POREKLO I NASTANAK
PREZIMENA
KURAJICA
POREKLO I NASTANAK
PREZIMENA
O
KURAJICA
vaj rad predstavqa deo vi{egodi{weg istra`ivawa autora o
poreklu i nastanku prezimena u Srba na podru~ju Balkana i
odnosi se na prezime Kurajica.
Preci dana{wih nosilaca prezimena Kurajica iz sela Plavno
kod Knina (Severna Dalmacija), poti~u iz sredwevekovne srpske
oblasti Zete (kasnije nazvana Crna Gora).
Oko 4000 godina pre na{e ere, oblast Antaliju (Malu Aziju) i
poluostrvo po wima nazvano - Serbijsko, nastawuju brojna srpska
plemena: Anti (ili Anti}i), Ra{ani (Raci), Strumqani, Humwani
(Komani), Tra~ani (Traj~ani, Trajkovi}i), Dardani}i, Leli}i, Triboji}i
(Tribali), Vojni}i (Vajoni}i), Tireni}i (Reti}i), Doqani}i, Milini}i
(Milinzi), Jezeri}i (Jezerci), Parani}i (Paranosi}i, Parezanovi}i),
Kijevqani, Prazi (Pra`i}i), Varde (Vardi}i), Breke (Breki}i), Viti}i
(Vitini}i), Makedoni (Kadmeni), Pani (Peonini), Qubini}i, Gali~ani
(Gali}i), Veneti (Vendi, Vindi), Hvali}i, Draki}i (Dra~i}i),
Kukilovi}i (Kukoqi}i, Kukawci)), Smolenci (Smoqanovi}i), Drili}i
(od stare srpske re~i dril=brz, hitar), Leke (Leki}i), Mijaci
(Mija~i), Iliri (Iri), Joni (Joni}i, Jon~i}i), Etrurci (Raseni),
Dorci (Deursi, Deure), Toqani (Tohoqi), Hrvati ili Arvati
(Arvaniti ili Horugvati - od stare srpske re~i horugva=zastava),
Bodri}i (Bodro`i}i), Pirusti (Perasti), Dobri}i ili Dobrote (od
Elina tj. Grka kasnije nazvani Kalati ili Kelti - elinski tj. gr~ki
=dobro), Dragovi}i, Liki}i, Mori}i, Lidi}i, Karne (Akarnani)
i mnoga druga.
Posebno su interesantni Hrvati (Arvati), koji po dolasku iz
srpske prapostojbine (severozapadne Indije) prvo naseqavaju Rodno
ostrvo (Rodos), a zatim zbog brojnosti prelaze i na ostrvo Kandiju
(Krit) gde podi`u hram posve}en bogiwi Srbeli.
Poreklo i nastanak prezimena
2
Dugi niz vekova srpska plemena `ive jedna pored drugih bez
jasnije odre|enih granica, a po istom jeziku kojim su prvobitno
slovili tj. govorili u istoriji dobijaju naziv - Sloveni.
U vekovima nove ere, oblast Antalija biva ukqu~ena u sastav
dr`ave Vizantije, koja svoj naziv dobija po srpskom plemenu Anti
(latinski: vis Antia=vi{a, gorwa Antija). Sedi{te srpskog plemena
Anta nalazilo se u maloazijskom delu dana{weg Istambula
(Turska). Po dolasku Turkmena (Turaka) iz Azije u 14. veku na{e
ere, oblast Antalija biva nazvana - Anadolija, a Serbijsko poluostrvo
u istoriji dobija nov naziv - Balkan (turski: balkan=planina tj.
Planinsko poluostrvo).
U razdobqu 1900-1500. godine pre na{e ere, sa afri~kog
kontinenta po~iwu da se naseqavaju pripadnici plemena Elina ili
Jelina. Kao proterani ostaci asirskih vojnih trupa iz Egipta, Elini
deo srpskih plemena proteruju sa Kandije, Moreje (Peloponeza) i
zapadnog dela Male Azije, a deo asimiliraju. Od strane srpskog
stanovni{tva Elini bivaju nazvani - grci tj. Grci, jer su zbog svog
odnosa prema Srbima i bili - grki, gorki. I dana{wi engleski naziv
Greece i nema~ki Griech proisti~u od srpske re~i - Grcija, Grkija.
Nazivi - Grk i Gr~ka, ni na staroelinskom ni na novoelinskom
(gr~kom) jeziku nemaju nikakvo zna~ewe. Elini (Grci) svoju dr`avu
vekovima nazivaju -  ili  (Elada, Elas). Na vreme
naseqavawa Elina ukazuju i likovi ratnika sa kopqem i lukom
isklesanih na stenama iznad grada Jawine (danas u Gr~koj) i iznad
grada Mileta (danas u Turskoj), koji na grudima imaju identi~an
tekst ispisan egipatskim hijeroglifima: "Ja sam pokorio sopstvenim
rukama ovu stranu".
Poreklo i nastanak prezimena
3
Preuzimaju}i od Srba brodogradwu, moreplovstvo i ostala
materijalna i kulturna blaga, Elini vladaju skoro celim
Sredozemqem. Ostaci veli~anstvenih srpskih gra|evina {irom
poluostrva i danas nose elinski naziv - kiklopski
(=divovski). Prilikom naseqavawa, Elini prevode nazive
mnogih srpskih plemena daju}i im svoje: Paioni, Taulanti,
Autarijati, Melkumani, Enhelei, Daesitiati, Narensi, Eksirtoni,
Molosi, Narensi, Pelazgi itd, a svom jeziku prilago|avaju i zna~ajan
deo toponimije.
Potiskuju}i srpsko stanovni{tvo sa juga poluostrva, Elini
osnivaju i svoje gradove-dr`ave (polise): Argolidu, Spartu, Korint,
Eleju, Mikenu, Tebu, Atinu, Milet, Efes i druge. Kao agresivna
etni~ka masa u tom periodu i me|usobno dolaze u dugotrajne i
`estoke sukobe, naj~e{}e vo|ene izme|u Atine i Sparte (Peloponeski
ratovi).
Prvi elinski (gr~ki) zapis datira tek iz 600. godine pre na{e
ere, iz vremena kada su Srbi ve} oko 1500 godina ranije imali svoje
razvijeno pismo (vin~ansko i etrursko-rasensko), kao i oformqen
jezik. Jedan od dokaza je i "Vles kniga" (Velesova kwiga) iz starog
veka, ispisana na brezovim da{~icama arhai~nim srpskim pismom i
jezikom. Kao i druga brojna materijalna i kulturna blaga Srba
“razneta” tokom vekova {irom sveta, ove da{~ice se danas zvani~no
nalaze u jednoj privatnoj kolekciji u Holandiji. Elini (Grci) tek oko
700. godine na{e ere preduzimaju mere za uvo|ewe jedinstvenog
elinskog pisma i jezika, koji i tada sadr`i veliki procenat slovnih
oznaka i re~i srpske osnove.
Proterani od strane Elina sa juga, delovi srpskih plemena nova
stani{ta nalaze na mawe naseqenim zapadnim i severnim
predelima Serbijskog poluostrva, pa i Sredwe Evrope. Veneti (Vendi,
Vindi) osnivaju svoju dr`avu sa gradovima: Venetija (danas
Venezzia u Italiji), Videm (danas Udine u Italiji), Tr`i~ (danas
Tarvisio u Italiji), Vindobona (danas Wien=Be~ u Austriji),
Celovac (danas Klagenfurt u Austriji), Gradac (danas Graz u
Austriji), Gradi{te (danas Burgenland u Austriji), Beqak (danas
Villach u Austriji), Vindelikorum (danas Augsburg u Nema~koj) itd.
Jonsko more dobija svoj naziv po plemenu Joni (Joni}i, Jon~i}i),
Poreklo i nastanak prezimena
4
Iliri (Iri) naseqavaju prostore izme|u Skadarskog jezera i
poluostrva Peqe{ac, Pirusti (Perasti) osnivaju grad Perast,
Dobri}i ili Dobrote (Kalati, Kelti) naseqavaju prostore izme|u
Ra{ke, Boke Kotorske i Panonije, Pani (Peonini) naseqavaju
ravni~arske predele koji po wima dobijaju naziv Panonija (sa
gradovima Blatograd - danas Balaton u Ma|arskoj i
Pangradac=Pangrac - danas Pakrac u Hrvatskoj), Hrvati (Arvati)
naseqavaju prostore izme|u reka Kupe i Drave, Bodri}i (Bodro`i}i)
sedi{tu svoje teritorije daju naziv Bodrog (danas Ba~ki Mono{tor),
Etrurci (Raseni) osnivaju svoju dr`avu sa glavnim gradom Ravno
(danas Ravena u Italiji), a deo Ra{ana (Raca) osniva svoju dr`avu
sa glavnim gradom Racko (danas Ratikon ispod Ratzen Alpen) itd.
Potomci ovih Ra{ana na granici Italije i [vajcarske i danas
govore reto-romanski (racko-romanski) jezik, tj. me{avinu arhai~nog
srpskog i latinskog jezika.
Jedan od tragova boravka Hrvata na prostorima Ju`ne Srbije,
nalazimo i u nazivu sela Arvati na reci [ari isto~no od
Prespanskog jezera (danas u BJR Makedoniji), kao i u nazivu ranije
iseqenog bratstva Rvati (iz Zete tj. Crne Gore). U vekovima na{e
ere Hrvati bivaju delimi~no avarizovani, a kasnije pokatoli~eni i
iskori{}eni za razbijawe srpskog pravoslavnog korpusa. Dana{wi
pripadnici hrvatskog naroda u 80-90% slu~ajeva predstavqaju
pokatoli~ene i pohrva}ene potomke Srba Boke Kotorske, Dalmacije,
Hercegovine, Bosne, Like, Korduna, Banije, Slavonije i Bele Krajine
(danas Ju`na Slovenija).
Po~etkom 16. veka, ve}i deo pripadnika srpskog plemena Hrvata
(Arvata) napu{ta prostore izme|u reka Kupe i Drave i pred
turskom najezdom spas nalazi na prostorima Tirola, frana~kih
kne`evina i Severozapadne Francuske (Bretawa, Galija) gde bivaju
asimilirani.
Poreklo i nastanak prezimena
5
Razdobqe od 1000. godine pre nove ere pa sve do 492. godine
nove ere, predstavqa za Srbe vreme novih seoba, ali i borbi protiv
Aramejaca, Elina, Feni~ana, Haldejaca, Normana, Mongola, Huna,
Franaka i drugih neprijateqski raspolo`enih naroda. U istoriji
bivaju poznate (ali retko publikovane) bune, ustanci i ratni pohodi
srpskih vojskovo|a Nina Belova, Serba Makeridova i Aleksandra
Karana-Makedonskog, koji preduzimaju mere za obnovu, oslobo|ewe i
ujediwewe srpskih plemena.
Oko 600. godine stare ere dolazi na Apeninskom poluostrvu do
ja~awa Rimske dr`ave, koja svoje "zlatno doba" do`ivqava u
razdobqu od 100. godine pre na{e ere pa do po~etka nove ere tj. do
po~etka {irewa hri{}anstva. Asimiliraju}i srpsko stanovni{tvo
Apeninskog poluostrva (Etrurce-Rasene, Ra{ane-Race-Rete itd.),
{ire}i se evropskim, afri~kim i azijskim prostorima, Rimsko
carstvo pokorava i brojna srpska plemena Serbijskog (Balkanskog)
poluostrva.
Dolaskom Romana (Rimqana), dru{tveni odnosi i kulturne
prilike bivaju bitno promewene. Starosedela~ko srpsko stanovni{tvo
gubi svoja rodovska obele`ja, a povla~e}i se pred Rimqanima na
bezbednije (planinske) prostore intenzivnije prelazi na bavqewe
sto~arstvom. Rimqani name}u robovlasni~ku upravu, a dele}i
teritoriju carstva na provincije organizuju i seoske i gradske
op{tine. Osnivaju}i mnoge gradove, naseqavaju ih rimskim vojnim
posadama i administrativnim osobqem. Izgra|uju se mre`e puteva,
mostovi, vodovodi, razvija rudarstvo, a uspostavqaju}i pravni i
upravni poredak Rimqani do 3. veka nove ere u izvesnoj meri
romaniziraju i deo starosedela~kog srpskog stanovni{tva (Cincari).
Ovaj proces je na Serbijskom poluostrvu bio najizra`eniji na
podru~jima du` isto~nih jadranskih i jonskih obala, Doweg
Podunavqa, Trakije, Epira, Tesalije i Makedonije tj. du` strate{ki
va`nih puteva koji su vodili sa zapada na istok i obrnuto (via Apia,
via Ignatia, via Militaris itd).
Poreklo i nastanak prezimena
6
Ve} oko 250. godine nove ere dolazi do podele na Zapadno i
Isto~no rimsko carstvo, da bi zbog upada varvarskih naroda i
gra|anskih ratova unutar carstva Zapadno rimsko carstvo izgubilo
zna~aj. Oko 400. godine nove ere, progla{avaju}i hri{}anstvo za
dr`avnu religiju, Isto~no rimsko carstvo - Vizantija do`ivqava i
svoj postepeni uspon. Preostalo romansko vojni~ko i administrativno
stanovni{tvo biva asimilirano od strane lokalnog srpskog i elinskog
stanovni{tva.
U tom periodu, srpska plemena ponovo pokre}u niz buna i
ustanaka {irom Serbijskog poluostrva.
Godine 492. nove ere, javqa se novi vo|a i vladar srpskih
plemena - Svevlad ili Samovlad (Samo), ujedno i rodona~elnik
srpske dinastije Svevladovi}a. Sve do 632. godine srpskim
plemenima upravqaju ~lanovi ove dinastije, a po wenom ga{ewu
upravu preuzima srpska dinastija Drvani} (Drvenarovi}). Ova
dinastija sve do 1160. godine sa vi{e ili mawe uspeha formira
dr`avne teritorije u zavisnosti od razvoja doga|aja i svojih
mogu}nosti.
Rodona~elnik dinastije Drvani}a bio je car Zvonimir, koji za
svoje vladavine osniva gradove Serbiju na reci Bistrici (elinski tj.
gr~ki: =bistra reka - danas u Gr~koj) i Desnik na
reci Desnici (desna pritoka reke Voju{e-Viju{e - danas u Albaniji).
Posle cara Zvonimira Drvani}a (Drvenarovi}a), srpskim plemenima
upravqa jo{ 40 vladara iz ove dinastije.
Zbog blizine trgova~ko-vojnih centara: Trikale, Larise, Jawine,
Sredice (gr~ki:  - latinski: Misolungi), Soluna,
Carigrada itd, deo srpskog stanovni{tva biva izlo`eno procesu
elinizacije i romanizacije. Iako Vizantijom vladaju romejske
(romansko-elinske) dinastije An|ela, Paleologa, Kantakuzina,
Orsinija, Gatilucija itd, ve}insko stanovni{tva ~ine pripadnici
srpskih plemena.
Poreklo i nastanak prezimena
7
Po~etkom dvadesetih godina 11. veka, podru~jem Dukqe (od 13.
veka Zeta), od gr~kih i latinskih istori~ara bele`ene kao Doclea,
upravqa srpski knez Jovan Vladimir, sin Petrislavov, unuk
Hvalimirov, praunuk Tugomirov. Sedi{te poseda pod wegovom
upravom nalazilo se kod crkve Svete Pre~iste na Skadarskom jezeru.
U sukobu sa vladarem makedonskih Srba, knez Jovan Vladimir
dospeva u zato~eni{tvo cara Samuila. Po `enidbi carevom }erkom
Kosarom Jovan biva vra}en na vlast u Dukqi, ali mu sve do
pogibije od ruke Samuilovog bratanca Jovana Vladislava, preostali
deo `ivota proti~e u tastovoj senci. Ipak, mu~eni~ka smrt 22. maja
1016. godine u Prespi (danas Carev Dvor u BJR Makedoniji), ~ini od
wega svetiteqa ~iji kult `ivi do dana{wih dana. Mo{ti Svetog
Jovana Vladimira bivaju u pro{losti nekoliko puta preme{tane, da
bi svoj ve~ni mir na{le u manastiru Svetog Jovana kod Kowuha
(danas Shin Gjon kod Elbasana - Albanija).
Po Jovanovoj smrti, romejski car Vasilije II zauzima Zetsko
Pomorje (Novi Epir), oblast naseqenu pripadnicima srpskih plemena
Vojni}a, Joni}a (Jon~i}a) i Toqana (Tohoqa) sa ne{to Elina (Grka).
Nezadovoqni romejskom okupacijom, Srbi pod vo|stvom
stare{ine Tihomira iz Belgrada (danas Berat u Albaniji) godine
1040. podi`u ustanak, a dve godine kasnije uspevaju i da se
oslobode. Zbog ne`eqenog ishoda, tada{wa romejska carica Zoe uz
pomo} svog qubavnika Konstantina IX Monomaha preduzima mere
za povra}aj osvojenih teritorija. Me|utim, knez Stefan Vojislav,
brat od strica Jovana Vladimira nanosi Romejima te`ak poraz koji
dovodi do velikih nereda i pobuna {irom romejske dr`ave. Jedan
od pobuwenika bio je i Georgije Manijakus romejski vojni zapovednik
na Siciliji. Smewen bez razloga, kre}e sa svojim pristalicama sa
Sicilije za Carigrad. Iskrcav{i se u luci Dra~, poku{ava da za
obra~un sa Carigradom dobije podr{ku Stefana Vojislava u ~emu
ne uspeva. Pored romejskih pristalica u redovima Manijakusove
vojske se nalazi i deo pla}enika, pripadnika dagestanskih plemena sa
planine Kavkaz - Gega, Toska, Liapa i [amida. Ovi pla}enici ne{to
ranije bivaju preba~eni sa Kavkaza na Siciliju. Dok ve}i deo
pla}enika ostaje na Siciliji (kasnije poromaweni), mawi deo na ~elu
sa Georgijem Manijakusom do`ivqava poraz kod Dojranskog jezera
(danas BJR Makedonija) protiv jedinica lojalnih Carigradu. U ovoj
Poreklo i nastanak prezimena
8
bitki gine i Georgije Manijakus, a wegove pristalice bivaju
primorane na predaju. Tom prilikom, carigradske vlasti prihvataju
one koji se predaju, a dagestanske pla}enike proteruju nazad prema
Dra~u. Nemaju}i drugog re{ewa, u nemogu}nosti da se vrate na
Siciliju, ovi pla}enici dobijaju tra`enu pomo} od srpskog kneza
Stefana Vojislava. Naseliv{i ih oko mesta Raban ispod planine
Jelice, predela severoisto~no od grada-tvr|ave Kowuh (Elbasan),
knez im daje u zadatak da kao ~obani snabdevaju srpske dvorove
stokom i sto~nim proizvodima. Po mestu Raban od okolnog srpskog
stanovni{tva bivaju nazvani - Rabanasi ili Arbanasi, a predeo
Rabanon ili Arbanon. Svoju obavezu Rabanasi ispuwavaju sve do
dolaska Turaka na Balkan u 14. veku kada se okre}u novom
gospodaru. U mleta~kim (venecijanskim) istorijskim arhivima se u
tom periodu javqa i novi termin - Albania (latinski: Bela zemqa).
Sve do po~etka 13. veka, obla{}u Zetskog Pomorja (Novi Epir)
upravqaju: sin Stefana Vojislava Mihailo (1050-1081), Bodin (10811101), kraq Vladimir (1101-1116), kraq \or|e (1116-1131), kraq Gradiwa
(1131-1148), knez Radoslav (1148-1186) i knez Mihailo (1186).
Pobediv{i kneza Mihaila, romejski car Manojlo I Komnen preuzima
priobalni pojas, a unutra{we posede pripaja srpskoj dr`avi
Desislav-Desa Vukanovi} - knez Dukqe, Travunije i Zahumqa.
Godine 1160. na srpsku istorijsku scenu stupa `upan Stevan
Nemawa, rodona~elnik vladarske dinastije Nemawi}a.
U periodu 1331-1355. godine, oblast Zete (ranije Dukqa) gde
borave preci dana{wih nosilaca prezimena Kurajica, predstavqa
sastavni deo srpske dr`ave cara Du{ana Stefana Nemawi}a.
Poreklo i nastanak prezimena
9
Du{an (1308-1355), sin Stefana Uro{a III De~anskog, krunisan
je od arhiepiskopa Danila II za kraqa 8. septembra 1331. godine u
dvorcu Svr~in na Kosovu Poqu, nedaleko od dana{weg Uro{evca.
Dvorac Svr~in sa parohijalnom crkvom Svetog Jovana je od strane
Turaka u 15. veku razru{en do temeqa, tako da danas od wega nema
nikakvih tragova. Ostao je samo trag u zapisu. Godine 1332. kraq
Du{an se `eni }erkom despota Stracimira Jelenom, sestrom
bugarskog cara Ivana Aleksandra Asena s kojom 1336. godine dobija
sina Uro{a. U gradu Ser (danas u Gr~koj), kraq Du{an biva
progla{en za cara 25. decembra 1345. godine, a krunisan u glavnom
gradu Skopqu 16. aprila 1346. godine. Istog dana kada je krunisan,
wegov sin Uro{ biva progla{en za kraqa.
Kao pripadnici starosedela~kog srpskog plemena Ri|ani, preci
dana{wih nosilaca prezimena Kurajica u tom periodu borave na
severozapadnim obroncima planine ^evski Lisac u predelu zvanom
^evo (K’~evo) u Zeti.
Teritoriju plemena Ri|ana sredinom 14. veka obuhvataju
prostori izme|u reke Zete u Onogo{kom (Nik{i}kom) Poqu, Rudina,
Grahova i Krivo{ija, pa sve do Ledinaca iznad Risna u
bokokotorskom zale|u. U sklopu wihove teritorije nalazio se i
predeo ^evo (K’~evo), kao i delovi gorweg toka reke Zete ju`no od
Onogo{ta (Nik{i}a). Prema postoje}im istorijskim podacima,
pripadnici plemena Ri|ana predstavqaju ostatke srpskog
stanovni{tva iz Starog veka. Sam naziv - ^evo, predstavqa skra}eni
oblik od punog naziva ovog predela - Ku~evo ili K’~evo. Stari srpski
pridev - ku~, u prevodu na savremeni srpski jezik ima zna~ewe - ri|
(Ku~evo=Ri|evo, Ri|anovo). U nema~kom gradu Berlinu (Berlin Grad
- grad srpske knegiwe Berle), osnovanom od strane Severnih
(Lu`i~kih) Srba u starom veku, i danas se mo`e na}i vi{e
desetina porodica sa prezimenom - Ku~ (Kutsch, Kutschera,
Kutschma itd.). Poznato je da su izvorni Srbi u vekovima pre na{e
ere bili visokog rasta, svetlog tena i ri|e (crvenkaste) ili plave
kose, brkova i brade.
Poreklo i nastanak prezimena
10
U sredwem veku je postojao obi~aj, da srpske porodice za krsnu
slavu uzimaju svetiteqa kome je bila posve}ena crkva ili manastir
pod ~ijom duhovnom jurisdikcijom (upravom) su se nalazili prostori
na kojima `ive, ili prema nekom danu zna~ajnom za porodicu ili
bratstvo.
@ive}i u predelu ^evo (K’~evo), preci dana{wih nosilaca
prezimena Kurajica tako za krsnu slavu uzimaju Sabor Svetog
arhan|ela Mihaila (Aran|elovdan - 21. novembar), a prema crkvi na
^evu posve}enoj ovom svetitequ (sru{ena od strane Turaka godine
1714).
U tom periodu, dolaze}i u sukob sa romejskim despotom
Nikiforom II Orsinijem, car Du{an osloba|a stare oblasti Ju`ne
Srbije - Makedoniju, Tesaliju i Epir. Za namesnike novooslobo|enih
oblasti postavqa svoje poverenike - polubrata Sini{u (Simeona)
Nemawi}a u Epiru, a kesara Prequba Komnena u Tesaliji. Isto~ni
deo Makedonije sa sedi{tem u gradu-tvr|avi Ser na upravu dobija
`upan Ugqe{a Mrwav~evi}, centralni deo sa sedi{tem u gradutvr|avi Prilep wegov brat despot Vuka{in, a zapadni deo sa
sedi{tem u gradu-tvr|avi Ohrid veliki vojvoda Branko Mladenovi},
rodona~elnik porodice Brankovi}.
Sredinom 14. veka srpska sredwevekovna srpska dr`ava
dosti`e svoj najve}i uspon. Me|utim, u tom periodu dolazi i do
novih zna~ajnih promena u dr`avi.
Dana 20. decembra 1355. godine, car Du{an nazvan “Silni”
iznenada umire i biva sahrawen u svojoj zadu`bini - manastiru
Svetih Arhan|ela kod Prizrena. Na dr`avnom saboru godine 1357.
wegov sin Uro{ biva progla{en za kraqa. S obzirom na wegovo
neiskustvo kao i zbog slo`enosti u politi~kim zbivawima posle
Du{anove smrti, car Uro{ za savladara dobija novog kraqa Vuka{ina Mrwav~evi}a. Iako je kao legitimni vladar Uro{ imao
titulu cara, srpskim zemqama prakti~no upravqa kraq Vuka{in.
Poreklo i nastanak prezimena
11
U ciqu u~vr{}ivawa zapadnih granica dr`ave, kraq Vuka{in
udaje }erku Oliveru za namesnika Zete i Zetskog Pomorja - \ur|a I
Bal{i}a (Bala{i}a). Kao }erkin miraz, uz pomo} brata despota
Ugqe{e i u istoriji nedovoqno poznatog polubrata vojvode Gojka
Mrwav~evi}a obnavqa tvr|avu Skadar, koja ne{to kasnije postaje i
sedi{te vlasteoske porodice Bal{i}.
Prvi pomen Bal{i}a i wihovog rodona~elnika - Bal{e I,
nalazimo u poveqi cara Uro{a izdatoj 1360. godine Dubrova~koj
Republici. Ovom poveqom se dubrova~kim trgovcima izme|u ostalog
dozvoqava: - "....da gredu s trgom i svakom kupqom svobodno u
zemqu carstva mi i na vjeri carstva mi da gredu na Zetu na
Bal{i}e a ili na dr`avu kneza Vojislava" (Vojinovi}a). Skromni
savremeni istorijski izvori, kao i kasnije istoriografske
mistifikacije u vezi porekla plemi}ke porodice Bal{i}, ne govore
sa sigurno{}u o wihovim ranijim precima. Mnogi istori~ari u
svojim delima navode wihovo gotsko, napuqsko pa ~ak i provansalsko
poreklo {to ne odgovara ~iweni~nom stawu.
Prema na{im istori~arima, Bal{i}i su bili pripadnici
srpskog sto~arskog delimi~no romaniziranog - “vla{kog”
stanovni{tva, koji kao ratnici - “pronijari” uspevaju da se zbog
svojih vojni~kih zasluga probiju u redove srpskog plemstva pa ~ak i
velika{a.
Pojam - Vlah (Valah, Voloh, Volos, Valas, Vels, Veles, Balah,
Balas, Balak, Bala{, Baloh, Balog, Balug, Buloh, Bulok itd), na
prvobitnom srpskom jeziku ozna~ava socijalnu kategoriju
stanovni{tva koje se bavilo sto~arstvom kao osnovnom delatno{}u.
U kasnijim vekovima, Vlasima biva ozna~eno balkansko stanovni{tvo
romanskog porekla. Me|utim, mnogi istori~ari “zaboravqaju”, da je
deo srpskog sto~arskog stanovni{tva prethodno bio romaniziran pa
tek zatim progla{en za potomke - “starih Romeja”. Poznato je i u
dana{we vreme, da muslimansko stanovni{tvo Balkana Vlasima
naziva hri{}ane, katolici Vlasima ili Vlajima nazivaju Srbe, a kod
Srba, Vlasi ili Vlauce predstavqaju delimi~no romanizirano srpsko
sto~arsko stanovni{tvo Isto~ne Srbije (Negotinske Krajine) i Banata.
Iako u svojim domovima govore takozvani “vla{ki” jezik tj.
Poreklo i nastanak prezimena
12
me{avinu arhai~nog srpskog i latinskog jezika, ovi stanovnici
Isto~ne Srbije nose srpska imena i prezimena i neguju neke srpske
obi~aje iz prehri{}anskih vremena (dodole, vu~ari, koledari itd).
U prehri{}ansko vreme, odnosno u vreme srpskog mnogobo{tva,
pored ostalih gajen je i kult boga Velesa ili Volosa kao za{titnika
`ivotiwa, stada i sto~ara. U evropskoj istorijskoj literaturi ovo
srpsko bo`anstvo biva bele`eno i pod imenima: Vlaho, Vlasius,
Vasilius, Blago (blago=stoka), Blazius, Bia|o itd. Po svojoj
va`nosti, bog Veles je zauzimao mesto odmah iza vrhovnog boga
Dajboga ili Peruna.
U sa~uvanim pisanim dokumentima iz sredweg veka, pomen
Velesa nalazimo i u ruskom epu "Slovo o polku Igorovu" sa
napomenama o bogovima: Dajbogu, Velesu, Svetovidu, @ivi, Triglavu,
Stribogu, Vodenu, Sedmoglavu, Moko{i, Radgostu, Trojanu, Gerovitu,
Crnbogu, Morani, Pogodi, Vesni, Ladi i drugima. U nekim oblastima
Rusije i danas postoji obi~aj uno{ewa u {talu ikone Svetog
Vasilija, a u ciqu ozdravqewa obolele stoke (blaga). Srpsko
sto~arsko stanovni{tvo koje se nalazilo pod za{titom boga Velesa
vremenom biva nazivano - Velesi ili Vlasi, a tim imenom okolni
narodi u kasnijim vekovima nazivaju celokupno srpsko stanovni{tvo.
Tako|e je poznato da je za{titnik grada Dubrovnika i wegovog
u staro vreme sto~arskog okru`ewa i danas - Sveti Vlaho. [irom
Balkana se i danas mogu sresti brojni toponimi vezani za staro
srpsko bo`anstvo: Vlasotince, Vlasina, Stari Vlah, Vlasovo,
Vlasinsko jezero, Veles (Srbija), Veles, Velestovo (BJR Makedonija),
Volos, Vlasi (Gr~ka), Velestovo, Vla{ki Do (Crna Gora), Vele{evec,
Vla{i}i (Hrvatska), Vlasenica, Vla{i} (Bosna), Vlahovi}i, Vla{ka
(Hercegovina),
Vla{ka, Vlahava (Rumunija), Vlahwe, Vla{aj
(Albanija) itd. Ostaci delimi~no romejiziranog srpskog stanovni{tva
na pojedinim podru~jima Balkana bivaju nazivani i: Karaguni (turski:
kara
guni=crnoguwci),
Maranguni
(latinski:
mauro
gunio=crnoguwci), Mavrovci ili Mavrovunci (latinski: mauro
vunio= crnovunci), Ciriviri (u Albaniji), Aromuni ili Cincari (po
petini poreza koji su kasnije kao trgovci pla}ali - cincarski:
cinc=pet), Maurovlasi ili Morlaci (latinski: mauro valahi=Crni
Poreklo i nastanak prezimena
13
vlasi u Dalmaciji), ]i}i ili ]iribiri (u Istri), Cice (jednina Cico
- na Kordunu) itd.
Pridev - crn, vezan je za ovo sto~arsko stanovni{tvo zbog boje
wihove ode}e sa~iwene od vune (krzna) crnorune ovce koja se na jugu
Balkana naj~e{}e gajila.
U sredwem veku prezimena jo{ nisu bila formirana u
dana{wem smislu, ve} pojedine grupe stanovnika odnosno bratstva
nose naziv prema plemenu, prema oblasti, selu, reci ili planini gde
borave, prema zanatu ili prema nekom zna~ajnijem rodona~elniku
porodice-bratstva.
Srpska grupacija sa Kosova Poqa, Hvosna (kasnije Metohija) i
Ju`ne Srbije (Makedonija, Tesalija, Akarnanija, Etolija, Epir),
gradila je prezimena u vidu prisvojnog prideva sa nastavkom na ov,
ci, in, or, us i sli~no, za razliku od ra{ko-{umadijske i primorske
grupacije gde se prezimena naj~e{}e zavr{avaju na i}, s tim {to se
~esto mewaju iz generacije u generaciju (sin nosi prezime izvedeno
od o~evog imena). Fiksna prezimena su bila privilegija vlastele.
@ive}i u predelu ^evo (Ri|evo, Ri|anovo), izme{ani sa tako|e
starosedela~kim srpskim stanovni{tvom zvanim - Mataruge (od
Grka ranije nazvani  =mateos rogalos=divqi
odrpanci), preci dana{wih nosilaca prezimena Kurajica se sredinom
14. veka javqaju kao ^evqani ili kao Ri|ani, a u zavisnosti od toga
da li su se kretali u okolini ili na udaqenijim podru~jima.
Poreklo i nastanak prezimena
14
U potrazi za bogatijim pa{wacima, srpsko sto~arsko
stanovni{tvo zetskih (crnogorskih) prostora dugi niz vekova
prevaquje velika rastojawa i van svojih plemenskih i rodovskih
granica.
Centralno mesto cele oblasti prestavqao je grad-tvr|ava
Nik{i}. Najstarije naseqe na mestu dana{weg grada u starom veku
biva zabele`eno kao Anderevo, da bi nov naziv Onogo{t dobilo
po~etkom 13. veka. Kroz Onogo{t u kome neki srpski vladari grade i
svoje dvorce, prolaze dubrova~ki i bokeqski trgovci na putu prema
Pqevqima, kontinentalnoj Srbiji i Carigradu. Ime Nik{i} dobija
1355. godine po novoformiranom srpskom plemenu Nik{i}i. Prema
narodnom predawu, na podru~ju Onogo{ta i zapo~iwe borba za
proterivawe Romeja (Vizantinaca) sa {ireg podru~ja Zete. Ovu borbu
zapo~iwu pripadnici bratstva Jaki~i}a iz mesta Rube`i isto~no od
Onogo{ta (Nik{i}a). Sedi{te zapovednika vizantijske (gr~koromanske) posade nalazilo se u starom nasequ Mo{tanica zapadno
od Onogo{ta. U 9. veku na ovim prostorima i kona~no biva ukinuta
vizantijska uprava. Krajem 10. veka Onogo{t ulazi u sastav
trebiwske dr`ave pod upravom kraqa Hvalimira, da bi po wegovoj
smrti pre{ao pod upravu wegovih sinova Petrislava, Miroslava i
Dragomira. Samim Onogo{tom za kratko upravqa sredwi sin
Miroslav, a zatim najstariji sin Petrislav podru~je pripaja zetskoj
dr`avi. Po wegovoj smrti nasle|uje ga sin kraq Jovan Vladimir,
zet makedonskog cara Samuila. U vreme vladavine cara Du{ana
ovim podru~jem upravqa Vojislava Vojinovi}a humski knez, a po
wegovoj smrti upravu preuzima wegova `ena Gojislava. U Onogo{tu
car Uro{ 1362 godine miri porodicu Bal{i} i Dubrov~ane s jedne i
Kotorane i kneza Vojislava Vojinovi}a s druge strane. U periodu
1368-1374. godine, podru~jem grada Nik{i}a upravqa Vojislavov
sinovac Nikola Altomanovi}-Vojinovi}. [ezdesetih godina 14. veka,
na prostorima Zete zapo~iwe uspon Bal{e I i wegovih sinova Stracimira, \ur|a I i Bal{e II Bal{i}a. Prema istorijskim
podacima, sedi{te poseda pod upravom porodice Bal{i} postaje grad-tvr|ava Skadar. Ulaze}i u red vi{e vlastele porodica Bal{i}
zastupa srpske interese u Dubrovniku.
Poreklo i nastanak prezimena
15
Godine 1371. septembra meseca, dolazi do jedne od presudnih
bitaka po opstanak srpske dr`ave, pa i nacije u celini. U sukobu sa
turskim akinxijama (juri{nicima) Lala [ahin-pa{e na reci Marici
kod Svilengrada (danas u Bugarskoj), ginu kraq Vuka{in i despot
Ugqe{a Mrwav~evi}. Smr}u cara Uro{a nazvanog “Nejaki” iste
godine i Sini{e (Simeona) Nemawi}a dve godine ranije, reke
izbeglica sa juga i istoka po~iwu da se slivaju ka unutra{wosti
srpske dr`ave.
Bave}i se sto~arstvom kao osnovnim zanimawem, preci
dana{wih nosilaca prezimena Kurajica - Ri|ani od 1374. godine i
daqe borave na podru~ju ^eva, tada ve} pod upravom vlasteoske
porodice Bal{i}.
I pored legitimnih naslednika srpske carske krune - velikog
vojvode Jovana Olivera Gr~ini}a i bosanskog bana Tvrtka I
Kotromani}a, upravu nad centralnim srpskim teritorijama preuzima
knez Lazar Hrebqanovi}. U ciqu sticawa jakih saveznika, knez Lazar
udaje }erke -Maru, Draganu, Teodoru i Jelenu za - Vuka Brankovi}a,
bugarskog cara Ivana [i{mana, Nikolu II Gorjanovi}a (namesnika
Srema i Ma~ve) i \ur|a II Stracimirovog Bal{i}a. Iz razloga
bezbednosti srpski presto prebacuje iz Skopqa u novosagra|enu
tvr|avu Kru{evac. Uz saglasnost svog prijateqa i saveznika kneza
Lazara (nominalnog cara), bosanski ban Tvrtko I Kotromani} se na
Mitrovdan godine 1377. kruni{e u manastiru Mile{eva za: “kraqa
Srbqem i Bosni i Pomorju i zapadnim stranam”. Ina~e, porodica
Kotromani} je poticala iz sela Kotroman zapadno od U`ica na
dana{woj granici Srbije i Republike Srpske, a svojim posedima
upravqaju iz grada-tvr|ave Hodidjed (kasnije Sarajevo).
Osamdesetih godina 14. veka, obla{}u Zete upravqa zet kneza
Lazara - \ura| II Stracimirov (Stracimirovi}) Bal{i}.
U~vr{}uju}i svoju teritoriju, \ura| obnavqa svoje trgova~ke postaje
(filijale) u Novom Brdu, Zve~anu, Pri{tini, Srebrenici, Rudniku,
Brskovu itd.
Poreklo i nastanak prezimena
16
Me|utim, na Vidovdan 28. juna 1389. godine (6897. godine po
srpskom ra~unawu vremena), na Kosovu Poqu dolazi do presudne
bitke protiv Osmanlija u kojoj pored kneza Lazara gine i ve}ina
srpske vlastele. Zbog zauzetosti kraqa Tvrtka I Kotromani}a u
borbama sa Ugrima (Hungaria=dr`ava Huna tj. Ma|arska) u
Dalmaciji, bosanske jedinice u Kosovskoj bitki predvodi vojvoda
Vlatko Vukovi} Kosa~a (Vladeta vojvoda). Porodica Kosa~a upravqa
oblastima Huma, Zahumqa i Travunije iz svojih sedi{ta - Blagaja
na Neretvi i Sokola na u{}u reka Pive i Tare (danas [}epan
Poqe). Ina~e, porodica Kosa~a je poticala iz sela Kosa~ nedaleko od
Hot~e (Fo~a - danas Srbiwe).
Pored mnogih, u Kosovskoj bitki u~estvuju i zetske jedinice
\ur|a II Stracimirovi}a-Bal{i}a. Osim u jakom predawu, u
postoje}oj istorijskoj literaturi nije potvr|eno i li~no \ur|evo
u~e{}e. U svakom slu~aju zetske jedinice u Kosovskoj bitki predvodi
jedan od ~lanova porodice Bal{i}. Godine 1397. u turskoj tamnici u
Maloj Aziji biva udavqen vojvoda Vuk Brankovi}.
Krajem 14. veka, nove reke izbeglica napu{taju svoja vekovna
ogwi{ta Ju`ne i Stare Srbije i pred najezdom Osmanlija kre}u ka
jo{ donekle bezbednijim prostorima Bosne, Huma, Zahumqa,
Travunije i kako je na{ poznati nau~nik Jovan Cviji} naziva “karsne tvr|ave Crne Gore” (tada Zete). U tom periodu, brojne
izbeglice iz Bosne, Stare i Ju`ne Srbije na prostorima Zahumqa
(kasnije Hercegovina) i Zete zapo~iwu formirawe novih srpskih
plemena: Wegu{a, Cetiwana, Bawana, Cuca, Bratono`i}a, Pipera,
Ku~a, Pje{ivaca, Bjelopavli}a, Vasojevi}a, Pipera, Rov~ana, Bjelica,
Cekliwana, Drobwaka, Ozrini}a, ]ekli}a i drugih.
Zbog pritiska mnogobrojnih srpskih izbeglica, koje i na
zapadnim predelima ^eva zapo~iwu formirawe novog plemena Cuca,
preci dana{wih Kurajica napu{taju vekovna ogwi{ta. Posle du`eg
tra`ewa novo stani{te nalaze zapadno od Nik{i}a, a wihovo novo
stani{te-selo na severnom obodu jezera Vrtac dobija naziv - Ri|ani.
Poreklo i nastanak prezimena
17
Granica izme|u plemena Ri|ana, Cuca i Orahov~ana biva
ustanovqena na liniji Zmijsko Brdo-\inov Do-Dobrogorski KrstTisovac-Golija-Troglav-Bijeli Studenac, a u istoriji biva pomenut
wihov prvi zna~ajniji knez - Sladoje. U prvoj polovini 15. veka, Ri|ani
se kao pleme utvr|uju i na podru~ju Grahova i Krivo{ija izme|u
Nik{i}a i bokokotorskog zale|a, ujedno odr`avaju}i tesne trgova~ke
veze sa Kotorom.
Po~etkom 15. veka, oblastima Huma, Zahumqa i Travunije
upravqa veliki vojvoda Sandaq Hrawi} Kosa~a, o`ewen godine 1411.
}erkom kneza Lazara Hrebqanovi}a - Jelenom, udovicom \ur|a II
Stracimirovi}a-Bal{i}a.
U tom periodu dolazi do novih istorijskih promena na Balkanu.
U ciqu o~uvawa centralne vlasti i autonomije dr`ave u
smawenim granicama, upravu nad centralnim srpskim teritorijama
preuzima sin kneza Lazara - despot Stefan Lazarevi}. Iz politi~kih
razloga, Stefan udaje najmla|u sestru Oliveru za turskog sultana
Bajazita zvanog “Jildirim” (turski: Muwa). I pored toga srpski
presto prebacuje iz Kru{evca u Beograd, a zbog izvesnog povezivawa
sa Turcima pada u nemilost ugarskog kraqa Sigismunda
(Zigmunda) od Luksemburga.
U silovitom naletu Osmanlije osvajaju Tesaliju i posledwu
prestonicu Ju`ne Srbije - grad-tvr|avu Trikalu. Ne{to kasnije
padaju i gradovi Ju`nog Epira i Zetskog Pomorja (Novi Epir) Belgrad (danas Berat u Albaniji), Kowuh (danas Elbasan u Albaniji)
i Lesno (danas Lezhe=Qe{ u Albaniji), a biva opsedan i Dra~
(danas Durresi u Albaniji).
Me|utim, zbog ugro`enosti svojih isto~nih granica Turci
nakratko prebacuju te`i{te ratnih operacija u Malu Aziju. U
sukobu sa Mongolima kana Timura Lenke (Tamerlana) gine i sultan
Bajazit.
Poreklo i nastanak prezimena
18
Koriste}i odsustvo ja~ih turskih trupa i previrawa na turskom
dvoru, kao i borbu Bajazitovih sinova Muse i Sulejmana za presto,
despot Stefan oja~ava srpsku dr`avu. Iz politi~kih razloga,
tada{wi namesnik Zete i Zetskog Pomorja - Bal{a III Bal{i}
postaje turski vazal, a to ostaje sve do svoje smrti godine 1421. na
dvoru svog ujaka despota Stefana Lazarevi}a u Beogradu. Na
istorijsku scenu Zete stupa vlasteoska porodica \ura{evi}Crnojevi}.
U tom periodu, preci dana{wih nosilaca Kurajica i daqe
borave na svojim ogwi{tima u Ri|anima pod upravom porodice
Crnojevi}.
Me|utim, godine 1427. u mestu Glavica u [umadiji umire
despot Stefan Lazarevi} nazvan “Visoki” i biva sahrawen u svojoj
zadu`bini - manastiru Resava (Manasija). S obzirom da sa `enom
Jelenom Gatiluzzi nije imao dece, poku{ava da za svog naslednika
proglasi vanbra~nog sina Janka (Sibiwanin Janko-Janosz Hunady) u
~emu ne uspeva. Za novog despota biva odre|en Stefanov sestri} \ura| Vukov Brankovi}. Stefanova prestonica Beograd pada u
ugarske ruke, a despot \ura| zapo~iwe sa gradwom nove - grada
Smedereva. Na ju`nom zidu kule u Malom gradu bi}e ispisano:
“V Hrista Boga blagoverni despot \ura| gospodin Srbqem i
Pomorju Zetskomu povelenijem jego sazida se grad siji v leto
6938” (1430).
Ne smatraju}i se obaveznim prema novom despotu, Turci kre}u
u osvajawe preostalih srpskih teritorija.
Po smrti vojvode Sandaqa, upravu nad oblastima Huma,
Zahumqa i Travunije preuzima wegov bratanac “herceg od Svetog
Save” - Stepan Vuk~i} Kosa~a. Padom “majke gradova” - Novog Brda
1441., Carigrada 1453., Nik{i}a 1455., Meduna 1457. i Smedereva
1459. godine, turski sultan Mehmed II zvani “al Fatih” (turski:
Osvaja~) lomi i posledwe hri{}anske otpore. Godine 1456. umire
despot \ura| Brankovi}, a deset godina kasnije i herceg Stepan
Vuk~i} Kosa~a. Wegovi posedi - Hum, Zahumqe i Travunija od kraja
Poreklo i nastanak prezimena
19
15. veka u istoriji dobijaju jedinstven naziv - Hercegovina. Godine
1463, u turske ruke pada Bosna, a 1482. i Hercegovina.
U tom periodu, Slavonija, Dalmacija, Krbavu i Lika
do`ivqavaju te{ke dane, a oko 200.000 Srba iz Bosne i Stare
Srbije spas nalazi preko Save i Dunava u Ugarskoj.
Pored ratnih operacija, Turci na novoosvojenim teritorijama
umesto srpskih `upa uvode nove administrativne jedinice: ejalete,
nahije, sanxake, kadiluke i xemate, ali i nove zakone.
Prema starom turskom zakonu Kanun-i-raja (turski: raja =
stoka tj. zbirka zakona za nemuslimansko stanovni{tvo) hri{}ansko
stanovni{tvo je bilo svedeno na najni`i mogu}i civilizacijski nivo.
Po uredbama tog zakona, hri{}ani nisu smeli podizati crkve i
manastire, nisu smeli popravqati ku}e bez posebne dozvole, nisu
smeli proizvoditi i prodavati vino, nisu smeli nositi krst van ku}e,
morali su se sklawati kad prolaze muslimani, morali su pla}ati
sve vrste hara~a (poreza) kao i “devsirme” - danak u krvi (opisan u
delu Ive Andri}a) itd. Prilikom kupqewa hara~a, Turci u srpskim
ku}ama napla}uju i posebni danak “disparasi”, jer su jedu}i
doma}inovu hranu - “tupili zube”. Muslimani su mogli preoravati
hri{}anska grobqa, ka`wavati hri{}ane bez ikakve odgovornosti i
sli~no.
U ciqu o~uvawa porodi~nih poseda i imovine, najmla|i sin
herceg Stepana Vuk~i}a Kosa~e - Stevan, prelazi u islam i dobija
novo ime - Ahmed-pa{a Hercegovi} i titulu “beglerbeg Anadolije”.
Wegov primer slede i drugi pojedinci iz vlasteoskih porodica:
Crnojevi}, Kotromani}, Vidaji}, Qubovi}, Sokolovi}, Predojevi},
Filipovi}, Borovini} itd.
Poreklo i nastanak prezimena
20
Godine 1499. u turske ruke pada i Zeta. Najmla|i sin
posledweg vladara Zete Ivana Crnojevi}a - Stani{a, prelazi u
islam i dobija novo ime - Skender-beg Crnojevi} i titulu “sanxakbeg Zete”. U mleta~kim (venecijanskim) i turskim arhivima se
javqaju novi termini - Montenegro odnosno Karadag, a oba naziva u
prevodu na srpski jezik imaju jedinstveno zna~ewe - Crna Gora.
Pla}aju}i povremeno hara~, preci dana{wih nosilaca
prezimena Kurajica - Ri|ani kao i ostalo srpsko stanovni{tvo
podnose turski zulum.
U tom periodu, Turci prebacuju te`i{te ratnih operacija na
sever. Posle pobede kod Moha~a godine 1526. osvajaju i Ugarsku, a u
dva navrata biva opsedan i Be~ (1529 i 1532).
Zadovoqni postignutim uspesima, Turci sredinom 16. veka u
vreme sultana Sulejmana zvanog “Kanuni” (turski: Zakonodavac), a
od hri{}ana nazvanog “Veli~anstveni”, prema Srbima vode ne{to
bla`u politiku. Godine 1557., sultan preko svog poverenika Rustempa{e izdaje “berat” (turski: ukaz) o obnavqawu Pe}ke Patrijar{ije.
Za prvog patrijarha biva odre|en Makarije Sokolovi}, ro|ak tada
“tre}eg vezira” Mehmed-pa{e Sokolovi}a zvanog “Sahin juvasi”
(turski: sin sokolovog gnezda). U periodu 1561-1579. godine, Mehmedpa{a tada ve} “svemo}ni veliki vezir” daje Srbima izvesne
povlastice uz obavezu uva`avawa pravnog sistema Otomanskog
carstva. Mnoge crkve i manastiri bivaju obnovqeni, a o`ivqava i
prepisiva~ka delatnost.
Bave}i se sto~arstvom i prometom sto~nih proizvoda u
Novskom kadiluku (sedi{te u Grahovu), preci dana{wih nosilaca
prezimena Kurajica - Ri|ani kao i ostalo srpsko stanovni{tvo u tom
periodu `ive u donekle sno{qivijim uslovima. U tom periodu se
kod predaka dana{wih Kurajica javqa i rodona~elnik porodice
Nikola, a ~lanovi wegove porodice bivaju prozvani - Nikoli}i.
Poreklo i nastanak prezimena
21
Sedamdesetih godina 16. veka Turci prebacuju te`i{te ratnih
operacija na Mediteran. Posle `estokih trogodi{wih borbi i
diplomatskih aktivnosti osvajaju i Kipar (Kiparski rat 1570-1573), a
mleta~ke i {panske snage bivaju potisnute prema Kandiji (Kritu). U
ovom ratu u~estvuje i Mehmed-pa{a Sokolovi}.
Me|utim, ve} posle wegove smrti 1579. godine Turci ponovo
poo{travaju svoj odnos prema Srbima. Ne mire}i se sa zulumom
zavojeva~a, stanovnici hercegova~kih i crnogorskih brda povremeno
podi`u bune i ustanke. U istoriji biva zabele`en ustanak pod
vo|stvom vojvode Grdana Nik{i}a (1595), kao i ustanak pod
vo|stvom patrijarha Jovana (1608). I pored izvesnih ustani~kih
uspeha, turske vlasti ove poku{aje otpora surovo ka`wavaju.
Pored svih neda}a, prostore crnogorskih brda iz pravca Skadra
zahvata velika epidemija kuge. U strahu pred ovom opakom bole{}u,
hiqade prodica napu{taju ugro`ena podru~ja i kre}u ka donekle
bezbednijim prostorima bokokotorskog i dubrova~kog zale|a, ali i
Ju`ne i Isto~ne Hercegovine. Kao i u svakoj epidemiji kuge,
muslimansko stanovni{tvo i u ovoj biva desetkovano. Poznato je da
bacil kuge ne podnosi sviwsku mast, koju muslimani iz verskih
razloga nisu koristili. Me|utim, sviwa na crnogorskim i
hercegova~kim brdima biva retko gajena.
Me|u brojnim porodicama koje napu{taju doju~era{wa
ogwi{ta nalaze se i preci dana{wih Kurajica - Nikoli}i. Dok deo
ri|anskih porodica ostaje (deo Nikoli}a i Pavi}evi}i), drugi deo
kre}e prema Boki Kotorskoj (deo Seni}a i \uri}a). U istom periodu,
preci dana{wih Kurajica - Nikoli}i zajedno sa drugim delom
Seni}a i \uri}a kre}u ka Isto~noj Hercegovini. Posle mukotrpne
seobe i du`eg tra`ewa porodice se razdvajaju, a preci dana{wih
Kurajica novo stani{te nalaze u selu Preraca na podru~ju Bile}a.
Poreklo i nastanak prezimena
22
Prilikom dolaska u selo od starosedela~kih porodica po
poreklu iz Ri|ana bivaju nazvani Ri|u{i}i, a kod rodona~elnika
porodice Nikoli}a se javqa i nadimak - Kurajica (Kuraica). Ne{to
kasnije ovaj nadimak prelazi i u funkciju prezimena.
Ose}aju}i se ugro`enom od mogu}nosti novih gubitaka svojih
poseda na Mediteranu i Dalmaciji, Mleta~ka Republika (Venecija)
prekida diplomatske odnose i objavquje Turcima rat (Kandijski rat
1645-1669). U borbama na strani Mle~ana u~estvuje i brojno srpsko
stanovni{tvo bosanskih, hercegova~kih i crnogorskih prostora. Posle
ovog rata u kome Mle~ani gube Kandiju (Krit), nastaje
petnaestogodi{we zati{je.
U toku ratnih zbivawa, hiqade srpskih porodica pred turskom
odmazdom prelaze na teritorije pod mleta~kom kontrolom u
Primorje (Makarska, Omi{, Split, Trogir, [ibenik, Zadar i ostrva).
Zbog gubitka velikog broja kmetova - raje, turske vlasti popuwavaju
upra`wene prostore novim srpskim stanovni{tvom.
Me|u preba~enim porodicama sa podru~ja Bile}a nalaze se i
preci dana{wih nosilaca prezimena Kurajica. Dok deo porodice biva
raspore|en u selo Hodbina na ju`nom obodu Bi{}a (Mostarsko
Poqe), drugi deo sedamdesetih godina 17. veka biva upu}en u
Zapadnu Bosnu. Razdvajaju}i porodice, turske vlasti na taj na~in
slabe buntovnu prirodu srpskog stanovni{tva. U velikoj grupi Srba
preba~enim u Bosansku Krajinu na podru~je tvr|ave Bjelaj, nalaze se
i preci dana{wih Kurajica. Posle nove iscrpquju}e seobe sti`u do
odredi{ta. Kulu~e}i na odr`avawu puteva, turskih utvr|ewa i
karaula i daqe podnose turski zulum.
Godine 1684., Mleta~ka Republika uz pomo} saveznika Austrije
objavquje Turcima novi rat (Morejski rat). Iako u ovom ratu gube i
Moreju (Peloponez), Mle~ani osvajaju skoro celu Dalmaciju. U
istom periodu austrijske snage potiskuju Turke iz Pouwa i Posavine.
Poreklo i nastanak prezimena
23
Posle `estokih petnaestogodi{wih borbi, zara}ene strane u
Sremskim Karlovcima sklapaju mir (1699). Prema uredbama mira,
ve}i deo Dalmacije prelazi u posed Mle~ana; Lika, Kordun, Banija,
Slavonija, Barawa, Ugarska, Ba~ka i Zapadni Srem u posed Austrije,
a Isto~ni Srem, Banat i teritorije preko Save i Dunava i daqe
ostaju pod turskom kontrolom. U toku Morejskog rata dolazi i do
velike srpske seobe pod vo|stvom patrijarha Arsenija III
^arnojevi}a. Oko 37.000 porodica sa oko 185.000 ~lanova pred
turskom odmazdom spas nalazi preko Save i Dunava na teritoriji
pod austrijskom kontrolom (1690).
U toku oba rata, mleta~ke vlasti uz pomo} kotarskih uskoka
(Ravni Kotari) i wihovih serdara i haramba{a: Mitrovi}a (Janka,
Vukadina i Stojana), Vuka Mandu{i}a, Jovana Letice, Jovana
Krmpoti}a, Ilije Masnikose, Mo~ivuna (Vuka, Milisava i Todora),
Mitra i Jovana Sinobada, Smiqani}a (Petra, Ilije, Filipa i
Smoqana), Vukadina Bjedova, \or|a Nin~evi}a, Ilije Naki}a, Stevana
Suboti}a-Sori}a, Jankovi}a (Ilije, Stojana i Zavi{e) i mnogih
drugih, prebacuju hiqade Srba (tada zvanih Morlaci, Ra{ani, Vlaji,
uskoci, hajduci) sa teritorije pod turskom na teritoriju pod
mleta~kom kontrolom u Dalmaciju.
Jo{ godine 1688., srpsko stanovni{tvo bjelajskog podru~ja
pla}a kotarskim uskocima odre|enu sumu novca da ih ne
uznemiravaju, a u martu 1692. godine i pismeno izra`avaju `equ
generalnom mleta~kom providuru Dolfinu da budu preba~eni na
mleta~ku teritoriju.
U jednoj akciji serdara Zavi{e Jankovi}a i wegovih uskoka juna
meseca 1692. godine, tvr|ava Bjelaj biva razorena, a oko 450 srpskih
porodica sa oko 5000 ~lanova preba~eno u Kninsku Krajinu. Ove
porodice pod vo|stvom haramba{a Pavla \uri}a, Nikole Piri}a i
Todora Zori}a bivaju raspore|ene po selima: Zrmawa, Plavno, Oton,
Kaldrma (dalmatinska), Pa|eni i Mokro Poqe.
Poreklo i nastanak prezimena
24
Pored brojnih porodica - Alfirovi}a, Bursa}a, Dragi{i}a,
Dubaji}a, Dvoki}a, Peri}a, [akana, Cvijanovi}a, Jankeli}a, Jovi~i}a,
Japalaka, Paji}a, Zori}a, Markeli}a, Vunduka, Bojani}a, Rusi}a,
Rodi}a, Stojakovi}a, \uri}a, Torbica, Opa~i}a, Tintora i drugih, novo
stani{te u selo Plavno nalaze i preci dana{wih nosilaca
prezimena Kurajica.
Iz porodi~nih razloga, preci dana{wih Kurajica mewaju krsnu
slavu i umesto Aran|elovdana uzimaju novu - Stevawdan (9. januar).
Sveti prvomu~enik i arhi|akon Stefan bio je Jevrejin i
srodnik apostola Pavla. Prvi je od sedam |akona koje su sveti
apostoli rukopolo`ili i postavili na slu`bu oko pomagawa
sirotiwe u Jerusalimu. Zato je i prozvan arhi|akonom. Svojom
verom ~inio je mnoga ~udesa me|u qudima, a svojim protivnicima
Jevrejima suprotsavqao se mudro{}u i silom Svetog Duha.
Optu`en je da je hulio na Boga i na Mojskija, a uz pomo} la`nih
svedoka i osu|en. Svetiteq se ozaren svojom verom obratio narodu i
govorio o mnogim dobro~instvima koja je Bog u~inio narodu Izraiqa
i nazvao ih izdajnicima i krvnicima Hristovim. Ubrzo posle toga
izveli su ga iz grada i kamenovali. Me|u mu~iteqima nalazio se i
wegov srodnik Savle, kasnije apostol Pavle. Stefanovu mu~eni~ku
pogibeq gledala je sa nekog udaqeno mesta i Presveta Bogorodica
sa Svetim Jovanom Bogoslovom i usrdno se molila Bogu za ovog
stradalnika istine i vere. Telo Svetog Stefana kri{om je uzeo i
sahranio na svom imawu potajni hri{}anin i knez jevrejski Gamalil.
Zajedno sa ostalim srpskim stanovni{tvom, preci dana{wih
nosilaca prezimena Kurajica u~estvuju u zavr{nim borbama u toku
Morejskog rata, kao i u proterivawu Turaka iz preostalih isto~nih
delova Kninske Krajine koji prelaze pod upravu Mleta~ke Republike
(Mali Morejski rat 1716-1718).
Poreklo i nastanak prezimena
25
U novom austrijsko-turskom ratu (Laudonov rat 1736-1739),
oko 25.000 srpskih porodica sa oko 130.000 ~lanova pod vo|stvom
patrijarha Arsenija IV Jovanovi}a-[akabente kre}e putevima
prethodnika preko Save i Dunava. Od oko 300.000 srpskih izbeglica
s kraja 17. i po~etka 18. veka, krajem 20. veka u Ma|arskoj biva
evidentirano - oko 3.500 Srba.
Seobe i daqe ostaju sastavni deo `ivota u dugoj istoriji
srpskog naroda.
Nosioci prezimena Kurajica (Kuraica) su fizi~ki sredweg
rasta, temeqne gra|e. Psiholo{ki pripadaju dinarskom tipu, erskom
varijetetu. Od 15. veka govore srpski jezik, isto~nohercegova~ki
dijalekt.
Prezime Kurajica pripada grupi deapelativnih prezimena
izvedenih od “fizi~ke osobine” tj. nadimka rodona~elnika.
Prema popisu stanovni{tva iz 1948. godine, pored Plavna (22
porodice sa 126 ~lanova) prezime Kurajica (Kuraica) biva
evidentirano i u mestima: Brotnice kod Dubrovnika, Grbavac kod
Dubrovnika (2 porodice sa 12 ~lanova), Martinovi}i kod Dubrovnika,
Dubrovnik (4 porodice sa 10 ~lanova), Cavtat, Drni{, Split (2
porodice sa 7 ~lanova), [ibenik, Zagreb, Novi Sad, Sombor, Kikinda,
Beograd itd.
Preostali deo nosilaca prezimena Kurajica (Kuraica) sa
mostarskog podru~ja (Hercegovina) sve do 1990. godine borave u
mestima Hodbina i Blagaj gde zadr`avaju krsnu slavu
Aran|elovdan.
Slobodan Bursa}
onomasti~ar
telefon: 011/ 610-413
Poreklo i nastanak prezimena
26
Literatura:
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
M. Dini}: Srpske zemqe u sredwem veku
A. Veselinovi}: Dubrova~ko malo vije}e o Srbiji
M. Milojevi}: Istorija Srba
R. Mihaq~i}: Kraj srpskog carstva
B. Dimitrijevi}: Kwiga o Kosovu
R. Samarxi}: O velikoj seobi Srba
V. Stanisavqevi}-Raki}: Sve srpske seobe
R. Novakovi}: Gde se nalazila Srbija od 7. do 12. veka
J. Dedijer: Hercegovina
J. Eredeqanovi}: Stara Crna Gora
Almanah: Srbi i pravoslavqe u Dalmaciji i Dubrovniku
M. Ja~ov: Srbi u mleta~ko-turskim ratovima u 17. veku
J. Cviji}: Naseqa i poreklo stanovni{tva
Glas Crkve: Srpske slave i obi~aji
A. Ivi}: Rodoslovne tablice i grbovi
V. Kazimirovi}: Koreni Srba u Hrvatskoj
M. Bo{wak: Kri`ni put kraji{kih Srba
M. Grkovi}: Na{e poreklo
M. Ni{kanovi}: Porodi~na predawa
Leksik prezimena Hrvatske (1948 god.)
J. Dereti}: Serbi - narod i rasa - Nova Vulgata
O. Lukovi}-Pjanovi}: Srbi narod najstariji
R. Novakovi}: Odakle su Srbi do{li na Balkansko poluostrvo
S. Vasiqev: Slovenska mitologija
M. Pani}-Surep: Slovo o polku Igorovu
J. Miroqubov-J.Vajders-Miroqubov: Vles kwiga
Poreklo i nastanak prezimena
27
Download

poreklo i nastanak prezimena kurajica