SISTEM ZA HLAĐENJE MOTORA SUS
SADRŽAJ:
1. UVOD……………………………………………………………..… 3
2. ZADACI I KARAKTERISTIKE SISTEMA ZA HLAĐENJE
MOTORA SUS ……………………………………………… ……. 4
3. ELEMENTI SISTEMA ZA HLAĐENJE MOTORA SUS ………..5
3.1HLADNJAK …………………………………..… ……….………..….. 5
3.2PUMPA ZA RASHLADNU TEČNOST …………….……..……….....…. 5
3.3TERMOSTAT …………………………………….………..…..…...…. 6
3.4TERMOMETAR ………………………………….…………….…..….. 7
4. VRSTE SISTEMA ZA HLAĐENJE MOTORA SUS….…………8
4.1HLAĐENJE PROTOKOM SVJEŽE VODE …………………….………..……. 8
4.2TERMOSIFONSKO HLAĐENJE ………………………….………...………… 8
4.3HLAĐENJE POD PRITISKOM ………………………….………………... …..9
4.4OTVORENI SISTEM HLAĐENJA ………………………………………...…….9
4.5ZATVORENI SISTEM HLAĐENJA ………………………………….…….…… 10
5. VAZDUŠNO HLAĐENJE MOTORA SUS ………..……………..11
5.1 KARAKTERISTIKE VAZDUHOM HLAĐENIH MOTORA ………….….….. 11
6. KARAKTERISTIKE RASHLADNIH TEČNOSTI ……………… 12
7.POREDBENE KARAKTERISTIKE MOTORA HLAĐENIH
TEČNOŠĆU I MOTORA HLAĐENIH VAZDUHOM …………..….. 15
7.1KARAKTERISTIKE HLAĐENJA TEČNOŠĆU ……………… ……………… 15
7.2KARAKTERISTIKE HLAĐENJA VAZDUHOM …………… …………..……. 15
8. ZAKLJUČAK …………………………………………………..……17
9. LITERATURA ……………………………………………………….18
2
1. UVOD
Kao što je poznato,za vrjeme rada motora dolazi do sagorjevanja radne smješe,pri
čemu se razvija toplota i vrši pritisak na čelo klipa i tako se ona pretvara u mehanički
rad.
Nastala
toplota
se
djelimično
prenosi
na
zidove
cilindra,cilindarsku
glavu,ventile,klipove i druge djelove.
U prostoru za sagorjevanje temperature može dostići vrjednost 2000˚ C - 2500˚ C,
na izduvnom ventilu oko 700˚ C - 900˚ C, na usisnom oko 550˚ C itd.
Sa toplih mjesta u motoru toplotu je potrebno odvesti,što je i uslov za normalan rad
motora, 30% energije se odvodi hlađenjem.
Uloga hlađenja je značajna i sa aspekta boljeg punjenja cilindra radnom smješom kod
benzinskih motora,odnosno vazduhom kod dizel motora.
Prema tome, zadatak sistema za hlađenje je da odvede suvišnu toplotu,što je i
neophodno za normalan rad motora.
Uzmemo li u obzir da se u unutrašnjosti cilindra prilikom izgaranja smješe goriva i
zraka razvije temperature od oko 2200˚ C,jasno je da bi se bez nekog sistema
hlađenja,motor ubrzo počeo raspadati, a njegovi djelovi deformisati i/ili čak topiti.Kako
se samo stjenka cilindra ne smije zagrijavati na više os 260˚ C, kada nastupi
raspadanje ulja i drastično pada njegova sposobnost podmazivanja,stvorenu je toplotu
potrebno nekako odvesti.Zato za odvođenje toplote u većini današnjih automobilskih
motora brine rashladna tečnost.U prosjeku, ovom se metodom odvodi oko 1/3 ukupne
količine toplote proizvedene u komori za izgaranje.No osim hlađenja rashladni sistem
ima još dvije uloge. Prva prema značaju svakako je ona u kojoj ovaj sistem brine za
održavanje ispravne radne temperature motora, dok drugi zadatak omogućava grijanje
putničke kabine.
3
2.ZADACI I KARAKTERISTIKE SISTEMA ZA
HLAĐENJE MOTORA SUS
Od toplotne energije nastale u motorima sa unutrašnjim sagorjevanjem samo se jedna
četvrtina pretvori u koristan rad.Preostalu toplotu treba odvesti i to tako da se nijedan
dio motora ne pregrije.Pri vazdušnom hlađenju vjetar u toku vožnje ili zrak koji
pokreće ventilator struji oko rashladnih rebara na vanjskoj strani glave i cilindra.Pri
hlađenju tekućinom su stjenke motora oplakivane rashladnim sredstvom, a to je
obično voda sa raznim dodatcima.
Glavni sastavni djelovi savremenog hlađenja vodom su:
- vodeni prostori koji okružuju vruće djelove motora
- hladnjak,koji toplinu rashladne vode predaje zraku,
- ventilator,koji pokreće zračnu struju kroz hladnjak,
- vezne cjevi,koje na gornjoj i donjoj strani vezuju hladnjak s motorom i
sastavljaju kružno strujanje vode
- pumpa za vodu koja ubrzava kružno proticanje vode,
termostat na izlazu rashladne vode iz motora,koji zatvara ili prigušuje protok
- vode kroz hladnjak, dok motor ne razvije radnu temperaturu.
Kada je temperature na stjenkama cilindra niža od 60˚ C, nastaje kondezacija i
korozija, i stoga termostat prekida ili prigušuje kruženje vode da se motor brže zagrije.
Nepropusni čep na otvoru za punjenje hladnjaka omogućava zagrijavanje vode za
hlađenje iznad 100˚ C.Osim toga , sprečava nastajanje parnih mjehura u blizini
prostora za izgaranje.Parni mjehuri bi mogli uzrokovati pregrijavanje motora na nekim
mjestima,uslijed čega bi se mogla deformisati glava i blok motora, a mogli bi se
oštetiti i klipovi.
Motor ima najugodniju radnu temperaturu kad bez obzira na broj obrtaja okreta
temperature rashladne vode u blizini termostata iznosi 80˚ do 85˚ C.Događa se ipak
da se motor pregrije;obično zbog manjka vode u rashladnom sistemu, a i iz drugih
uzroka.Obično su čepovi otvora za punjenje izrađeni za predpritisak 0.5
bara(atm.).tako da rashladna voda na nadmorskoj visina 0 m ne provri do 112˚C.
Na svakih 300 metara nadmorske visine vrelište vode se snizi za 1.1˚ C.
Slika 1.
4
3.ELEMENTI SISTEMA ZA HLAĐENJE MOTORA
SUS
SASTAVNI DJELOVI:
1.HLADNJAK
2.PUMPA ZA RASHLADNU TEČNOST
3.TERMOSTAT
4.TERMOMETAR
3.1.HLADNJAK
Za vrijeme kretanja vozila kroz hladnjak struji vazduh i preuzima toplotu od tečnosti
koja prolazi kroz vertikalno postavljene cjevčice u hladnjaku,rebra hladnjaka su
najčešće izvedena u vidu talasa ili rupičastih otvora.
Cjevi hladnjaka kroz koje prolazi tečnost za hlađenje najčešće su izrađene od bakra ili
mesinga kao osnovnog metala,jer su ovi metali otporni na koroziju.Hladnjak je sa
motorom povezan preko elastičnih cjevi,a posredstvom gumenih nosača sa
okvirom,odnosno samonosačem karoserijom vozila.
3.2.PUMPA ZA RASHLADNU TEČNOST
Kod ranijih konstrukcija motora na vratilu pumpe na jednom kraju se nalazilo kolo sa
lopaticama, na drugom kraju pričvršćena je remenica, preko koje se vrši pokretanje
pumpe, odnosno ventilatora,koji ima zadatak da vrši potiskivanje vazduha prema
motoru.
Za pokretanje ventilatora potrebna je znatna snaga,zbog čega se odustupilo od
klasičnog rešenja pumpe za tečnost sa ventilatorom, na putničkim vozilima.
Slika. 2.
5
Na slici (2) je prikazana centrifugalna pumpa za tečnost.
Na pumpi razlikujemo kućište(1),vratilo pumpe na kome se nalazi turbine sa
lopaticama(3).Vratilo pumpe (2),okreće se na kugličnim ležajevima (4).Na prirubnici
(7),pomoću zavrtnja pričvršćuje se remenica, preko koje se pokreće vratilo pumpe,
odnosno ventilator pumpe.Strelicama su obilježeni smjerovi strujanja tečnosti.
Novo konstruktivno rješenje sa električnim pogonom ventilatora je povoljnije, jer se
ventilator uključuje i isključuje u zavisnosti od temperature u sistemu za
hlađenje.jedno od rješenja povremenog uključivanja – isključivanja ventilatora
obezbjeđeno je podsredstvom elektromagnetne spojnice,koja se uključuje preko
bimetalnog prekidača,i u zavisnosti od radne temperature tečnosti za hlađenje.
3.3. TERMOSTAT
Uloga termostata je da omogući odlazak tečnosti iz motora u haladnjak kada
temperature dostigne oko 80˚ C.Termostat je kod ranijih konstrukcija motora najčešće
izrađivan u vidu meha-harmonike u kome se nalazila tečnost sa niskom tačkom
ključanja (eter).Međutim, zbog određenih nedostataka sve se manje primjenjuje
ovakav termostat.Na slici (3) je prikazan zatvoreni termostat – temperature tečnosti
manja je od 78˚C.Kada termostat zatvori vodu prema hladnjaku,pumpa potiskuje
tečnost koja kruži samo po prostoru unutar motora.Kada se termostat otvori (sl.3
b),tečnost odlazi iz motora u hladnjak.Na istoj slici prikazan je termostat u otvorenom
položaju,kada je temperature tečnosti za hlađenje veća od 91˚C.Na slici je prikazan
termostat ,čija je unutrašnjost ispunjena parafinom ili voskom,koji se sve više
upotrebljava.
Slika 3.
6
3.4 TERMOMETAR
Na slici(4) prikazan je sistem za registrovanje temperature tečnosti u sistemu za
hlađenje.U bloku motora(1) nalazi se davač temperature,(2) sa bimetalnim kontaktima
(4i5),odnosno otpornikom (4).Automat se nalazi u bloku motora,koji je istovrmeno i
jedan pol,a drugi pol je obezbjeđen preko zavrtnja (6),koji je povezan sa pozitivnim
polom akumulatora.Kada se (4 )motor zagrije tečnost se prenosi preko tjela automata
na bimetalne kontakte i zahvaljujući različitoj provodljivosti tih kontakata,odnosno
otpornika (4) stvara se elektromagnetna indukcija, radi čega se kontakti
spajaju- zatvara se strujno kolo.Tada se na instrument- tabli može očitati vrjednost
temperature rashladne tečnosti.
Slika 4.
7
4.VRSTE SISTEMA ZA HLAĐENJE MOTORA
SUS
Prema načinu hlađenja, motori mogu biti:
-
hlađeni tečnošću
hlađeni vazduhom
Hlađenje tečnošću se može podjeliti na:
- hlađenje pod pritiskom
- hlađenje sa protokom svježe vode
- termosifonsko hlađenje
4.1 HLAĐENJE PROTOKOM SVJEŽE VODE
Ovaj način hlađenja primjenjuje se na motorima koji služe za pogon čamca i brodova,
jer je neograničena mogućnost vode u te svrhe.
Poseban problem pri ovom načinu hlađenja je u tome što je teško ili nemoguće
regulisati da se motoru stalno obezbjedi odgovarajuća radna temperatura.
4.2.TERMOSIFONSKO HLAĐENJE
Ovaj nači hlađenja motora je jedan od najstarijih i danas veoma rjetko je u
primjeni.Princip hlađenja kod ovoga sistema je zasnovan na opšte poznatom fizičkom
zakonu da se zagrijana voda kao specifično lakša diže nagore i preko sistema
spojenih sudova dospjeva u hladnjak.
Kod ovog sistema ne postoji pumpa za potiskivanje (pumpa za vodu) rashladne
tečnosti.
Kod ovog hlađenja ograničene su mogućnosti brze cirkulacije vode.
Njegova primjena bila je moguća kod sporohodnih motora i motora manje snage.
8
4.3.HLAĐENJE POD PRITISKOM (PRINUDNO)
Ovaj sistem hlađenja dobio je naziv po tome što je u principu zatvoren, a kroz njega
se potiskuje tečnost pod određenim pritiskom pumpe za rashladnu tečnost
(pumpe za vodu).
Prema konstruktivnom rješenju,sistem za hlađenje pod pritiskom može se podjeliti:
- otvoreni sistem za hlađenje
- zatvoreni sistem za hlađenje.
-
hlađenje pod pritiskom
hlađenje sa protokom svježe vode
termosifonsko hlađenje
4.4.OTVORENI SISTEM HLAĐENJA
Funkcionisanje otvorenog sistema za hlađenje možemo vidjeti na slici (5.).
Za vrjeme rada motora dolazi do pokretanja remenice(3), i ventilatora (6), preko kaiša,
koji posredna veza između koljenastog vratila i remenice.
Okretanjem remenice pokreće se vratilo pumpe (4), a time i kolo pumpe sa lopaticama
(5).Pumpa potiskuje tečnost kroz prostor u motoru,koja pod tim pritiskom odlazi u
hladnjak(1).Kao što se može vidjeti termostat(7) je otvoren i tečnost odlazi u hladnjak.
Slika 5.
Na poklopcu hladnjaka se nalazi tkz.parovazdušni ventil,čija je uloga da omogući
izlazak pare van sistema za hlađenje, tako što zagrijana tečnost,odnosno para vrši
pritisak na ventil,koji se otvara pod dejstvom nadpritiska.Parovazdušni ventil ne bi
trebao da se otvara ako je pritisak u sustemu manji od 0.3 bara nadpritiska.
Prolaskom kroz hladnjak,tečnost se oslobađa količine toplote i dospjeva ponovo u
motor.Tok kretanja tečnosti za vrjeme hlađenja može se vidjeti na sl.(5).
Tečnost je odličan izolator buke i zahvaljujući toj karakteristici, prigušena je buka za
vrjeme rad motora.Pomoću davača temperature(8)i(9) registruje se i očitava
temperature tečnosti u sistemu za hlađenje.U sistemu za hlađenje termostat ima ulogu
regulatora temperature. Ako je tečnost zagrijana,termostat dozvoljava da ona odlazi u
hladnjak, a ako nije, termostat je zatvoren i tečnost ostaje da kruži u prostoru motora.
9
4.5. ZATVORENI SISTEM ZA HLAĐENJE
Na sl.(6) prikazan je zatvoreni sistem za hlađenje sa tečnošću,koji nije stvarno
zatvoren, već je njegovom konstrukcijom omogućeno da se tečnost kreće u
zatvorenom krugu od hladnjaka do dodatnog suda i obrnuto.Način funkcionisanja
ovog sistema je sledeći: za vrjeme rada motor pokreće vratilo,koje preko remenog
kajiša(2) pokreće remenicu(1).Pošto je remenica pričvršćena na vratilo pumpe za
vodu(4), okretanjem lopatica pumpe vrši potiskivanje tečnosti prema motoru.Iz motora
tečnost će, zahvaljujući pumpi,dospjeti u gornji dio hladnjaka(9) podsredstvom cjevi
(10), a odatle će vertikalo postavljenim cjevima (6) prolaziti kroz hladnjak(8).Tečnost
će daljim kretanjem iz hladnjaka kroz cjevi (11) dospjeti do termostata(14), odnosno
pumpe sa lopaticama, i tako se krug cirkulacije tečnosti zatvara.
Međutim ako dođe do zagrijavanja tečnosti preko dozvoljene temperature,u sistemu
počinje da se širi tečnost sa parom i zapremina tečnosti se povećava , odnosno u
sistemu počinje da vlada nadpritisak od oko 0.30 bara.Ovaj nadpritisak djeluje na
regulacioni ventil koji se nalazi u poklopcu (7),otvara ga i tečnost preko cjevi (12)
dospjeva u dodatni sud(13).s obzirom da povećanjem nivoa tečnosti u sudu nastaje
nadpritisak,vazduh biva potisnut kroz otvor zaptivača (18),odnosno na otvor na
samom poklopcu(19).Kada se ohladi motor u sistemu za hlađenje nastaje podpritisak
koji će djelovati na povratni ventil.Stvaranjem podpritiska otvara se ventil, pa se iz
suda (13), preko cjevi (12) i povratnog ventila, tečnost vraća dopunjujući sistem za
hlađenje.Odlaskom tečnosti iz suda (13) nivo tečnosti opada,nastaje podpritisak i
zahvaljujući tome vazduh iz atmosfere preko otvora na poklopcu (sl.6) dospjeva u
rezervoar.Cjeli postupak se ciklično ponavlja.Tečnost u sistemu za hlađenje može da
se zagrije do 95˚ C, a u nekim slučajevima i više. Ako je temperatura tečnosti ovako
visoka, onda se misli na hlađenje sa zatvorenim sistemom.
Potrebno je svakodnevno vršiti kontrolu tečnosti,kako u otvorenom tako i u
zatvorenom sistemu.Nivo tečnosti u zatvorenom sistemu ne bi smio da bude ispod
oznake “mimimum” na dodatnom sudu.
Slika 6.
10
5.VAZDUŠNO HLAĐENJE MOTORA SUS
Kod vazdušnog hlađenja motora toplota se prenosi na površinu rebra cilindra.
Sa ovih površina toplota se prenosi na vazduh koji je u neposrednoj vezi sa rebrastim
površinama.Ovakav način prenošenja toplote,odnosno hlađenja nameće obavezu da
se motor izrađuje od materijala koji svojim osobinama omogućava dobro sprovođenje
toplote.Kod vazduhom hlađenih motora može se smatrati da je oreberna površina oko
15 put veća od površine cilindra.Zbog potrebe hlađenja motora na nekim
konstrukcijama su međusobno razdvojeni cilindri,i na taj način stvoren je veći prostor
između njih,odnosno povećana je površina hlađenja.Kod motora čiji su zahtjevi
hlađenja strožiji,konstruktivno rješenje je složenije,jer kod ovog sistema postoji
određeni usmjerivač (ulazno – izlazni), preko kojih se obezbjeđuje kružno kretanje
vazduha koji potiskuje turbine.Hlađenje vazduhom je nepovoljnije za konstrukcije
vozila kod kojih se motor nalazi pozadi,jer se ne mogu koristiti vazdušna strujanja koja
se stvaraju pri kretanju vozila.Kod vazduhom hlađenih motora korozija je znatno
manja ,nego kod motora hlađenih tečnošću.Kod vazduhom hlađenih motora
mogućnost oštećenja klipa i cilindra,kada je motor hladan je manja nego kod motora
hlađenih tečnošću, jer motor brže postiže radnu temperature.Kod vazduhom hlađenih
motora postiže se zagrijanost motora do 60˚ C oko jedan minut, dok kod motora
hlađenih tečnošću za oko 3-4 minuta.
5.1KARAKTERISTIKE VAZDUHOM HLAĐENIH MOTORA
Dobre strane:motori su pouzdaniji u radu i moguća su veća temperaturna odstupanja
za vrjeme rada (120-160˚ C) nago kod motora koji se hlade tečnošću;motori su trajniji i
kao takvi pogodniji za vozilo koje se koristi u gradskoj vožnji; manje se pregrijavaju
nego motori koji se hlade tečnošću;brže se postiže radna temperature;specifična
težina vazduhom hlađenih motora je manja; u cjelini proizvodnja ovih motora je
skuplja,ali s obzirom da su trajniji,taj se nedostatak kompenzuje.
Nedostatci.kod vazduhom hlađenih motora zazor između klipa i cilindra veći je nego
kod motora hlađenih tečnošću,pri radu motor je bučniji, jer je vazduh slab
izolator;zgrijavanje vozila je nedovoljno,naročito pri malom broju obrtaja i pri niskim
spoljnim temperaturama,zbog čega se primjenjuje posebno rješenje za zagrijavanje
unutrašnjosti vozila;troši se dosta snage na pokretanje turbine (6 -12% snage
motora),čiji rad više povećava buku motora,što je poseban nedostatak putničkih i
drugih vozila.
11
6.KARAKTERISTIKE RASHLADNIH TEČMOSTI
ANTIFRIZ:
BAZNI FLUID + ADITIV - VODA
Osnovni zahtjevi zaštite hladnjaka su:
-sprečavaje koroziju koju izaziva vrela voda
-sprečavanje površinske korozije
-sprečavanje kontaktne korozije
-sprečavanje korozije u pukotinama
-sprečavanje kavitacije
-sprečavanje taloženja kamenca
-sprečavanje pjenušanja
-kompatibilnost sa materijalom
Tečnosti koje imaju tačku smrzavanja ispo 0˚C,nazivaju se antifrizi
1.antifriz na bazi etilnog alkohola(gdje alkohol brzo ispari i pokazuje kvalitet etila)
2.antifriz na bazi glicerina(imaju veću gustoću i manju provodljivost od vode)
3.antifrizi na bazi etil-glikola(ovo su najbolji,imaju dobre osobine,jedina im je loša
strana što nagrizaju metal)
Monoetilenglikol(MEG) je najbitniji za antifriz jer određuje temperature
ključanja,temperature smrzavanja i karakteristike prenosa toplote rashladnog
sredstva.Temperatura smrzavanja se određuje standardom (ASTM) metodom i
definiše temperature pojave prvih kristala u vodenom rastvoru antifriza.
Temperature smrzavanja vode i glikola obrnuta je proporcionalna koncentraciji glikola,
opada sa povećanjem koncentracije ali samo do 60%.Sa daljim povećanjem
koncentracije ,temperature smrzavanja počinje da raste.Tačka smrzavanja
koncentrovanog antifriza 100% je 17.5˚ C.
Aditivi su obavezni dodatci tečnostima za hlađenje. Čisti monoetileglikol izaziva
koroziju crnih i obojenih metala. Monoetilenglikolu se dodaje multifunkcionalni paket
aditiva koji ima zadatak da sprječi pojavu pjene usljed prodora vazduha ili izduvnih
gasova,pojavu rđe i korozije koja može nastati usljed djelovanja produkata razlaganja
glikola, a koji su kisele prirode. Zadatak aditiva je da zadrži PH vrjednost rashladne
tečnosti 7 i 11 u toku upotrebe. Zbog trošenja aditiva tokom upotrebe, proizvođači
rashladnih tečnosti preporučuju njenu zamjenu nakon dvije godine za konvencionalne,
tri godine za hibridne i pet godina za organske.
-
Konvencionalne rashladne tečnosti sadrže inhibitore korozije na bazi silkata.
Hibridne rashladne tečnosti sadrže silkate i mješavinu raznih organskih
kiselina.
12
-
Organske rashladne tečnosti ne sadrže fosfate,silkate,nitrite i nitrate.Inhibitori
korozije su mješavina organskih kiselina.
Mješanje rashladnih tečnosti različitih proizvođača se dozvoljava samo ako su na bazi
monoetilglikola i ako su istog hemijskog sastava.Međutim,preporuka je da antifrize
različitih proizvođača i različitih tipova ne treba mješati.Ako se pomješaju
konvencionalni tip antifriza koji sadrži silkate kao i inhibitore korozije sa antifrizom
organskog tipa, koji sadrži silkste,fosfate,nitrite i nitrate (inhibitor korozije kod ovog tipa
antifriza je mješavina organske kiseline),može se kao posljedica pojaviti korozija na
aluminijumu.
Rashladne tečnosti ne bi trebale sadržiti nitrate kao inhibitore korozije.Nitriti se tokom
upotrebe transformišu u kancerogene nitrosoamine.Pošto se ipak može dogoditi da
neki antifriz sadrži nitrite, treba izbjegavati kontakt sa kožom prilikom zamjene I ne
treba ih bacati u kanalizaciju i rjeku.
13
Opšti zahtevi specifikacije ASTM D 3306-00a
Tip I
Karakteristike
Boja
Gustina na 150C, g/ml
Tačka mržnjenja, 0C, max.
Pripremljen za upotrebu
100%
100%
etilenglikol propilenglikol
1,110 1,145
Tip III
Tip IV
rastvor 1:1
rastvor 1:1
Tip II
Metode
ispitivanja
etilenglikol propilenglikol
navodi se
Vizuelno
1,030 – 1,065 min. 1,065 min. 1,025 ASTM D 1122
-
-
- 37
- 32
40% v/v, rastvor glikola u vodi
- 24
- 21
-
-
50% v/v, rastvor glikola u vodi
- 37
- 32
-
-
60% v/v, rastvor glikola u vodi
- 52
- 48
-
-
70% v/v, rastvor glikola u vodi
Tačka ključanja, 0C, min.
Sadržaj pepela, %, m/m, max.
pH-vrednost
Sadržaj vode, % m/m, max.
Rezervna alkalnost, ml, min.
Korozivnost u staklenoj posudi,
- 60
160
5
7,5 –9,0
5
10,0
150
5
7,5 –9,0
5
10,0
108
2,5
7,5 –9,0
5,0
104
2,5
7,5 –9,0
5,0
Razblažen u sledećem odnosu:
ASTM D 1177
ASTM D 1120
ASTM D 1119
ASTM D 1287
ASTM D 1123
ASTM D 1121
gubitak mase, mg/pločici, max.
Bakar
5
Lem
15
ASTM D 1384
Mesing
5
Čelik
5
Sivi liv
5
Aluminijum i legure alumin.
Sklonost penušanje/stabilnost,
ml/ml, max.
15
50/5
ASTM D 1881
14
7.POREDBENE KARAKTERISTIKE MOTORA ZA
HLAĐENJE TEČNOŠĆU I MOTORA
ZA HLAĐENJE VAZDUHOM
7.1. KARAKTERISTIKE HLAĐENJA TEČNOŠĆU
Hlađenje pomoću tečnošću za hlađenje podrazumjeva da se motor obliva rashladnim
sredstvom,a to je obično antifriz ili destilovana voda.Rebrasti hladnjak je najčešće
izveden u vidu talasa ili rupičastih otvora .Za vrjeme kretanja vozila , kroz hladnjak
struji vazduh i preuzima toplotu od tečnosti koja prolazi kroz vertikalno postavljene
cjevčice.Cjev hladnjaka kroz koju prolazi tečnost najčešće je izrađena od bakra i
mesinga jer su otporne na koroziju.
Dobre strane:pomoću tečnosti postiže se ravnomjerno hlađenje i pri većem broju
obrtaja motora neće biti posljedica; obezbjeđuje ravnomjernije temperature za vrijeme
hlađenja; potrebna snaga za pokretanje pumpe kod većih motora je manja nego za
pokretanje turbine kod vazdušnog hlađenja; tečnost svojim prisustvom omogućava
stvaranje omotača oko hlađenih površina, čim se obezbjeđuje izolacija buke.
Nedostaci: uređaj u cjelini zahtjeva veliki prostor;tečnost u sistemu hladnjaka može
se smrznuti,te kao posljedica toga mogu nastati mehanička oštećenja
(blok,cilindar,pumpa,itd.). Potrebno je duže vrjeme za zagrijavanje motora, s obzirom
na veću masu koju treba zagrijati(metalne površine i tečnost za hlađenje).
7.2.KARAKTERISTIKE HLAĐENJA VAZDUHOM
Kod vazduhom hlađenih motora toplota se prenosi na površinu rebra cilindra i glave.
Sa ovih površina toplota se prenosi na vazduh koji je u neposrednoj vezi sa rebrastim
površinama.Ovakav način hlađenja nameće obavezu da se motor izrađuje od
materijala koji omogućava dobro sprovođenje toplote. Kod ovih motora orebrena
površina je veća 15 puta od površine cilindra.Hlađenje vazduhom je najpovoljnije
rješenje za konstrukciju vozila kod kojih se motor nalazi pozadi,jer se ne mogu koristiti
vazdušnsa strujanja.
Hlađenje motora se može podjeliti na:
-hlađenje prirodnom cirkulacijom ,najviše se primjenjuje na motociklima i na manje
stabilnim motorima.
-hlađenje pri prinudnoj cirkulaciji vazduha je najrasprostranjeniji način hlađenja
vazduhom, a najvažniji i osnovni dio je turbine koja dobija pogon od radilice.Ti motori
su napravljeni od legura aluminijuma, površina im je orebljena čim se postiže bolje
hlađenje.
15
Dobre strane:
-motor je pouzdan u radu dobro podnosi veća temperaturna odstupanja
-motor ima duži vjek trajanja
-teže se pregrijava
-brzo dostiže radnu temperaturu
Nedostaci:
-motor je bučniji zato što je veći zazor između klipa i cilindra
-u zimskom periodu je slabije zagrijavanje kabinskog prostora
-turbina oduzima dosta snage motoru od 8 do 12%
-hlađenje motora je neravnomjerno
16
8.ZAKLJUČAK
U zavisnosti od temperature okoline zavisi i hlađenje, što znači da u uslovima
ekstremnih hladnoća motor teško postiže optimalnu radnu temperature, a u toplijim
uslovima hlađenje motora je otežano.
Ugradnja ventilatora može se ostvariti prisilna cirkulacija vazduha i na taj način
poboljšati hlađenje
Rasipne površine se prave od materijala koji su dobri kao provodnik toplote.
Vodeno hlađenje bazira se na principu postojanja posrednika u prenosu toplote ,a
pošto je kod rashladne tekućine,koja je u ovom slučaju posrednik i prenosi toplotu
najzastupljenija voda , sistem je nazvan vodeno hlađenje.
Princip rada motora podrazumjeva izgaranje goriva i pretvaranje hemijske energije
goriva u mehanički rad.
Pri tome nastaje toplota koju trebamo odvoditi u okolinu da bi se osiguralo da motor
može da radi u uslovima optimalne radne temperature.
17
LITERATURA
1.MOTORI I MOTORNA VOZILA
Josip Lenasi I Tomislav Ristanović
2. Časopis “VRELE GUME”
3.Časopis “AUTO-MOTO”
4.Http:/www.renault.com
5. Http:/ www.sppead.com
18
Download

SISTEM ZA HLAÐENJE MOTORA SUS