20 km uzunluğunda bir alanı kaplar. Toplam alanı ise 30 bin
dönüm civarındadır. Balık damı çok sayıda küçük gölet ve büyük sazlıklardan meydana gelir.
Balıkdamı Asya' da yaşayan yabani su kuşları için batıdaki son durak olma özelliği de
taşımaktadır ve bu özelliği ile birçok yerli, göçmen, transit göçmen kuş türlerine barınma,
beslenme ve üreme alanı sağlamaktadır. Bu bölge aynı zamanda İç Anadolu Bölgesinde yer
alan karasal iklime sahip Eskişehir' in daha ılıman bir iklime sahip olmasını da sağlamıştır.
Balıkdamı, doğal bir sit alanı statüsüyle Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunca koruma altına alınmıştır.
73
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Balıkdamı ve çevresinde yaşayan fauna elemanlarının saptanması amacıyla, 2001
yılından beri Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) tarafından yürütülen arazi
çalışmaların da yıllar itibariyle tür sayısı değişmekle birlikte Balık damı bölgesinde gözlenen
140 kuş türü varlığı tespit edilmiştir.
Balık damı Sulak Alanında Planlanan Doğa Turizm Faaliyetleri
-
Kuş Gözlemi
Doğa yürüyüşü
74
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Balıkdamı Sahasının Turizm Talebi Değerleri tablosu
Halihazırda ki ziyaretçi
sayısı
Saha Merkeze uzak olduğundan hali hazırda ziyaretçi sayısını tespit
imkanı bulunmamaktadır.
Para harcama
Bu
ziyaretçiler
de
ihtiyaçlarını
şehir
merkezinden
alıp
getirmektedirler.
Ziyaretçi Profili
Bireysel gezginler : % 10
Eşler: % 10 Aileler : % 25
Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi
şeklinde) : % 40
Diğerleri : % 15
1- Doğa Gezileri,
3- Foto safariler,
4- Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri),
5- Doğa Eğitimi Programları
Gelişlerinin İlk 5 Sebebi
Kıyaslanabileceği saha
-
75
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Ulaşılabilirlik Analizi
Sahanın Uluslararası
havaalanına yakınlığı
Alana Ulaşım
Orta derecede yakın; 2 saat (2-4 saat arasında) ( Var olan hava
alanı aktif değil)
Özel taşıt
(x)
Ziyaretçinin Genel ulaşım
Toplu taşıma
( )
kanaati: Ulaşım zor
Diğerleri
(x)
(Bisiklet, motosiklet, yürüyüş,
atlı vb.)
Ulaşım için problemler: Yerleşim Merkezlerine uzaklık
Altyapı Analizi
Taşımacılık ağı
Yerel ağ(toprak, asfalt)
Anayollara bağlantı
Yerel genel taşımacılık
Programlar
Ücretler
Ring patikaları
İşaret levhaları
Genel yer işaret
levhaları
Bilgi panoları
Araçlar için park
kapasitesi
Bilgi alma ve tercüme
kolaylıkları
Restoran sayısı
Yetersiz
Yeterli
X
X
X
İyi
Açıklama
(Toprak)
Yok
Yok
Yok
Yok
X
X
X
X
Yok
Yok
Yeme içme konaklama analizi
Restoranların durumu
Yemek Standartları
Barınma imkanları
Kategori
Sayısı
Açıklama
Turistik
Yok
Yerel
3
İlçe Merkezinde
Yüksek standartlı yemek sunanlar :
Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: 1
Kötü standartta yemek sunanlar : 2
Kategori
Kuruluş Sayısı
Yatak Sayısı
(iyi-kötü-orta)
Oteller
Hosteller (Misafirhaneler)
Yatak&kahvaltı oteli
Rota üstü kulübeler
Bungalov tarzı
76
İyi
1
60
Orta
1
30
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Kamp alanı
Diğerleri: Pansiyon
Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri;
Sunduğu değerlerden
Alan turist ziyaret
döngüsüne girecek
şekilde turistlerin
ilgisini çekecek diğer
alanlara yakın mı?
Alandaki yabanıl
varlıklar
Var-Yok
Yok
Tek-eşsiz olanlar
var mı?
Biraz farklı ama
değerli olanlar
Diğer ilgi çeken
yerlere benzer
olanlar
Evet
Neler?
Göçmen Kuşlar
Var
Sivrihisar
Pessunus – Ballıhisar
harabeleri
Arkeolojik değerler
Bayrak türler
Diğer ilginç yaban
hayatı (fauna)
1
Var
2.
1.Saz Delicesi
2.Kızıl Şahin
Kelebekler
Yok
-
Endemik bitkiler,
Yok
-
Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa)
Tatmin edici yaban
hayatı izleme imkanı
Garanti edilen türler var
mı?
Genellikle rastlanma
ihtimali
Şans veya mevsime
bağlı olanlar
Alanda bulunan tesisler
Sahadaki tesisler
Rekreasyonel tesisler
Spor tesisleri
Diğerleri
Kuşlar
Memeliler
Açıklama
Göçmen Kuşlar
Saz Delicesi
Kızıl Şahin
Gözleme bağlı
Göçmen Kuşlar
Yetersiz
X
Yok
-
Yeterli
İyi
Durum Açıklaması
Saha Yaban Hayatı
Geliştirme Sahası
Olduğundan Alanda
Bir yapılaşma
Yoktur.
YönetimPlanı 2012
Yılında
Tamamlanmıştır.
77
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Taşıma Kapasitesi Analizi
Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor
5- Hiç Sağlanamıyor
1
Göstergeler
Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay
alırlar
Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para
yatırımı yapabilir
Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır
Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç, istek ve
önerileri ele alınıyor
Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor
İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi
Beraber çalışmanın önemi biliniyor
İyi bir işbirliği içindeler
Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor
Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi
Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi
Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor
Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor
Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm
gelişiminden sonra gelişme gösterdi
Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor
Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya
çıktı
Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek
veriliyor
Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor
Planlı turizm uygulaması yapılıyor
Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra
zarar görmemiştir.
Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır
Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir
Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor
Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı
oluyor
Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor
Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor
Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor
Turizm hayat kalitesini artırıyor
78
2
3
4
5
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları;
Ekolojik taşıma kapasitesi analizi
Etki
Faaliyet
Kamping&piknik
Ahşap Hediyelik
eşyaların satılması,
Dağcılık,trekking
Su sporları
Rafting
Olta balıkçılığı
Normal spor
etkinlikleri
Yeme içme
Doğa yürüyüşü
Mağaracılık
Kanyoning
Yaban hayatı
gözlemi
Bilimsel geziler
Genel
etkiler
Müspet
/menfi
Menfi
Müspet
Korunan alan
üzerindeki etki
Kabul
edilebilir
Kabul
edilemez
Kabul edilebilir
ancak;
X
X
Gelişme Planına göre
X
Müspet
Müspet
X
X
Müspet
X
Müspet
X
İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir.
1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok,
Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri;
Ekolojik göstergeler
1
2
Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir
Yürüyüş yollarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor
Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana
gelmektedir
Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir
Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır
Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir
Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür
X
Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır
3
4
X
X
X
X
X
X
X
79
5
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları;
Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi;
(1-Akıcı, yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü)
Fiziki/idari taşıma kapasitesi
Yer
Korunan alana giriş yolları
Korunan alandaki yol ağı
Korunan alan içindeki toplu
taşıma araçları
Park girişi
Park etme
akış
Park yeri imkanları
Yer sayısı
Biletleme
yönlendirme
Bilgi imkanları
İşaret levhaları
Yetkililer
Ziyaretçi merkezi
Ofisler
Basılı ve görsel materyal
Yiyecek içecek temini
Tedarik
Ticaret
Seçenekler
Kolaylık tesisleri
Tuvaletler
Atıkların toplanması
Patika ağı
Yeterlilik durumu
Yaban
hayatı
izleme Sayısı ve uygunluğu
noktaları
Aktiviteler
seçenekler
Paket doğa turları
Bisiklet kiralama
Araç kiralama
At-katır kiralama
Çalışanlar
Yeterli sayıda Donanımlı
Kapasite 1
2
3
Altyapı
80
-
-
x
-
4
x
x
5
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme;
Psikolojik Taşıma Kapasitesi:
Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha
geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve
doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar;
123456-
78-
Yönetim Planı çerçevesinde , ziyaretçi tanıtım merkezi ve diğer alt yapı tesislerinin
yapılması
Sulak alanda var olan kuşları gözetleme amacıyla Kuş Gözetleme kulesi /Seyir terası
yapımı
Alan içinde Doğa Yürüyüş yollarının ve yönlendirme levhalarının yapımı
Kaçak avcılığın önlenmesi amacıyla sahanın kontrol ve denetim altına alınması için yerel
halktan kişilerin eğitimi ve istihdamı
Yörede var olan doğal değerlerin turizm çeşitlendirmesi amacıyla turizm şirketlerine
tanıtımı ve bilgilendirme faaliyetleri
Sivrihisar ilçe merkezine yakınlığı sebebiyle yörede bulunan arkeolojik eserlerin ve
mutfak değerlerinin bir paket olarak planlanması için tanıtım yapmak ilimizde
yapılmakta olan diğer turizm destinasyonlarına entegre edilerek bu destinasyonlara
zenginlik katılması
Sulak Alanda kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine dikkat
edilmesi,
Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı
hediyelik eşya veya yöresel el işlerinin satışına yönelik uygulamaların geliştirilmesi,
5.4 Çifteler İlçesi;
Çifteler ilçesi; doğuda Sivrihisar, batıda Seyitgazi, güneybatıda Han, kuzeyde
Mahmudiye, güneyde Afyonkarahisar ile çevrilidir. 1951 yılında ilçe olmuştur. Nüfusu 2000
yılı sayımına göre 18.576 olup, 6.674’ü (%35.9) köylerde, 11.902 kişi (%64.1) ilçe
merkezinde yaşamaktadır. İlçe halkının en önemli kaynağı tarım ve hayvancılıktır. İlçedeki
su ürünleri istasyonunda aynalı sazan, alabalık ve pekin ördeği yetiştirilmektedir.
İlçeye yerleşim antik çağlarda Frig ve Roma uygarlıklarına kadar uzanır. İlçe sınırları
içerisinde çok sayıda höyük bulunmaktadır. Osmanlı Devleti zamanında tahıl gereksinimini
karşılayan önemli merkezlerdendir. 1795 yılında düzenli yerleşim ile Çifteli adı Çiftlük-ü
Humayun olur. 19. yüzyılın başlarında Çifteevler olarak değişen isim zamanla Çifteler olur.
Sakarya Nehrinin doğduğu yer olan Sakarya başı Çifteler’in 2 km. güneyinde yer alır.
Kaynak güzel bir göl oluşturur. Rengarenk bitkileri ve balıkları ile doğal bir akvaryum
81
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
gibidir. Sakarya başı’nda turizm hareketliliğine cevap verebilecek konaklama, balık
lokantaları, çay bahçeleri, günübirlik piknik ve mesire alanları ve doğal yüzme havuzu vardır.
Sakarya Başı Sulak alanında Planlanan Faaliyetler;
Sakarya başı sulak alanı Çifteler Belediyesinin sorumluluk alanı içerisinde olması ve
sahada özel şahışlara ait araziler bulunduğundan alanla ilgili olarak şube müdürlüğümüzce
herhangi bir faaliyet planlaması yapılamamıştır.
Bu alanla ilgili herhangi bir planlama yapmak için öncelikle uzman sistematikçiler
tarafından bilimsel bir araştırma yapılarak, yapılan çalışma ışığında bütün tarafların katılımı
ile planlamaların yapılması yerinde olacaktır.
6 . DOĞA YÜRÜYÜŞ ROTALARI
6.1 Frig Vadisi Yürüyüş Yolu:
Gordion (Ankara)-Seydiler (Afyonkarahisar)-İncik (Kütahya)-Yazılıkaya(Eskişehir)
arasında Frig Vadisi boyunca Friglerin kullanmış olduğu yollar esas alınarak yaklaşık
uzunluğu 400 km olan yürüyüş yolları oluşturup uluslararası standartlarda işaretlemek,
yolun GPS verilerini ve her türlü dökumantasyonunu oluşturmak suretiyle ülkemizin en
82
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
uzun doğa yürüyüş yollarından birisi olacaktır. Yönlendirme levhaları konulmasına
başlanmıştır.
6.2 Avlakkaya - Muttalıp Rotası (19 km)
Eskişehir' e 25 km uzaklıktaki Beylik köprü' de inilir ve kuzey yönde bulunan vadiye
girilir, rotaya girildiği gibi yeşillikler içinde Avlağı Deresi ile yol almaya başlıyoruz. Çok
keyifli doğa harikası bir parkurdan sonra yaklaşık 1,30 km ilerleyerek varacağımız
şelaleye kadar Avlağı Deresini iki yerde geçiyoruz. Daha sonra güney yönde meşe ağaçları
içinde devam eden rotamızda Gök tepenin altına geldiğimizde, 3,30 uncu kilometrede yine
Avlağı deresini geçiyoruz. Dere boyunca yine meşe ağaçları arasında ilerleyen rota 1245
m kotundaki Bozdağ köyü yolunu 9,50 nci kilometrede kesiyor ve sonrasında güney batı
istikametinde yükselmeye devam ederek tarlaların arasından 3,20 km ilerleyince de
Sündiken dağlarının 1423 m yüksekliğindeki Boztepe zirvesine (Yüksek verici antenlerin
bulunduğu tepe) varıyoruz. Buradan tüm Eşkişehir' i kuşbakışı izleme keyfinden sonra
dağın güney yüzündeki sırtlardan inişe geçip Muttalıp' ta rotayı tamamlıyoruz.
83
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Rotaya ulaşım:
Gidiş
: Eskişehir İlçeler Terminali’ nden Mihalgazi Kaplıca Araçları
Dönüş
: Muttalıp köyünden Eskişehir Büyükşehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız
Minibüsleri
6.3 Başören Orman Deposu – Karacaören Orman Deposu Rotası 21,00 km
Eskişehir merkezine 66 km (Alpu üzerinden) uzaklıktaki Başören köyü girişinde
1.090,00 m kotunda Orman deposundan başlayan rota 6,50 km sonra, Belkese köyüne
varıyor, köyün çıkışında orman yolundan devam eden rota kuzey tarafta başlayan etkileyici
manzara eşliğinde, rotanın 8.00 kilometresinde 1296 kotuna ulaşıyor, burada başlayan iniş
13,70 km. de 850,00 kotunda sona eriyor ve rota bu noktada tekrar yükselmeye başlayarak
1267,00 m kotunda Karacaören Orman deposunda sona eriyor.
Not: İstenirse rota, Başören ya da Belkese köylerinden başlayıp, Karacaören köyünde de
sonlandırılabilir
84
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Rotaya ulaşım: Özel araçlarla yapılması uygun olur.
6.4 Bozaniç - Dağküplü Rotası 14,20 km
Bozaniç köyü 221 m kotundan başlayan rotaheraçısı farklı güzellikte olan Bozaniç
Kayasının etrafından dolaşarak devam eder ve yükseklik arttıkça Sakarya Vadisinin eşsiz
güzellikleri ortaya çıkar. Yaklaşık 5.00 kilometre sonra ve 650 m kotunda bulunan yemyeşil
çayırda mola verilir. Devamında orman yollarından Çukurca mevkiine çıkılır. İhtiyaç varsa
Bulur Pınarından su takviyesi yapıldıktan sonra 881 m kotunda bulunan dere geçişi ile görüş
alanımıza giren ağılın yanından devam ederek yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra
doğuya dönüyor ve katır yolundan Dağküplü köyüne inişe geçiyoruz.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Mihalgazi Belediyesi ya da Sarıcakaya Kooperatifi
Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi
85
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6.5 Bozaniç yayla yolu – Çukurca - Dağküplü Rotası 14,00 km
Eskişehir Sarıcakaya yolunun (26-01 kodlu yol) 24. km den batı istikametine doğru
başlayan rota 3,00 km sonra Bozaniç yaylaya varıyor. Yayladan yeşillikler içinde
Yukarıelmaçukuru ve Aşağıelmaçukuru geçildikten sonra Çukurca mevkiine iniliyor. 881 m
kotunda bulunan dere geçişinden sonra görüş alanımıza giren ağılın yanından devam ederek
yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra doğuya dönüyor ve katır yolundan Dağküplü
köyüne inişe geçiyoruz.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi
Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi
86
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6.6 Bozaniç Yayla Yolu – Tandır – Kozlu - Dağküplü Rotası 14,30 km
Eskişehir Sarıcakaya yolunun (26-01 kodlu yol) 24. km den doğu istikametine doğru
başlayan rota 3,80 km sonra Tandır köyünün kuzeyinden geçer, mis gibi çam ormanları
kokusu arasından yine kuzey yönde kıvrıla kıvrıla orman yolundan devam eder. Rotanın
11.00 nci kilometresinde ana yol üzerindeki Kozlu mevkiine varılır. Burada yolun karşısına
(batısına) geçilir ve patikalardan Dağküplü köyüne inilir.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi
Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi
87
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6.7 Bozdağ – Dağküplü Rotası 20,90 km
Muttalıp köyünün 2,50 km kuzeyinde Bozdağ eteklerinden (917 m) başlayan rota 4,00
km. sona Boztepe zirveye (1423 m) ulaşır. Buradan kuzey yönde Bozdağ köyüne ulaşılıp,
köyün doğusundaki meşe ağaçları ile süslü vadi takip edilir ve Gök tepeye gelmeden önce
1060 m kotunda ve rotanın 12,30 ncu kilometresinde Avlağı Deresi geçilerek kuzey doğu
yönünde 1156 m kotunda ve 13,20 nci kilometredeki pınarda mola verilir. Moladan sonra
sırasıyla 1190 m kotundaki Yukarıelmaçukuru ile 1194 kotundaki Bozaniç yayla geçilerek
devamında 16,50 nci kilometrede 1250 m ortalama yüksekliğe sahip Küplü (Mayıslar)
yaylaya gelinir. Kuzey yönünde orman yoluyla devam eden rota 1067 m. Kotunda ve 18,70
nci kilometrede doğuya dönerek meşe ağaçları arasından kıvrıla kıvrıla Dağküplü köyüne
iner.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Muttalıp köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri
Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi
88
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Not: Gidişte Yıldız Minibüslerine söylenirse sizi Bozdağ eteklerine rota başına kadar
götürebilir.
6.8 Bozdağ Tırmanış Rotası 4,00 + 4,00= 8,00 km
Muttalip köyünün 2,50 km kuzeyinde Bozdağ eteklerinden (917 m) başlayan rota sırt
hatları takip edilerek 4,00 km. sonra Boz Tepe zirveye ( 1423 m) ulaşır. Zirvede Televizyon
Verici İstasyonu ve yüksek kuleleri görülür. Mola için zirve altında rüzgâr almayan kuytu
düzlükler kullanılabilir. Buradan aynı rota ile geri dönülmesi tavsiye olunur, zira derin vadi
geçişleri risk oluşturabilir.
Rotaya Ulaşım:
Gidiş : Muttalip köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri
Dönüş : Muttalip köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri
89
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Not: Gidişte ve Yıldız Minibüslerine söylenirse sizi Bozdağ eteklerine rota başına kadar
götürebilir ve dönüşte de alabilir.
Dağlık Frigya Bölgesi Rotaları
6.9 Büyükyayla – Yazılıkaya Rotası 23,40 km
Eskişehir Afyon Karayolu 81. km deki Büyükyayla köyü sapağında inilir (özel araçla
gidilirse 3 km daha Büyükyayla yönünde devam edilebilir). Bu noktanın 3,00 km güney
batısında bulunan çam ağaçları içinde doğa harikası Karaören göletinden başlayan rota
Büyükyayla köyüne devamında önce güney batı yönünde 3,75 km boyunca Gökbahçe
köyüne kadar devam eder. Eskişehir Afyon ana yolu üzerindeki Gökbahçe köyünden doğu
yönünde, orman yollarından 7,13 km sonra 1144 m kotundaki Yapıldak Göletine varılır.
Yapıldak Göletinden yine doğu yönde hareketle önce 3 km sonra Yapıldak Köyüne
devamında da 7,20 km sonra Yazılıkaya’ nın hemen
90
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
güneyinde yer alan 1308 m kotundaki Akçeşme’ ye varılır.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Eskişehir Terminali – Afyon otobüsleri
Dönüş : Yazılıkaya veya Çukurca köyü otobüsleri
6.10 Çatalçam – Dağküplü Rotası 12,70 km
Bozdağ köyünün 4,50 km. kuzeyinden 1168 m kotundan başlayan rota kıvrıla kıvrıla
2,00 km. sonra Göktepe’ ye (1100 m) varıyor. Göktepe göreceli olarak daha aşağıda olmasına
rağmen doyumsuz manzaraya sahip zirvelerden, buradan inişte yine Avlağı Deresi geçilerek
doğu yönde Aşağıelmaçukuru geçildikten sonra kuzeye dönerek Çukurca mevkiine iniliyor.
881 m kotunda bulunan dere geçişinden sonra görüş alanımıza giren ağılın yanından devam
ederek yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra doğuya dönüyor ve katır yolundan
Dağküplü köyüne inişe geçiyoruz.
91
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Rotaya ulaşım:
Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi
Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi
6.11 Kent Ormanı Rotası 8,5 km
Şehir dışına gitme imkânı bulamadığımız zamanlarda ya da yazın sıcak günlerinde
akşamları ve kullanılan bu rotanın en büyük özelliği kolay ulaşılabilmesidir. Rotanın girişi
Gençlik Bulvarı üzerindedir. Ana kapıdan 847 m kotundan başlayan rota 879 m sonra 913 m
kotunda güney batıya döner devamında önce 928 m kotunda güney doğu, 931 m kotunda
güney batı ve 1007 m kotunda da zirve yaparak doğuya döner. Buradan yaklaşık 2,00 km
sonra Yangın Kulesine varılır. Burada özellikle gün batımı manzarası muhteşemdir. Aynı
yoldan geri dönülür. Ayrıca ara patika yollarda vardır.
Rotaya ulaşım:
Gidiş : 34 nolu Minibüs (Şehitlik – Üniversite evleri)
Dönüş : 34 nolu Minibüs (Üniversite evleri – Şehitlik)
92
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6.12 Dağ Bisikleti Rotaları
6. 12.1-Eskişehir-Bozaniç-Sarcakaya-Eskişehir 85.40 km
6. 12.2-Eskişehie-Bozaniç-Sarcakaya 44.70 km
6. 12.3-Eskişehir-Ilıca 33 km
6. 12.4-Eskişehie-Karabayır-Kızılinler-Eskişehir33.60 km
6.12.5-Eskişehir-Kızılinler 12.20 km
6.12.6- Eskişehir-Mayıslar 45.30 km
6.12.7-Eskişehir-Musaözü 22 km
6.12.8- Karaören-Yazılı kaya 23.10 km
6.12.9- Kavacık yayla- Eskişehir 92.70 km
6.12.10- Kuyucak –Eskişehir 92.30 km
6.12.11 –Porsuk barajı- Eskişehir 67.60 km
93
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6.12.12- Seklice –Eskişehir 82.70 km
6.12.13- Seyircek Kale kaya mezarları-Doğanlı Kale 32.70
6.12 .14- Yeni sofça- Eskişehir 55.60 km
7 - ESKİŞEHİR İLİ KAMP ALANLARI
7.1 Akçeşme bölgesi Yazılıkaya köyü - Han ilçesi
Eskişehir’e 73 km mesafedeki Yazılıkaya köyüne vardıktan sonra Yapıldak köyü
yoluna girilir, güney batı yönünde 1,30 km sonra solda görülen yeşil düzlük kamp alanıdır.
Kamp yerinde su ve WC vardır.
Koordinatlar
: 39o 11’ 42.77” K 30o 42’ 26.37” D
Yükseklik
: 1.282,00 m
94
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
7.2 Avlakkaya bölgesi - Mihalgazi ilçesi
Eskişehir Mihalgazi yolunun 25’ nci kilometresinde, (Beylik köprüden) kuzey yönde
bulunan vadiye girilir, vadiye girildiği gibi yeşillikler içinde Avlağı Deresi ile yol almaya
başlarız, 900 m sonra dere geçişi yapılarak çok keyifli doğa harikası bir parkurdan geçerek
1100 m sonra Avlakkaya’ ya (Büyük kaya duvarlarının olduğu bölge) varılır. Şelaleyi
görmeyi unutmayın.Kamp yerinde su ve WC yoktur.
Koordinatlar : 39o 56’ 57.69” K 30o 36’ 47.85” D
Yükseklik
: 903,00 m
95
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
96
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
7.3 Karaören göleti Büyükyayla köyü – Kırka - Seyitgazi ilçesi
Eskişehir Afyon Karayolu 81. km deki Büyükyayla köyü sapağından köy yönünde
devam ediyoruz ve 3,00 km sonra çam ağaçları içinde Karaören göletine varıyoruz.Kamp
yerinde (Pınar) su vardır, WC yoktur.
Koordinatlar : 39o 11’ 51.39” K 30o 33’ 30,51” D
Yükseklik
: 1.101,00 m
7.4 Yapıldak Göleti Yapıldak köyü - Seyitgazi ilçesi
Eskişehir’e 89 km mesafedeki Yapıldak köyüne vardıktan sonra güney batı yönünde
Yapıldak Göleti yoluna girilir, 2,50 km sonra gölete varılır. Kamp yerinde su yoktur, ayrıca
göleti besleyen kuru dere yatağına da aniden gelebilecek su nedeniyle çadır
kurulmamalıdır.Kamp yerinde (Pınar) su vardır, WC yoktur.
Koordinatlar : 39o 09’ 15.63” K 30o 38’ 37.65” D
Yükseklik
: 1.140,00 m
97
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
8 . KAYA TIRMANIŞ ALANLARI.
8.1 Sivrihisar Kayalıkları (Bal kaya, sinekli kaya gibi)
Sivrihisar Kayalıkları Eskişehir’e 100 km. uzaklıktadır, ilçeyi çevreleyen bu bölge
ülkemiz adına önemli bir tırmanış alanı durumundadır. Kamp yerinde su olmadığı için
tırmanıcılar yanlarına yeterince su almalıdır. Rotalar uzun yıllardır kullanıldığı için oldukça
temizdir. Ancak yer yer parçalanan kayalar da vardır. Önemli rotalar Sineklikaya, Balkaya
ve Kuleler topluluğunda bulunmaktadır.
Koordinatlar : 39°27'17.74"K 31°33'7.71"D
Yükseklik
98
: 1.250,00 m
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
99
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
8.2 Kızılinler kayalıkları (Merkez ilçe)
Merkeze 15 km uzaklıktaki Kızılinler köyü, içinde bulunan tarihi hamamın sağ ve sol
tarafında yer alır. Bu kayalıklar özellikle yeni başlayanlar için ideal bir tırmanış alanıdır.
Koordinatlar
: 39°42'40.49"K 30°24'21.12"
Yükseklik
: 826,00 m
100
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
9.
ESKİŞEHİR
STRATEJİLERİ
İLİ
SÜRDÜRÜLEBİLİR
DOĞA
TURİZM
9.1. Gelişme Stratejileri
Strateji 1. Korunan alanların gelişme planlarının yapılması ve Doğa Turizmi yatırım projeleri
için teşviklerin sağlanması gerek özel sektör gerekse genel bütçe imkanları dahilinde
yatırımların arttırılması
Strateji 2. Korunan alanlarda flora ve fauna envanterinin yapılması.
101
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
Strateji 3: Doğa turizm potansiyelinin yüksek olduğu alanlarda alt yapı tesislerin yapılması.
Yerel halkında tesisleşmesi için destek verilmesi
Strateji 4: Doğa turizm bilincinin oluşturulması ve sürdürülebilir çevre yönetimi kapsamında
eğitim verilmesi
9.2. Pazarlama Stratejisi
Strateji 1. Doğa turizm potansiyelinin yüksek olduğu alanların ülke genelinde bölgesel ve
yerel ölçekte tanıtımının yapılması.
Strateji 2. Doğa turizm ürünlerinin pazarlanarak yüksek gelir elde edilmesi.
Strateji 3. Doğa turizmi alanları bilgilerini kamuoyu ile paylaşmak.
9.3. Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi
Strateji 1. Koruma ilkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerinin ile yaygınlaştırılması, bunun
yanında, müşteri beklentilerine de dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması.
9.4. İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin
izlenmesi)
Strateji 1. Turizmin etkilerinin izlenmesi için, izleme birimlerince göstergelerden
yararlanılması olası etkilerin önüne geçmek için gerekli tedbirlerin alınması.
102
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
103
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
104
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
9.1 .KAPASİTE GELİŞTİRME Amaç: ilgili paydaşların turizm(ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek
Yapacak kişi ve
kuruluşlar
İşbirliği
ortakları
Başlangı
ç tarihi
Öncelik
Açıklama
Eylem no
Eylem
1
1
Gelişme Planlarının
Güncellenmesi
Muasaözü ve Fidanlık Tabiat
Parklarının Gelişme Planlarının
günün ihtiyaçlarını karşılayacak
şekilde güncellenmesi
İl Kültür Turizm
Müdürlüğü,Orman Su
İşleri
2013
2
2
Bütçe imkanları dahilinde
ekoturizm yatırmlarının
yapılaması ve özel sektörün
teşvik edilmesi
Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS, ve
Musa özü ve Fidanlık Tabiat Parkları
İl Özel İdaresi,
Orman Su İşleri ve
Özel Sektör
2014
3
1
Eskişehir İli Korunan
alanlarında Flora ve Fauna
envanterinin çıkartılması
Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS
Orman Su İşleri ve
Eskişehir OGÜ ve
Anadolu Üniversitesi
2014
4
1
Altyapı Çalışmalarının
yapılması ve yerel
yatırımcıların teşvik edilmesi
Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS, ve
Musa özü ve Fidanlık Tabiat Parkları
İl Özel İdaresi,
Orman Su İşleri,
Belediyeler ve Yerel
Yatırımcılar
2015
5
1
Doğa Turizmi bilincinin
oluşturulması ve
sürdürüleb lir çevre için
eğitim çalışmalarının
yapılması
Doğa Turizmi Konusunda kamu
kurumlarında, okullarda ve yerel
halkın bilinçlendirilmesine yönelik
eğitim programların
gerçekleştirilmesi
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü, İl Milli
Eğitim Müdürlüğü,
Çevre ve Şehircilik
Müdürlüğü
Süresi
2
0
1
3
İl Kültür ve
Turizm
Müdürlüğü,
Halk Eğitim
Merkezi
Müdürlüğü
2014
105
2
0
1
4
2
0
1
5
2
0
1
7
2
0
1
9
2
0
2
1
2
0
2
3
Bütçesi ve
Finans
kaynağı
Göstergeler
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
6
2
Yöre halkının alandan
ekonomik fayda sağlaması
için alan kılavuzluğu
hizmetlerinden kullanılması
için eğitim kurslarının
düzenlenmesi
Alan Kılavuzluğu hizmetleri için
seminer ve eğitim kurslarının
düzenlenmesi
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü
İl Kültür ve
Turizm
Müdürlüğü,
Halk Eğitim
Merkezi
Müdürlükleri
2014
9.2. FİZİKSEL ALTYAPININ OLUŞTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliştirmek,
Yapacak kişi ve
kuruluşlar
İşbirliği
ortakları
Başlangıç
tarihi
Öncelik
Açıklama
Eylem no
Eylem
7
1
Altyapı Tesislerinin
yapılması
veya güçlendirilmesi
Çataçık ve Balık damı Yaban hayatı
geliştirme sahası içinde (Kapı Girişi
,Tanıtım, Araç Park yeri ve konaklama
tesislerinin) turizm alt yapı
çalışmalarının yapılması
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü
Belediyeler,
İl Özel
İdaresi
2014
8
2
Altyapı Tesislerinin
yapılması veya
güçlendirilmesi
Musa özü ve Fidanlık Tabiat
Parklarında turizm alt yapısının tamir
ve tadilat çalışmalarının yapılması
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü
İl Özel
İdaresi
2 14
9
3
Altyapı Tesislerinin
yapımı veya
güçlendirilmesi
Korunan alanlar dışında kalan
sahalara yürüyüş yolları ve bisiklet
rotaları ile yönlendirme levhaları ile
kamp altyapısının yapımı
OGM, İl Özel
İdaresi,
Kaymakamlıklar,
Belediyeler
İl Kültür
Turizm
Müdürlüğü
2014
106
Süresi
20
13
2
0
1
4
2
0
1
5
2 2 2 2
0 0 0 0
1
2 2
7 9 1 3
Bütçesi ve
Finans
kaynağı
Göstergeler
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
9.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUŞTURMA, ÜRÜN ÇEŞİTLENDİRME VE GELİŞTİRME, SERTİFİKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN
YAPILMASI Amaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi, tanıtımı ve pazarlamasını yapmak.
Yapacak kişi ve
kuruluşlar
İşbirliği
ortakları
Başlangıç
tarihi
Öncelik
Açıklama
Eylem no
Eylem
10
1
Doğa Turizm
potansiyelinin yüksek
olduğu alanların
tanıtımının yapılması
Musa özü Tabiat Parkı başta olmak
üzere diğer tabiat parklarının ulusal ve
bölgesel tanıtımının yapılması
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü ,İl
Kültür ve Turizm
Müdürlüğü
Dernekler,
Turizm
Acentaları
2014
11
2
Doğa Turizm
potansiyelinin yü sek
olduğu alanların
tanıtımının yapılması
Çatacık Ormanları veYaban Hayatı
Geliştirme Sahasının sahip olduğu
doğal zenginliklerin tanıtılması için
yerel ve ulusal medya üzerinden
tanıtım programlarının yapılması ve/ve
ya yaptırılması
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü ,İl
Kültür ve Turizm
Müdürlüğü
Dernekler,
Turizm
Acentaları,
Medya
Kuruluşlar
ı
2015
12
3
Doğa Turizm
Ürünlerinin ve yöresel
ürünlerin tanıtımı
pazarlanarak gelir elde
edilmesi
Yöresel ürünlerin ve doğa turizmi
yapılmasında kullanılacak olan ürün ve
eşyaların sergilenerek satışının
yapılacağı merkezlerin yapılması
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü ,İl
Kültür ve Turizm
Müdürlüğü
Eskişehir
Valiliği
2015
Süresi
20
13
Belediyeler
107
2
0
1
4
2
0
1
5
2
0
1
7
Göstergeler
2
0
1
9
2
0
2
1
2
0
2
3
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
13
4
Doğa Turizm
Ürünlerinin ve yöresel
ürünlerin tanıtı ı
pazarlanarak gelir elde
edilmesi
Balık damı Yaban Hayatı Geliştirme
sahası ve İlçe Merkezinin arkeolojik ve
yöresel ürünlerinin mutfağının bir
paket olarak sunumu pazarlanarak
ekonomik gelir elde edilmesi
çalışmaları
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü ,İl
Kültür ve Turizm
Müdürlüğü,
Kaymakamlık
Eskişehir
Valiliği
2015
Belediyeler
9.4 . iZLEME VE DEĞERLENDİRMEYE YÖNELİK EYLEMLER Amaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama,
değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması.
Eylem no
Öncelik
Eylem
14
1
Çevresel Etkilerin İzlenmesi
15
2
Ekonomik Etkilerin İzlenmesi
Açıklama
3
İndikatörlere göre İzlenecektir
Sosyal ve Kültürel etkilerin
İzlenmesi
İndikatörlere göre İzlenecektir
108
İşbirliği
ortakları
Başlangı
ç tarihi
Süresi
2
0
1
3
İndikatörlere göre İzlenecektir
16
Yapacak kişi ve
kuruluşlar
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü, Çevre
ve Şehircilik İl
Müdürlüğü
Anadolu
Üniversitesi
2021
Orman Su İşleri
Şube Müdürlüğü,
Ticaret ve Sanayi
Odası
İl Kültür
Turizm
Müdürlüğü
2021
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü,
Üniversiteler
İl Kültür
Turizm
Müdürlüğü
2021
2
0
1
4
2
0
1
5
2
0
1
7
2
0
1
9
2 2
0 0
2
1 3
Bütçesi ve
Finans
kaynağı
Göstergeler
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
17
4
Sürdürebilirliğin İzlenmesi
İndikatörlere göre İzlenecektir
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü,
Çevre ve
Şehircilik İl
Müdürlüğü
2015
18
5
Uyumun İzlenmesi
Kurallar sistemine uyumun izlenmesi,
uyumsuzluğun sözkonusu olduğu hususları
inceleme, uzlaşma arayışı, çözüm
geliştirme, raporlama ve değerlendirme
,yaptırım uygulama
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü,
İl Kültür
Turizm
Müdürlüğü
Üniversiteler
2015
19
6
İzlemenin raporlama,
değerlendirme ve geri
bildirimlere dönüştürülmesi
Doğal ve kültürel değerlere etki yapan
Faaliyetlerin sınırlara göre durumunun
izlenmesi ve raporlama, değerleme ve geri
bildirimlerinin yapılması,
Orman Su İşleri
Eskişehir Şube
Müdürlüğü,
İl Kültür
Turizm
Müdürlüğü,
Üniversiteler
2022
109
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
12 - YARARLANILAN KAYNAKLAR
1-
Eskişehir Valiliği Turizm Master Planı (2011-2015)
2-
Eskişehir Valiliği Resmi İnternet sitesi
3-
Sivrihisar Kaymakamlığı resmi internet sitesi
4-
Mihallıçcık Kaymakamlığı resmi internet sitesi.
5-
Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 2012 Yılı Çevre Düzen Planı
6-
Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi.
110
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
111
ESKİŞEHİR İLİ
DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI
112
Download

Eskişehir İli Doğa Turizmi Master Planı