Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
P O Č E C I E L E K T R IF IK A C IJ E - H ID R O C E N T R A L A
„ GA MZ IGR A D “
T H E B E GIN N IN GS O F E L E C TR IF IC A T IO N H Y D R O E L E C T R IC P O W E R P LA N T „ GA M Z IGR A D “
A U TO R :
M A R IC A M IŠ I Ć
I I I r a z r e d , G i mn a z i j a Z a j e č a r ,
C E N T A R ZA TA L E N T E :
Re g i o na l n i c e nt a r z a t a l e nt e - B o r
M ENTOR:
P R O F E S O R S U ZA N A TO M I Ć
Pro feso r isto rije u Gimna ziji Zaječar
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
1
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
S A D R ŽA J
1 . R E Z IME - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - - - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - -- 3
2 . S U MMA R Y -- - - - - - - - -- - - - - -- - - - - - - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - -- - - - - 3
3 . U V OD - -- -- - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - -- 4
4 .P O Č E C I E L E K T R IF IK A C IJ E U Z A J E Č A R U - -- - - - - - -- 5
 A K C I O N A R S K O D R U Š T V O -- - - - - -- - - - - -- - -- - - - - 5 ,6
 I D E J A O P O D I Z A N JU H I D RO E LE K T R A N E — 6 ,7
 E L E K T R I FI K A C IJ A G R A D A - -- - - - - - -- - - - - 7 ,8 , 9 ,1 0
 H I D R O C E N TR A L A U P R V O M S VE T S K O M
R A T U - -- - - - -- - - - - -- - -- - - - - -- - - - - -- - -- - - - - -- - -- - - 1 0 ,1 1
 H I D R O C E N TR A L A U P E R IO D U MIR A IZ M E Đ U
D V A S V E T S K A R A T A - -- - - - - - - - -- - - - - - - -- - - 1 1 , 1 2 ,1 3
 H I D R O C E N TR A L A Z A V R E ME D RU G O G
S V E T S K O G R A T A - -- - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - - 1 3 , 1 4
7 . Z A K L JU Č A K -- -- - -- - - - - -- - - - - - - - - - - - -- - -- - - - - -- - - - - -- - 1 4 ,1 5
8 . L IT E R A T U R A -- -- - - - - -- - -- - - - - -- - - - - - - - -- - - - - -- - -- - - - - -- - - 1 6
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
2
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
R E Z IM E
O va j i st r a ž i v a č k i r a d p o d na z i vo m “ P o č e c i e l e k t r i f i k a c i j e h i d r o c e nt r a l a “ G a m z i g r a d “ ” g o vo r i o sa m i m p o č e c i m a e l e k t r i f i k a c i j e u
S r b i j i , e l e k t r i f i k a c i j e ne k a d a š n j e v a r o š i , a d a na s g r a d a Z a j e č a r a , k a o i
e le k t r i f i k a c i jo m o k o l n i h me st a , i z g r a d n jo m h i d r o c e nt r a le “G a mz i g r a d ”
n a Cr no m T i mo k u , t a č n i je k o d me s t a z v a no g Be l j i g o v o .
R a d s a d r ž i t r i d e l a . P r v i i n a j k r a ć i d e o g o vo r i o p o č e c i m a
e le k t r i f i k a c i j e S r b i j e . D r u g i d e o o p i s u j e s t v a r a n j e e l e k t r i č n o g d r u š t v a
u Za jč a r u k o j e j e b i lo o r g a n i z o v a no k a o a k c io n a r sk o d r u št vo . Z a t i m
g o vo r i o i d e j i o i z g r a d n j i e l e k t r a ne i e le k t r i f ik a c i j i Z a j e č a r a , k a o i o
P r a v i l n i k u k o j i m je u r e đ e n c e no v n ik e l e k t r ič ne e n e r g i je i p r io r it e t u
u v o đ e n j u st r u je u d o mo v i m a g r a đ a n a i r a d n j a m a . T r e ć i d e o su š t i n a o vo g
r a d a j e r g o vo r i o iz g r a d n j i e l e k t r a n e , n je no m r a d u , n j e no j k o n k u r e n c i j i ,
o s a vr e m e n j i v a n j u , k a o i n j e no m p r e ž i v l j a v a n j u d v a s v e t s k a r a t a i
o p st a nk u s v e d o d a na s .
U p i s a n j u o v o g r a d a k o r i š ć e n a j e a r h i v sk a g a r đ a I s t o r i j s k o g a r h i v a
T i mo č k a K r a j i n a u Z a je č a r u , fo n d “ U r o š M i lo š e v i ć i s in o v i “ , k a o i
o b ja v l je n i r a d o v i k o j i o b a r đ u ju o v u t e mu .
K l ju č n e r e č i : “ G a m z i g r a d ” , h i d r o c e nt r a l a , e l e k t r i f i k a c i j a , e l e k t r i č na e n e r g i j a , C r n i T i mo k , p o r o d ic a M i lo š e v i ć .
SUM M ARY
T h i s r e se a r c h w o r k n a m e d “T h e b e g i n n i n g so f e l e c t r i f i c a t io n h y d r o e l e c t r ic p o w e r p l a n t “ G a mz i g r a d “ “ i s w r it t e n a bo u t b e g i n i n g s o f
e le c t r i f i c a t io n in S e r b i a , e le c t r i f i c a t i o n o f Z a j e č a r C it y w h i c h u s e d t o
b e a p r o v i n c i a l t o w n ye a r s a g o a nd e l e c t r i f i c a t io n o f n e a r b y p la c e s a s
w e l l , w h e n t he h yd r o e l e c t r i c p o w e r p l a n t “G a mz i g r a d ” w a s b u i lt o n t h e
r i v e r B l a c k T i mo k . M o r e c o r r e c t , t h e h yd r o e l e c t r ic p o w e r p l a nt w a s
b u i lt ne a r p l a c e c a l l e d B e l j i g o vo .
T h i s w o r k i s c o n s i st e d o f t hr e e p a r t s . T he f ir s t a nd s h o r t e s t p a r t
i s a bo u t be g i n n i n g s o f e l e c t r i f ic a t io n i n S e r b i a . I n t h e se c o nd p a r t ,
t he r e i s a d e s c r i p t io n o f g a t he r i n g o f t h e Z a j e č a r E l e c t r i c S o c i e t y w h i c h
w a s o r g a n iz e d a s j o i n - s t o c k c o mp a n y. T h e r e a r e a ls o w o r d s s a i d a bo u t
t he i d e a t o bu i ld t h e h yd r o e l e c t r ic p o w e r p l a n t a n d t h e e l e c t r i f i c a t io n o f
Z a j e č a r a nd a bo u t t h e Ru l e b o o k a s w e l l . T h i s Ru l e b o o k w a s b r o u g ht t o
d e f i n e t he p r ic e l i s t fo r t h e e le c t r i c e ne r g y w h i c h w a s u s e d fo r
l i g ht e n i n g a n d t o g i v e p r io r it y fo r c o nd u c t i n g e l e c t r i c e ne r g y i nt o
h o me s a nd st o r e s . T he t h i r d p a r t is t h i s w o r k ’ s h e a r t , be c a u s e it t e l l s u s
a bo u t b u i ld i n g o f t h e h yd r o e l e c t r i c p o w e r p l a nt , it s w o r k in g , it s r iv a l s ,
mo d e r n i z a t io n, it s su r v i v i n g t r o u g h t h e F i r st a nd t he S e c o nd w o r ld w a r ,
a nd it s l i f e t i l l t o d a y, a s w e l l .
D o c u m e nt s fr o m t he H i s t o r ic a l Ar c h i v e T i mo č k a K r a j in a i n
Z a j e č a r , “ U r o š M i lo še v i ć i s i n o v i “ fo n d , a s w e l l a s p u b l i c a t e d w o r k s o n
t h i s s u b j e c t , a r e u s e d fo r w r it i n g t h i s w o r k .
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
3
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
K e y w o r d s : „ G a m z i g r a d “, h yd r o e l e c t r ic p o w e r p l a nt , e l e c t r i f i c a t io n, e l e c t r ic e n e r g y, t h e r iv e r B l a c k T i mo k , t h e M i l o š e v i ć ’ s f a m i l y.
UVOD
Z a e l e k t r i f i k a c i j u u S r b i j i z a s l u ž n i s u Đ o r đ e S t a no j e v i ć , A ć i m
S t e v a no v i ć , M a t i j a S . N e n a d o v i ć i d r u g i u č e n i l j u d i . 1 K r a je m 1 9 . ve k a
o t p o č e la j e e l e k t r i f i k a c i j a S r b i j e , i z g r a d n jo m h i d r o c e n t r a l e u B e o g r a d u
(1893 ). Nako n elekt r ifik ac ije Beo g rad a, po čin je i elekt rifik ac ija Užica i
V a l j e v a ( 1 9 0 0 ) , a p o s l e d ve g o d i n e L e s k o vc a i Z a j e č a r a . N a k o n P r vo g
s ve t s k o g r a t a o t p o č e l a j e e l e k t r i f i k a c i j a Ča č k a , G o r n j e g M i l a no v c a ,
K r u š e v c a , P ir o t a i P a l a n k e . 2
I d e j a o e l e k t r if i k a c i j i
Zaječara i izg rad nji h id ro el e k t r a ne n a T i mo k u p o t i č e o d
Đ o r đ a S t a no j e v i ć a , k o j i j e t e
s vo je i d e j e i z n e o n a z bo r u
građana 1902. go d ine u Zaje č a r u . 3 Za o st va r i v a n j e n j e g o v i h id e j a j e n a j z a s l u ž n i j a
p o r o d ic a M i l o še v ić . C e nt r a l a
je d ugo b ila u privat no m
v l a s n iš t vu s v e d o k n i j e na c i o na l i z o v a na č e t r d e s e t ih g o d i n a p r o š lo g ve k a . 4
Slika 1. Hidrocentrala Gamzigrad
Picture 1. Hydroelectric power plant Gamzigrad
N o ve m b r a 2 0 0 9 . g o d i n e n a v r š i lo se 1 0 0 g o d i n a o d p o č e t k a r a d a
j e d n e o d p r v i h e l e k t r i č n i h c e nt r a l a u
S r b i j i , k a d a j e Ko m i s i ja i z vr š i l a
p r e g le d h id r o c e nt r a le “ G a m z i g r a d “ i
o d k a d a j e u s p e š no i z vr š e n n j e n
probni rad.
H i d r o c e nt r a l a r a d i i d a n a s , a l i
d o st a ma n j i m i nt e z it e t o m n e g o k a d a
j e i z g r a đ e n a . O na p r e d s t a v l ja s p o m e n i k k u l t u r e n a o t v o r e no m z a st a n o v n i k e o vo g d e l a S r b i j e .
Slika 2. Spomen polča na elektrani
Picture 2. Memorial plaque at the power plant
1
Suzana Tomić, Počeci elektrifikacije u Zaječaru- Braničevski glasnik 3/4, Požarevac, 2006, str.165.
S. Tomić, nav.del., 165.
3
Isto, 165.
4
Jelica Ilić, Suzana Tomić, Hidroelektrana “Gamzigrad”, Zaječar, 2009, str. 52.
2
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
4
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
P O Č EC I E LE K T R I F I K A C I J E U ZA J EČ A R U
Z a j e č a r je j e d a n o d p r v i h g r a d o va u S r b i j i u k o me j e i z v r še n a e l e k t r i f i k a c i ja . I n i c i j a t iv u i i d e j u o e le k t r i f ik a c i j i Z a j e č a r a i i z g r a d n j i h i d r o c e nt r a le na T i mo k u p o k r e nu o j e Đ o r đ e S t a n o je v i ć 5, n a z bo r u g r a đ a n a
1 9 0 2 . g o d i n e u Z a je č a r u i z n e o j e s vo j e i d e j e o e l e k t r i f i k a c i j i g r a d a i
p r e d lo ž io fo r m i r a n j e a k c io n a r sk o g d r u š t v a . 6
A k c i o n a r sk o d r u št v o
P o č e t k o m j u n a t e g o d i n e u Z a j e č a r u je o fo r ml j e n o Z a j e č a r s k o
e le k t r i č n o d r u št vo o k u p l j a n j e m z n a č a j n i h Z a j e č a r a c a , k a o št o s u T o m a
M i lo š e v i ć , m a rv e n i l e k a r ( v e t e r i n a r ) , k o j i j e i p r e d s e d a v a o o s n i v a č k i m
o d bo r o m D r u št va , Je r e m i je S a v ić , t r g o va c , k o j i j e i z a b r a n z a s e k r e t a r a
D r u št va , M i h a i lo P o p o v i ć , z a t i m d i r e k t o r g im n a z i j e , L j u b a O br a d o v i ć ,
o k r u ž n i n a č e l n i k , M i l u t i n S i m ić , p r e d s e d n i k z a je č a r sk e o p št i n e ,
D i m it r i j e M i c i ć , sr e sk i l e k a r , M i h a i lo Jo c i ć , a d vo k a t , V la d a La z a r e v i ć i
Č e d a M l a d e n o v i ć , o k r u ž n i i n ž in je r i , k a o i M i l u t in S t a no j e v i ć , N i k o l a
P r o t i ć i A nd r a M l a d e n o v i ć , t r g o vc i. 7
Slika 3. Akcija Elektro-mlinarskog preduzeća
Picture 3. Miller Electric Society share
D r u št vo k o j e j e o r g a n i z o va no k a o
a k c i o na r s k o d r u š t v o d o ne l o j e s vo j p r a v i l n i k , k o j i m je s vo j e p o s t o j a n j e o g r a n i č i lo n a 5 0 g o d i n a , i s a p o č e t n i m k a p it a -
Slika 4. Pravila Društva
Picture 4. Regulator of the Electric
Society
5
Đorđe Stanojević (1858-1921) rođen je u Negotinu gde je završio osnovnu školu i otpočeo gimnaziju, koju je
završio u Beogradu. Dalje školovanje je nastavio na prirodno-matematičkom odseku Velike škole. Potom se
obrazovao u inostranstvu (Berlinu, Parizu, Rusiji) gde je izučavao astronomiju, meteorologiju, fiziku. Po
završetku školovanja vraća se u Srbiju i započinje profesorsku karijeru kao profesor na Vojnoj Akademiji,
Velikoj školi i Univerzitetu u Beogradu. Napisao je veliki broj radova iz fizike i elektrotehnike.
6
S. Tomić, nav.del., 165.
7
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 9.
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
5
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
lo m o d 2 0 0 0 0 0 d in a r a p o d e l j e n i h u 2 0 0 0 a k c i j a . P r a v i l n i k o m su t a k o đ e
u r e đ e n i p o lo ž a j i p r a v a a k c i o na r a . 8 Z a j e č a r s k o e l e k t r i č no d r u š t v o k a k o
s u t a d a š n j i p r o p i s i n a l a g a l i , r e g i st r o v a no je o d s t r a n e S u d a o p š t i n e
v a r o š i Z a j e č a r a i N a č e l s t v a o k r u g a t i mo č k o g
8 . 6 . 1 9 0 2 . g o d in e , t a k o đ e j e p r a v i l n i k p o t vr đ e n u
M i n i st a r s t vu
n a r o d ne
p r i vr e de(2 5.8.19 02. go d ine). 9
Z bo g s u k o ba u n u t a r D r u š t v a , k o j i j e
n a j v i š e b io iz r a ž e n i z me đ u T o m e M i lo š e v i ć a 10 i J e r e m i je S a v i ć a 11, d o š lo j e d o r a s p a d a n j a u br z o na k o n o s n i v a n j a z b o g n e s l o g e
m e đ u s a m i m o s n i v a č i ma . 12
Slika 5. Toma Milošević
Picture 5. Toma Milošević
I d e j a o p o d i z a n j u h i d ro c e n t r a l e
I a k o j e z a je č a r sk o a k c io n a r s k o d r u š t v o p r e s t a lo s a r a d o m, i d e j a o
p o d iz a n j u h i d r o e l e k t r a n e i d a l j e j e b i l a z a st u p l j e n a k o d st a n o v n i k a z a j e č a r sk e v a r o š i .
O vu id e j u o p o d i z a n j u h i d r o c e nt r a le n a st a v io j e T o m a M i l o š e v i ć ,
j e d a n o d o sn iv a č a z a j e č a r s k o g e l e k t r ič no g D r u š t v a , p r e k o p o ro d i č n e f ir me “ U r o š M i l o še v i ć i s i no v i ” 13.
T o m a M i l o š e v i ć j e p o k u š a o d a o d M i n a st a r st va n a r o d n e p r i v r e d e
d o b i je p o v l a st ic u z a p o d i z a n j e f a b r i k e z a p r o i z vo d n j u z e j t i n a o d k u k u r u z a , s u n c o k r e t a , r e p e i b u k o vo g ž ir a , k a o i z a p o d i z a n j e e l e k t r ič n e c e n t r a l e na T i mo k u . U m e đ u vr e m e n u j e i Je r e m i j e S a v i ć p o d n e o z a ht e v
N a č e l st vu o k r u g a t i mo č k o g z a i z d a va n j e p o v la st i c e z a i z g r a d n j u e l e k t r i č ne c e nt r a l e n a T i mo k u . S a v ić u j e 7 . 5 . 1 9 0 5 . g o d i n e o d o b r e n a u p o t r e b a
v o d e i vo d e n e s n a g e T i mo k a n a p r o s t o r u o d Š t r ko vo g mo st a d o Ž i v k o v o g p o t o k a u a t a r u z v e z d a n sk e i g a mz i g r a d sk e o p š t in e i d o z vo l je no m u
8
Isto, 9.
S. Tomić, nav.del., 166.
10
Toma Milošević (1861-1919) posle završene osnovne škole i gimnazije u Zaječaru, odlazi u Švajcarsku na
studije veterine. Po završenim studijama vraća se u Zaječar 1887.godine i počinje da radi kao veterinar II klase u
Okružnom načelstvu, a od 1895.godine počinje da radi kao okružni lekar. Posle smrti Uroša Miloševića,
njegovog oca, on preuzima firmu “ Uroš Milošević i sinovi“ . Isticao se i kao političar, bio je jedan od radikalnih
prvaka u varoši, sto potvrđuje i izbor a narodnog poslanika.
11
Jeremija Savić (1863-1911) rođen je u Rgotini, selu u blizini Zaječara. Trgovačke škole je svršio u Pešti i
Beču. Osnivač je Zaječarskog električnog društva. Otvorio je rudnike u Bogovini i Metrišu.
12
S. Tomić, 166, 167.
13
Firmu je osnovao Uroš Milošević 1887.godine. On je rođen u Vražogrncu, selu kraj Zaječara. Uroš Milošević
je bio marveni trgovac (trgovac stokom). Firma je omogućila elektrifikaciju Zaječara.
9
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
6
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
j e p o d i z a n j e h i d r o e le k t r i č n o g p o st r o je n j a . 14 Z a ht e v i ne k a d a š n j i h p r i j a t e l j a , a s a d a p o s l o v n i h r i v a l a , T o m e M i l o š e v ić a i J e r e m i j e S a v i ć a d o v e l i
s u d o su k o ba , a k a s n i j e i s u d s k i h sp o r o v a .
U p r k o s n a st o ja n j u J e r e m i j e S a v i ć a d a M i lo še v i ć e u t o me s p r e č i
N a r o d n a sk u p š t in a j e n a s v o m d e v e t n a e s t o m r e d o v n o m z a se d a n j u
1 0 . 1 1 . 1 9 0 6 . g o d i n e u s v o ji l a “ Z a k o n o p o v la st i c i U r o ša M i l o š e v ić a i s in o va ” , k o j i j e 2 0 . 1 1 . 1 9 0 6 . g o d in e p o t v r d io i s a m k r a l j P e t a r I . 15
F i r ma “U r o š M i lo š e v i ć i
i b i l a j e o s l o bo đ e n a c a r i n e na
n a i z v o z z e jt i n a , ne p o sr e d no g
n a d r ž a v n i m ž e le z n i c a m a . B i lo
u r o k u o d d v e g o d i n e . 16
s i n o v i ” j e d o b i l a p o va s t ic u n a 1 0 g o d i n a
u vo z m a š i n a z a i z g r a d n ju f a br i k e , c a r i n e
poreza, poreza na obrt i popust od 25%
j e p r e d v i đ e no d a fa b r i k a p o č ne s a r a d o m
Elekt rifika cija g ra da
Z a j e č a r j e p o p u t i o s t a li h v a r o š i u S r b i j i t e ž io e le k t r i f i k a c i j i . Z a j e č a r c i su p o č e l i d a u vo d e s t r u j u i u s v o j e d o mo ve . U p o č e t k u su t u mo g u ć no s t i ma l i s a mo bo g a t i j i , k o j i su s t r u j u u v e l i u s vo j e k u ć e , r a d n j e ,
h o t e le , b a nk e . . .
Z a j e č a r s k a o p št i n a j e 3 . 3 . 1 9 0 9 . g o d i n e s k lo p i l a u g o vo r o o sve t l j e n j u e l e k t r ič n e v a r o š i s a f i r m o m “ U r o š M i lo še v i ć i s i no v i ” . U g o vo r j e
s k lo p l j e n na 1 0 g o d i n a . N j i m e se f ir m a o b a ve z a l a n a i n s t a l a c i j u u l i č no g
o s vt l je n j a u Za j e č a r u o s vo m t r o š k u . T a k o đ e t i m u g o vo r o m h i d r o c e nt r a l a ” G a mz i g r a d “ j e p o s t a l a d r u g a i p o s le d n j a p r i v a t na c e nt r a la k o d n a s .
P r v a j e b i l a “ G r a d a c “ k o d V a l j e v a , č i j i j e v l a s n ik b i o M a t i j a N e na d o v i ć . 17
Slika 7. Tunel
Picture 7. Tunnel
Slika 6. Dovodni kanal
H id r o c e nt r a l a G a m z i g r a d
i z g r a đ e n a j e n a Cr no m T i mo k u
k o d me s t a z va n o g Be l j i g o vo s je d ne s t r a ne b r d a , j e r j e T i mo k o vd e i m a o
Picture 6. The flume
14
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 11, 12.
S. Tomić, nav.del., 169.
16
Isto, 169.
17
Sanja Roslavcev, Svetlo sa Crnog Timoka, Beograd, 2009, str. 19.
15
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
7
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
v e l ik i p a d . N a d r u g o j s t r a n i br d a z a p o t r e be e l e k t r a ne r e k a j e p r e g r a đ e na b r a no m o d z i d a n o g k a me n a d u ž i n e o k o 5 0 m. I s k o p a n j e i d o vo d n i
k a na l d u ž i n e o k o 2 6 0 m i š i r i n e o k o 4 m, k o j i j e d o vo d io vo d u i z b r a n e
d o e le k t r a n e . 18 P o s l e d n j i h 6 0 m k a na la p r o l a z i l o j e k r o z t u n e l k o j i j e
p r o k o p a n i s p r e d s a me e l e k t r a n e . 19
G r a đ e v i n s k e i ma š i n s k e p r o je k t e
i z r a d i l a j e f i r ma “ G a n z & C o mp ” i z B u d i m p e št e .
Građev ins ke
r a d o ve
su
i z v e l i M i lo š e v i ć i u z p o mo ć lo k a l n o g
s t a no v n i š t v a k o j i s u z a t u p r i l i k u u n a j m i l i . P o vr š i n a s a me e l e k t r a n e b i l a je
o k o 2 8 0 m 2 , a p o vr š i n a p o mo ć n e z g r a d e k o ja j e b i la sa g r a đ e n a z a s me š t a j
m a j st o r a , b i l a j e o k o 7 0 m 2 .
Slika 8. Pomoćna zgrada
Picture 8. Ancillary building
U h i d r o c e nt r a l i n a j p r e j e
bilo 13 za po sle nih, 1 inž in je r, 2
k a nc e l a r i j s k a s l u ž b e n i k a , 1 ma j s t o r , 5 p o mo ć n i k a m a j st o r a i 4
f i z i č k a r a d n ik a . 20
Slika 9. Mašine u centrali
Picture 9. Machines in the power plant
Nako n
ko misijs ko g
pr eg le da
e le k t r a ne , i z vr še n je p r o b n i r a d
1 . 1 1 . 1 9 0 9 . g o d i n e , b io j e u s p e š a n p a se
z bo g t o g a t a j d a t u m u z i m a z a p o č e - t a k
r a d a e l e k t r a ne . N a j p r e j e o s v e t l je - na
v a r o šk a p i j a c a k o j a s e na l a z i l a na
m e st u d a n a š n je g t r g a . 21
D o b i j e n a s t r u j a v is o k o g na p o na se
p r e n o s i l a va z d u š n i m vo d o m d o Z a j e č a r a , d u ž i n e 1 0 , 5 k m. L in i j a j e iš l a o d
e le k t r a ne p r e k o p r i v a t n i h p o s e d a , d e lo m p r e k o d r ž a v no g p u t a Z a j e č a r P a r a ć i n - P o ž a r e v a c , d o v a r o š i. U Z a j e č a r u j e l i n i j a i š la d a n a š n jo m u l i c o m
Slika 10. Radnici
18
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 13.
19
S. Roslavcov, nav.del., 18.
20
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 23.
21
S. Roslavcov, nav.del., 20.
Picture 10. Workers
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
8
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
N i k o l e P a š i ć a d o c e nt r a - T r g a o s lo bo - đ e n j a ( t a d a š n j e p i j a c e ) , o d a k l e s e
r a - č va la u d va p r a vc a . J e d a n j e i š a o d e s no m s t r a n o m d a n a š n j e u l ic e
L j u b e N e š i ć a d o bo l n i c e , a d r u g i H a j d u k V e l j k o v o m u l i c o m d o m l i n a i
f a br i k e z e jt i n a p o r o d ic e M i lo š e v i ć . 22
P r v o b it n u v a r o š k u m r e ž u č i n i l o j e u l i č no o s vt l j e n j e o d 1 9 0 s i j a l ic a
( 8 0 r e d o v n i h s i j a l ic a , 2 0 f e n j e r a , 7 0 s i j a l i c a na me h a n a m a i 2 0 r e z e r v n ih s i j a l i c a ) i 5 p l a m e n i h l a m p i. M r e ž a j e u p o č e t k u o bu h v a t a l a sa mo
g l a v n e u l i c e , a l i se p o st e p e no š i r i l a . 23 E l e k t r ič n a e n e r g i j a z a p o t r e be v a r o š i k o r i š ć e na j e s a mo u v e č e , a p r e k o d a na s a mo z a p o t r e be f a br i k e
z e jt i n a ,
v o j no g
i m lina
p o r o d ic e
Milo šević. Tak o
otp o čin je
e l e k t r i f i k a c i ja Za j e č a r a .
Slika 11. Plan Zaječara
Picture 11. The plan of Zaječar
U br z o s u M i lo še v ić i d o ne l i p r a v i ln i k
z a u p o t r e b u e l e k t r ič n e st r u je . 24 P r a v i l n i k o m j e u r e đ e n p r io r i t e t z a u vo đ e n j e i
s na b d e v a n j e e le k t r i č no m e n e r g i j o m.
I.
II.
III.
IV.
Slika 12. Pravilnik
Picture 12. Rulebook
H o t e l i , k a f a n e , me h a ne , a p o t e k e , b e r b e r n i c e , p e k a r e , ć e va b d ž i n i c e , k o la č a r n i c e , b o z a d ž i n i c e
D u ć a n i, i z lo z i , k a n c e l a r i j e i r a d io n i c e
S t a n o v i ( so b e z a se d e n j e , r a d , s p a v a n j e ) , ho d n i c i , p u t n i č k e so be i
p o d r u m i h o t e l a , me ha n a , k a f a n a
S a le s a l u st e r i ma i p o d r u m i u st a n o v i ma , a lu st e r i s e mo g u i n st a l i r a t i s a mo u s t a no v i ma g d e j e v e ć i n st a l ir a no n a j ma n j e 3 s i j a l i c a . 25
D a b i se g r a đ a n i n p r i k l ju č io na e l e k t r i č n i m r e ž u b i lo j e n e o p ho d n o p o p u n it i p r i j a v u u z p r i lo ž e n u k a p a r u , k a o i d a sa m i n a b a ve s t r u -
22
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 15, 18.
S. Roslavcov, nav.del., 20.
24
S. Tomić, nav.del., 170.
25
IAZ, Fond Uroša Miloševića i sinova, B1-UMS-1126/6.
23
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
9
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
jo m e r , d o k b i u vo đ e n j e i n s t a la c io n e mr e ž e i š lo n a t e r e t fi r me . 26 A k o s e
g r a đ a n i n t j. p r e t p l a t n i k ne b i p r i d r ž a v a o p r a v i l n i k a f i r m a je i m a l a p r a v a
d a o bu s t a v i i s p o r u k u e ne r g i j e i d a se p o z o ve n a k r iv ič n i z a k o n i k . 27
P r a v i l n i k o m j e u r e đ e n i c e no v n ik . Z a j e č a r se s n a bd e va o e l e k t r i č no m e n e r g i jo m iz c e nt r a l e u G a m z i g r a d u , a l i j e z a s l u č a j n u ž d e p o r o d ic a M i lo š e v i ć i z g r a d i la i c e nt r a l u “ M l i n “, p o r e d fa b r i k e z e jt i n a i
m l i n a , 1 9 1 1 . g o d i n e . C e nt r a l e f i r m e “ U r o š M i lo š e v i ć i s i no v i ” s n a b d e v a l e su ne sa mo Z a j e č a r , v e ć i o k o l na se l a k a o št o su V e l i k i I z vo r , L u b n ic a i V r a ž o g r na c . 28 N a n j i ho vo j m r e ž i 1 9 2 7 . g o d i n e , na k o n o s a vr e me n j i v a n j a h i d r o c e nt r a l e u G a m z i g r a d u , b i lo j e
807 pretp latn ika u Zaje čaru, 53 u Grljanu i 186 u
V e l i k o m I z vo r u . 29 A n a k o n
i z g r a d n j e O p š t i n s k e c e nt r a l e br o j p r e t p l a t n i k a s e r e duko v ao , t ako da je na
mr e ž i 1 9 3 7 . g o d i n e b i l o
1 0 3 p r e t p la t n i k a s a s t r u jo me r o m , 5 4 0 p a u š a l a c a i 1 2
mo t o r a , ve ć 1 9 3 9 . g o d i n e
t a j br o j se p o v e ć a o , b i l o j e
1 2 3 p r e t p la t n i k a s a s t r u jo me r o m , 7 3 5 p a u š a l a c a i 1 7
mo t o r a . 30
Slika 13. Spisak pretplatnika
Picture 13. List of subscribers
H i d ro c e n t ra l a z a v re m e P r v o g sv e t s k o g ra t a
Z a v r e m e P r vo g s v e t sk o g r a t a c e nt r a l a j e r a d i l a s a p r e k i d i ma .
T a d a s u o š t e ć e n a š e s t t r a n s fo r ma t o r a i u n i št e n a j e mr e ž a n a p o n a u d u ž i n i o d 6 , 5 k m . N a o s n o v u t i h o š t e ć e n ja T o m a M i lo š e v i ć j e t r a ž io no v č a n u
n a d o k na d u p r vo o d S u d a z a r a t nu št e t u k o j i j e o d b io n j e g o v z a ht e v, a
z a t i m i o d V i š e g s u d a z a r a t nu št e t u , k o j i j e z a ht e v u v a ž i o . T a k o je n a
i m e r a t n e o d št e t e i sp l a ć e no t a d a š n j i h 3 7 0 0 0 0 d i a n r a z a s t v a r nu št e t u , a
z a d o p u n s k e t r o šk o v e 5 7 8 0 0 0 d i n a r a .
T o m a M i o š e v i ć i z n e n a d a u m i r e u s vo j o j 5 7 . g o d i n i ž i vo t a ( 1 9 1 9 ) ,
t a k o d a je f ir m a p r i p a l a n j e g o v i m s i n o v i m a . P o s lo v a n j e f i r me j e p r vo
p r e u z e o T o m i n st a r i j i s i n , G r g u r , a l i p o št o je o n u b r z o u mr o f i r mu na s l e đ u j e n j e g o v m la đ i b r a t , V e n c i s l a v . U p o s lo v a n j e f i r m e o s i m T o m i n i h
26
S. Roslavcov, nav.del., 21.
IAZ, Fond Uroša Miloševića i sinova, B1-UMS-1126/6.
28
Isto.
29
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 26.
30
Isto, 36.
27
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
10
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
s i no v a , b i l a s u u k l j u č e n a i n j e g o v a br a ć a , M ik a i S t e v a n M i lo š e v i ć .
F i r ma j e d v e g o d i n e na k o n s mr t i T o m e M i lo š e v i ć a p r e r e g i st r o v a na u
E le k t r o - m l in a r s k o p r e d u z e ć e “ U r o š M i lo š e v i ć i s i no v i ” . 31
H i d r o c e n t ra l a u p e r i o d u m i r a i z m e đ u d v a s v e t s k a ra t a
N a k o n P r vo g s v e t s k o g r a t a p o ve ć a l a s e p o t ro šn j a e l e k t r i č n e e n e r g i j e , z bo g o sn i v a n j a i n d u st r i j s k i h p o s t r o j e n ja , u v o đ e n j a e l e k t r i č n i h mo t o r a u r a d n j a ma i ž e l j e Z a j e č a r a c a d a u v e d u s t r u ju u s v o je d o mo ve . H id r o c e nt r a la “ G a mz ig r a d ” s a p o s t o j e ć o m o p r e mo m n i j e m o g l a d a p r o iz ve d e p o t r e b n u e n e r g i j u , p a j e z a t o po r o d ic a M i lo še v i ć z a p o č e l a n j e n o
o s a vr e m e n j i v a n j e . 32
P o s t o je ć a F r a n c i s vo d n a
t urbina
od
1 3 0 k S ( k i lo v a t sa t i) , n o r m a l n o g t ip a s a r u č n o m r e g u la c i jo m, ho r i z o nt a l n e o s o v i n e
i 2 4 0 o br t a j a u m in u t i j e 1 9 2 1 .
g o d in e z a m e n j e n a t a k o đ e F r a n c i s
t u r b i no m s a d a sa s n a g o m o d 1 8 5
k S s a a u t o ma t s k i m r e g u l a t o r o m
k o ju
su
nabavili
od
firme
“ J. M . V o it h st P o lt e n G a nz “ . Z a m e n j e n je i g e n e r a t o r st a r i j e g
t i p a o d 1 0 k W( k i lo v a t a ) i n a p o n a
j a č i n e 6 0 0 0 V ( vo lt i ) , g e n e r a t o r o m i z f ir me “ S i e me n s S c h u c k e r t ”
s na g e 1 6 0 k W i n a p o n a 6 3 0 0 V . 33
Slika 15. Odvodnik prenapona
Picture 15. Surge
Slika 14. Alat u hidrocentrali
Picture 14. Tools in the power plant
Slika 16. Mašine u centrali
Picture 16. Machines in the power plant
31
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 23, 24, 25.
Isto, 25.
33
S. Roslavcov, nav.del., 19.
32
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
11
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
N a k o n t r i g o d i n e n a ba v l j e n i su jo š p o je d a n g e n e r a t o r i t u r b i n a ,
t a k o d a j e u k u p n a s n a g a e l e k t r a n e iz no s i l a 3 2 0 k W. P o št o je t a k o
p o ve ć a n p o t e n c i j a l e l e k t r a ne o n a je o s i m Z a j e č a r a , V r a ž o g r n c a , V e l i k o g
I z vo r a , L u b n i c e , Z v e z d a na i r u d n i k a Z v e z d a na , I v a no v a , O b l a s n e b o ln i c e , c i g l a n e , ne k o li k o m l i n o v a , fa b r i k a i r a d io n i c a , o d 1 9 2 5 . g o d i n e s n a b d e v a l a i d r u g a b l i ž a m e st a . 34
Slika 17. Mreža visokog napona
Picture 17. A high-voltage plan
N o ve m b r a 1 9 2 2 .
g o d in e , Z a j e č a r sk a o p š t i n a j e d o ne l a o d l u k u
o i z g r a d n j i O p št i n s k e
E le k t r ič n e
C e nt r a l e
z b o g n e g o d o va n j a g r a đ a na , j e r j e v a r o š č e s t o z bo g n e u j e d na č e no g na p o na na mr e ž i
h i d r o c e nt r a l e “ G a mz ig r a d “ o st a j a l a be z o s v et ljen ja. Po četak ra da
no v e c e nt r a l e p l a n ir a n
je za 1.avgust nared ne
g o d in e , a l i su r a d o v i
po t rajali d uže, tako da
j e o p š t in sk a c e nt r a l a
po čela s a rado m 1924.
g o d i n e . 35
Z na č a j n u u lo g u u i z g r a d n j i o p št i n sk e e l e k t r i č n e c e nt r a l e i ma o j e
t a d a š n j i p r e d s e d n i k z a j e č a r sk e o p št i n e M i l ja n M i l j k o v i ć . T a k o j e z a h v a l j u j u ć i s v o m p o l it i č k o m u g l e d u i v e z a ma z a t r a ž io o d na d l e ž no g mi n i st a r st va j e d o z vo l u z a i z g r a d n j u c e nt a l e n a T i mo k u , na me st u n a d o m a k va r o š i( d a n a š n j e n a se l j e K o t lu j e v a c ) . 36 L o k a c i j a z a i z g r a d n ju n o v e v a r o š k e
c e nt r a l e j e iz me n j e n a , t a k o d a je k r a j e m 1 9 2 3 . g o d i n e p o č e l a g r a d n j a
c e nt r a l e j u ž n i j e o d p r v o b it n e lo k a c i j a ( n a m e st u d a n a š n j e e l e k t r o d i st r i b u c i j e ) . C e nt r a l a j e z a v r š e na n a r e d n e g o d i n e , a č i n i l a s u j e 2 g e n e r a t o r a
i 2 lo k o mo b i l e ( s n a g e 2 0 5 i 1 7 0 k S ) . 37
I z g r a d n jo m no ve o p št i n s k e c e nt r a l e b i l i s u u g r o ž e n i i nt e r e s i i
o p st a na k h i d r o c e nt r a l e “ G a mz i g r a d ” . Z bo g t o g a j e p o r o d i c a M i lo š e v i ć ,
u p u t i l a ž a l b e M in i s t a r s t v u t r g o v i n e i i nd u s t r i j e , k a o i M i n i st a r s t v u g r a đ e v i n e . S u k o b i z me đ u z a j e č a r sk e o p št i n e i f i r m e E le k t r o - ml i n a r sk o p r e d u z e ć e “ U r o š M i lo š e v i ć i s i n o v i ” st i g a o j e i d o su d a . N a k o n s u d s k o g
p r o c e sa i su d s k o m p r e s u d o m o d l u č e no je d a s e u Z a j e č a r u i z m e st i t r a s a
m r e ž e h i d r o c e nt r a l e “ G a m z i g r a d ” . P o r o d ic a M i lo š e v i ć n i j e se p r i d r ž a v a l a t o g a , p a je p r e d s e d n i k o p š t i n e M i l a n M i l j k o v i ć i z d a o na r e d b u d a s e
i s e k u ž i c e , k a k o b i se iz o lo v a lo o s v e t l j e n j e mr e ž e h i d r e le k t r a ne “ G a m z i g r a d ” i d a s e p o st a v i o p š t i n s k o o sv e t lj e n j e . T a k o jh e z a j e č a r sk a va r -
34
S. Roslavcov, nav.del, 24,25.
Isto, 25.
36
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 29.
37
S. Roslavcov, nav.del., 25.
35
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
12
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
o š z bo g o v i h s u k o b a i ma la n a r a sp o l g a n ju d v e mr e ž e , j e d n i s u b i l i k o r i s n i c i o p št i n s k e c e n t r a l e , a d r u g i k o r i s n i c i e l e k t r a n e p o r o d ic e M i lo š e v i ć .
P o r o d ic a M i lo š e v i ć j e n a st va i l a s vo j u bo r b u z a o č u v a n j e p r e v l a st i
u d it r i b u c i j i e le k t r ič n e e n e r g i j e u Z a j e č a r u , t a k o št o je u l a g a l a ž a l b e ,
mo l b e k o d n a d l e ž n i h d r ž a v n i h o r g a na , a g r a đ a n i ma v a r o š i d a v a l i s u r a z ne p o g o d no st i k a k o b i z a d r ž a l i p r e t p l a t n i k e n a s vo jo mr e ž i .
K r a j o vo g d u g o g o d i š n j e g sp o r a o k o p r e v l a s t i n a z i r a o s e f e br u a r a
1 9 2 9 . g o d i n e , k a d a j e d r ž a v n a K o m i s i j a u t vr d i l a ne d o st a t k e n a c e n t r a l i
u G a mz i g r a d u . U o č e ne n e d o s t a t k e n a c e nt r a l i M i l o š e v i ć i n is u u k lo n i l i
z bo g č e g a je v e ć ma j a i s t e g o d i n e z a b r a n je n o s n a b d e va n je Z a je č a r a e l e k t r i č no m e n e r g i jo m s a o v e e l e k t r a ne . O na j e s a d a s n a b d e v a l a s a mo o k o l n a s e l a , a Z a j e č a r c i su p o l a k o p r e l a z i l i n a mr e ž u o p š t i n s k e c e nt r a l e .
P o r o d ic a M i l o š e v i ć i m a l a j e p o r o d i č ne p r o b l e me z bo g su k o b a o k o
u p r a v l j a n j a f i r mo m. T o m i n s i n V e n c i s la v n i j e b io z a i nt e r e s o v a n z a vo đ e n j e f i r me , t a k o d a j e p o s lo v e p r vo vo d io M i k a M i l o š e v i ć , a p o t o m i
S t e v a n. O v i p o r o d ič n i s u k o b i d o ve l i s u d o p r e r e g i st r a c i j e f i r me u a k c i o n a r sk o d r u št vo “E l e l k t r o - m l i n a r s k o p r e d u z e ć e U r o š M i lo še v i ć i s i no v i
A . D ” . T e n d e n c i j e d r u š t va i d a l j e je b i l o k o r iš ć e n je vo d e n e s n a g e z a
p r o iz v o d n j u e l e k t r i č n e e n e r g i j e z a mo t o r nu s n a g u i z a n a t sk a i in d u st r i j s k a p r e d u z e ć a . D r u št vo j e p o s e d o va lo h i d r o c e n t r a l u “ M l i n “ i “ G a mz ig r a d ” s a o b j e k t i ma i z e m l j iš t e m o k o n j e , a u t o ma t s k i m l i n na T i m o k u
i s p o d Z a j e č a r a i d v a d u ć a n a o d t v r d o g ma t e r i j a l a u P a š i ć e vo j u l i c i .
P r e r e g i s t r a c i jo m f i r m e p o r o d ič n i p r o b l e m i n i s u r e š e n i . N a i me , S t e va n i
V e nc i s l a v M i lo še v i ć su p o d ne l i p r i j a vu p r o t i v M i k e M i l o š e v i ć a z bo g
o d vo đ e n j a e le k t r i č ne e n e r g i j e F a br ic i d r v e n ih p o t p e t i c a , i a k o jo j j e b i l a
o b u st a v l j e n a i s p o r u k a e n e r g i j e z bo g n e r e d o v n o g p l a ć a n j a . S u d s k i p r e d m e t j e s t ig a i d o mi n i st r a p r a vd e . S t e va n M i l o še v ič j e n a s t o ja o d a s u d s k i m p u t e m i z u z m e i m o v i n u c e nt r a l e iz s t e č a j n e ma s e , je r j e c e nt r a l a
p a l a p o d st e č a j k a o i mo v i n a M i k e M i l o še v ić a , d o k a z u j u ć i d a j e t o p o r o d i č n a i mo v i n a . O n o t k u p l j u je na j v e ć i d e o M i k i n e i m o v i n e . 38
B r o j p r e t p l a t n i k a h i d r o c e n t r a l e u G a mz i g r a d u je z na č a j n o o p a o ,
a l i j e o n a i d a l j e r a d i l a s a mo s a 5 z a p o s l e n i h ( 3 na p o s lo v i ma u c e n t r a l i , 2 n a o d r ž a v a n j u s u r a d i l i ) . 39 P r o iz v o d n j a e le k t r i č ne e n e r g i j e 1 9 3 6 .
g o d in e i z no s i l a je 2 6 9 8 2 4 k S , a na k o n t r i g o d i n e 3 4 5 8 0 0 k S . H i d r o c e n t r a l a j e p o k r i v a l a mr e ž u v i s o k o g n a p o n a u d u ž i n i o d 4 1 k m i mr e ž u n i s k o g n a p o na d u ž in e 1 7 k m, k o j a j e p o k r i v a l a s e l a . 40
H i d ro c e n t ra l a z a v re m e D ru g o g sv e t sk o g r a t a
U t o k u D r u g o g sv e t sk o r a t a b r o j z a p o s l e n i h s e p o ve ć a o n a 8 ( 2
a d m i n i st r a t i v n a r a d n i k a , 1 t e h n i č k o l i c e , 1 k v a l i f i k o va n i r a d n i k i 4 n e k v a l i f i k o va n a ) . C e nt r a lo m j e r u k o vo d i o S lo ve n a c F r a n c T a v č a r . 41
Z a vr e m e D r u g o g s ve t s k o g r a t a b i la j e u s l u ž b i n e ma č k e o k u p a t o r sk e v a l st i . U t e l e g r a f s k o m i z v e št a j u Ko m a n d e S D S o n a č i n u o b e 38
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 33, 34
Isto, 38.
40
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 36.
41
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 38.
39
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
13
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
z be đ e n ja e l e k t r i č n i h c e nt r a l a p o mi n j e s e o va c e nt r a la me đ u o s t a l i m k o j e
s u r a d i le . O n a j e z a vr e me r a t a r a d i l a s a m a l i m p r e k i d i m a i n i je p r e t r p e l a v e ć a o š t e ć e n ja . P o s l e r a t a j e n j e n a mr e ž a o b no v l j e n a n a t e r e t G r a d s k o g n a r o d no g o d bo r a Z a j e č a r a . 42 G o d i n e 1 9 4 6 . h i d r o c e nt r a la j e
n a c i o na l i z o v a n a i s l e d e ć e g o d i n e j e p r i p o j e n a s i st e m u c e nt r a l a
T i mo č k o g e l e k t r ič no g p r e d u z e ć a . P r e d u z e ć u je p r i p a l a i s v a n e p o k r e t n a
i m o v i n a u G a mz i g r a d u k o j a j e p r e t o g a p r ip a d a l a M i lo š e v i ć i m a .
ZA K L J U Č A K
H i d r o c e nt r a l a “G a m z i g r a d ” j e i p a k o p st a l a . P r e ž i v e l a
je t e šk a vr e me n a i t a k o st vo r i l a s vo j u i st o r ij u i t r a d i c i j u .
N j e n e m a š i n e i d a l j e p r o iz vo d e
e l e k t r i č nu e n e r g i j u . P r o v l a č i
se s ve d o d a n a š n j e g d a n a .
H i d r o c e n t r a l a “G a m z i g r ad” je 1 95 4. go d ine uk ljučen a
u j e d i n s t v e n e l e k t r o e n e r g e t sk i
s i st e m , u č i j e m j e s a st a v u i
dalje.
Slika 18. Hidrocentrala danas
Picture 18. Hydroelectric power plant today
Slika 19. Hidrocentrala danas
Picture 19. Hydroelectric power plant today
42
J. Ilić, S. Tomić, nav.del., 44, 45.
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
14
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
Slika 20. Rekreacioni centar
Slika 21. Biste Tesle i Stanojevića
Picture 20. Recreation Centre
Picture 21. Busts of Tesla i Stanojević
D a na s j e u k r u g u c e nt r a l e i z g r a đ e n “ N a s t a v no - o br a z o v n i i
r e k r e a c io n i c e nt a r “ z a o d mo r r a d n i k a , p e nz io ne r a i o d r ž a v a n j e
p o s lo v n i h i st r u č n i h sk u p o va . U n j e no m d vo r i št u s e i d a n a s na l a z e
b r o nz a ne b i st e N i k o l e T e s l e i Đ o r đ a S t a n o je v i ć a , k o j e s u r a d v a j a r k e
D r i n k e Ra d o va no v ić .
H i d r o c e nt r a l a se “ G a mz ig r a d ” u b r a j a u j e d i n s t v e n e mu z e j s k o t e h n i č k e o b j e k t e , č i m e d o b i j a p r a vo d a s e u vr st i me đ u o b je k a t o d i st o r ij s k o g z na č a j a i d a s e st a v i p o d z a št it u d r ž a v e .
C r n i T i mo k u p o s l e d n j o j d e c e n i j i i d a l j e p r e d st a v l j a i z a z o v z a p o d i z a n j e m a l ih p o r o d ič n i h h i d r o c e nt r a l a . O č e mu s v e d o č i i no vo iz g r a đ e na c e nt r a l a k o d Z v e z d a n a .
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
15
Regionalni centar za talente Bor , 3.oktobar 71, 19210 Bor , www.talentibor.com , [email protected]
IZVORI I LITERAT URA
1 . I s t r o i j s k i a r h i v „ Ti m o č k a K r a j i n a ” Z a j e č a r : F o n d U r o š a M i l o š e v i ć a i
s i no va
2. Ili ć
Jelica,
Tomi ć
Su z an a,
Hi d ro el ekt rana
„Gamzigrad”,
JP
“ E LE K T R O P R I V R E D A
SRB IJE ” Pr i vr ed no
društvo
za
distribuciju
el ekt ri čn e en er gi j e „J u g oi s t o k“ d. o. o. Ni š, Zaj eč ar , 2 009 . god i n a
3. R o sl a vc e v S an j a, S vet l o s a C r nog T i mo ka , Do ku ment i st ar e hi d r o el e kt r an e B i b l i o t e k a E P S - a , J P „ E LE K T R O P R I V R E D A S R B I J E ” - S e k t o r z a o d n o s e s
j a vn oš ću , B e ogr ad, 2 00 9. godi n a
4 . T o m i ć S u z a n a , Po č e c i e l e k t r i f i k a c i j e u Z a j e č a r u - B r a n i č e v s k i g l a s n i k ¾ ,
U d r u ž e n j e i s t o r i č a r a B r a n i č e v a i Ti m o č k e K r a j i n e , p o m o ć M i n i s t a r s t v a z a
n au ku R e pu bl i ke Sr bi j e, P ož ar evac, 20 06. g odi n e
(c) 2011 Copyright by Regionalni centar za talente Bor, All Rights Reserved
16
Download

hidrocentrala „gamzigrad“ - Regionalni centar za talente Bor