FİNANSAL HESAPLAMALAR
Finansal değerlendirmelerin tutarlı ve karşılaştırmalı
olabilmesinin yanı sıra kullanılan kaynakların maliyet, yapılan
yatırımların alternatif getiri analizlerini yapabilmek amacıyla;
finansal matematik, paranın zaman değeri ve faiz
hesaplamalarının bilinmesi önem kazanmaktadır.
Ayrıca mesleki olarak, Finansal işlemlerin yanı sıra
Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarının uygulamalarında
da sık sık finansal hesaplamalarla karşı karşıya kalacağız.
Bu sunumda, genel olarak finansal hesaplamalar ve mesleki
uygulamalarımızdan örnekleri Excel Çözümleri eşliğinde
verilecektir.
Paranın Zaman Değeri
Paranın zaman değeri, gelecekte elde edilecek paranın
bugün eldeki aynı miktardaki parayla eşdeğerde olmadığını ifade
eder. Bugün sahip olunan 1 TL gelecekte elde edilecek olan 1
TL'den daha fazla değerde olacaktır. Sahip olunan paranın
bugünkü kullanım hakkından vazgeçilmesinin bedeli, paranın
zaman değerinden kaynaklanmaktadır. Örneğin, cari faiz oranının
yıllık %15 olduğu bir ortamda, 100 lirasını çeşitli yatırımlarda
değerlendiren bir kişi bir yılın sonunda en az 115 TL'sına sahip
olabilecektir. Buradaki, 15 TL paranın zaman değerini
göstermektedir.
Zaman tercihinden doğan paranın zaman değeri, enflasyon
nedeniyle paranın satın alma gücünün düşmesinden farklı bir
kavramdır. Çünkü enflasyon olsun veya olmasın paranın zaman
değeri vardır. Başka bir ifadeyle, enflasyon sıfır bile olsa zaman
tercihini yansıtan bir bedel söz konusudur.
Faiz
Faiz; Borç alanın, borç verene (kreditöre)
belirli bir dönem için finansal kaynakları
kullanma karşılığı ödediği fiyattır (kiradır).
Faiz Hesaplamalarına girmeden önce faiz ile
ilgili temel kavramları ve sınıflandırmaları
gözden geçirmekte fayda vardır;
 Nominal Faiz Oranı; İşleme konu olan veya
finansal varlığın üzerinde yazılı olan faiz oranıdır.
Faiz - Reel Faiz
 Reel Faiz Oranı; Elde edilen kazancın enflasyon oranı
göz önüne alınarak düzeltilmesiyle bulunur.
Reel Faiz Oranı Formülü:
RFO = ((1+Faiz oranı) / (1+Enflasyon Oranı))-1
Örnek: Tasarruf Sahibi 100 TL’sını 1 yıl vadeli %20
nominal faizli devlet tahviline yatırmıştır. Beklenen
enflasyon oranı %14 olduğuna göre, reel getiri
oranını hesaplayınız.
Çözüm:
RFO= ((1+0,20)/(1+0,14))-1 = 0,0526 = % 5,26 ‘dır.
Faiz - Reel Faiz
Reel Faiz Oranı; nominal faiz oranından enflasyon
oranının çıkarılmasıyla bulunamaz.
Az önceki örneği tekrar değerlendirelim;
RFO= ((1+0,20)/(1+0,14))-1 = 0,0526 = % 5,26
Vade Sonu Dönen Değer
Enflasyonlu Ana Para
Fark
= 100*%20 = 120 TL
= 100*%14 = 114 TL
= 120-114 = 6 TL
Bugünkü değeri 100 TL olan varlığımız vade sonunda
enflasyon nedeniyle değer yitirecek ve vade sonunda
ana paramız 114 TL olacaktır.
Bu durumda; 114 TL * 1,0526 = 120 TL’ye ulaşır.
Faiz – Efektif Faiz Oranı
 Efektif Faiz Oranı; vade uzunluklarının bir yıldan kısa
olması durumunda bileşik faiz kullanılarak hesaplanan
faiz yöntemidir ve gerçekleşen faiz olarak da adlandırılır.
Yılda bir kez hesaplanan yıllık nominal faiz, yıllık efektif
faize eşittir. Faiz yıldan daha kısa süre hesaplandığında
efektif faiz, nominal faizden yüksek olur. Nominal faiz
sabitken yıl içinde faiz hesaplama sıklığı arttıkça yani kısa
süreli vadeli hesap açtırıldıkça yıllık efektif faiz de artar.
Efektif Yıllık Faiz Oranı Formülü: (1+i) = (1+(r/m))m

i: Efektif Faiz Oranı
r: Yıllık Nominal Faiz Oranı
m: Bir yıl içerisindeki faiz dönemi sayısı
Faiz – Efektif Faiz Oranı
Faiz – Efektif Faiz Oranı
Basit Faiz
Basit Faiz, kısa vadeli enstrümanların faiz hesaplamalarında
kullanılmaktadır. Basit faiz ana para üzerinden hesaplanır, faizin tümü
vade sonunda ödenir ve faize faiz kazanma söz konusu olmaz. Faiz
oranları genellikle yıllık olarak belirlenir. Faiz hesabında, bir yıl 365 gün
olarak kabul edilmektedir. Ülkemizdeki uygulamalarda, kredi faizlerinin
hesabında 360 gün, mevduat ve diğer faiz hesaplamalarında ise bir yıl
365 gün olarak hesaplamalarda kullanılmaktadır.
Basit faiz tutarı aşağıdaki gibi hesaplanır:
Basit Faiz = Anapara * Faiz Oranı * Süre
Basit faiz genellikle kısa zaman aralıkları için geçerlidir. Bankaya
yatırılan kısa vadeli mevduat, açık hesaplar, mevduat sertifikalarının
getirileri basit faize göre hesaplanmaktadır. Ayrıca, 13-26 haftalık
vadeye sahip hazine bonoları hesaplamaları basit faize göre (iskonto)
yapılmaktadır.
Eğer vade gün cinsinden ve faiz oranı yıl cinsinden verilmişse, bu
durumda günü yıla çevirmek gerekmektedir. Gün sayısının 360 sayısına
bölünmesi normal, 365 sayısına bölünmesi tam faiz hesaplaması olarak
adlandırılmaktadır.
Basit Faiz
Excel Formül Açıklaması
Basit İskonto
Genel olarak iskonto, vadesinden önce ödenen bir para üzerinden yapılan
kesintidir.
.
Basit iskonto, basit faizle ilgili bir kavramdır. Nakit iskonto ticari işletmeler
arasında kullanıldığı gibi hazine bonosu benzeri iskonto esasına göre satılan
finansal varlıkların değerinin tespit edilmesinde de kullanılmaktadır.
İşletmeler nakde ihtiyaçları olduğunda senedin vadesini beklemeyebilir.
Bu gibi durumlarda işletme elindeki senetleri bir finans kurumuna iskonto
ettirerek vadesinden önce paraya dönüştürmüş olur. Finans kurumu senetleri
iskonto ederken, piyasada geçerli faiz oranlarını kullanır. Günlük dilde iskonto
yerine “kırdırma” kavramı da kullanılmaktadır.
Senetlerin iskonto işleminde üç tarihle karşılaşıyoruz. Bunlar;
i) senedin düzenlendiği tarih,
ii) senedin kırdırıldığı tarih (Senedin değerlemeye tabi tutulduğu tarih),
iii) senedin vade tarihidir.
İskonto tutarı senedin vade değeri üzerinden hesaplanıyorsa bu yönteme
“dış iskonto yöntemi” ya da “banka iskonto yöntemi” denir. Bu yöntemde
gerçek iskonto oranı, uygulanan iskonto oranından daima daha yüksektir.
İskonto tutarı senedin peşin değeri üzerinden hesaplanıyorsa bu yönteme de “iç
iskonto yöntemi” denir.
Basit İç İskonto
İç iskonto yönteminde iskonto tutarı, daha önce
ifade edildiği gibi peşin değer (değerleme günündeki
değer) üzerinden hesaplanır.
Bir bononun nominal değeri bononun üzerinde yazılı
ve sabit olmakla birlikte peşin değeri günden güne değişir.
Basit iç iskontoda peşin değer aşağıdaki gibi hesaplanır:
Peşin Değer = Nominal Değer/(1+İskonto Oranı*Kalan Süre)
Basit iç iskontoda iskonto tutarı aşağıdaki gibi hesaplanır:
İT= ND-((ND*360)/((İskonto Oranı*Kalan Gün)+360))
Basit İç İskonto
Basit Dış İskonto
İskontonun senedin vade değeri üzerinden
yapılmasına dış iskonto denir. İskonto tutarı
borcun vade değeri ile senedin paraya
dönüştürüleceği gündeki değeri arasındaki fark
kadardır.
Basit Dış iskontoda peşin değer aşağıdaki gibi
hesaplanır:
Peşin Değer = Nominal Değer*(1-İskonto Oranı*Kalan Süre)
Basit Dış İskonto
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Reeskont terimi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından;
“İskonto edilmiş, diğer bir deyişle bir bedel karşılığı (iskonto) el
değiştirmiş olan kıymetlerin yeniden bir bedel karşılığı (re-iskonto) “el
değiştirmesi” şeklinde tanımlanmıştır. Reeskont; alacak ve borç
senetlerinin değerlemesinde kullanılan bir yöntemdir.
Alacak senetlerinin değerlemesi, Vergi Usul Kanunu’nun 281.
maddesinde açıklanmıştır; "Alacaklar mukayyet değerleriyle
değerlenir. Mevduat veya kredi sözleşmelerine müstenit alacaklar
değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate
alınır.
Vadesi gelmemiş olan senede bağlı alacaklar değerleme gününün
kıymetine irca olunabilir. Bu takdirde, senette faiz nispeti açıklanmış
ise bu nispet, açıklanmamışsa Cumhuriyet Merkez Bankası’nın resmi
iskonto haddi uygulanır.
Bankalar ve bankerler ile sigorta şirketleri alacaklarını ya
Cumhuriyet Merkez Bankasının resmi iskonto haddi veya
muamelelerinde uyguladıkları faiz haddi ile, değerleme günü
kıymetine irca ederler.”
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Borç senetlerinin değerlemesi ise Vergi Usul
Kanunu’nun 285. maddesinde açıklanmıştır; Borçlar
mukayyet değerleriyle değerlenir. Mevduat veya kredi
sözleşmelerine müstenit borçlar değerleme gününe kadar
hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır.
Vadesi gelmemiş olan senede bağlı borçlar
değerleme günü kıymetine irca olunabilir. Bu takdirde
senette faiz nispeti açıklanmışsa bu nispet,
açıklanmamışsa Cumhuriyet Merkez Bankasının resmi
iskonto haddinde bir faiz uygulanır.
Banka ve bankerler ile sigorta şirketleri borçlarını,
Cumhuriyet Merkez Bankasına resmi iskonto haddi veya
muamelelerinde uyguladıkları faiz haddiyle, değerleme
günü kıymetine irca ederler.”
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Vergi Usul Kanunu’nun 285. maddesi, ayrıca, alacak
senetlerini değerleme gününün kıymetine irca eden
mükelleflerin, borç senetlerini de aynı şekilde işleme tabi
tutmak zorunda olduklarını belirtmiştir.
Vergi Usul Kanunu’nun 280. Maddesinde yabancı para
cinsinden alacak ve borçların değerlemesine değinilmiştir;
“Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin
takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış
bedeli esas alınır.
Bu madde hükmü yabancı para ile olan senetli veya
senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir. Bunlardan
vadesi gelmemiş senede bağlı alacak ve borçlar, bu Kanunun
281 ve 285 inci maddeleri uyarınca değerleme günü kıymetine
irca edilebilir. Ancak senette faiz oranının yazılı olmadığı
durumlarda değerleme gününde geçerli olan Londra Bankalar
Arası Faiz Oranı (LİBOR) esas alınır.”
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Bir alacak veya borcun reeskonta tabi tutulabilmesi için aşağıdaki
koşulları sağlaması gerekir;
1. Alacak veya borcun senede bağlı olması gerekir.
2. Senedin vadeli olması gerekir.
3. Değerleme gününde senedin vadesinin gelmemiş olması
gerekir.
4. Alacak senetlerinin gelir yaratıcı veya hasılat unsuru olması
gerekir.
5. Alacak veya borç senedinin aktife kayıtlı olması gerekir.
Sermaye Piyasası Kanunu’nun Seri XI, No:1 tebliğinin 26. Maddesi
ise alacak ve borçların değerlemesi konusuna şu şekilde değinilmiştir;
“Alacaklar ve borçlar bilançoda mukayyet (kayıtlı) değerleri ile
gösterilir. Ancak, avans, depozito ve teminat niteliğinde olanlar hariç
olmak üzere, senetli alacak ve borçlar (vadeli çekler ve poliçeler dahil)
ile 3 aydan daha uzun vadeli senetsiz alacak ve borçların reeskont
işlemine tabi tutulması şarttır. Reeskont işleminde, söz konusu alacak
ve borçlar için öngörülen faiz oranı, bu yoksa Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasının iskonto oranı uygulanır.”
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Reeskont iç iskonto yöntemi ile hesaplanır. Bu yöntemde kullanılacak olan formül
aşağıdaki gibidir.
F = A – [ A x 360 / (360 + m x t) ]
Formülde yer alan harflerin ifade ettikleri anlamlar şöyledir.
F= Reeskont tutarı
A= Senedin nominal değeri
m= Faiz oranı
t = Vadeye kadar gün sayısı
SONUÇ OLARAK
– Reeskont uygulaması zorunlu değildir. Ancak seçimin bütün alacak ve borç senetleri için
yapılması şarttır.
– Bankalar, bankerler ve sigorta şirketleri alacak ve borçlarını reeskonta tabi tutmak
zorundadırlar.
– Reeskonta tabi tutulacak alacak veya borcun senede bağlı olması gerekir. Banka, banker ve
sigorta şirketleri senede bağlı olsun veya olmasın, bütün alacak ve borçlarını reeskonta tabi
tutarlar.
– Reeskonta tabi tutulacak alacak veya borç senedinin, ticari kazancın elde edilmesi ve
idamesiyle ilgili ve gerçek bir alacak veya borç ilişkisine dayanması gerekir.
– Yabancı para ile olan borç ve alacakların reeskontunda, senette faiz oranının yazılı olmadığı
durumda, değerleme günüde geçerli LİBOR esas alınır.
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Alacak ve Borç Senetlerinin Reeskontu
Ortalama Vade / Adat
Adat, parasal bir değerin zaman boyutu
eklenmiş ifadesidir.
Adat = (TOPLAM(MEBLAĞ*VADE)/ TOPLAM TUTAR)
formülüyle ifade edilir.
Adat, her türlü faiz hesaplaması (mevduata
verilecek faizler, kredilerden alınacak faizler, bir
hesabın ortalamasının bulunması gibi işlemlere
esas alınan değerdir.
Ortalama Vade / Adat
Ortalama Vade / Adat
Ortalama Vade / Adat
Download

Efektif Faiz Oranı - Bursa SMMM Odası