Konya, 2012
HAZIRLAYAN
TUĞBA GÜL
091205042
DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI
Türkiye'nin ekonomik ve sosyal
kalkınmasını hızlandırmak için 30
Eylül 1960 yılında
kurulan başbakana bağlı bir
kuruluştur. Devletin ekonomik,
sosyal ve kültürel amaçlarının
belirlenmesinde hükümete
danışmanlık yapar. Hükümetçe
belirlenen amaçları
gerçekleştirmek için kalkınma
planları ve yıllık planlar hazırlar.
Günümüzde Kalkınma
Bakanlığı olarak hizmet
vermektedir.
Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar, kırsal alanlar
için pek çok çalışma yapılmış; bu çalışmalar kalkınma planları
ile hükümet ve siyasi parti programlarında yer almıştır. Yapılan
çalışmalar, genel olarak kırsal alanlara götürülemeyen
hizmetlerin bu alanlara götürülmesini ve kır-kent arasındaki
farklılıkların azaltılmasını içermiştir. Türkiye’de kır-kent
arasındaki dengesizliklerin artması, kırsal yerleşmelerin dağınık
olması ve sayısal çokluğu, kırda sınırlı istihdam olanakları,
tarımda verimliliğin düşüklüğü, tarım arazisinin parçalı olması,
örgütlenme eksikliği, kırsal alanda yaşayanların gelirinin ülke
ortalamasının altında olması ve ayrıca bu sorunların kırdan
kente göç hareketini yoğunlaştırması gibi kırsal alanlardaki
temel sorunlar, bu alanlar için stratejik planların oluşturulup
uygulanmasını zorunlu kılınmıştır.
Bu kapsamda, oluşturulaçak olan planları DPT tarafından beşer
yıllık programlar halinde 1963-2013 yılları arasında 9 farklı
kalkınma planı hazırlamıştır.
Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planları
( 1963-1967 )
 Kırsal alanlar için sağlanacak hizmetlerde etkinlik ve
verimliliği sağlamak amacıyla kırsal yerleşme yapısında
yeni bir düzenleme yapılması gerekli görülmüştür.
Bu kapsamda;
Kırsal alanların kalkındırılması için,
Toplum
kalkındırma
yöntemi
kabul
edilmiş
Kredilendirme
PAZARLAMA
KOLAYLIĞI
toprak
reformu da
planın ön
görüleri
arasındadı
r
KOOPERATİFLEŞME
İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planları
(1968-1972)
İlk planda olduğu gibi,halkın eğitilmesi
ve örgütlemesi için Toplum Kalkınması
yönetimi benimsenmiştir.
Planda;
 Kırsal kesimde yaşayanların kalkınması ve artan
gelirden pay almaları için tarımda çalışan
nüfusun tarım dışı sektörlere aktarılması
hedeflenmiş.
 Toprak ve Tarım Reformu Ön Tedbirler Kanunu
bu plan döneminde kabul edilmiştir.
 İlk kez bu planda köykent ve tarım kent gibi
kırsal yerleşme önerileri geliştirilmiştir.
Ayrıca, Toplum Kalkınma Enstitüsü
kurulması ve toprağın toplulaştırılması
planlanmış olsa da bunlar daha sonra ki
süreçte gerçekleşmiştir.
Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planında
1973-1978)
 Merkez köy yaklaşımına ilk olarak
yer veren kalkınma planıdır.
 Merkez köylere, kırsal yerleşme
düzenini değiştirecek ve köylünün
yaşam düzeyini yükseltecek bir araç
olarak bakılmıştır.
Ayrıca planda;
 Toprak ve Tarım Reformunun
yapılması amaçlanmıştır.
Ancak;
 Bu İkinci Beş Yıllık Kalkınma
Planında da olduğu
gibi gerçekleştirilememiştir
Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planında
(1979-1983)
 Tarımsal gelişmeyle köylünün kalkınması özdeş sayılarak; sanayi




toplumuna köylünün katkısıyla geçilebileceği varsayımından yola
çıkılmıştır.
Etkili bir toprak reformu, kooperatifleşme ve köykentler aracılığı
ile yeni bir yerleşim düzeninin oluşturulması kırsal kalkınmanın
araçları olarak belirlenmiştir.
Kent ile köy arasında yeni bir ölçek olarak planlanan köykentler,
kalkınma planının sosyo-ekonomik kararlarının, mekana
uygulama aracı olarak önerilmiştir.
Planla, Kalkınmada
Öncelikli Yöreler kavramı getirilerek, geri kalmış yörelerin
gelişiminin bölge gelişme anlayışıyla ele alınması ve geniş
kapsamlı projeler
hazırlanması amaçlanmıştır.
Aşağı Fırat ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi için çok amaçlı
gelişme projesi hazırlanması bu plan kapsamında yer almıştır.
Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında (19851989)
 Köylünün refah seviyesini yükseltmek için kırsal kesime
sosyal ve ekonomik hizmetlerin götürülmesi hedeflenmiş;
bunun için bu defa merkez köylerin araç olarak
kullanılması planlanmıştır.
Kırsal
Kırsal bölgelerde,
bölgelerde, entegre
entegre kırsal
kırsal kalkınma
kalkınma projeleri
projeleri uygulanması
uygulanması ve
ve başta
başta Doğu
Doğu
ve
ve Güneydoğu
GüneydoğuAnadolu
Anadolu Bölgeleri
Bölgeleri olmak
olmak üzere
üzere Kalkınmada
Kalkınmada Öncelikli
Öncelikli Yörelerin
Yörelerin
kalkındırılması
kalkındırılması hedeflenmiştir,
hedeflenmiştir, böylece
böylece bu
bu bölgeler
bölgeler ile
ile diğer
diğer bölgeler
bölgeler arasında
arasında
gelişmişlik
gelişmişlik farkının
farkının asgariye
asgariye indirilmesi;
indirilmesi; ayrıca,
ayrıca, miras
miras hukukunda
hukukunda yeni
yeni
düzenlemeler
düzenlemeler yapılarak
yapılarak tarım
tarım topraklarının
topraklarının mülkiyetinden
mülkiyetinden kaynaklanan
kaynaklanan sorunların
sorunların
çözümlenmesi,
çözümlenmesi, tarımsal
tarımsal işletmelerin
işletmelerin miras
miras vb
vb yollarla
yollarla küçülmesinin
küçülmesinin önlenmesi
önlenmesi
hedeflenmiştir
hedeflenmiştir
Ancak,
Ancak, bölgeler
bölgeler arası
arası farklılıkların
farklılıkların giderilmesi
giderilmesi öngörüldüğü
öngörüldüğü oranda
oranda
gerçekleştirilememiş
gerçekleştirilememiş ve
ve miras
miras hukukunda
hukukunda istenilen
istenilen yeni
yeni düzenlemeler
düzenlemeler
yapılamamıştır.
yapılamamıştır.
Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planında (19901994)
 Kamu kaynaklarının tahsisinde Kalkınmada Öncelikli Yöreler





yararına bir uygulama yapılması;
Bu yörelere imalat sanayi, madencilik ve bunlara dayalı
sanayilerin kurulmasında Devletçe öncülük yapılması;
Kalkınmada Öncelikli Yöreler için bölge ve alt bölge bazında
planlar hazırlanması;
Kırsal Alan Planlama yaklaşımı çerçevesinde hizmetlerin ve
Tarıma dayalı sanayi yatırımlarının merkez köy ve kasabalara
yönlendirilmesi;
Kırsal alanda, tarım dışı ekonomik faaliyet kollarının
desteklenmesi;
 Toprağın rasyonel kullanımı için gerekli düzenlemelerin




tarımsal araştırma kurumları ile birlikte yapılması;
Kırsal alanda, tarım dışı ekonomik faaliyet kollarında da
çalışılması;
Kırsal alanda yaşayan ailelerin eğitim ve kültür
düzeylerinin yükseltilmesi için eğitim program ve
projelerinin artırılması;
Kırsal alana götürülen sağlık hizmetleri ve ünitelerinin
yaygınlaştırılması;
Köye hizmet götüren kamu kuruluşları arasında
koordinasyonun geliştirilerek birbirleriyle uyumlu
hizmet vermelerini sağlayacak entegre projelerin
uygulanması hedeflenmiştir
Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planında (19962000)
 1996 yılı itibariyle tarım sektörünün Gayri




Safi Yurt
İçi Hasıla içindeki payının %17.5’ten,
%15’lere
düştüğü ve tarımın ekonomideki
öneminin
azaldığı belirtilmektedir.
Planda, bunun nedeni olarak ;
Arazi kullanım planlarının bulunmayışı,
Tarım alanlarının tarım dışı
kullanımlarının artışı,
Arazi mülkiyetinde dengesiz dağılımın
olması ve küçük işletmelerin sayısının
artması gösterilmiştir.
Plan döneminde,
Kırsal altyapının oluşturulması, Su ve
Toprak Yasası çıkarılması;
 Arazi toplulaştırma hizmetlerinin Toprak Yasası içinde yer alması,
 Tarım arazilerinin tarım dışı amaçlarla kullanımının önlenmesi,
 Bölgeler arası dengesizliklerin azaltılması için bölgesel gelişme
projeleri hazırlanması;
 Kırsal alan yerleşim düzenin planlanmasında, merkez köyün araç
olarak kullanılması;
 Arazi toplulaştırma ve tarım reformu çalışmalarına devam edilmesi
planlanmıştır.
Ancak ;
 Toprak ve Su Yasası çıkarılamamış, arazi toplulaştırma
çalışmalarından beklenen verim alınamamış,
 Tarım reformu gerçekleştirilememiştir.
 Yedinci Planda kırsal kalkınma içi önerilen pek çok
çalışmaya başlanılmamış, başlanılanlar da
sonuçlandırılmamıştır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planında (20012005)
 Kırsal alan politikaları,
 Bölgesel Gelişme Hedef ve Politikaları başlığı altında Kırsal Kalkınma










adıyla yer almıştır.
Diğer kalkınma planlarıyla karşılaştırıldığında kırsal kalkınma kavramı,
ilk kez bu planda doğrudan yer almıştır.
Planın bölgesel gelişme hedef ve politikaları:
Bölgelerarası dengesizliklerin en aza indirilmesi,
Geri kalmış yörelerde yaşayan nüfusun refah düzeyinin yükseltilmesi,
AB Bölgesel politikalarına uyum sağlanması,
Bölge planlamasına ağırlık verilmesidir.
Planın kırsal alana ilişkin ana hedefleri ise:
Kırsal alanda istihdamın artırılması,
İnsangücü kaynaklarının geliştirilmesi,
Kırsal nüfusun gelirinin artırılması,
Yaşam kalitesinin iyileştirilmesi,
Etkili örgütlenme ve katılımcılığın desteklenmesidir.
 Planda kırsal kalkınmanın sağlanması için sivil toplum örgütlerinin





kalkınma sürecine katılımlarını artırıcı düzenlemeler yapılması;
Kalkınmada Öncelikli Yörelerin geliştirilmesine devam edilmesi;
Kırsal altyapı hizmetlerinin yaygınlaştırılması için merkezi kamu
kuruluşları, yerel yönetimler ve sivil toplum örgütlerinin eşgüdüm
içinde çalışmaları;
Sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde yerel potansiyellerin harekete
geçirilerek gelir ve istihdamın artırılması için tarıma dayalı sanayinin
geliştirilmesi;
Sulama projelerinin, arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme
hizmetleri ile birlikte yürütülmesinin sağlanması;
Kırsal alanda yaşayan nüfusun gelirini artırmak için girişimcilerin
desteklenmesi ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması
amacıyla bölge planlaması yapılan alanlarda, bu planlarla uyumlu
fiziksel planlama çalışmaları yapılması hedeflenmiştir.
Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planında
(2007-2013)








Rekabet gücünün arttırılması;
VIII. Plan dönemi başında GSYİH içerisinde yüzde 14,1 olan tarımın payı, 2005
yılında yüzde 10,3’e gerilerken,
tarımsal istihdamın toplam istihdam içerisindeki payı 2000 yılındaki yüzde 36
seviyesinden 2005 yılında yüzde 29,5 seviyesine inmiştir.
2005 yılında çıkarılan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
toprak kaynaklarının etkin kullanımı konusunda önemli bir gelişme
sağlamıştır.
Bölgesel Gelişmenin Sağlanması
Kırsal kesimin en önemli ekonomik faaliyeti olan tarım sektöründeki nispi
verimsizlik sorunlarının azaltılması için;
arazi toplulaştırma çalışmalarının hızlandırılması,
üretici örgütlenmelerinin güçlendirilmesi,
eğitim ve yayım faaliyetlerinin etkinleştirilmesi konularının öncelikli olarak ele
alınması gerekmektedir.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde, geçmişte terör nedeniyle köylerini
terk etmek zorunda kalan yurttaşlarımızdan geri dönüş yapmak isteyenler
için,ekonomik ve sosyal alt yapının sağlanması çalışmalarına devam
edilmektedir.






Kırsal Kesimde Kalkınmanın Sağlanması
Sulama altyapısının işletme ve yönetiminin katılımcı mekanizmalarla
gerçekleştirilmesi sağlanacak, toprak ve su kaynaklarının etkin ve
sürdürülebilir kullanımı için üreticilere yönelik programlar uygulamaya
konulacaktır.
Kırsal kesimde merkezi yerleşim birimleri öncelikli olmak üzere, temel altyapı
ihtiyaçları karşılanacaktır. Ekonomik ve sosyal gelişmeye yönelik proje ve
destekler ile eğitim ve sağlık hizmetlerinin sunumunda bu merkezi birimlere
öncelik verilecektir.
Kırsal kesimin kaynak ihtiyacının giderilmesine yönelik olarak uygun
finansman araçları geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır.
Başta il özel idareleri olmak üzere, yerel yönetimler ile birliklerinin kırsal
kalkınma konusundaki etkinliğini artırmak için teknik, mali ve kurumsal
kapasiteleri güçlendirilecektir.
Kırsal yerleşim planlamasının esas ve kriterleri, kırsal alanın özelliklerine ve
kırsal toplumun ihtiyaçlarına göre belirlenecek, plan yapımında gelişmekte
olan merkezi yerleşim birimlerine, turizm bölgelerine, koruma alanlarına ve
afet riski yüksek yörelere öncelik verilecektir.
AB kırsal kalkınma politikalarına uyum için gerekli kurumsal çerçeve
oluşturularak, kırsal kalkınma fonlarının yönetimine ve etkin kullanımına
ilişkin idari kapasite geliştirilecektir.
SONUÇ OLARAK ;
Türkiye’de kırsal kalkınmayı sağlamak amacıyla planlı
dönemde benimsenen politika ve uygulamaların önemli bir
kısmı benzer özelliklere sahiptir.
Bugün Türkiye’de kırsal alanda, fiziksel sorunların yanında,
sosyal ve ekonomik sorunlar da mevcuttur. Oluşturulan
politikalar ve yapılan uygulamalarda tüm bu sorunlar bir
bütün olarak ele alınmamış; kır ve kent bütünlüğü
sağlanamamış ve politikalar, sosyal ve ekonomik
gerçeklerden bağımsız düşünülmüştür.
Dolayısıyla, kırsal alanda yaşayan kesimin yaşam kalitesini
yükseltmeye yönelik politikalar oluşturulamamıştır.
 Kırsal kalkınma alanında halen politikalar
netleşmemiş ve bu alanda etkin bir yasal ve kurumsal
yapılanma oluşturulamamıştır; bu güne dek, bir
bölgeyi tüm yönleri ile ele alan kırsal planlama
yapılmamıştır. Özellikle beş yıllık kalkınma
planlarında ve kırsal kalkınma projelerinde(KKP)
kırsal kalkınmanın mekan boyutu göz ardı edilmiştir.
Kaynakça
www.wikipedia.org
http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/plan9.pdf
http://www.dpt.gov.tr/Kalkinma.portal
http://www.hkmo.org.tr/
TEŞEKKÜRLER
Download

091205042