LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM
2010- 2014
SADRŽAJ
1. UVOD...........................................................................................................................
1.1. Ciljevi plana...............................................................................................................
1.2. Osnovni principi upravljanja otpadom.......................................................................
2.INSTITUCIONALNI I ZAKONDAVNI OKVIR U OBLASTI UPRAVLJANJA
OTPADOM...................................................................................................................
2.1.Učesnici u donošenju odluka (Institucionalni nivo)...................................................
2.2.Postojeće zakonodavstvo u Državi.............................................................................
2.3.Zakonodavstvo Evropske Unije..................................................................................
2.4.Učešće javnosti u donošenju odluka...........................................................................
2.5.Značenje izraza...........................................................................................................
3. POSTOJEĆE STANJE UPRAVLJANJA OTPADOM..........................................
3.1. Opšti podaci o opštini Kotor......................................................................................
3.2. Koncept cjelovitog sistema upravljanja otpadom......................................................
3.2.1. Osnovne postavke cjelovitog sistema upravljanja otpadom...................................
3.2.2. Osnovni elementi cjelovitog sistema upravljanja otpadom....................................
3.2.3. Osnovni koncept cjelovitog sistema upravljanja otpadom na teritoriji Opštine
Kotor.......................................................................................................................
3.3. VRSTE, KOLIČINE I MJESTO NASTANKA OTPADA.......................................
3.4. LOKACIJE POSTOJEĆIH POSTROJENJA I OBJEKATA ZA OBRADU I
ODLAGANJE OTPADA...........................................................................................
3.5. VRSTE OTPADA I NAČIN NJIHOVOG SELEKTIVNOG SKUPLJANJA..........
3.5.1. Upravljanje Komunalnim otpadom.........................................................................
3.5.2. Upravljanje Medicinskim i Farmaceutskim otpadom.............................................
3.5.3. Upravljanje otpadnim akumulatorima i baterijama ................................................
3.5.4. Upravljanje otpadom od električnih i elektronskih proizvoda................................
3.5.5. Upravljanje otpadnim gumama .............................................................................
3.5.6. Upravljanje otpadnim uljima..................................................................................
3.5.7. Upravljanje poljoprivrednim i zelenim otpadom....................................................
3.5.8. Boje i lakovi............................................................................................................
3.5.8. Upravljanje vozilima van upotrebe.........................................................................
3.5.9. Upravljanja grañevinskim otpadom, šutem i materijalom iz otkopa......................
3.5.10.Upravljanje šumsko-drvenim otpadom.................................................................
3.5.11.Upravljanje azbestnim otpadom.............................................................................
3.5.12.Upravljanje muljem iz fekalnih voda....................................................................
3.6. DJELATNOSTI KOJE SE ODVIJAJU U OKVIRU RECIKLAŽNIH
DVORIŠTA I TRANSFER STANICA U CILJU PRIVREMENOG
SKLADIŠTENJA OTPADA......................................................................................
3.6.1.
Reciklažna
dvorišta
i
djelatnosti
u
okviru
reciklažnih
dvorišta............................................................................................................................
3.6.2. Razdvajanje i reciklaža...........................................................................................
3.6.3. Zelena i ekološka ostrva..........................................................................................
3.6.4. Pretovarne (transfer) stanice za lokalno stanovništvo.............................................
3.7.EKONOMSKO FINANSIJSKA ANALIZA POSLOVANJA JKP – KOTOR
(SA CIJENAMA I POKRIĆEM TROŠKOVA).........................................................
3.8.OCJENA STANJA.....................................................................................................
4. PLAN ZA 2010 – 2014.GODINU...............................................................................
4.1. PROCJENA BUDUĆIH KOLIČINA KOMUNALNOG OTPADA.........................
1
1
1
2
2
4
5
6
7
9
9
11
12
12
14
15
20
21
22
25
26
26
27
27
28
28
29
29
30
30
30
31
31
32
33
33
34
38
40
40
4.2.PROGRAM
SAKUPLJANJA
OTPADA
IZ
DOMAĆINSTAVA
I
PROIZVODAČA OTPADA KOJI NE PODLIJEŽU OBAVEZI DONOŠENJA
PLANA.......................................................................................................................
4.3.PROGRAM SAKUPLJANJA OPASNOG OTPADA IZ DOMAĆINSTAVA I
PROIZVOĐAČA OTPADA KOJI NE PODLIJEŽU OBAVEZI DONOŠENJA
PLANA.....................................................................................................................
4.4. KONAČNO ZBRINJAVANJE OTPADA – ODLAGANJE NA SANITARNOJ
DEPONIJI.....................................................................................................
4.4.1. Predlog upravljanja otpadom na deponiji..............................................................
4.4.2. Predlog sistema za izdvajanje i korišćenje biogasa sa deponije............................
4.4.3. Predlog sistema zahvatanja ocjednih voda nastalih na deponiji............................
4.4.4. Kontrola buke i mirisa u cilju osiguranja zaštite od njihovog širenja sa lokacije..
4.5. MJERE ZA SPRJEČAVANJE NASTAJANJA ILI SMANJENJA KOLIČINE
OTPADA I NEGATIVNIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU.........................
5 . INSTITUCIONALNE PROMJENE.......................................................................
5.1. PODJELA ODGOVORNOSTI I DECENTRALIZACIJA.......................................
5.2.JAČANJE INSTITUCIONALNE STRUKTURE I SEKTORSKA INTEGRACIJA
5.3. REGIONALNO POVEZIVANJE.............................................................................
5.4. UKLJUČIVANJE PRIVATNOG SEKTORA I RESTRUKTUIRANJE JKP
“KOTOR”................................................................................................................
6. DINAMIKA FINANSIRANJA I IZVORI FINANSIJSKIH SRESTAVA........
6.1. INVESTICIONI TROŠKOVI ZA OPREMU……………………………………...
6.2. INVESTICIONI TROŠKOVI DEPONIJE………………………………………...
7. RAZVIJANJE JAVNE SVIJESTI O UPRAVLJANJU OTPADOM…………..
8. AKCIONI PLAN SA DINAMIKOM REALIZACIJE..........................................
PRILOG 1.......................................................................................................................
41
42
42
44
44
46
47
48
50
51
51
52
53
55
56
57
58
59
60
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
1.
UVOD
Zakonom o upravljanju otpadom Crna Gora se opredijelila da poslove sakupljanja, privremenog
skladištenja, prevoza, obrade i odlaganja otpada organizuje uz poštovanje principa: održivog
razvoja, blizine, (regionalnog upravljanja otpadom), preventivnog djelovanja ''zagañivač plaća'' i
poštovanja redosleda u praksi upravljanja otpadom. Ovim zakonom je utvrñeno da se upravljanje
otpadom vrši u skladu sa republičkim i lokalnim planovima upravljanja otpadom.
Opštinski plan upravljanja otpadom (u daljem tekstu Plan) predstavlja osnovni dokument kojim
se odreñuju srednjoročni ciljevi i obezbjeñuju uslovi za racionalno i održivo upravljanje otpadom u
opštini Kotor. Pored Zakona o upravljanju otpadom, okvir za pripremu ovog plana su: Nacionalna
politika upravljanja otpadom i Strateški master plan za upravljanje otpadom na republičkom nivou i
Plan upravljanja otpadom u Crnoj Gori za period od 2008-2012 godine.
Opština Kotor donosi Plan upravljanja otpadom za period od 2010 - 2014. godine (u daljem
tekstu: Plan), koji sadrži sljedeće:
1) ocjenu stanja upravljanja otpadom;
2) ciljeve upravljanja otpadom;
3) dugoročne i kratkoročne mjere u upravljanju otpadom u planskom periodu sa dinamikom
realizacije;
4) okvirna finansijska sredstva za izvršenje plana;
5) način realizacije i subjekte odgovorne za realizaciju;
6) razvijanje javne svijesti o upravljanju otpadom.
1.1. CILJEVI PLANA
Provoñenje glavnih ciljeva Nacionalne politike upravljanja otpadom i Strateškog master plana,
postavljenih do 2014. godine u Crnoj Gori obezbijediće se doslijednom realizacijom republičkog
Plana i opštinskih Planova.
Cilj opštinskog Lokalnog Plana je da se smanji negativan uticaj otpada na zdravlje ljudi i kvalitet
stanja životne sredine, poboljša efikasnost korišćenja resursa i saniraju negativni efekati
upravljanja otpadom u prethodnom periodu na području opštine Kotor. Ostvarenjem ovog cilja
poslovi upravljanja otpadom organizovaće se na način koji je u skladu sa evropskim standardima i
direktivama.
Osnovni zadatak Plana u razdoblju od 2010 – 2014. godine je provoñenje glavnih strateških
odrednica upravljanja otpadom na teritoriji opštine Kotor i to:
- uspostavljanje integralnog sistema upravljanja otpadom koji se zasniva na: povećanju količine
otpada koji se sakuplja, smanjenju količine otpada koji se odlaže, uvoñenju reciklaže,
- sanacija i zatvaranje postojećih odlagališta,
- sanacija "crnih tačaka", odnosno lokacija visoko opterećenih otpadom,
- razvoj i uspostavljanje meñuopštinskih (regionalnih) sanitarnih deponija, s obradom otpada prije
konačnog zbrinjavanja ili odlaganja.
1.2. OSNOVNI PRINCIPI UPRAVLJANJA OTPADOM
Principi koji se moraju uzeti u obzir prilikom uspostavljanja i implementacije plana upravljanja
otpadom su:
• Održivi razvoj – poštovanjem ovog principa stvaraju se pretpostavke za održivo upravljanje
otpadom što znači efikasnije korišćenje resursa i smanjenje količina proizvedenog otpada, a
1
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
•
•
•
•
2.
kada je već proizveden, postupanje sa njim na način koji će doprinijeti opštim ciljevima
održivog razvoja.
Princip blizine – otpad treba tretirati ili odložiti što je moguće bliže mjestu njegovog
nastanka. Princip ima za cilj da se izbjegnu neželjeni uticaji transporta otpada na životnu
sredinu. Ovaj princip, meñutim, zavisi od lokalnih uslova i mora se uspostaviti ravnoteža
ovog principa i ekonomičnosti, što najčešće podrazumijeva regionalno organizovanje
poslova upravljanja otpadom.
Princip predostrožnosti, odnosno prevencije – znači da ukoliko postoji mogućnost
ozbiljne ili nepovratne štete, nedostatak pune naučne pouzdanosti ne može biti razlog za
nepreduzimanje mjera za sprečavanje degradacije životne sredine.
Princip ''zagañivač plaća'' – predstavlja opredjeljenje da zagañivač mora da snosi pune
troškove za posljedice svog djelovanja. Troškovi proizvodnje, tretmana i odlaganja otpada
moraju biti sadržani u cijeni usluge.
Princip poštovanja hijerarhije – upućuje na obavezu poštovanja redosleda prioriteta u
upravljanju otpadom: prevencija stvaranja otpada; ponovna upotreba proizvoda za istu ili
drugu namjenu; reciklaža – korišćenje otpada kao sirovine; iskorišćenje otpada kroz
kompostiranje, proizvodnju energije i sl; deponovanje ili spaljivanje otpada koji se nije
mogao na drugi način obraditi.
INSTITUCIONALNI I ZAKONODAVNI OKVIR U OBLASTI UPRAVLJANJA OTPADOM
U rješavanju problema u upravljanju otpadom, praktična iskustva nedvosmisleno govore da
se ova pitanja ne mogu uspješno rješavati parcijalno, izvan sistema zaštite životne sredine.
S tim u vezi, opština Kotor mora zakonodavno i institucionalno urediti i omogućiti
usaglašenost odnosa i sinhronizovano funkcionisanje u ovoj oblasti i stalnu i kontinuiranu
saradnju i koordinaciju svih nadležnih subjekata, na svim nivoima organizovanja, odnosno
na cijelom svom prostoru.
2.1. UČESNICI U DONOŠENJU ODLUKA (INSTITUCIONALNI OKVIR)
Integralnim pristupom ovom pitanju postižu se najbolji rezultati u upravljanju otpadom. Zbog toga
je važno obezbijediti odgovarajući zakonodavni i institucionalni okvir.
•
▪
Državni nivo
Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine je odgovorno za:
- sistem zaštite i unapreñivanje životne sredine;
- pripremu i implementaciju politike i strategije i zakonodavnog okvira u oblasti upravljanja
otpadom, kao i priprema Republičkog plana upravljanja otpadom i drugih programa i
planova;
- uspostavljanje standarda za tretman otpada, postupak izdavanja dozvola, tehničke
standarde postrojenja za tretman otpada;
- koordinaciju pitanja upravljanja otpada sa drugim ministarstvima i institucijama;
- upravljanje i koordinaciju projekata o otpadu finansiranih iz nacionalnih i meñunarodnih
izvora;
- izdavanje dozvola postrojenjima za tretman otpada, uključujući reciklažu;
- inspekciju i učestvovanje u ekološkim kontrolama;
▪
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede je odgovorno za:
- zaštitu i upotrebu poljoprivrednog zemljišta;
- kontrolu otpada životinjskog porijekla;
2
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
- režim voda;
- zaštitu voda.
▪
Ministarstvo za ekonomski razvoj je odgovorno za urbnističko i prostorno planiranje, rudarstvo,
energetiku i geološka istraživanja;
▪
Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja je odgovorno za socijalno osiguranje,
zdravstvenu njegu, uključujući upravljanje medicinskim otpadom, sanitarne standarde,
sanitarnu kontrolu i inspekciju;
▪
Ministarstvo saobraćaja, pomorstva i telekomunikacija je odgovorno za sve vrste transporta;
▪
Ministarstvo unutrašnjih poslova i javne uprave je odgovorno za rad lokalne samouprave;
▪
Ministarstvo finansija je odgovorno za donošenje budžeta i sistem i politiku poreza, za strana
ulaganja, donacije i pomoć iz inostranstva;
▪
Agencija za zaštitu životne sredine:
Agencija za zaštitu životne sredine je nezavisno tijelo koje se bavi sprovoñenjem i primjenom
zakona, monitringom životne sredine, inspekcijskim nadzorom, izdavanjem dozvola, primjenom
procedura.
Uloga agencije u održivom upravljnju otpadom je, takoñe, da prikuplja podatke i priprema
izvještaje o stanju u oblasti upravljanja otpadom nadležnim meñunarodnim organizacijama, prije
svih, organizacijama Evropske unije.
▪
Lokalni nivo
Opština Kotor kao jedinice lokalne samouprave je odgovorna za razvoj i primjenu politike
upravljanja otpadom na lokalnom nivou kroz:
- usvajanje programa i planova upravljanja otpadom na svojoj teritoriji,
- zajedničke programe izmeñu dvije ili više opština,
- procjenu proizvodnje otpada,
- plan sakupljanja i transporta (pokrivanje svih naselja,optimizacija učestalosti i ruta),
- restrikciju proizvodnje otpada,
- poboljšanje osposobaljenosti JKP-a (obezbjeñenje kontejnera , vozila itd.)
- uvoñenje prakse i sistema za odvajanje reciklabilnih materijala, biorazgradljivog
otpada,kabastog otpada i opasnog otpada;
- izgradnja javnih centara za upravljanje otpadom ( mjesta za prijem i privremeno skladištenje )
- unapreñivanje sistema dozvola;
- informisanje javnosti.
▪
Preduzeća
Poznata je činjenica da u opštini Kotor kao i u ostalim jedinicama lokalnih samouprava u Crnoj
Gori, poslovi sakupljanja, transporta i odlaganja otpada organizovani su u okviru javnih komunalnih
preduzeća. Opštine izvršavaju propise koje donosi Država, obezbjeñuju finansijske uslove za
obavljanje svojih aktivnosti, usvajaju kratkoročne i dugoročne programe aktivnosti i obezbjeñuju
dio sredstava za njihovu realizaciju, odreñuju cijene komunanih usluga. Jedinice lokalne
samouprave vrše inspekcijske poslove, naplatu taksi i izricanje novčanih kazni, izdaju dozvole za
sakupljanje i tretman komunalnog otpada na lokalnom nivou.
Upravljanje komunlanim otpadom, na način predviñen Strateškim master planom, zahtijeva
potpunu specijalizaciju, visok stepen obaviještenosti iz ove oblasti, visoke troškove
održavanja objekata i opreme, velika ulaganja u moderna tehnološka rješenja i visoke
3
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
operativne troškove. Optimalna rješenja, u dijelu deponovanja otpada u skladu sa
direktivama EU, se postižu izgradnjom meñuopštinskih deponija sa reciklažnim centrima,
vodeći pri tome računa o interesima grañana.
▪
Uključenje privatnog sektora
Shodno Zakonu o komunalnim djelatnostima poslove sakupljanja, transporta i odlaganja
komunalnog otpada, pored javnih mogu obavljati i privredna društva i preduzetnici. Uključenje
privatnog sektora u obavljanju ovih poslova treba da počiva na:
- transparentnosti procesa povjeravanja obavljanja navedenih poslova;
- adekvatnoj tehničkoj i organizacionoj osposobljenosti preduzeća ili preduzetnika;
- efektivnom regulisanju partnerskih aranžmana;
- zaključivanju adekvatnih ugovora sa privatnim partnerom na bazi jasno definisanih odnosa,
monitoringa i kontrole.
Stvorene zakonske pretpostavke za učešće privatnog sektora imaju za cilj uvoñenje tržišnih
principa u obavljanju navedenih poslova, čime se omogućava unapreñenje konkurencije izmeñu
javnog i privatnog sektora.
2.2. POSTOJEĆE ZAKONODAVSTVO U DRŽAVI
U Crnoj Gori oblast upravljanja otpadom je regulisana u okviru sljedećih propisa:
▪
zakoni i podzakonska akta:
- Zakon o upravljanju otpadom (“Službeni list RCG”, broj 80/05),
- Zakon o komunalnim djelatnostima (“Službeni list RCG”, broj 12/95),
- Zakon o životnoj sredini (“Službeni list RCG”, broj 48/08),
- Zakon o integrisanom sprečavanju i kontroli zagañivanja životne sredine (“Službeni list RCG”,
broj 80/05),
- Zakon o procjeni uticaja na životnu sredinu (“Službeni list RCG”, broj 80/05),
- Zakon o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu (“Službeni list RCG”, broj 80/05),
- Zakon o vodama (“Službeni list RCG”, broj 27/07),
- Zakon o zaštiti prirode (“Službeni list RCG”, br. 51/08),
- Zakon o kvalitetu vazduha (“Službeni list RCG”, broj 48/07),
- Zakon o održavanju čistoće, prikupljanju i korišćenju otpada (“Službeni list RCG“, broj 27/94) i
dr.
- Uredba o procjeni uticaja zahvata na životnu sredinu (“Službeni list RCG”, broj 14/97),
- Uredba o projektima za koje se vrši procjena uticaja na životnu sredinu (“Službeni list RCG”,
broj 20/07),
- Uredba o visini naknada, načinu obračuna i plaćanja naknada zbog zagañivanja životne
sredine (“Službeni list RCG”, br. 26/97, 9/00 i 52/00),
- Pravilnik o kriterijumima za izbor lokacija, načinu i postupku odlaganja otpadnih materija
(“Službeni list RCG”, broj 56/00),
- Pravilnik o sanitarno-tehničkim uslovima koje moraju da ispunjavaju deponije i mjesta gdje se
odlažu fekalije (“Službeni list RCG“, broj 20/83),
- Pravilnik o načinu uništavanja smeća i fekalija (“Službeni list RCG”, broj 20/83),
- Uputstvo o sadržaju elaborata procjene uticaja zahvata na životnu sredinu (“Službeni list
RCG“, broj 21/97);
U fazi donošenja su sljedeća podzakonska akta:
- Pravilnik o bližim karakteristikama lokacije, uslovima izgradnje, sanitarno - tehničkim
uslovima, načinu rada i zatvaranja deponija za neopasni i inertni otpad, stručnoj spremi i
4
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
kvalifikacijama rukovodioca deponije;
- Pravilnik o vrstama i metodama ispitivanja otpada.
▪
ostalo:
- Nacionalna politika upravljanja otpadom (februar, 2004. godine),
- Master plan upravljanja otpadom na republičkom nivou (decembar, 2004. godine),
- Prostorni plan i dokument Sektorska studija upravljanja otpadom (jul, 2005. godine), kojom je
ova oblast obrañena za potrebe izrade Prostornog plana Crne Gore za period do 2020. godine.
Nadležnosti u oblasti upravljanja otpadom podijeljene su izmeñu državne i lokalne uprave.
2.3. ZAKONODAVSTVO EVROPSKE UNIJE
Jedna od ključnih aktivnosti u procesu pridruživanja neke zemlje Evropskoj uniji (EU), pa tako i
Crne Gore, je usaglašavanje nacionalnog zakonodavstva sa zakonodavnim okvirom EU u svim
sektorima.
Opredeljenja ugrañena u Zakon o upravljanju otpadom su preduslov da se oblast upravljanja
otpadom reguliše u skladu sa direktivama i standardima koji važe u zemljama članicama EU.
Ostvarivanje ovog cilja zahtijeva izmjene u ponašanju svih subjekata i nosilaca odgovornosti za
upravljanje otpadom. Približavanje zakonodavnih rješenja propisima Evropske unije u oblasti
upravljanja otpadom je proces koji je započet izradom ovog zakona i biće nastavljen izradom
podzakonskih propisa.
Okvir za evropsku politiku upravljanja otpadom sadržan je u rezoluciji EU Vijeća o Strategiji
upravljanja otpadom (97/C76/01), koja se temelji na tada važećoj okvirnoj direktivi o otpadu
(75/442/EEC) i drugim evropskim propisima u oblasti upravljanja otpadom. Postoje tri ključna
evropska načela:
- prevencija nastajanja otpada,
- reciklaža i ponovna upotreba,
- poboljšanje konačnog zbrinjavanja i nadzora.
U dokumentu Koheziona politika Evropske unije kao podrška razvoju i zaposlenosti, Strateške
smjernice zajednice, 2007-2013, zemlje članice nastoje da zajedno maksimalno povećaju
ekonomske efekte i smanje troškove na način što će riješiti pitanje zagañivanja okoline na samom
izvoru. U sektoru upravljanja otpadom to znači da se prednost daje prevenciji, reciklaži i
biološkoj razgradnji otpada, kao postupcima koji su jeftiniji i osiguravaju veću zaposlenost,
u odnosu na spaljivanje i odlaganje otpada.
Direktive EU-a za područje upravljanja otpadom organizovane su u četiri “grupe” direktiva, u
zavisnosti od toga da li propisuju:
- okvir upravljanja otpadom (okvirna direktiva o otpadu i direktiva o opasnom otpadu),
- posebne tokove otpada (direktiva o ambalaži i ambalažnom otpadu, direktiva o zbrinjavanju
otpadnih ulja, direktiva o otpadu iz industrije u kojoj se koristi titan-dioksid, direktiva o
otpadnim vozilima, direktiva o mulju iz ureñaja za prečišćavanje otpadnih voda, direktiva o
otpadnoj električnoj i elektronskoj opremi, direktiva o baterijama i akumulatorima koji sadrže
odreñene opasne materije, direktiva o zbrinjavanju polihloriranih bifenila i polihloriranih
terfenila),
- pošiljke otpada, uvoz i izvoz otpada (uredba o nadzoru i kontroli otpreme otpada unutar
područja, na području i s područja Evropske unije) i
- objekti za obradu i odlaganje otpada (direktiva o deponijama, direktiva o spaljivanju otpada,
direktiva o integrisanoj prevenciji i kontroli zagañenja).
5
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Obavezu planiranja upravljanja otpadom, direktno propisuju tri direktive: okvirna direktiva o otpadu,
direktiva o opasnom otpadu i direktiva o ambalaži i ambalažnom otpadu. Meñutim, pri izradi
planova upravljanja otpadom moraju se uzeti u obzir i drugi evropski propisi, odnosno direktive,
koje se odnose na posebne tokove otpada i na objekte za obradu i odlaganje otpada.
Najvažnije evropske direktive u sektoru upravljanja otpadom su:
- Okvirna direktiva o otpadu 2006/12/EC ,
- Direktiva o odlagalištima 1999/31/EC,
- Direktiva o opasnom otpadu 91/689/EEC, s dodacima 94/31/EC, 166/2006,
- Direktiva o mulju s ureñaja za prečišćavanje otpadnih voda 86/278/EEC,
- Direktiva o spaljivanju otpada 2000/76/EC ,
- Direktiva o ambalaži i amabalažnom otpadu 94/62/EC, s dodacima 2005/20/EC, 2004/12/EC,
1882/2003.
Osnovne direktive zakonodavstva EU u oblasti upravljanja otpadom koje su uključene u Zakon o
upravljanju otpadom:
- Direktiva Savjeta 75/442/EEZ o otpadu (Okvirna direktiva);
- Direktiva Savjeta 91/156/EEZ koja dopunjava Direktivu Savjeta 75/442/EEZ;
- Direktiva Savjeta 91/689/EEZ o opasnom otpadu;
- Direktiva Savjeta 99/31/EZ o deponijama otpada;
- Direktiva Savjeta 2000/76/EZ o spaljivanju otpada;
- Direktiva Savjeta 94/62/EZ o ambalaži i ambalažnom otpadu;
- Direktiva Savjeta 91/157/EEZ o baterijama i akumulatorima koji sadrže opasne supstance;
- Direktiva Savjeta 75/439/EEZ o odlaganju otpadnih ulja;
- Direktiva Savjeta 2000/53/EZ o istrošenim vozilima;
- Direktiva 2002/95/EZ o ograničavanju korišćenja nekih opasnih supstanci u električnoj i
elektronskoj opremi;
- Direktiva 2002/96/EZ o otpadu od električne i elektronske opreme;
- Direktiva 96/59/EZ o odlaganju PCB i PCT;
- Direktiva 96/61/EZ o integrisanom sprečavanju i kontroli zagañivanja životne sredine;
- Direktiva Savjeta 259/93/EEZ o nadzoru i kontroli otpremanja otpada u i iz EU;
- Direktiva Savjeta 91/692/EEZ od 23. decembra 1991. kojom se standardizuju i racionalizuju
izvještaji o sprovoñenju odreñenih direktiva koje se odnose na životnu sredinu;
- Odluka Komisije 2000/532/EZ od 3. maja 2000 koja mijenja Direktivu Savjeta 94/3/EZ o
listama otpada u skladu sa članom 1 (a) Direktive Savjeta 75/442/EEZ o otpadu i Odluci
Savjeta 94/904/EZ o listi opasnog otpada u skladu sa članom 1
- (4) Direktiva Savjeta 91/689/EEZ o opasnom otpadu.
Šesti akcioni plan EU-a ''Okolina 2010. naša budućnost, naš izbor'', usvojen 2001. godine, definiše
prevenciju i upravljanje otpadom kao jedan od četiri glavna prioriteta s primarnim ciljem
razdvajanja nastajanja otpada od aktivnosti upravljanja.
2.4. UČEŠĆE JAVNOSTI U DONOŠENJU ODLUKA
Iskustva prije početka izgradnje sanitarne deponije ''Lovanja'' nedvosmisleno su pokazala da se
reakcija javnosti ponekad manifestuje kao prepreka i smetnja za usvajanje i implementaciju
strategije o integralnom upravljanju otpadom i neophodnih promjena u postojećoj praksi
upravljanja otpadom ili razvoja novih postrojenja. U slučaju izgradnje novih postrojenja, javnost
različito reaguje. To je razlog iz kojeg proističe potreba razvoja i implementacije sveobuhvatnog
programa za stalnu komunikaciju i konsultacije sa javnošću i drugim učesnicima prije i za vrijeme
implementacje ovog plana u dijelu koji će opredijeliti rješenje lokacije za meñuopštinsku regionalnu
ili opštinsku sanitarnu deponiju.
6
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
2.5. ZNAČENJE IZRAZA
Pojedini izrazi, u smislu ovog plana, imaju sljedeće značenje:
1) otpad je svaka materija ili predmet koje je vlasnik odbacio ili je dužan da odbaci;
2) komunalni otpad je otpad nastao u domaćinstvima, kao i drugi otpad koji je po svojim
svojstvima sličan otpadu nastalom u domaćinstvima;
3) opasni otpad je svaki otpad koji sadrži elemente ili jedinjenja koja imaju neko od sljedećih
svojstava: eksplozivnost, reaktivnost, zapaljivost, nadražljivost, štetnost, toksičnost,
infektivnost, kancerogenost, mutagenost, teratogenost, ekotoksičnost, svojstvo oksidiranja,
svojstvo nagrizanja i svojstvo otpuštanja otrovnih gasova hemijskom ili biološkom
reakcijom;
4) industrijski otpad je otpad nastao u proizvodnim procesima u industriji i zanatstvu, a
razlikuje se od komunalnog otpada po svom sastavu i karakteristikama;
5) neopasni otpad je otpad koji po sastavu i svojstvima nema neku od karakteristika opasnog
otpada;
6) inertni otpad je otpad kod kojeg nije moguće izazvati značajnu fizičku, hemijsku ili biološku
promjenu koji se ne može rastvoriti, koji ne zagañuje životnu sredinu, ne škodi zdravlju ljudi i
ne utiče štetno na stvari sa kojima doñe u kontakt; vrijednost opasnih supstanci u ocjednoj
vodi inertnog otpada i ekotoksičnost ocjedne vode ne ugrožava kvalitet površinske ili
podzemne vode;
7) ambalažni otpad je ambalaža preostala nakon raspakivanja proizvoda, a obuhvata sve
proizvode, koji služe za zaštitu, rukovanje, plasman i prodaju drugog proizvoda;
8) medicinski otpad je otpad nastao pružanjem zdravstvenih usluga i vršenjem naučnih
istraživanja i eksperimenata u oblasti medicine;
9) veterinarski otpad je otpad nastao ispitivanjem i liječenjem životinja ili pružanjem
veterinarskih usluga, kao i otpad nastao prilikom naučnih ispitivanja i eksperimenata vršenim
na životinjama;
10) biorazgradivi otpad je otpad koji je razgradiv aerobnim ili anaerobnim postupkom pod
uticajem mikroorganizama;
11) grañevinski otpad je otpad nastao prilikom izgradnje, održavanja i rušenja grañevinskih
objekata;
12) električni i elektronski otpad je električna ili elektronska oprema koju je korisnik odbacio, a
koja je utvrñena katalogom otpada;
13) auto otpad su vozila, djelovi vozila i gume koje nijesu za upotrebu, a koje je vlasnik odbacio;
14) otpadna ulja su maziva ili industrijska ulja koja se ne mogu koristiti za prvobitnu namjenu,
naročito ulja iz motora sa unutrašnjim sagorijevanjem, ulja za mjenjač, ulja za turbine, ulja za
hidraulike i druga industrijska ulja i maziva;
15) PCB su polihlorisane bifenile, polihlorisane terfenile, monometiltetra-hlorodifenil metane,
monometildihlorodifenil metane, monometildibromodifenil metane i smješe koje sadrže neku
od pomenutih supstanci u ukupnoj količini većoj od 0,005 % težine jedinjenja u kome se
nalaze;
16) katalog otpada je popis otpada prema svojstvima i mjestu nastanka, razvrstan na grupe,
podgrupe i vrste otpada, sa popisom djelatnosti koje proizvode otpad;
17) upravljanje otpadom je postizanje pune kontrole nad svim tokovima otpada od njegovog
nastanka do konačnog zbrinjavanja; podrazumjeva sprječavanje, smanjenje, ponovno
korišćenje, sakupljanje, prevoz, prerada i odstranjivanje otpada, uključujući kontrolu
poslije njegovog odstranjivanja;
18) održivo upravljanje otpadom je efikasno korišćenje materijalnih resursa, smanjenje
količine otpada koji se proizvodi, a kad je otpad proizveden, postupanje sa njim na način koji
aktivno doprinosi ekonomskim, socijalnim i ekološkim ciljevima održivog razvoja;
19) skladištenje otpada je privremeno skladištenje kod proizvañača otpada ili prilikom
sakupljanja otpada prije njegovog prevoza, kao i skladištenje otpada prije postupka njegove
7
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
prerade ili odstranjivanja;
20) deponija je sanitarno-tehnički ureñen prostor na kojem se, uz primjenu odgovarajućih
tehnoloških postupaka, vrši odlaganje otpada;
21) ponovna upotreba otpada je djelatnost koja ne ugrožava život i zdravlje ljudi i životnu
sredinu, a koja obuhvata korišćenje otpada u cjelini ili djelimično, odnosno izdvajanje i
korišćenje materija i materijala radi proizvodnje energije;
22) prerada otpada je postupak obrade otpada i njegovih komponenti radi pripreme za
ponovnu upotrebu, reciklaža supstanci iz otpada, spaljivanje otpada radi korišćenja u
energetske svrhe i prerade u gorivo;
23) reciklaža je prerada otpada koja obuhvata preradu materija i materijala sadržanih u otpadu
radi dobijanja supstanci i materijala u svrhu daljeg korišćenja, uključujući i organsku
reciklažu, osim za proizvodnju energije;
24) zelena ostrva, ili sabirne tačke, su mjesta gdje se primarno izdvajanje reciklabilnih
komponenti iz otpada (izdvajanje na mjestu nastanka) vrši postavljanjem zasebnih
kontejnera za papir, staklo, limenke, plastiku i sl. na lokacijama kojima se služi više
stambenih jedinica;
25) reciklažna dvorišta, su mjesta gdje grañani dopremaju otpad, posebno kabasti otpad,
otpad preostao od grañenja, baštenski otpad, namještaj i slično;
26) reciklažni centri (reciklažne stanice ) su mjesta ili postrojenje gdje se vrši selekcija I obrada
otpada (drobljenje, kidanje i presovanje) ;
27) organska reciklaža je aerobna prerada, uključujući i preradu u gnojivo ili anaerobnu
preradu biološki razgradivog otpada u kontrolisanim uslovima i pod uticajem
mikroorganizama za proizvodnju organske materije ili metana;
28) odstranjivanje otpada je postupak pripreme za preradu i odlaganje otpada koji nije
moguće preraditi;
29) postrojenje za spaljivanje otpada je postrojenje za termičku obradu otpada;
30) kanalizacioni mulj je mulj nastao u ureñajima za prečišćavanje otpadnih voda prilikom
njihovog tretmana;
31) primjena komunalnog kanalizacionog mulja je rasprostiranje komunalnog kanalizacionog
mulja po površini zemljišta, njegovo deponovanje ili primjena u drugim procesima bez
ugrožavanja životne sredine u cilju ponovnog korišćenja;
32) sakupljanje otpada je pripremanje otpada za prevoz do mjesta obrade, a naročito
stavljanje otpada u kontejnere, sortiranje i skladištenje;
33) obrada otpada je fizički, termički, hemijski ili biološki postupak prerade i/ili odstranjivanje
otpada, uključujući njegovo sortiranje, kojim se vrši promjena karakteristika otpada i
klasifikacija;
34) pretovarna (transfer) stanica je mjesto ili postrojenje gdje se otpad iz manjih vozila
pretovaruje u velike kontejnere koji se odvoze na veliku udaljenost (do mjesta zbrinjavanja
otpada);
35) odlaganje otpada je jedan od postupaka odstranjivanja pri kojem se vrši punjenje deponije
otpadom;
36) spaljivanje otpada je oksidacioni proces prerade otpada, uključujući sagorijevanje,
proizvodnju gasa (gasifikaciju) i razlaganje otpada, kao i pirolitičko razlaganje, izvršeno u
specijalnim objektima ili uz pomoć specijalne opreme, u skladu sa propisima;
37) vlasnik otpada je proizvoñač otpada ili pravno ili fizičko lice koje raspolaže otpadom;
38) proizvoñač otpada je pravno ili fizičko lice čija djelatnost dovodi do nastajanja otpada, kao
i lice koje vrši prethodnu obradu, miješanje ili druge aktivnosti usljed kojih nastaje promjena
u svojstvima ili sastavu otpada;
39) rukovodilac deponije je lice odgovorno za organizovanje i obavljanje poslova na deponiji;
40) rukovodilac postrojenja za spaljivanje je lice odgovorno za organizovanje i obavljanje
poslova u postrojenju za spaljivanje otpada;
41) posebne vrste otpada su: PSB otpad, otpadna ulja, baterije i akumulatori, otpadna vozila,
otpad od električnih i elektronskih proizvoda, komunalni mulj.
8
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
3. POSTOJEĆE STANJE UPRAVLJANJA OTPADOM
Problematika upravljanja otpadom na području Opštine Kotor uklapa se u stanje koje je trenutno
prisutno gotovo u svim sredinama u Crnoj Gori. Sistem upravljanja otpadom ne funkcioniše u
potpunosti na zakonski ispravan i ekološki zadovoljavajući način. Trenutna situacija je nepovoljna
jer jedinice lokalne samouprave, pa tako i Opština Kotor pristupaju rješavanju problema bez
dugoročne strategije i na način kako mu to tehničke i finansijske mogućnosti dozvoljavaju.
Generalno gledano, posledice neprimjernog upravljanja komunalnim i ostalim vrstama otpada su
brojne, od nepovoljnog stanja u prostoru koji je degradiran raznovrsnim otpadom pa do smanjenja
kvaliteta okoline i kvaliteta življenja, te povećanja nepovoljnih uticaja na zdravlje stanovništva. Ako
se uzme u obzir da dugo godina nije mogla biti zatvorena finansijska konstrukcija za sanaciju
postojećih i izgradnju novih deponija komunalnog i proizvodnog otpada, da je bila državna kontrola
cijena komunalnih usluga koja nije omogućavala ni prostu reprodukciju tehničkih sredstava rada,
da je zakonska regulativa bila neusaglašena sa evropskim standardima, ali i nedosledne primjene
one koja je bila na snazi, postojeće stanje i nije moglo biti bolje. Od velike je važnosti na ovom
mjestu istaknuti i dugo postojanje sindroma NIMBY (Not In My Back Yard-Ne u mom dvorištu) i s
time povezane teškoće odabira lokacija za zbrinjavanje komunalnog i proizvodnog otpada.
Naravno ovaj sindrom je pratio i NIMET efekt (Not In My Election Time-Ne za vrijeme mog
mandata), tj. neodlučnost političara za preduzimanje aktivnosti po pitanju upravljanja otpadom, a
posebno kod izbora lokacija za deponovanje otpada. Navedeno nije izuzetak već svjetska
specifičnost kada je u pitanju upravljanje s otpadom.
Dakle, postojeće stanje u Opštini Kotor po pitanju upravljanja otpadom karakteriše loša praksa
koja sa sobom nosi rizike po životnu sredinu i zdravlje ljudi, ali i napori da se ovi problemi riješe na
sistematičan, sveobuhvatan i ekonomski održiv način.
Ciljevi kojima se teži u oblasti upravljanja otpadom su: smanjenje uticaja otpada na zdravlje ljudi i
životnu sredinu, zaštita prirodnih resursa kroz smanjenje proizvodnje otpada, saniranje negativnih
efekata upravljanja otpadom u prethodnom periodu i drugi. Radi ostvarivanja ovih ciljeva Plan
predviña da se poslovi upravljanja otpadom organizuju na način koji je u skladu sa evropskim
standardima i direktivama.
3.1. OPŠTI PODACI O OPŠTINI KOTOR
Kotor je grad primorsko mediteranske regije Crne Gore. Površina opštine je 335 km². Broj
stanovnika je u stalnom porastu. Ilustracije radi po popisu 1948. godine u Kotorskoj opštini je
živelo 14.124 stanovnika. Popisom iz 1971. godine na teritoriji grada je već 18.917 stanovnika, a
po zadnjem popisu 2003. godine u Kotoru živi 22.947 stanovnika. Gustina naseljenosti po popisu
iz 2003. godine je 68,5 stanovnika/km². Najveća naselja po ovom popisu po broju stanovnika su:
Dobrota 8.169, Škaljari 4.002, Risan 2.083, Kotor (Stari Grad) 1.331, Prčanj 1.244. Ostala naselja
broje do hiljadu i manje stanovnika. Broj naselja na području opštine je 56 od čega je gradskih 5 u
kojima živi 13,136 stanovnik što u ukupnom stanovništvu čini 57,4%, a ostatak od 42.6% čini
ruralno stanovništvo. Naselja Kotorske opštine sa brojem stanovnika prikazan je donjoj tabeli.
Naziv naselja
BIGOVA
BRATEŠIĆI
BUNOVIĆI
ČAVORI
DOBROTA
DONJI MORINJ
DONJI ORAHOVAC
DONJI STOLIV
Broj stanovnika
Naziv naselja
114
52
1
2
8.169
261
257
336
LIPCI
LJEŠEVIĆI
MALI ZALAZI
MALOV DO
MIRAC
MUO
NALJEŽIĆI
PELINOVO
9
Broj stanovnika
36
150
0
11
80
677
147
71
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
DRAGALJ
DRAŽIN VRT
DUB
GLAVATI
GLAVATIČIĆI
GORNJI MORINJ
GORNJI ORAHOVAC
GORNJI STOLIV
GOROVIĆI
HAN
KAVAČ
KNEŽLAZ
KOLUŽUNJ
KOSTANJICA
KOTOR
KOVAČI
KRIMOVICA
KUBAŠI
LASTVA GRBALJSKA
LEDENICE
32
59
248
160
69
16
36
10
44
60
443
26
7
127
1.331
81
55
24
428
32
PERAST
PIŠTET
PODBRĐE
PRČANJ
PRIJERADI
RADANOVIĆI
RISAN
STRP
SUTVARA
ŠIŠIĆI
ŠKALJARI
ŠPILJARI
TREŠNJICA
UKROPCI
UNIJERINA
VELIKI ZALAZI
VIŠNJEVA
VRANOVIĆI
ZAGORA
ZVEČAVA
349
0
119
1.244
25
663
2.083
45
325
94
4.002
8
0
2
20
0
128
133
48
7
Tabela br. 1: Naselja u Opštini Kotor sa brojem stanovnika
Prosječna starost u godini popisa je 38, 1 godina. Prirodni priraštaj u 2003. godini imao je
negativan trend, brojkama izražen, živoroñenih je bilo 252, a umrlih 255 što čini negativnu prirodnu
promjenu -3 što može biti nagovještaj da prirodni priraštaj nije ili bar nije u presudnoj mjeri činilac
većoj mjeri drugi faktori (migracija stanovništva –
povećanja broja stanovnika. To su
doseljavanje). Prema nacionalnoj pripadnosti, struktura stanovništva opštine je sledeća: Crnogorci
46.81%, Srbi 30.91%, Hrvati 7.68%, Muslimani 0.46%, Albanci 0.33% Bošnjaci 0.07% i ostali
13.74%. Radno aktivnog stanovništva je 42,8% od čega je zaposleno 25.9% sa prosječnom
zaradom od 344,4 EUR - a.
Sa ekonomskog stanovišta stanovništvo se može posmatrati preko dva kriterijuma. Jednu grupu
čine svi zaposleni s punim ili djelimično punim radnim vremenom. Drugu grupu (aktivno
stanovništvo) čine svi koji obavljaju neko zanimanje i oni koji nijesu u radnom odnosu (dio u
poljoprivredi, zanatstvu, pomažući članovi porodice i sl.). U Kotoru je više radno aktivnog nego
zaposlenog stanovništva.
Struktura stanovništva prema djelatnostima, intelektulnom nivou, kulturi življenja i starosnoj dobi,
dobar je pokazatelj stepena razvijenosti ekološke svijesti i odraz jačeg ili slabijeg usmerenja
odreñene sredine prema pojedinim aktivnostima pa i o formiranim navikama sakupljanja i
odlaganja individualnog - kućnog otpada. Uobičajna je podjela na tri osnovna sektora (primarni,
sekundarni i tercijani), ali u novije vrijeme često se izdvaja i kvartarni sektor, jedini koji obuhvata
neprivredne djelatnosti. Na području opštine jedan dio stanovništva je zaposlen u sekundarnim
djelatnostima, a to su: vañenje kamena, prerañivačka industrija, vodosnabdjevanje i
grañevinarstvo (preko 10%). Najviše zaposlenih je u tercijalnoj delatnosti: trgovini, hotelijerstvu i
ugostiteljstvu, saobraćaju, skladištenju, vezama i finansijama (oko 50% zaposlenog stanovništva),
dok je kvartalnim djelatnostima: uprava i odbrana, socijalno osiguranje, obrazovanje i razne usluge
zaposleno oko 40% od ukupnog broja zaposlenog stanovništva.
Interesantna je činjenica da na teritoriji Opštine ima više ženske populacije. Od ukupno 22. 947
stanovnika 12.074 je ženskog pola, od čega 4.692 pripada radno aktivnom stanovništvu, 2.914
obavlja odreñena zanimanja, a 2.797 ima lična primanja. Više od polovine ženske populacije radi u
tercijalnim i kvartalnim djelatnostima.
Procesi dubljih društvenih promjena na globalnom nivou, ali i na području naše Opštine započeti
krajem 80 - tih i početkom 90 - tih godina u znaku su nekoliko osnovnih transformacionih procesa
koji za sada imaju uglavnom negativne posljedice po kvalitet života stanovnika. Prije svega radi se
o transformaciji dojučerašnjih državnih/društvenih firmi s obzirom na njihov vlasnički status i sistem
upravljanja, formiranje novih prevashodno privatnih firmi i ekspanzivni rast preduzetništva, bujanje
’’sive’’ ekonomije i velika redistribucija ekonomske moći i na toj osnovi uspostava nove strukture
10
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
moći, što dovodi do dubljih društvenih nejednakosti i raslojavanja društva. U opštini dominiraju
privatna svojina, domaći i strani kapital i oblici organizovanja sa ograničenom odgovornošću.
Na teritoriji opštine ima 7. 385 domaćinstava, a 8. 206 stambenih jedinica potencijalnih
proizvoñača otpada. Najveći broj stanova odgovara sanitarno higijenskim i savremenim uslovima
života. Opremljenost instalacijama i pomoćnim prostorijama nešto je povoljnija u gradu nego u
ostalim područjima (prigradskim, vikend i seoskom) gdje oko 15% domaćinstava nema kupatilo i
WC, a oko 8% vodovodne instalacije.
Meñusobna povezanost naselja na teritoriji opštine je uglavnom dobra i ogleda se kroz lokalnu
putnu infrastrukturu cca 454 km prikazano je u donjoj tabeli kao i na slici datoj u prilogu P1.
Oznaka
dionice
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Dužina
(km)
Širina
(m)
Oznaka
dionice
Dionica
Dužina
(km)
Širina
(m)
6,38
3-3
21
M2-Stari put-Jugodrvo
1,153
3-3
11,52
3-6
22
L 15 –Zagora-Popovići
3,314
2-3
2,828
3-4
23
Goražde – Dub
1,647
3-3
9,565
3,2-3,2
24
Crkvice – Orijen
10,13
3-3
5,27
3-3
25
Ledenice – Ilići
1,3
2-3
Kotor – Ljuta
6,094
4-5
26
Vidikovac – Kotor
Trojica- Vrmac
Trojica - Gradiošnica
Goražde – Mirac
Stara fortica – Lastva
Pobrñe – Radanovići
2,48
4,458
3,772
5,313
12,14
2,47
4-6
3-3
4-4
3-3
3-4
3-3
27
28
29
30
31
32
Pobrñe – Lješevići
2,405
3-3
33
Murva – Glavati
5,597
3-3
34
Dionica
Dragalj-Jovičina voda
Zvečera-CrkviceDragalj
Unijerina-ZvečeraH.Novi
Metkova voda - Crkvice
Gornji Morinj-Donji
Morinj
Pobrñe – Krimovica
9,419
3-3
35
Sutvara – Bigova
Nalježići – Pelinovo Radanovići
Glavatičići – Bigovo
L 15 – Krimovica –
Trsteno – Jaz
Glavatski put – Lastva
9,151
3-7
36
Pržice - Odoljen - Tunel
Vrmac
Podi – Koložunj
Mirac – Čavori
Bukova aluga - Malov do
Perašev krst - Veliki zalazi
Stari most – Velika voda
Radanovići-Bjelila-Prijeradi
Ercegovina – Mramor
(priob. Područje)
Prolaz kroz Perast
Sv Petka – Sv Jovan –
Tunel Vrmac
Kalačke vode – Orahovac
2,26
3-4
37
Kavač – Počanići
1,5
6,83
3-3
38
3,5
4,42
3-4
39
1,228
3-3
40
Trešnjevo – Priješljen
Grakavac – Velje zmijino
brdo
Glavatičići – Žukovac
1,2
1,2
2,5
5,5
5
5
3,5
0,8
1,5
2,675
3
3,5
2,55
Tabela br. 2: Lokalni putevi u Opštini Kotor
U najvećem broju slučajeva radi se o putevima sa asfaltiranim ili betonskim kolovozom uglavnom
dobrog i srednjeg stanja. Dio Opštine u primorskom akvatoriju od Veriga do Veriga povezan je u
najvećem dijelu magistralnim i regionalnim putnim pravcima. Stanovnici opštine Kotor se sve više
okreću razvoju turizma i djelatnostima vezanim za njega, što u krajnjoj instanci može da dovede do
poboljšanja jednog segmenta kvaliteta života, podizanja nivoa životnog standarda. Meñutim,
imajući u vidu savremeno shvatanje kvaliteta života i činjenicu da je uslovljen i kvalitetom životne
sredine i kvalitetom radne sredine, odnosno u svakom smislu kvalitetne turističke ponude,
segment upravljanja otpadom je od egzistencijalno – razvojnog značaja.
3.2. KONCEPT CJELOVITOG SISTEMA UPRAVLJANJA OTPADOM
Već se nekoliko decenija pokušava osmisliti sistem upravljanja otpadom kojim će se spriječiti ne
samo ugrožavanje okoline nego i samog čovjeka tj. njegovog zdravlja. Rast otpada je uzrokovan
porastom životnog standarda i potrošačkih navika, velikim industrijskim rastom koji sa sobom nosi i
11
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
povećanu proizvodnju otpada uključujući i opasan otpad. Nastojanja da se količina otpada za
odlaganje smanji te da se isti zbrine na ekološki prihvatljiv način pokrenuta su još sedamdesetih
godina prošlog stoljeća kada su u EU donese i prve konkretne zakonske odredbe.
U zadnjih tridesetak godina osmišljeno je i više tehničko-tehnološki postupaka za obradu različitih
vrsta otpada koji su sastavni djelovi sistema upravljanja otpadom na nivou pojedinih gradova
odnosno regija. Koncept ''Cjeloviti sistem upravljanja otpadom'' pri tome podrazumijeva provoñenje
cijelog niza mjera koje se odnose na praćenje i postupanje s otpadom od mjesta nastanka pa do
mjesta konačnog zbrinjavanja. Mjere se odnose na prihvat, reciklažu, obradu i zbrinjavanje, i
moraju se voditi kriterijima zaštite okoline, ekonomskim načelima i društvenom prihvatljivošću.
3.2.1 Osnovne postavke cjelovitog sistema upravljanja otpadom
Cjeloviti sistemi upravljanja otpadom imaju osnovi cilj, a to je ostvariti pozitivno djelovanje na
okolinu, kako se generisanjem otpada nebi narušio postojeći ekološki bilans i ravnoteža.
Navedeno se može postići samo odgovornim i razumnim postupanjem s proizvedenim otpadom
čime se jedino može jamčiti društveni razvitak u skladu s prirodom, što je terminološki definisano
pojmom održivog razvoja. U tom smislu osnovne postavke cjelovitog sistema upravljanja otpadom
polaze od načela potpunog uvida u tok otpada od mjesta nastanaka pa do mjesta konačne obrade
i zbrinjavanja. Izmeñu ove početne i krajnje tačke postoji cijeli niz mjera koje su u postupku
provoñenja hijerarhijski podreñena jedna drugoj. U skladu novodonesene zakonske regulative,
cjeloviti sistemi upravljanja otpadom definišu zbirne radnje u okviru tehničkih i organizacionih
normi koje u skladu sa tehničkim i ekonomskim polazištima uključuju sledeće hijerarhijske
postavke:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Izbjegavanje nastanka otpada,
Smanjenje količina i vrsta otpada,
Ponovna upotreba otpada za istu namjenu uz obradu,
Ponovna upotreba bez obrade,
Reciklaža otpada, iskorištavanje uz obradu,
Obrada otpada,
Odlaganje otpada.
Navedene postavke definišu cjelovitu opšte prihvaćenu univerzalnu koncepciju za postupanje s
svim vrstama otpada. Koncept je u potpunosti implementiran na nivou tehničkih propisa i Strategija
upravljanja otpadom te se u Crnoj Gori postojeći sistem upravljanja „prikupi i odloži“ prilagoñava
navedenom konceptu. Sistem objedinjuje upotrebu velikog broja specifičnih mjera i metoda koje su
vezane uz prethodno navedene aktivnosti od izbjegavanja i smanjenja količina otpada, separatnog
prikupljanja otpada, upotrebe i reciklaže tako prikupljenog otpada, prevoza i privremenog
skladištenja otpada, obrade i konačnog zbrinjavanja.
3.2.2 Osnovni elementi cjelovitog sistema upravljanja otpadom
Svaka mjera ''cjelovitog sistema upravljanja'' ima specifičnu ulogu u planiranom sistemu
upravljanja otpadom. Za provoñenje prethodno navedenih postavki i mjera koje čine teoretsku
osnovu cjelovitog sistema upravljanja otpadom potrebno je u praksi definisati elemente za njegovo
provoñenje. Jednostavna šema s glavnim elementima cjelovitog sistema upravljanja otpadom
može se prikazati na sledeći način:
12
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
NASTANAK OTPADA
IZDVAJANJE
REC. DVORIŠTA
POSTUPANJE SA
OTPADOM
IZDVAJANJE
EKOLOŠKA OSTRVA
ODLAGANJE
PRIVREMENO
SKLADIŠTENJE
SKUPLJANJE
PRIJEVOZ
OBRADA
(RECIKLAŽA, MBO, TERMIČKA)
ODLAGANJE
Šema br. 1: Integralni (cjeloviti) sistem upravljanja otpadom
a) Nastanak otpada
Otpad nastaje gotovo u svim djelatnostima. Kada je u pitanju komunalni otpad, nastanak se većim
dijelom veže uz domaćinstva, a manjim dijelom na industrijske djelatnosti koje ipak po svojstvima
proizvode otpad različit od komunalnog;
b) Postupanje s otpadom
Podrazumijeva one aktivnosti manipulacije s otpadom kojima se isti odlaže u za to predviñene
kante i kontejnere. Navedeno uključuje i aktivnosti odvojeno prikupljenog dijela otpada putem
posebnih posuda (zelena ostrva) ili u za to predviñenim mjestima (reciklažna dvorišta);
c) Privremeno odlaganje tj. skladištenje
Obavlja se na unaprijed odreñenim mjestima u sklopu adekvatnih posuda ili pretovarnih stanica;
d) Sakupljanje privremeno skladištenog otpada
Uključuje radnje njegovog prekrcaja i/ili pretovara ;
e) Prevoz privremeno skladištenog otpada
Podrazumijeva radnje prevoz i pretovar otpada u veća/manja vozila do mjesta obrade odnosno
konačnog zbrinjavanja;
f) Obrada otpada
Podrazumijeva aktivnosti tretiranja otpada bilo u sklopu pogona za reciklažu ili u kompostnim
odnosno termičkim jedinicama.
13
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
g) Odlaganje
Odlaganje je konačno zbrinjavanje u okviru ureñenog odlagališnog prostora. Cjeloviti sistem
upravljanja komunalnim otpadom ne mora se razumljivo ograničiti samo na upravljanje
komunalnim otpadom već se u isti sistem prema potrebi mogu uključiti i drugi proizvodni tokovi
otpada sa svojstvima sličnim komunalnom otpadu. Meñutim komunalni otpad predstavlja praktično
jedini tok koji se u većim količinama pojavljuje svakodnevno, dok se iz industrijskih aktivnosti isti
pojavljuje uglavnom šaržno. Upravljanje komunalnim otpadom počinje na mjestu njegovog
nastanaka. Naime u ovoj početnoj tački cjelovitog sistema upravljanja se postavljaju zahtjevi za
smanjenje nastanka otpada koji uveliko zavise od ponašanja pojedinca i društva u cjelini.
U cjelovitom sistemu upravljanja otpadom definisane su kategorije i vrste otpada. Svaka kategorija
i vrsta otpada ima zaseban tok obrade i zbrinjavanja. Mnoge korisne komponente otpada mogu se
izdvojiti i separatno prikupljati u za to predviñenim mjestima. Odvojeno prikupljanje otpada
predstavlja polazište savremenog upravljanja i njime se omogućava očuvanje prirodnih resursa
(manje sirovina), štednja energije, izbjegava se nastajanje otpada i na taj način potencijalno
zagañenje okoline. U cjelovitom sistemu upravljanja otpadom, dvije su glavne odrednice
odvojenog prikupljanja i to: izdvajanje iskoristivih komponenti kao sekundarnih sirovina i izdvajanje
problematičnih materija s ciljem njihove detoksikacije i recikliranja.
Odvajanje otpada na mjestu nastanka, bilo da se radi o korisnim ili problematičnim materijama,
podrazumijeva njihovo odlaganje i privremeno skladištenje u posebnim prihvatnim jedinicama.
Miješani komunalni otpad se odlaže u za to pripremljene posude i kontejnere koji su rasporeñeni u
svakoj ulici, ispred kuće, odnosno domaćinstava. Iskoristive ili problematične komponente takoñe
se odlažu u posude, ali u sklopu posebno opremljenih prostora kao što su reciklažna dvorišta ili
zelena ostrva. Ovi prostori su opremljeni posebnim prihvatnim spremnicima koji su količinski
postavljeni obzirom na broj gravitirajućih stanovnika, odnosno domaćinstava. Odloženi otpad u
spremnicima, prikuplja se putem odgovarajućih kamiona tj. pogodnog voznog parka koji mora biti
prilagoñen sistemu prikupljanja.
Sakupljanje podrazumijeva jednostavne operacije punjenja voznog parka otpadom, koji se odvozi
na privremeno skladištenje prema transfer stanici ili direktno na obradu odnosno zbrinjavanje.
Obrada prikupljenog komunalnog otpada podrazumijeva postupke mehaničke obrade, mehaničkobiološke obrade, fizičko hemijske obrade, biološke obrade i različitih oblika termičke obrade. Iz
karaktera pojedinih tehnologija za obradu otpada, vidljivo je da iste podrazumijevaju iskorištenje
korisnih svojstava u materijalne i energetske svrhe, smanjenje zapremine otpada i uklanjanje
njihove eventualne toksičnosti.
3.2.3 Osnovni koncept cjelovitog sistema upravljanja otpadom na teritoriji Opštine Kotor
Postojeći, poznati oblici obrade komunalnog otpada predstavljaju prvi korak u realizaciji tzv.
bezdeponijskog koncepta. Meñutim, do realizacije istog, odlagališni prostori predstavljaju krajnju
tačku cjelovitog sistema upravljanja otpadom koja prihvataju neiskoristive ostatke za konačno
zbrinjavanje. Tehnički je i ekonomski logično da se uz odlagališta grade i sistemi obrade
miješanog otpada i sistemi obrade reciklibilnih materijala. U jednoj takvoj varijanti, sistem cjelovitog
upravljanja otpadom predviñen je i za prostor Kotorske opštine. Kada je u pitanju Kotor, osnovni
koncept cjelovitog sistema upravljanja otpadom Kotora čine redom elementi opisani u tački 3.2.1.
kako slijedi: izbjegavanje i smanjivanje količina otpada, odvojeno skupljanje otpada (primarna
reciklaža), skupljanje i prevoz otpada, skladištenje otpada, obrada otpada i odlaganje otpada.
Navedeni princip djelovanja sastava s procesnim tokovima je prikazan na donjoj šemi :
14
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Šema br. 2: Integralni sistem upravljanja u Opštini Kotor
3.3 VRSTE, KOLIČINE I MJESTO NASTANKA OTPADA
Otpad je u smislu Zakona o upravljanju otpadom („Sl. list RCG“, br. 80/05) i prema Direktivi
75/442/EEC (dopunjena sa 2006/12/EC), svaka materija ili predmet koje je vlasnik odbacio ili je
dužan da odbaci.
Klasifikacijom otpada vrši se podjela po grupama, podgrupama i vrstama, a sve u skladu sa
porijeklom otpada. Klasifikacija otpada vrši se na osnovu kataloga koji utvrñuje organ državne
uprave nadležan za poslove zaštite životne sredine.
Karakterizacija otpada je postupak ispitivanja kojim se utvrñuju fizičke, hemiske i biološke osobine
otpada. Na osnovu izvršene karakterizacije otpad se označava u skladu sa Zakonom i Direktivama
EU.
Vlasnik otpada dužan je da vrši karakterizaciju za sve vrste otpada osim za otpad iz domaćinstva.
Vlasnik otpada snosi troškove preventivnih mjera i mjera upravljanja otpadom, troškove sanacionih
mjera zbog zagañivanja i šteta nanijetih životnoj sredini. Vlasnik otpada dužan je da upravlja
otpadom u skladu sa Zakonom i zahtjevima zaštite životne sredine. Dužan je da izvrši obradu
otpada ili da otpad odloži u skladu sa planovima upravljanja otpadom i principima zaštite životne
sredine.
Otpad predstavlja velikog zagañivača zemljišta, vode i vazduha. Podjeljen je u nekoliko vrsta:
•
•
•
•
•
•
•
•
Komunalni otpad
Industrijski otpad
Medicinski otpad
Opasni otpad
Otpadne baterije i akumulatori
Otpadne gume (vozila i gumeno-tehnički materijal)
Ambalažni materijali
Otpadna elektronska i električna oprema (e – otpad)
15
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
•
•
•
•
•
•
Mulj izdvojen iz fekalnih otpadnih voda
Otpadna ulja
Vozila van upotrebe
Grañevinski otpad od rušenja
Zemlja i šut iz otkopa
Poljoprivredni, šumarsko-drveni otpad
Komunalni otpad: je otpad iz domaćinstava, otpad iz proizvodne ili uslužne djelatnosti, ako je po
svojstvima sličan otpadu iz domaćinstava. U komunalni otpad spada i otpad dobijen u privrednim
organizacijama, koji nije nastao u procesu proizvodnje.
Podaci o količinama i sastavu komunalnog otpada
Jedan od najvažnijih instrumenata za planiranje održive i dugoročne implementacije sistema
upravljanja čvrstim otpadom je dobra baza podataka o trenutnoj situaciji u oblasti proizvodnje
otpada i njen kvalitet. Količina proizvedenog otpada znatno se razlikuje od količine sakupljenog,
tretiranog i deponovanog otpada. Podaci o količinama se prikazuju u različitim mjernim jedinicama
(t/dan; m3/dan i sl.).
S obzirom da su od 12. 07. 2004. do 31. 12. 2007. godine opštine Kotor, Budva i Tivat,
odlagale otpad na regionalnoj sanitarnoj deponiji ''Lovanja'', za taj period imamo precizne
podatke o količinama deponovanog otpada.
Saglasno prethodnom, godišnje sakupljene količine otpada na regionalnoj sanitarnoj deponiji
''Lovanja'', za taj period prikazana je u tabeli koja slijedi:
OPŠTINA
KOTOR
TIVAT
BUDVA
UKUPNO
KOL. T
KOL. T
KOL. T
KOL. T
2004
3,391,16
2,497,56
7,651,56
13,540,28
2005
7,327,78
5,057,20
14,653,76
27,038,74
2006
9,126,90
5,656,90
16,299,22
31,083,02
2007
10,430,14
6,700,78
20,410,54
37,541,46
UKUPNO
30,275,90
19,912,44
59,015,08
109,203,50
MJESEC
Tabela br. 3: Sakupljene količine otpada
16
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Količine deponovanog otpada po opštinam a za 2004/05/06/07. godinu
25,000.00
20,000.00
KOTOR
15,000.00
TIVAT
10,000.00
BUDVA
5,000.00
0.00
2004
2005
2006
2007
Slika br. 1. grafički prikaz rasta količina otpada za period 2004 – 2007 godina
Učešće opština u ukupnoj količini deponovanog otpada u
2004/05/06/07.godini
Kotor 25%
Budva 57%
Tivat 18%
Slika br. 2. Učešće opština u ukupnoj količini deponovanog otpada za period 2004 – 2007. godine
Udio otpada od turističke djelatnosti razlikuje se zavisno od doba godine i područja na kojem
nastaje i u dirketnoj je vezi sa brojem noćenja. Ovaj otpad se uglavnom generiše u jednom
razdoblju godine.
Varijacije mjesečnih količina otpada i vrlo izraženo povećanje količina otpada u ljetnjim mjesecima
prikazano je na slici 3 (kao primjer je uzeta 2004-2005.godina)
17
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
KOLICINE DEPONOVANOG OTPADA
DEPONOVANA KOLICINA (t)
5,000.00
4,500.00
4,000.00
3,500.00
3,000.00
2,500.00
2,000.00
1,500.00
1,000.00
500.00
0.00
Jul-04
Aug-04
Sep-04
Oct-04
Nov-04 Dec-04
Jan-05
Feb-05
Mar-05
Apr-05
MJESEC
May-05
Jun-05
Jul-05
Aug-05 Sep-05
Oct-05
Nov-05 Dec-05
KOLICINE DEPONOVANOG
OTPADA
Slika br. 3. Varijacije mjesečnih količina deponovanog otpada
U 2008. godini (nakon zatvaranja deponije ‘’Lovanja’’) sakupljeno je oko 11.500 tone otpada.
Naravno ukupno proizvedene kolčine otpada su veće jer se procijenjuje da je sakupljanjem
otpada od strane komunalnih preduzeća obuhvaćeno oko 90% stanovništva koje živi u
gradskim naseljima, dok se otpad koji se stvara u selima i manjim naseljima odlaže na
''nelegalnim deponijama'' ili uništava spaljivanjem. Tako se procjenjuje da je nivo usluge
sakupljanja u Opštini Kotor oko 80%.
Ostale vrste otpada sa prostora opštine Kotor predstavljaju značajnu količinu materijala koji se
odlaže na gradskom odlagalištu, a čine ga grañevinski otpad, e-otpad (uglavnom kućni aparati),
namještaj, zeleni otpad i dr. Prema procjenama iz JKP „Kotor" ove vrste otpada čine 20 % ukupno
odloženog materijala
Procjena prikupljene količine ostalog otpada koji slijedi odnosi se na 2008. godinu:
Kabasti otpad – gruba procjena: 17 m³/dan.
Zeleni otpad – gruba procjena: 11 m³/dan.
Šut, zemlja – gruba procjena: 150 m3/dan.
Auto gume – gruba procjena: 0,15 m3/dan
Za ostale vrste otpada nemamo podatke o količinama.
Sastav komunalnog otpada
Podaci o fizičkom sastavu otpada su važni za procjenu i utvrñivanje sljedećih aktivnosti:
- izbor i korišćenje odgovarajuće opreme za skladištenje, sakupljanje, transport, tretman i
odlaganje otpada;
- procjenu izvodljivosti smanjenja otpada – ponovne upotrebe na mjestu nastanka, recikliranja i
obnove energije;
- projektovanje transfer (pretovarnih) stanica, postrojenja za tretman otpada – postrojenja za
reciklažu, deponija i objekata na deponijama.
Generalno, komunalni otpad se sastoji od sljedećih glavnih frakcija:
- organski otpad (ostaci hrane, otpad iz dvorišta, trava, lišće, odsječene grane, drveće);
18
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
- papir i karton (novine, knjige, časopisi, komercijalna štampa, kancelarijski papir, papir za
pakovanje, papir za čišćenje, valoviti papir);
- plastika (ambalažni materijal, kutije, boce, plastične kese, folije i drugi proizvodi od plastike);
- staklo (boce, tegle, ambalaža za pića, ravno staklo);
- metal (limene kante, limenke, aluminijum, gvožñe i drugi metali);
- tekstil i koža;
- ostalo (prljavština, pepeo, ulično smeće, prašina, neidentifikovani materijali).
Saglasno naprijed navedenom, pretpostavljeni sastav komunalnog otpada u Opštini Kotor
(formiran na osnovu podataka dobijenih iz prakse i iskustava zemalja u okruženju), izgleda:
Papir
karton
20
i Staklo
15
Metal
Plastika
5
Tekstil
15
5
Organski
Ostali
30
10
Ukupno
100
Tabela br. 4 : Sastav komunalnog otpada u Opštini Kotor
Ostali
10%
Papir i karton
20%
Staklo
15%
Organski
30%
Tekstil
5%
Plastika
15%
Metal
5%
Slika br. 4. Procentualno učešće pojedinih vrsta komunalnog otpada.
Poznato je da turistička privreda proizvodi disproporcionalno više otpada od ambalažnog
materijala (limenke, boce za vodu i pića, kartonske kutije, staklene boce, plastična pakovanja).
•
•
•
•
•
Industrijski otpad: industrijska preduzeća koja u svojoj proizvodnji ili pratećim proizvodnim
procesima stvaraju otpad koji nije komunalni niti inertni.
Medicinski otpad: zdravstvene ustanove koje pružaju zdravstvene usluge, naučne i
stručne organizacije koje se bave naučnim i stručnim istraživanjima iz oblasti medicine,
farmaceutske industrije, apoteke.
Opasni otpad:
- opasni otpad iz domaćinstva (odbačena električna/elektronska oprema kao TV, PC,
frižideri, bojleri, ketridži, toneri, tuš baterije, filmovi, alkalna i kiselinska sredstva za
čišćenje, pesticidi i dr.).
- opasni industrijski otpad: glavni proizvoñači opasnog industrijskog otpada su mala i
srednja preduzeća, luka, prehrambena industrija, benzinske pumpe, auto-servisi,
perionice kola, fotografske radnje, kozmetički saloni, hemijske čistione i sl.
Otpadni baterije i akumulatori: domaćinstva, preduzeća, ustanove.
Otpadne gume (od vozila i gumeno-tehnički materijali): domaćinstva, preduzeća,
ustanove, autoservisi, vulkanizeri i druga javna i privatna preduzeća koji se bave
19
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
•
•
•
•
•
•
•
•
transportom.
Ambalažni materijali: domaćinstva, ustanove, preduzeća, naučne i stručne
organizacije, ugostiteljstvo.
E – otpad: domaćinstva, preduzeća, ustanove, ugostiteljstvo, škole, naučne institucije,
fakulteti dr.
Mulj izdvojen iz fekalnih otpadnih voda: JP ''Vodovod i kanalizacija''.
Otpadna ulja: autoservisi, industrija, ustanove, domaćinstva.
Vozila van upotrebe: domaćinstva, ustanove, preduzeća.
Grañevinski otpad od rušenja: Grañevinska preduzeća koja pripremaju prostore za
izgradnju objekata. Ako se na tome prostoru nalaze stari objekti koje treba ukloniti.
Zemlja i šljunak iz otkopa: Grañevinska preduzeća.
Poljoprivredni otpad i šumsko-drveni otpad: poljoprivrednici, domaćinstva, pijace,
stolarske radionice.
3.4. LOKACIJE POSTOJEĆIH POSTROJENJA I OBJEKATA ZA OBRADU I ODLAGANJE
OTPADA
Pod kapacitetima za upravljanje otpadom se podrazumjevaju:
- prostori u lokalnim jedinicama za postavljanje specijalnih kontejnera (zelena ili reciklažna
ostrva); ima samo djelimično
- oprema za selektivno prikupljanje otpada; ima
- specijalni kontejneri i specijalna vozila za prikupljanje i transport otpada;ima
- lokacija za servisnu radionicu; ima u Kavču
- lokacije za reciklažna dvorišta; nema
- lokacije za meñuopštinske regionalne sanitarne deponije; nema
- lokacija za pretovarne (transfer stanice) i reciklažni centar; ima, ali treba definisati vlasništvo
- lokacija za centar za kompostiranje; nema
- oprema za sanaciju odlagališta; ima ali zastarjela
- prostori za privremeno odlaganje pojedinih vrsta otpada; nema odgovarajući
Postojeći kapaciteti za postupanje s otpadom na području Opštine Kotor koji se u daljnjim tačkama
detaljnije analiziraju principijelno se temelje na:
a) postojećim kapacitetima za prihvat komunalnog i sličnog otpada od strane grañanstva i
industrije,
b) tehničkim kapacitetima i mogućnostima Javnog komunalnog preduzeća “Kotor” koje se bavi
prikupljanjem, odvozom i zbrinjavanjem otpada,
c) kapacitetima za obradu prikupljenog komunalnog otpada,
d) kapacitetima za izdvojeno prikupljanje (primarnu i sekundarnu reciklažu) iskoristivih dijelova
komunalnog otpada,
e)kapacitetima za trajno zbrinjavanje neiskoristivih dijelova otpada.
Urbanističkim planom Opština nije definisala i osigurala korišćenje niti jedne od ovih lokacija, što
onemogućava kvalitetan rad Javnog Komunalnog Preduzeća, a što se odražava na ukupnu
čistoću grada.
20
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
3.4.1. Lokacije neureñenih – nekontrolisanih odlagališta otpada
Član 81. Zakona o upravljanju otpadom obavezuje jedinice lokalne samouprave da naprave popis
nekontrolisanih odlagališta. U opštini Kotor, do početka rada privremene sanitarne deponije
Lovanja, otpad se odlagao na odlagalištu Sinjarevo koje treba sanirati.
Sinjarevo
Prije izgradnje privremene sanitarne deponije Lovanja, Sinjarevo je bilo odlagalište otpada iz
Kotora, Budve i Tivta. Nakon početka korišćenja Lovanje, primjetno je da nekontrolisano odlaganje
otpada od strane grañana na ovoj lokaciji nikad nije prestalo. Na odlagalište je deponovan otpad
svih kategorija uključujući sanitarni ali i opasni otpad iz brodogradilišta poput grita od pjeskarenja.
Radi toga je neophodno provesti vrlo ozbiljnu sanaciju ovog lokaliteta.
Otpad se odlagao bez ikakvog prethodnog tretmana, dnevnog pokrivanja i kontrole. Po zvaničnom
zatvaranju odlagališta, nije izvršena sanacija prema propisima, odlagalište je djelimično pokriveno
tankim slojem zemlje što nije dovoljno da bi se eliminisali negativni uticaji na okolinu, kako onu
neposrednu tako i širu. Posebno su opasne otpadne vode koje su očite na površini u kišnim
razdobljima, a izvjesno su prisutne i u podzemnim tokovima. Zbog izostanka adekvatne sanacije
na Sinjarevu se i dalje odlažu odreñene količine različitog otpada, a služi i kao sabirni centar za
neke vrste reciklažnog otpada ( metal, papir...) koje sakupljaju zajednice RAE populacije koji su
izgradili (nelegalno) i stambene objekte na rubu odlagališta.
Nekontrolisana odlagališta
Na zemljištu uglavnom pored lokalnih i nekategorisanih puteva čiji su vlasnici opština Kotor i
država Crna Gora, često se deponuje otpad i stvaraju divlja odlagališta čije uklanjanje iziskuje
dodatni finansijiski angažman za opštinu i Javno Komunalno preduzeće.
Lokacije gdje se nalaze nekontrolisana odlagališta:
-Uz Regionalni put Kotor – Njeguši
-Oko Tvrñave na Goraždu
-Stara deponija Javnog komunalnog preduzeća Kotor čija je sanacija u toku
-Uz Lokalni put u Privrednoj zoni od "Kipsa" ka "Daido – metalu"
-Uz Magistralni put Lipci – Knež Laz
-Uz Stari put Risan – Nikšić
Gomila otpada koji se nekontrolisano odlažu duž puta se povremeno pokrivaju zemljom iz
grañevinskih iskopa ili grañevinskim šutom što je jednako neestetski kao i otpad koji se pokriva.
Najčešća vrsta otpada koji se odlaže na ovim lokacijama je kabasti otpad i grañevinski otpad
(zamjenjena stolarija, namještaj, stari kućanski aparati...).
3.5. VRSTE OTPADA I NAČIN NJIHOVOG SELEKTIVNOG SKUPLJANJA
Zakon o upravljanju otpadom obavezuje da se otpad sakuplja na selektivan način. Posmatrajući
ovu obavezu, Javno komunalno preduzeće “Kotor” uvidjelo je svoju šansu, da kroz pokretanje pilot
projekta organizovanog sakupljanja sekundarnih sirovina, izgradnjom reciklažne stanice i
zapošljavanjem novih radnika, objedini sve pomenute aspekte, te ostvari ekološku i ekonomsku
prednost. Riječ je o projektu značajnom ne samo za Javno komunalno preduzeće, već i za
Kotorsku opštinu u cjelini, jer je sada Javno komunalno preduzeće “Kotor” tehnički potpuno
opremljeno za proces reciklaže komunalnog otpada.
21
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Projekat sa nazivom ''Organizovano sakupljanje i primarna selekcija sekundarnih sirovina sa
reciklažnom stanicom na području opštine Kotor'' je realizovan u saradnji sa Misijom USAID-a za
Crnu Goru, uz podršku i pomoć Opštine Kotor, a njegova ukupna vrijednost je oko 400.000 €.
U realizaciji projekta USAID je učestvovao sa 158.500 € za sprovoñenje i nadzor grañevinskih
radova.
Javno Komunalno preduzeće, kao krajnji korisnik investiralo je u ovaj projekat 190.000 €, čime je
obezbijeñena nabavka 50 kontejnera za papir, 50 kontejnera za staklo, kao i 50 kontejnera za PET
ambalažu i limenke. Takoñe, nabavljena je drobilica za staklo, zatim trgalica odnosno šreder za
tvrdu plastiku, metal i drvenu ambalažu, horizontalna presa za PET i aluminijumske limenke, te tri
transportne trake sa usisnim koševima.
Opština Kotor uložila je 50.000 €, čime je obezbijeñena izgradnja bokseva za kontejnere, te
izgrañena i opremljena nova trafo-stanica.
Takoñe je u 2008. godini (nakon zatvaranja deponije ‘’Lovanja’’) pokrenuto reciklažno postrojenje
na Lovanji (vlasništvo DOO “Lovanja”). Prikupljeni komunalni otpad se odvozi na
reciklažnu/transfer stanicu gdje se vrši redukcija otpada putem izdvajanja sekundarnih sirovina, a
zatim konačno zbrinjava na deponiji “Livade” u Podgorici.
Izgradnjom savremene meñuopštinske sanitarne deponije zaustaviće se neodgovarajuće
odlaganje čvrstog komunalnog otpada, što će spriječiti dalju devastaciju prostora. Nekontrolisano
odlaganje svih vrsta otpada ne samo čvrstog komunalnog otpada, (medicinski i opasan otpad)
govori o ozbiljnim opasnostima zagañivanja životne sredine i direktnog uticaja na zdravlje ljudi i
drugih živih bića, a posebno na turističke aktivnosti ovog dijela Crne Gore, koja je prepoznata kao
jedna od najvažnijih ekonomskih aktivnosti ovog područja.
Zabranjeno je miješanje različitih vrsta opasnog otpada i miješanje opasnog i neopasnog otpada.
3.5.1. Upravljanje Komunalnim otpadom
Poslove sakupljanja, transporta i odlaganja komunalnog otpada sa teritorije opštine Kotor
obavlja Javno komunalno preduzeće ''Kotor“ - Kotor.
U užem gradskom području opštine Kotor, uz morski pojas i prigradskim mjesnim zajednicama
pokrivenost područja uslugama sakupljanja i odvoza komunalnog otpada je skoro stoprocentna.
Na seoskom području sakupljanje i odvoz komunalnog otpada je najčešće riješeno postavljanjem
kontejnera duž značajnijih saobraćajnica.
Komunalni otpad sa prostora opštine Kotor sakuplja se u gradskom području i u prigradskim
naseljima jednom dnevno, a za Stari grad, djelove Dobrote i Škaljara – dva puta dnevno. Dinamika
odvoza za vrijeme trajanja turističke sezone se povećava za još jednu turu po potrebi. Svi
proizvoñači otpada nijesu obuhvaćeni komunalnim uslugama.
Usluga prikupljanja obavlja se iz domaćinstava i poslovnih prostora na području Opštine Kotor.
Navedena usluga se odnosi na 780 firmi-pravnih osoba, i na 6.920 stambenih prostora. Javno
komunalno preduzeće koje obavlja usluge prikupljanja otpada, takoñe prema utvrñenom
rasporedu isto odvozi na krajnje zbrinjavanje. Za odvoz prikupljenog otpada postoje kapaciteti i
vozni park koji je prilagoñen situaciji prikupljanja otpada, putem kontejnera i kanti. Potrebni
kapacitet prevoza se uglavnom ostvaruje preko kamiona smećara i autopodizača. Tu su još i
autočistilice (vacuum čistilice), specijalno vozilo za pranje kontejnera i autoperilica, autocisterna i
slično .
Pregled putnih pravaca –zona koje održava JKP Kotor
ZONA 1.
ZONA 2.
Magistralni put -Tunel - Lastva Grbaljska – Industrijska zona – Dub – Bigova –
Gorovići – Prokos; Dužina puta u jednom pravcu 30 km; 68 kontejnera od 1,1m3
Šumsko gazdinstvo – Stoliv; Dužina puta u jednom pravcu 12,50 km; 92 kontejnera
od1,1m3 i 7 malih kanti od 80l
22
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
ZONA 3.
Sv.Vrača – Kavalin – Kamp – Otvoreni bazen; Dužina reona u jednom pravcu 11km;
72 kontejnera od 1,1m3
ZONA 4.
Kamelija – Perast – Risan – Kostanjica; Dužina ovog reona u jednom pravcu je 35 km;
186 kontejnera 1,1m3 i 42 male kante od 80l
ZONA 5.
Zavod za psihijatriju – Dom studenata – Škola Savo Ilić - Parking – Cvjećara – Panto
market – Autobuska stanica – Direkcija – Rakite – Novo naselje – Gornji Škaljari;
Dužina ovog reona u jednom pravcu je 12 km; 76 kontejnera 1.1m3
ZONA 6. (veliki kontejneri)
Škola Risan – kontejner 5m3
Bolnica Risan –kontejner 7m3
Vujović Dobrota – kontejenr 7m3
Dom Zdravlja - kontejner 5m3
Mečerov brijeg – kontejner 7m3
Vrtić – kontejner 7m3
Benovo – kontejner 7m3
Expo - kontejner 5m3
Autoremont - kontejner 5m3
Podbor – Živković – kontejner 7m3
Pržice – kontejner 7m3
Nalježići – kontejner 7m3
Jugopetrol Zona – kontejner 7m3
''Enmon'' Industrijska zona – kontejner 7m3
Krimovica – kontejner 7m3
Troica – kontejner 7m3
Kontejneri (broj i zapremina)
-
kontejneri od 1.1m3 :
kontejneri za separatno odlaganje otpada:
kontejneri (kištre) od 5 m3:
kontejneri (kištre) od 7 m3:
410 kom;
150 kom
5 kom;
5 kom;
Odlaganje otpada
Nakon zatvaranja sanitarne deponije ''Lovanja'' JKP “Kotor” se našlo u vrlo teškoj situaciji jer se
otpad morao odvoziti i odlagati najprije na Cetinje, a kasnije u Podgoricu na sanitarnu deponiju
“Livade”. Uz pomoć Opštine JKP “Kotor” je nabavilo pretovarnu stanicu i kamion za prevoz abrol
kontejnera, što će učiniti da se smanje negativni uticaji nastale situacije (troškovi prevoza i
pojačano “raubovanje” opreme). Potrebno je što hitnije da se nadležne opštinske službe pozabave
23
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
rješavanjem ovog problema jer je deponija (ili neki drugi način konačnog zbrinjavanja otpada)
kamen temeljac integralnog sistema upravljanja otpadom.
Red.br. Vrsta vozila
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
8.
9.
10.
11.
13.
14.
15.
MarkaVozila God.Proiz. Namjena
Kupljenje smeća iz
Mercedes
Specijalno- za smeće
kontejnera 1,1m3 i kanti
1986
(potisna ploča)
22/22
(kapacitet 18m³)
Kupljenje smeća iz
Specijalno- za smeće
FAP 19/21
1996
kontejnera 1,1m3 i kanti
(rotopres)
(kapacitet 16m³)
Kupljenje smeća iz
Specijalno- za smeće
kontejnera 1,1m3 i kanti
TAM 190 T
1987
(potisna ploča)
(kapacitet 9m³)
Specijalno- za smeće
Kupljenje smeća iz
FAP 19/21
1990
(potisna ploča)
kontejnera 1,1m3 i kanti
(kapacitet 9m³)
Kupljenje smeća iz
Specijalno- za smeće
Renault 220
2005
kontejnera 1,1m3 i kanti
(potisna ploča) (2 kom)
Midlum
(kapacitet 13m³)
Kupljenje smeća iz
Renault 180
Specijalno- za smeće
kontejnera 1,1m3 i kanti
2005
Midlum
(potisna ploča)
(kapacitet 9m³)
Specijalno- za smeće
Kupljenje smeća iz
Iveco-Atrik
2008.
(potisna ploča)
kontejnera 1,1m3 i kanti
(kapacitet 9m³)
Zalivanje zelenih
Cisterna
FAP 16/16
1981
površina, pranje ulica, ...
Cisterna za pranje
Renault 320
2005
Pranje kontejnera
kontejnera
Midlum
Prevoz raznog materijala
Teretno-kiper/grajfer
Man
zapremine do 7m3
Prevoz raznog materijala
Teretno-kiper
Man
zapremine do 7m3
Prevoz granja i zelenog
Teretno-putar
TAM
1985
otpada
(kapaciteta 3m³)
Kupljenje smeća iz
Specijalno- za smeće- Renault220/
2005
specijalnih kontejnera
Miler
auto podizač
zapremina 5m3 i 7m3
Razni iskopi,
Kombinovana
JCB
2007
utovar,saniranje divljih
grañevinska mašina
deponija...
Za potrebe održavanje
Servisno vozilo sa
javnih zelenih površinaorezivanje stabala, kao i
hidrauličnom
Mercedes
za potrebe servisa
platformom
mehanizacije
Tabela br. 5. Vozila kojim JKP ''Kotor '' sakuplja i odvozi otpad
Ukupno 16 vozila. Broj radnika angažovanih na prikupljanju otpada :~50 radnika
24
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Plan postavljanja kontejnera
Sastavni dio lokalnog sistema upravljanja otpadom je plan postavljanja kontejnera .
Plan ( projekat ) sadrži:
- Arhitektonsko rješenje na nivou izvedenog projekta za ureñenje kontejnerskih mjesta;
- Grafički prikaz svake lokacije posebno za postavljanje kontejnera za komunalni otpad;
Lokacija se prikazuje na geodetskoj podlozi u mjerilu 1:1000 i za svaku lokaciju je definisan broj
kontejnera, njihova namjna prema vrsti komunalnog otpada (staklo, limena ambalaža, ostali kućni
otpad), naziv i broj lokacije.
Da bi se ukupna teritorija opštine opremila potrebnim brojem različitih kontejnera prema planu
postavljanja i obezbjedila zamjena polomljenih, potrebno je nabaviti dodatne količine kontejnera.
3.5.2. Upravljanje Medicinskim i Farmaceutskim otpadom
Na području opštine Kotor identifikovani su sljedeći proizvoñači medicinskog otpada:
• JZU Dom Zdravlja – Kotor
• JZU Opšta bolnica – Kotor (152 kreveta)
• Zavod za psihijatriju – Kotor (241 krevet)
• Bolnica Risan (178 kreveta)
• privatne ambulante i ordinacije
• privatne stomatološke ordinacije
• laboratorije
Ne postoje precizni podaci o količini i vrsti medicinskog otpada koji se proizvede u opštini.
Medicinski otpad nakon adekvatnog tretmana (obrade) se može prihvatati i deponovati u sanitarne
kade na deponiji u skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom i Direktivom o otpadu, ukoliko je ta
vrsta medicinskog otpada dovedena do nivoa komunalnog otpada.
Proizvoñači medicinskog otpada dužni su, u skladu sa članom 22 Zakona o upravljanju otpadom,
da izrade plan upravljanja otpadom, ako na godišnjem nivou proizvode više od 200 kg opasnog
otpada .
Glavni proizvoñači farmaceutskog otpada na području opštine su:
• JZU Dom Zdravlja – Kotor, JZU Opšta bolnica – Kotor, Zavod za psihijatriju – Kotor, Bolnica
Risan, privatne bolnice, ambulante i ordinacije
• apoteke u privatnom i državnom vlasništvu,
• laboratorije.
Farmaceutski otpad se mora sakupljati u posebnoj ambalaži i skladišti u odgovarajućem skladištu.
Apoteke moraju u svojim prostorima za izdavanje ljekova držati ambalažu za farmaceutski otpad u
koju korisnici mogu odložiti farmaceutski otpad koji nastaje u domaćinstvu.
Postupci zbrinjavanja farmaceutskog otpada:
•
inkapsuliranje (zatvaranje u plastične ili metalne posude uz dodavanje inertnog materijala).
Farmaceutski otpad se ne smije odlagati na deponijama za komunalni otpad.
Organ državne uprave nadležan za poslove zdravstva, propisaće uslove odlaganja i način
upravljanja medicinskim otpadom.
Na nivou opštine, saglasno principu „zagañivač plaća”, treba insistirati na osposobljavanju
postojeće ili nabavci nove peći za spaljivanje medicinskog otpada u JZU Opšta bolnica – Kotor
kao i nabavci drugih potrebnih ureñaja za tretman te vrste otpada. U istoj peći bi se, uz moguću
25
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
nadoknadu, uništavao medicinski otpad i iz ostalih izvora njegovog nastanka na teritoriji opštine
(privatne ordinacije, kozmetički saloni i sl.). Medicinski otpad čije uništavanje prema propisu nije
dozvoljeno u peći, biće odlagano u skladu sa navedenim propisom.
3.5.3. Upravljanje otpadnim akumulatorima i baterijama
Otpadni akumulatori i baterije čine opasan otpad, koji nastaje u domaćinstvima, ustanovama,
servisima i sl. Ova vrsta otpada je opasna iz razloga jer su kod njega prisutni elementi kao što su
živa, kadmijum, olovo, bakar, selen, litijum, berilijum, bor i dr.
Zbog svoje specifičnosti ovu vrstu otpada moguće je odlagati na posebno odreñenim mjestima, uz
mogućnost prethodnog tretmana.
Opština Kotor je dužna da u skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom riješi na odgovarajući
način sakupljanje i tretman baterija i akumulatora. Ovo je neophodno iz razloga što u opštini
postoji značajna količina ovog otpada, kao posljedica povećanog broja vozila.
Otpadni akumulatori sadrže opasne materije kao što su olovo (Pb) i sumporna kiselina (H2SO4).
Zbog ovih opasnih materija moraju se preduzeti odgovarajući koraci da se spriječi nekontrolisano
odlaganje ove vrste otpada zbog velike opasnosti od zagañenja životne sredine.
Upravljanje opasnim otpadom kao što su baterije i akumulatori treba da ima za cilj sljedeće:
- da spriječi zagañivanje životne sredine usled neadekvatnog tretmana, promovišući
upravljanje koje nije štetno za životnu sredinu,
- da zaštiti zdravlje ljudi,
- da sagleda postojeće tehničke i ekonomske mogućnosti Opštine Kotor.
Radi ostvarivanja ovih ciljeva Opština je dužna da definiše prostor za odlaganje ove vrste otpada i
način njegovog sakupljanja. Kada ova vrsta dospije na tako odreñenu lokaciju tehnološkim
procesom neophodno je tačno definisati proces rastavljanja i daljeg tretmana (npr. neutralizacija
kiseline iz akumulatora). Pravilnom selekcijom korisnih komponenti moguće je doći do značajne
količine ovih materijala koje mogu dati značajne ekonomske efekte.
Svi registrovani servisi na teritoriji opštine, moraju se obavezati da imaju kontejnere za sakupljanje
akumulatora, a takoñe u gradu potrebno je postaviti 3 lokacije na koje bi grañani mogli odlagati
akumulatore van upotrebe.
Svi auto-servisi dužni su, u skladu sa članom 22 Zakona o upravljanju otpadom, da izrade plan
upravljanja otpadom, ako na godišnjem nivou proizvode više od 200 kg opasnog otpada.
3.5.4. Upravljanje otpadom od električnih i elektronskih proizvoda
Električni i elektronski (EE) otpad čine:
otpadna električna i elektronska oprema koja uključuje sklopove i sastavne dijelove koji
nastaju u privredi (industriji, preduzetništvu i slično);
- otpadna električna i elektronska oprema nastala u domaćinstvima ili proizvodnim i
uslužnim djelatnostima, kad je po vrsti i količini slična EE otpadu iz domaćinstava
Odlaganje EE otpada je potrebno vršiti u skladu sa Zakonskom regulativom uz maksimalno
moguće mjere zaštite životne sredine. Dalji tretman ovog otpada na lokaciji njegovog odlaganja,
zavisi od vrste otpada, pa je u ovom cilju potrebno uraditi odgovarajući tehnološki projekat, u
okviru kojeg bi se definisala i oprema neophodna za sprovoñenje tehnološkog procesa obrade
ovog otpada sa konačnim ciljem ekonomske valorizacije nad ovim materijalom.
Način postupanja sa ovom vrstom otpada biće propisan posebnim propisom nadležnog
ministarstva, koji je u pripremi. Prema državnom planu Crne Gore treba uspostaviti sistem
sakupljanja ovih vrsta otpada. Lokalne zajednice će biti dio ovog ukupnog sistema. Do momenta
-
26
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
odvoza, kako je definisano državnim planom, električni i elektronski otpad će se odlagati na
izvojenom mjestu u okviru reciklažnog dvorišta.
Sakupljnje: Ovu vrstu otpada grañani će sami dovoziti u reciklažno dvorište.
Svi proizvoñači električnog i elektronskog otpada dužni su, u skladu sa članom 22 Zakona o
upravljanju otpadom, da izrade plan upravljanja otpadom, ako na godišnjem nivou proizvode više
od 200 kg opasnog otpada.
3.5.5. Upravljanje otpadnim gumama
Otpadne gume su gume putničkih automobila, autobusa, teretnih automobila, radnih mašina,
radnih vozila i traktora, kao i drugi slični proizvodi koje vlasnik zbog oštećenja, istrošenosti, isteka
roka trajanja ili drugih razloga ne upotrebljava, pa ih zbog toga mora odbaciti. Otpadne gume su
neopasan otpad.
Povećan broj automobila u Kotorskoj opštini poslednjih godina je uticao na povećanje broja
otpadnih automobilskih guma, meñutim ne raspolaže se podacima o godišnjim količinama otpada
koji se stvara na ovaj način.
Polazeći od toga da se automobilske gume, ne smiju deponovati u sanitarnim kadama, već na
posebno, za te namjene, ureñenim platoima, potrebno je uraditi studiju o količinama otpada od
istrošenih guma koji se stvara u Crnoj Gori, a samim tim i u opštini Kotor.
Način preuzimanja starih guma od auto servisa i grañana, organizovaće ovlašćeno preduzeće
kome Opština povjeri obavljanje ovih poslova.
Nakon preuzimanja starih guma iste treba odlagati na predviñenu lokaciju. Odlaganje mora biti u
skladu sa zakonom i propisima uz preduzimanje svih neophodnih mjera kada je u pitanju zaštita
životne sredine.
Savremeni postupci upravljanja gumama definišu upotrebu otpadnih guma:
• kao pogonsko gorivo u cementarama,
• reciklažu kod proizvoñača automobila,
• proizvodnja granulata,
• protektiranje.
Sakupljanje i odvoz otpadnih guma će biti povjereno privrednom društvu ili preduzetniku koji je u
obavezi obezbjediti lokaciju na vlastitom zemljištu na kojoj će se gume odlagati do transporta
konačnom korisniku.
Krajnje dugoročno rješenje je ureñenje/organizacija regionalnih odlagališta ovog otpada. (Državni
plan str.42.).
3.5.6 Upravljanje otpadnim uljima
Otpadna ulja mogu poticati od ulja za podmazivanje koja se koriste u industriji i od jestivih ulja.
Potrošnja i jednih i drugih ulja je u porastu, a nakon upotrebe ta ulja postaju otpadna ulja.
Ne raspolaže se podacima o količini ulja koja se stavljaju u promet, pa nije moguće procijeniti ni
količine otpadnih ulja.
Upravljanje otpadnim uljima treba da obezbijedi:
•
•
•
da se sakupljanje i odlaganje otpadnog ulja u okviru auto servisa odlaže u odgovarajuće
posude i odlaže na odgovarajuće mjesto unutar auto servisa,
da se obezbijedi preuzimanje otpadnih ulja iz auto servisa od strane ovlašćenog preduzeća,
da ovlašćeno preduzeće izvrši transport otpadnog ulja sa lokacije preuzimanja do lokacije
skladištenja,
27
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
•
•
da se ukoliko je to moguće obezbijedi odgovarajući tehnološki tretman otpadnog ulja uz
mogućnost njegove dalje upotrebe,
da se prilikom sakupljanja i njegovog tretmana preduzmu odgovarajuće mjere kontrole da bi
se izbjegla mogućnost njegovog nekontrolisanog odlaganja sa ciljem zaštite zemljišta,
površinskih i podzemnih voda.
Savremeni postupci upravljanja otpadnim uljima:
•
•
•
•
regeneracija,
rekondicioniranje,
rerafinacija,
spaljivanje i suspaljivanje.
Auto-servisi, hoteli, restorani i drugi proizvoñači dužni su, u skladu sa članom 22 Zakona o
upravljanju otpadom, da izrade plan upravljanja otpadom, ako na godišnjem nivou proizvode više
od 200 kg otpadnih ulja. Svi servisi treba da imaju knjigu ulja, potpisanu od dobavljača.
Postupanje sa ovom vrstom otpada i sve drugo vezano za njegovo zbrinavanje biće regulisane
posebnim propisom nadležnog organa državne uprave.
Do uspostavljanja sistema sakupljanja na nivou države, opština će u reciklažnom dvorištu postaviti
specijalne kontejnere - tankove u koje će otpadno ulje biti odlagano.
O nastaloj i prikupljenoj količini vodiće se i precizne evidencije.
3.5.7. Upravljanje poljoprivrednim i zelenim otpadom
Na prostoru opštine Kotor uglavnom JKP “Kotor“ održava i ureñuje zelene površi i gazduje
pijacama te u tom smislu organizovano sakuplja zeleni otpad sa javnih površina i ostatke sa
pijačnih prostora.
Količina zelenog otpada koja se sakupi na tržnicama i pijacama ne može se tačno utvrditi.
Takoñe, značajna količina ovog otpada se proizvodi u poljoprivrednim domaćinstvima, sa kojom se
uglavnom ne postupa na adekvatan način, spaljuje se, što je suprotno standardima o smanjenju
količina CO2 u vazduhu.
Poljoprivredni i zeleni otpad se na bazi savremenih tehnoloških postupaka može upotrijebiti za:
- kompostiranje,
- proizvodnju biogasa i električne energije.
Treba razmotri mogućnost, da se u okviru sanitarne deponije izgradi kompostirnica za proizvodnju
kvalitetnog komposta, koji bi se dobio od ostatka obrezivanja drveća, organskog i zelenog otpada
sa tržnica i pijaca i poljoprivrednog zemljišta, a koristio se kao kvalitetno ñubrivo u poljoprivrednoj
proizvodnji.
3.5.8. Boje i lakovi
Sakupljanje ovog otpada će biti javno ponuñeno i povjereno privrednom društvu ili preduzetniku uz
uslov da se obezbijedi prstor na vlastitom zemljištu, a poštujući odredbe urbanističkih planova i
drugih opštinskih odluka (odluka o komunalnom redu, odluka o privremenim objektima kao i drugi
sanitarni i ekološki propisi i ograničenja koja iz njih proističu...).
Druga je mogućnost organizovanje odlaganja ove vrste otpada u okviru reciklažnog dvorišta.
28
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
3.5.9. Upravljanje vozilima van upotrebe
Na osnovu povećanja broja vozila, kao i znatnog broja vozila koji ne zadovoljavaju EKO normu u
vezi štetnosti izduvnih gasova, u narednom periodu treba očekivati povećan broj vozila van
upotrebe.
Takoñe treba imati na umu i investiranje u opremu i bezbjedne prostore za privremeno skladištenje
opasnih materijala iz vozila van upotrebe.
Da bi se zaštitila životna sredina od vozila van upotrebe potrebno je:
•
•
Formirati centar za uklanjanje opasnih materijala iz vozila van upotrebe.
Predlažemo da se u cijenu vozila obavezno uračuna reciklaža i lagerovanje vozila van
upotrebe (donijeti odluku, pravilnik ili drugi odgovarajući propis). Ovo predloženo je shodno
Zakonu o upravljanju otpadom – proizvoñač plaća, a to znači da je uvoznik vozila
proizvoñač i mora riješiti pitanje njegovog zbrinjavanja.
Prije dalje obrade vozila van upotrebe (presovanje ili usitnjavanje) moraju se ukloniti:
- katalitički konverteri,
- stakla,
- gume,
- veliki djelovi od plastičnih materijala (branici, instrument table, posude za tečnosti itd.),
- metalne djelove koji sadrže bakar, aluminijum i druge metale.
Obrañivači vozila van upotrebe dužni su da finansiraju i sami vrše zbrinjavanje i reciklažu vozila
van upotrebe bez zagañivanja životne sredine.
Organizovano prikupljanje olupina (vozila koja su van upotrebe) ne postoji. Prikupljanje uglavnom
organizuje lokalna uprava preko inspekcijskog nadzora, tako što se vozila koja se više ne mogu
koristiti sakupljaju preko manjih dilera starog gvožña. Ti dileri prikupljaju većinu vozila koja su van
upotrebe, otklanjaju preostali vrijedan materijal i prevoze staro gvožñe do željezare. Gvožñe,
akumulatori, aluminijske i bakarne žice imaju pozitivnu ekonomsku vrijednost pa se recikliraju.
Ostali materijal uključujući opasni otpad, kao što su ulja, kiseline iz akumulatora odlažu se na
nekontrolisan način i mogu da dovedu do zagañenja.
Otpadna vozila kao i drugi željezni otpad, kao sirovinu koristi željezara Nikšić. Preporuka iz
državnog plana je da se ova vrsta otpada sakuplja na regionalnom nivou. Planira se da se ova
vrsta otpada odlaže na deponiju koja će biti pored transfer stanice zajednička za opštine Kotor i
Tivat. Na ovom odlagalištu vrši će se demontaža vozila i razdvajanje na djelove koji se mogu
reciklirati (plastika, metal, gume, tekstil, ulja) i djelove kojima treba posvetiti posebnu pažnju u
smislu daljeg postupanja sa njima – opasni otpad.
Preostali djelovi će se odvoziti krajnjem korisniku. Transport će se obavljati periodično pozivanje
vozila Željezare ili na drugi način.
3.5.10. Upravljanja grañevinskim otpadom, šutem i materijalom iz otkopa
Grañevinski otpad obuhvata veliki broj različitih otpadnih materija, koje nastaju tokom grañevinskih
radova. Svaka grañevinska aktivnost vezana je za proizvodnju veće ili manje količine različitih
vrsta otpada. Ako se na mjestu nastanka izmiješaju različite vrste otpada nastaje smeće, koje
redovno uzrokuje povećane troškove zbrinjavanja i zagañuje životnu sredinu. S druge strane
pravilno sakupljeni i odvojeni otpad može se ponovo iskoristiti ili odložiti po znatno nižim cijenama.
Svaki proizvoñač (grañevinske firme) koji stvori više od 40 t/god grañevinskog otpada, dužan je da
uradi Plan upravljanja otpadom za period od pet godina i dostavi ga Sekretarijatu za ureñenje
29
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
prostora, komunalno-stambene poslove i zaštitu životne sredine na saglasnost za privremeno ili
stalno odlaganje, razvrstavanje i ponovnu upotrebu sa nadzorom transporta materijala u oba
smjera.
U narednom periodu potrebno je da Opština lokalnim planskim dokumentima odredi lokaciju za
odlaganje ove vrste otpada.
3.5.11. Upravljanje šumsko-drvenim otpadom
JKP „Kotor“ - Kotor, tj. RJ „Zelenilo“ na teritoriji opštine obavlja poslove održavanja, orezivanja I
transport drvenih masa do mjesta odlaganja.
Nema preciznih podataka o količini ukupnog šumsko-drvenog otpada koji se proizvede u opštini.
Šumsko-drveni otpad se može prema savremenim procesima upotrijebiti za:
- proizvodnju namještaja parkovskog mobilijara,
- kompostiranje,
- proizvodnju biogasa i električne energije,
- zagrijavanje prostorija.
Preduzeće kome Opština povjeri sakupljanje ovog otpada treba, u toku naredne godine, planirati
nabavku opreme za orezivanje, sakupljanje, transport, deponovanje i kompostiranje šumsko
drvenog otpada.
3.5.12. Upravljanje azbestnim otpadom
Azbestni otpad pripada grupaciji opasnog otpada i to kao sirovi azbest i materijal ili predmet koji
sadrži azbest i azbestna vlakna, azbestna prašina nastala emisijom azbesta u vazduh kod obrade
azbesta, materijala i proizvoda koji sadrže azbest koje vlasnik odbacuje, namjerava ili mora
odbaciti. Proizvodi koji sadrže azbest do 90 % su osjetljiviji i lakše se oštećuju. Tu spadaju obloge
bojlera i cijevi. Kod proizvoda koji imaju manji sadržaj azbesta, od 10-15 % (azbestni cementni
krovovi), azbest je zacementiran i teško dolazi do zagañenja, osim ako se mehanički ne oštete ovi
materijali.
U toku izrade Plana upravljanja otpadom nije se došlo do podataka o količini veoma opasnog
azbestnog materijala.
Upravljanje azbestnim otpadom obuhvata djelatnosti skupljanja, transporta, privremenog
skladištenja, i zbrinjavanja odnosno obrade ili odlaganja azbestnog otpada.
Prije transporta azbestni otpad se mora obraditi postupcima očvršćivanja ili uništavanja azbestnih
vlakana kako bi se spriječilo oslobañanje ovih vlakana u okolinu.
Privremeno skladištenje azbestnog otpada mora se obaviti na način da se u najvećoj mogućoj
mjeri spriječi zagañenje životne sredine ispuštanjem azbestnih vlakana i/ili azbestne prašine.
3.5.13. Upravljanje muljem iz fekalnih voda
U procesima prečišćavanja fekalnih otpadnih voda u opštini Kotor predviñena su postrojenja za
tretman otpadnih voda.
Mulj iz otpadnih voda se može, u skladu sa savremenim postupcima upotrijebiti za:
- proizvodnju biogasa i električne energije,
30
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
- kompostiranje,
- poboljšanje strukture zemljišta.
3.6. DJELATNOSTI KOJE SE ODVIJAJU U OKVIRU RECIKLAŽNIH DVORIŠTA I TRANSFER
STANICA U CILJU PRIVREMENOG SKLADIŠTENJA OTPADA
Zakon o upravljanju otpadom obavezuje da se otpad sakuplja na selektivan način u posebne
posude - kontejnere. Kontejneri za različite vrste otpada i to: komunalni otpad, papir, plastiku,
metal, staklo, akumulatore, elektronske ureñaje, kabaste materijale, gume i dr.
Sistem odvojenog prikupljanja otpada može se organizovati na različite načine:
•
•
•
reciklažna dvorišta, gdje grañani dopremaju otpad, posebno kabasti otpad, otpad
preostao od grañenja, baštenski otpad, namještaj i slično;
zelena ostrva ili sabirne tačke, gdje se primarno izdvajanje komponenti iz otpada
(izdvajanje na mjestu nastanka) vrši postavljanjem zasebnih kontejnera za papir, staklo,
limenke, plastiku i sl. na lokacijama kojima se služi više stambenih jedinica;
posuda za selektivno prikupljanje, postavljenih uz kontejner za sakupljanje komunalnog
otpada.
3.6.1. Reciklažna dvorišta i djelatnosti u okviru reciklažnih dvorišta
Reciklažno dvorište je posebno nadgledani prostor i mjesto specijalno opremljeno za odvojeno
prikupljanje materijala koji se ponovo mogu koristiti, kao i mjesto za problematične opasne
otpadne materijale iz domaćinstva.
U reciklažnom dvorištu se odvojeno odlažu sve vrste otpada koji nastaju u domaćinstvu, a po
sadržaju ne pripadaju komunalnom neopasnom otpadu.
Reciklažno dvorište treba posmatrati kao polaznu tačku savremenog upravljanja otpadom.
Reciklažna dvorišta, kao mjesta namijenjena razvrstavanju i privremenom skladištenju posebnih
vrsta otpada, imaju značajnu ulogu u ukupnom sistemu upravljanja otpadom, jer služe kao spona
kojom opština ostvaruje vezu izmeñu grañana, ovlašćenih skupljača i ovlašćenih obrañivača
otpada. Reciklažna dvorišta treba da budu mjesta na kojima grañani mogu na jednostavan i
prihvatljiv način dobiti informacije o upravljanju otpadom, posebno u pogledu mogućnosti
smanjivanja količina i štetnog dejstva vlastitog otpada, kao i u pogledu načina boljeg
iskorišćavanja raznih vrsta otpada. Stanovništvo treba da se obavještava o radu reciklažnih
dvorišta (radno vrijeme, vrste otpada i dr.) u sredstvima javnog informisanja.
Prilikom izbora mikrolokacije, naročito je važno da reciklažno dvorište bude smješteno tako da
grañani mogu što jednostavnije doći do njega. Okvirno se može računati da gravitaciono područje
reciklažnog dvorišta obuhvata od 5 000 do 50 000 stanovnika. Niža je vrijednost ekvivalentna za
manje naseljena područja.
Lokacije za postavljanje reciklažnih dvorišta, kojima se osigurava provoñenje mjera za odvojeno
prikupljanje otpada, treba da, lokalnim planskim dokumentima, obezbijedi Opština Kotor.
Reciklažna dvorišta su u vlasništvu Opštine ili u vlasništvu preduzeća koje je lokalna samouprava
ovlastila da, u njeno ime, upravlja reciklažnim dvorištima i preuzimaju odvojeno sakupljeni otpad.
Ovako prikupljen otpad može se direktno predavati ovlašćenim skupljačima ili obrañivačima ili
prevoziti na lokaciju gdje postoji mogućnost njegove dalje prerade ili skladištenja do predaje
ovlašćenim preduzećima.
31
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Reciklažna dvorišta moraju imati dozvolu nadležnog organa lokalne uprave za obavljanje
djelatnosti upravljanja neopasnim otpadom i nadležnog organa državne uprave za poslove zaštite
životne sredine za upravljanje opasnim otpadom.
U okviru reciklažnih dvorišta je moguće organizovati sakupljanje kabastog otpada, jer se na taj
način postiže značajno poboljšanje kvaliteta usluga i smanjivanje troškova: grañani mogu tokom
cijele godine, svim radnim danima, uključujući subotu, besplatno i na za okolinu bezbjedan način
odložiti kabasti otpad;
•
•
•
•
povećavaju se prikupljene količine otpada po reciklažnim dvorištima i time smanjuje
prosječna cijena;
izbjegava se razbacivanje kabastog otpada po javnim gradskim površinama;
provodi se kvalitetnije odvojeno prikupljanje kabastog otpada i time efikasnije recikliranje i
prerada (autogume, metali, rashladni ureñaji, elektro otpad, itd.);
omogućava se ravnomjernije i efikasnije sortiranje te priprema za dalju obradu.
Na području opštine Kotor treba do 2014. godine, urediti minimum 3 (tri) reckilažna dvorišta. Za to
je potrebno u toku naredne godine lokacije za reciklažna dvorišta definisati lokalnim planskim
dokumentima i uraditi tehničku dokumentaciju o postavljanju reciklažnih dvorišta kojima će se
tačno definisati broj kontejnera i njihova namjena.
U narednom planskom periodu treba postaviti još dvorišta, tako da na svakih 7.000 stanovnika
bude jedno reciklažno dvorište.
3.6.2. Razdvajanje i reciklaža
U zavisnosti od veličine reciklažnog dvorišta, finansijske moći i prostora namijenjenog za
reciklažno dvorište, grañani bez ikakve nadoknade mogu odložiti u kontejnere za to namijenjene:
- karton i papir
- staklenu ambalažu (obojenu i providnu)
-ravno staklo (od polomljenih prozora, vrata i dr.)
- aluminijumske limenke
- PE gajbe (nosiljke za pivo, vino, sokove i dr.)
- PET ambalažni materijal
- pjenasti polistiren (stiropor, stirodur, okipor i dr.)
- automobilske gume (osobna vozila) bez felgi,
- kabasti plastični materijal
- kabasti drveni materijal
- bijelu tehniku (frižideri, zamrzivači, električni šporeti i dr.)
- elektro opremu (video i audio tehnika, kompjuteri)
- mobilni telefoni
- otpadni kablovi
- aluminijumske blokove motora automobila
- zeleni otpad
U reciklažnim dvorištima nije dozvoljeno primanje i odlaganje inertnog i industrijskog otpada. U
reciklažnom dvorištu na posebnom platou u posebne vidno označene kontejnere mogu se odlagati
baterije do 0,5 kg , akumulatori, uljni filteri. U reciklažnom dvorištu na posebno ureñenom prostoru
mogu se postavljati i strogo kontrolisati posude za prikupljanje opasnog otpada, a to su razne vrste
otpada kao što su razne vrste ulja i antifrizi.
Takoñe se na posebnim mjestima u reciklažnom dvorištu postavljaju kontejneri za ljekove koji
nijesu za upotrebu i opasan otpad (boje i lakovi, razreñivači i hemikalije).
32
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Zašto je bitno da se na nivou opštine Kotor uvede reciklaža komunalnog otpada:
1. Smanjuje se količina komunalnog otpada koji će se deponovati.
2. Izvršiće se valorizacija sekundarnih sirovina (papir, karton, metal, plastika) i drugih sirovina
koji će se pojaviti u procesu reciklaže.
3. Reciklirane sirovine iz komunalnog otpada se mogu koristiti za sopstvene potrebe, veoma
se lako mogu prodati na tržištu.
4. Čuvaju se sopstveni resursi.
5. Štedi se energija.
6. Otvaraju se nova radna mjesta.
7. Štiti se životna sredina.
3.6.3. Zelena i ekološka ostrva
Zeleno ostrvo je posebno definisani prostor u gradu, koji je ograñen i ima „soške“ i definisani broj
posuda, kontejnera manje zapremine za odlaganje 3-5 vrsta otpadnih materijala, papira, kartona,
limenki. Zelena ostrva treba da budu pod nadzorom preduzeća za sakupljanje otpada. Posude se
moraju čistiti i prazniti jedan do dva puta dnevno, a nekada i više puta što će se utvrditi od strane
organizacije koja je zadužena za održavanje zelenih ostrva.
Bilo bi veoma preporučljivo da se pored kontejnera postave posude sa cvijećem da uljepšaju
prostor. Prostor zelenog ostrva se ne može ograñivati žičanim ogradama.
Broj zelenih ostrva će se definisati nakon detaljne analize i studije o broju zelenih ostrva na
prostoru opštine, a preporučljivo je da jedno zeleno ostrvo bude na 1.000 do 2.000 stanovnika.
Ekološko ostrvo je definisani prostor na kojem fizička lica mogu nesmetano, ali u skladu sa
pravilima odložiti materijale koji su definisani za odlaganje u posebne posude i to:
- papir i karton,
- staklene ambalaže uključujući i lomljenu staklenu ambalažu,
- plastične ambalažne materijale PET, PE i drobljene plastične materijale,
- metalnu alu-ambalažu, ostali ambalažni materijal.
Ekološka ostrva se moraju planirati i propisima urediti od strane Opštine Kotor, naročito zbog
činjenice da ih treba postaviti na više mjesta gradu i to oko važnih trgovinskih centara turističkih
kompleksa, zdravstvenih ustanova (domova zdravlja), škola, fakulteta, dječjih vrtića. Po
mogućnosti postaviti ekološko ostrvo na svakih 3.000 stanovnika. Ekološka ostrva treba postaviti
tako da je grañanima veoma jednostavno da pristupe posudama za odlaganje. Posude za
odlaganje moraju biti označene bojama i opisom vrste materijala za odlaganje. Pražnjenje posuda
i odvoženje materijala do reciklažnog centra treba da vrši JKP „Kotor“ - Kotor ili neka druga
organizacija koju odredi lokalna uprava, a koja ima licencu za obavljanje poslova.
U naseljima van grada koja imaju više od 1.000 stanovnika obavezno postaviti minimum 5
kontejnera za ekološka ostrva. Za odlaganje opasnih otpadaka potrebno je na području grada
definisati broj ekoloških ostrva za opasni otpad i to na svakih 3.000 stanovnika jedno ekološko
ostrvo za opasni otpad.
Na području opštine Kotor treba uraditi minimum 2 (dva) ekološka ostva za opasni otpad.
3.6.4. Pretovarne (transfer) stanice za lokalno stanovništvo
Pretovarna stanica je postrojenje u kojem se komunalni otpad, sakupljen u sakupljačkoj mreži,
istovara iz vozila za sakupljanje otpada, pregleda uz eventualno izdvajanje kabastog otpada,
kratko zadržava, utovara u veća vozila i transportuje na dalji tretman (recikliranje ili deponovanje).
33
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Transport otpada vozilom većeg kapaciteta znatno smanjuje troškove transporta. U pojedinim
slučajevima, na lokaciji pretovarne stanice mogu biti smješteni i posebni objekti s pripadajućom
opremom za prethodnu obradu otpada, kao i privremena skladišta za prihvat posebnih vrsta
otpada sakupljenih u reciklažnim dvorištima. Pretovarne stanice imaju značajnu ulogu u ukupnom
sistemu upravljanja otpadom jer služe kao veza izmeñu sakupljačke mreže jedinica lokalne
samouprave i meñuopštinskog preduzeća za upravljanje regionalnom deponijom. Pored
komunalnog otpada proizvedenog u domaćinstvima, pretovarne stanice mogu prihvatiti i otpad
nastao u industriji koji je sličan komunalnom, zeleni otpad, opasni kućni otpad (sredstva za
čišćenje, pesticidi, ulja, antifriz, boje, lakovi itd.), kao i odvojeno sakupljeni otpad koji se može
reciklirati (grañevinski otpad, ambalažni otpad i sl.).
Smatramo da je gradnja transfer stanica u opštini Kotor neophodna zbog uštede goriva, radne
snage, većeg broja naselja, a u ljetnjem periodu zbog većih gužvi, a sve u cilju što niže cijene
komunalnih usluga.
3.7 EKONOMSKO FINANSIJSKA ANALIZA POSLOVANJA JKP – KOTOR
(SA CIJENAMA I POKRIĆEM TROŠKOVA)
Analiza poslovanja navedenog preduzeća počiva na finansijskim izvještajima urañenim u skladu
sa Meñunarodnim računovodstvenim standardima, a prvenstveno se odnosi na komentar osnovnih
promjena na fiksnoj imovini, kapitalu, obrtnom podbilansu-likvidnosti preduzeća, zaduženosti, te
prihodima i rashodima.
BILANS STANJA
Ukupna aktiva
stalna imovina
obrtna imovina
Ukupna pasiva
kapital i rezerve
dugoročne obaveze
kratkoročne obaveze
2007.god.
2.985.442
2.093.977
891.465
2.985.442
1.403.211
1.074.849
507.382
2008.god.
3.317.229
2.331.709
985.520
3.317.229
1.548.245
1.342.466
426.518
U protekloj godini izvršena su značajna ulaganja i to u grañevinske objekte i opremu čime je
značajno poboljšan kvalitet i struktura opreme i objekata.
STRUKTURA KAPITALA
učešće sopstvenog kapitala u ukupnom
učešće pozajmljenog kapitala u ukupnom
koeficijent zaduženosti
LIKVIDNOST
1.Obrtna sredstva
2.Kratkoročne obaveze
3.Neto obr. Imov.(1-2)
2007.godina
47%
53%
1,13
2007.godina
891.465
507.382
384.083
2008.godina
46,67%
53,33%
1,14
2008.godina
985.520
426.518
559.002
Evidentno je da navedeno preduzeće postiže željenu likvidnost na način što svojim nivoom obrtnih
sredstava pokriva formirane kratkoročne obaveze.
Uporednom analizom konstatuje se sledeće:
-Ukupna imovina i njeni izvori bilježe povećanje
-Povećanje imovine se uglavnom odnosi na povećanje fiksne imovine
-Povećanjem imovine povećavaju se i njeni izvori, odnosno kapital
34
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
-Likvidnost preduzeća mjerena odnosom obrtne imovine i kratkoročnih obaveza izražena
koeficijentom je iznad 1., što znači da je predmetno preduzeće u stanju da svojom obrtnom
imovinom odgovori kratkoročnim obavezama
ZADUŽENOST
Kreditno naprezanje (dob.+men.ob/kupci)
Zavisnost od dobavljača (dob.+men.ob./uk.ob.)
2007.godina
0,80
0,21
2008.godina
0.53
0,14
Obaveze po kreditima JKP ''Kotor'' u planskom periodu *
Godina
2010
2011
2012
2013
2014
Iznos (€)
285.000
310.000
305.000
182.000
100.000
* Vrijednosti su orijentacione
Kreditno naprezanje preduzeća, mjereno odnosom obaveza prema dobavljačima i potraživanja od
kupaca, je povoljno što znači da sa nivoom potraživanja preduzeće premašuje obaveze prema
dobavljačima i istim obavezama može odgovoriti u roku.
ANALIZA FINANSIJSKE USPJEŠNOSTI
Prihodi
Rashodi
Profit
Porez
Neto profit
Stopa dobiti
Ekonomičnost
2007.godina
2.548.138
2.405.700
142.438
9.808
132.630
5,20%
105,92%
2008.godina
3.288.509
3.121.504
167.005
21.971
145.034
4,41%
105,35%
Finansijska uspješnost preduzeća mjeri se odnosom prihoda kao najopštijeg vrednosnog
pokazatelja i rashoda kao iskaza izdataka nastalih pri njihovom stvaranju.
-Predmetno preduzeće je u 2007. i 2008. godini ostvarilo pozitivne finansijske rezultate.
-Stopa neto dobiti kao odnos neto dobiti poslije oporezivanja i ukupnog prihoda je u 2008.god.
imala blagi pad sa 5,20 na 4,41%.
-Ekonomičnost poslovanja mjerena odnosom ukupnih prihoda i ukupnih rashoda je u obije godine
pozitivna što znači da se nivoom prihoda pokrivaju nastali rashodi
U strukturi prihoda u 2008.god. dominantno učešće imaju :
-prihodi od komunalnih usluga
32,06%
-prihodi od prodaje pijeska
19,00%
-prihodi od dotacije opštine
19,00%
što ukupno čini 70% ukupnih prihoda.
U strukturi rashoda za navedenu godinu, najveću participaciju u ukupnom prihodu su imali:
-troškovi bruto zarada zaposl
30,38%
-troškovi energije,gor. i maz.
11,08%
-ostali troškovi posl.
10,41%
-troškovi transporta
6,05%
-troškovi amortizacije
6,23%
-ispravke i otp. potraž.
6,08%
što ukupno čini 70,28% ukupnog prihoda.
Iako prihodi i troškovi u poslovnoj evidenciji nijesu precizno adresirani, ipak se u opštem smislu
mogu izvesti neki zaključci i to kako slijedi:
35
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
-profitne jedinice “Čistoća”, “Kamenolom” i “Kapela” posluju pozitivno
-profitne jedinice “Pijaca” i “Zelenilo” posluju u zoni gubitka
-preduzeće prosječno posluje na ivici rentabiliteta
Cijene i pokriće troškova
Cijena koju će korisnik plaćati za odlaganje otpada sastoji se od sledećih troškova:
Troškovi za rad preduzeća koje pruža usluge
Ova stavka uključuje troškove za:
• Radnu snagu (menadžment i kancelarijski rad, tj. bruto zarade sa pripadajućim zaradama i
ostalim ličnim primanjima)
• Rad i održavanje prostora i prostorija, obuhvatajući i opremu i tehnologiju upravljanja
grañevinama, administrativnog sistema, obradu podataka, itd.
• I druge fiksne i varijabilne troškove
U skladu sa iskustvom privatnih preduzeća iz zemalja u tranziciji operativni troškovi za
kancelarijske radnike nisu doznačeni odvojena tako da bi ih bilo moguće izraziti propocionalno
prema jednoj toni sakupljenog i odloženog otpada.
Sakupljanje otpada
Ova stavka obuhvata odreñene troškove za:
• Radnu snagu zajedno sa obaveznim porezima;
• Troškove kamiona za sakupljanje i pridružene troškove (gorivo, popravka i održavanje,
parkiranje itd.);
• Administraciju rada (predradnik, dispečer usluge, obrada inicijalnih podataka koji se šalju u
glavnu kancelariju);
• Troškove kupovine, održavanja i obnavljanja vozila za sakupljanje i tehnologije sakupljanja
(kontejneri, kontejneri za sakupljanje razdvojenog otpada).
Transport otpada od transfer stanice do deponije
Čini troškove vezane za:
• Razvoj (investiranje) transfer stanica
• Upravljanje transfernim stanicama
• Transportni kamioni
• Transportni kontejneri
• Radna snaga za rad i održavanje transfer stanica i transport do deponije
Odlaganje otpada
Komunalno preduzeće dobija fakturu za izvršenu uslugu deponovanja, ali načelno troškovi
odlaganja otpada se sastoje:
• Troškovi radne snage za rad na deponiji, administrativni rad (zakonodavstvo i ekonomija)
• Izgradnja deponije
• Operativnih troškova održavanja deponije koja radi
• Potrebne mehanizacije i tehnologije (kamioni za kompaktiranje, stanice za degazaciju,
pumpe, itd)
• Rehabilitacije deponije nakon popunjenosti planiranog kapaciteta
• Uspješno obavljene sanacije deponije u okviru obaveznog vremena predviñenog zakonskim
rokom
• Eksploatacije energetskih potencijala deponije.
Uobičajena cijena složenih usluga sakupljanja, transporta i odlaganja opštinskog otpada (za
nesortirani – mješani otpad) je u skladu sa iskustvom iz zemalja u tranziciji: proračun proizilazi iz
36
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
cijene za složene usluge i iz cijene jedne tone odloženog opštinskog otpada. Na primjer, u Češkoj
se usluga plaća kao opštinska taksa sa regulisanim limitiranim rasponom od 500 Čeških kruna po
osobi i godini. Cijenu odreñuje lokalna vlast:
N = N sakupljanje + N transport + N odlaganje
Troškovi sakupljanja i odlaganja otpada
Zemlja
Ukupno za 1t
Odlaganje 1t
Češka
Slovačka
Hrvatska
N
46-67 €
33-47 €
44-59 €
N odlaganje
17-24 €
12-19 €
24-25 €
Sakupljanje, transport,
administracija
N sakup. + N trans.
= razlika
= razlika
= razlika
Ako je procjena 280-300 kg otpada po osobi godišnje, može se izračunati da bi ekonomska cijena
sakupljanja i odlaganja otpada po osobi godišnje bila 13 – 18 eura.
Iz iskustva zemalja u tranziciji može se zaključiti da se prebacivanjem dužnosti na privatne
subjekte i metodom konkurencije slobodnog tržišta ( tendera, izdavanja dozvola za srednjoročna
preduzeća – od 5 do 15 godina) postiže odgovarajuća cijena za usluge koje stanovništvo očekuje.
Potrebno je postaviti pravila transporta i sakupljanja otpada (od transfernih stanica do deponije)
kako bi se usluge privatizovale. Set cijena za sakupljanje i transport komunalnog otpada mora biti
u skladu sa meñunarodnim poslovnim tenderom. Cijena sakupljanja i transporta će proizaći iz
tendera. Preporučuje se stvaranje konkurentske atmosfere pomoću izdavanja dvije ili tri dozvole.
U opštini Kotor postoji opredjeljenje da cijena mora pokriti sve troškove,tako je već prilikom
puštanja u rad sanitarne deponije ''Lovanja'' cijena prilagoñena toj situaciji. Za cijenu deponije od
13 €/toni, cijena koju grañani plaćaju za usluge sakupljanja,odvoza i deponovanja je bila je 0.05
€/m2. Nakon povećanja cijene deponovanja na 17 €/toni povećana je cijena za 20% grañanima i
iznosi 0.06 €/m2. Po zatvaranju deponije ''Lovanja'' i privremenom odlasku na Cetinje (Podgoricu),
zbog povećanih troškova deponovanja 25 €/toni (31€/toni) i transporta cijena je svim kategorijama
povećana za 20 % i iznosila je 0.072 €/m2 za kategoriju grañana. Već nakon povećanja cijene
deponovanja na 37 €/toni od strane deponije „Livade“ bilo je jasno da cijena ne pokriva sve
troškove transporta i deponovanja već je ustupljeni parking služio kao neka vrsta subvencije.
Nakon najnovijeg povećanja cijene deponovanja od 73 € /toni jasno je da se mora izvršiti korekcija
cijena. Ako pretpostavimo da je količina otpada koji ostane nakon reciklaže 11 000 tona, da je
73 €/toni trošak deponije, da je trošak transfer (reciklažne) stanice i transporta do Podgorice
pokriven nekadašnjom cijenom deponije ''Lovanja'', ostaje dodatni trošak deponovanja od približno
800.000€. Kako je Opština budžetom opredjelila 300.000 € zbog povećanih troškova deponovanja,
a dobit od parkinga je približno 200.000 €, ostaje da se 300.000 € nadomjesti povećanjem cijene
od približno 25 %, što znači za grañane cijena oko 0.09 €/m2 (sve ovo uz postojeću efikasnost
naplate).
Zaključne ocjene o poslovanju preduzaća
Preduzeće uspješno posluje od 2003.god.
Neto obrtna imovina preduzeća kao sumarni izraz likvidnosti pokazuje da preduzeće sa tekućim
obrtnim sredstvima pokriva tekuće obaveze.
Dominantni prihodi su od komunalnih usluga, prodaje pijeska i dotacije osnivača.
U troškovima dominantno mjesto zauzimaju zarade, zatim troškovi deponije, troškovi energije,
ostali troškovi poslovanja itd.
Stepen naplate (računat kao odnos naplaćenog prema fakturisanom u tekućoj godini) kreće se na
nivou od 90%, što predstavlja značajno poboljšanje u odnosu na ranije godine.
37
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Izuzetno visok nivo rashoda po osnovu ispravki i otpisa potraživanja u 2008.god (199.891€)
negativno utiče kako na rezultat poslovanja tako i na likvidnost preduzeća.
Analitika prihoda i troškova se ne vodi detaljno po mjestima nastanka, odnosno organizacionim
cjelinama što osim prelivanja prihoda i troškova, onemogućava donošenje odgovarajućih poslovnih
odluka bez navedenih tačnih informacija i podataka o poslovanju svakog organizacionog dijela
preduzeća.
3.8
OCJENA STANJA
Na osnovu pregleda institucionalne organizovanosti Opštine Kotor za upravljanje otpadom, može
se konstatovati sledeće:
• u opštini postoji komunalno preduzeće koje se bavi poslovima sakupljanja, transporta i djelom
deponovanja otpada,
• komunalno preduzeće se ne bave isključivo poslovima upravljanja otpadom, već su u njihovoj
nadležnosti i drugi komunalni i poslovi (groblja, pijace, održavanje zelenih površina, i dr.) i čak
neke komercijalne djelatnosti (proizvodnja pjeska, rasadnik, grañevinska operativa)
• u kvalifikacionoj strukturi zaposlenih u komunalnim preduzećima nema stručnih kadrova posebno
kvalifikovanih za upravljanje otpadom,
• nadzor nad sprovoñenjem opštinskih odluka koje se odnose na komunalne delatnosti, higijenu i
čistoću povjeren je nadležnim opštinskim organima komunalne policije;
• iako postoji sekretarijat zadužen za zaštitu životne sredine na nivou opštine (sekretarijat za
zaštitu prirodne i kulturne baštine ) još uvijek ne postoji opštinska inspekcija za zaštitu životne
sredine. Ni na nivou regiona ne postoji republički inspektor zaštite životne sredine.
Iako veći deo teritorije Opštine Kotor obuhvata ruralno područje, ono je djelimično izostavljeno iz
procesa sakupljanja otpada. Otpad se sakuplja iz gradskih područja i prigradskih naselja. To za
posledicu ima postojanje lokalnih divljih smetlišta u gotovo svim selima, uglavnom smještenih uz
lokalne puteve. Na gradskoj polulegalnoj deponiji za grañevinski i kabasti otpad ne postoji
adekvatna infrastruktura niti mehanizacija za normalno funkcionisanje. Na deponiji se osim
grañevinskog i kabastog odlažu i druge vrste otpada koje često imaju svojstva neinertnih otpadnih
materija. Postupci reciklaže započeti kroz pilot projekat primarne selekcije nisu dali dobre
rezultate, a sekundarna selekcija u transfer-reciklažnoj stanici se uhodava. Druge opcije tretmana
ne postoje.
Uticaj komunalnog otpada na životnu sredinu može se razmatrati sa dva aspekta.
1. Prvi se ispoljava kroz nedovoljnu pokrivenost teritorije Opštine Kotor na kojoj se pruža usluga
odnošenja otpada. Ovo uslovljava formiranje divljih smetlišta na neobuhvaćenim područjima, a
samim tim i stvaranje mogućnosti pojave zaraznih bolesti kod stanovništva i ugrožavanja životne
sredine.
2. Nepravilno odlaganje i neureñene lokacije za odlaganje komunalnog otpada predstavljaju drugi
faktor koji svojim sadržajem može da ugroze životnu sredinu i ispoljavaju se kroz:
a) zagañenje vazduha:
• izdvajanje metana i ugljen dioksida,
• širenje prašine i neprijatnih mirisa,
• u periodima bez vjetra, može doći do povećane koncentracije zagañujućih materija u
vazduhu u okviru i u okolini odlagališta otpada.
b) zagañenje zemljišta, podzemnih i površinskih voda:
• ako prije početka eksploatacije nisu preduzete adekvatne mjere zaštite podtla (zemljišta, a
samim tim i podzemnih i površinskih voda ),
38
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
• ugrožavanje okoline od otpada raznijetog vjetrom.
Uslijed postojeće situacije na teritoriji Opštine Kotor, sa sigurnošću se može tvrditi da, u trenutnim
okolnostima, dolazi do pojave negativnog uticaja na životnu sredinu po svim gore navedenim
aspektima.
Osnovni problemi u oblasti upravljanja otpadom u Opštini Kotor, na osnovu svega navedenog,
mogu se svrstati u tri grupe:
• sakupljanje čvrstog otpada;
• transport čvrstog otpada; i
• tretman otpada - deponovanje.
Na teritoriji Opštine Kotor identifikovani su osnovni problemi koji se odnose na fazu sakupljanja
komunalnog čvrstog otpada, i to:
• velike varijacije u dnevnoj masi, zapremini i sastavu komunalnog otpada posebno u turističkoj
sezoni;
• nedovoljna pokrivenost ruralnih područja;
• nedefinisanost (urbanistička) lokacija za smještaj kontejnera, zelenih i reciklažnih ostrva
• neadekvatan način odlaganja i sakupljanja otpada u Starom gradu
Nezaobilazan segment u modernom sistemu upravljanja otpadom predstavlja transport otpada od
mjesta sakupljanja do mjesta tretmana (prerade ili odlaganja) otpada. U Opštini Kotor su
identifikovani sljedeći problemi u vezi sa transportom otpada:
• nedostatak odgovarajućih modernih vozila za transport otpada za pojedine specifične namjene;
• nerješeno pitanje transporta opasnog otpada iz zdravstvenih ustanova i nekih privrednih
subjekata.
Tretman otpada podrazumeva njegovu reciklažu (preradu), a odlaganje je završna faza u procesu
upravljanja otpadom. U odnosu na tretman otpada u Opštini Kotor, postoje sledeći problemi:
• nije u dovoljnoj mjeri zaživjela reciklaža u cilju komercijalne valorizacije sekundarnih sirovina;
• sakupljanje i sadašnje odlaganje kabastog i grañevinskog otpada vrši se na improvizovan način,
koji nije u skladu sa sistemom integralnog upravljanja otpadom;
• niču divlje deponije i smetlišta koja ne ispunjavaju ni minimalne mjere zaštite, koje odmah treba
sanirati, zatvoriti i rekultivisati;
• nije odreñena lokacija za regionalnu sanitarnu deponiju, a poznato je da je deponija kamen
temeljac cjelovitog sistema upravljanja otpadom.
Stanje u oblasti upravljanja otpadom u Opštini Kotor, na osnovu svega navedenog, može se
ocjeniti kao relativno nezadovoljavajuće. Razloge za to treba tražiti, prije svega, u nerazumjevanju
značaja pravilnog tretmana otpada i nedostatku svijesti o zaštiti životne sredine kod grañana,
odnosno nepostojanju politike upravljanja otpadom od strane lokalnih vlasti (i pored finansijske
podrške osnivača JKP-u).
Zaključno se može konstatovati:
• komunalno preduzeće je, uz podršku osnovača, tehnički opremljeno da može odgovoriti većini
zahtjeva u pogledu upravljanja otpadom u narednom periodu,
• odlaganje je, za sada, glavna opcija upravljanja otpadom, što nije u skladu sa strateškim
ciljevima ovog plana,
39
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
• nedovoljno se poštuje zakonodavstvo i opštinska odluka o održavanju čistoće
• cjena usluge sakupljanja, odvoženja i deponovanja nije/jeste dovoljna za pokrivanje troškova i
kontinuirano obavljanje osnovne djelatnosti
• nema efikasnih instrumenata za podsticanje smanjivanja nastajanja otpada kao prioriteta u
hijerarhiji upravljanja otpadom,
• nekontrolisana (''divlja'') odlagališta degradiraju prirodu, a često kontaminiraju zemljište, vodu i
vazduh,
• nedovoljno je razvijena svijest i znanje stanovništva i zaposlenih o upravljanju otpadom,
• jedinice lokalne samouprave nisu dovoljno zainteresovane za udruživanje na regionalnoj osnovi.
4.
PLAN ZA 2010 – 2014.GODINU
Plan upravljanja otpadom za prostor opštine Kotor definiše upravljanje otpadom u narednom
periodu bazirajući se na:
- prevenciji nastajanja otpada,
- postepenom širenju teritorije sa koje se sakuplja otpad,
- formiranje meduopštinske deponije za Kotor i Tivat i Budvu;
- sanacije postojećih odlagališta (smetlišta),
- uspostavljanju sistema za recikliranje otpada.
Stvoreni otpad treba tretirati na mjestu njegovog stvaranja-nastajanja. Svaka aktivnost mora biti
planirana i sprovedena na način da predstavlja najmanji mogući rizik po životnu sredinu i zdravlje
ljudi.
Sistem za upravljanje otpadom mora biti organizovan na način da bude lako primjenjljiv sa visokim
stepenom bezbjednosti po životnu sredinu.
4.1. PROCJENA BUDUĆIH KOLIČINA KOMUNALNOG OTPADA
Da bi se odredio potreban kapacitet za odlaganje otpada za dugoročnu sanitarnu deponiju i na
osnovu toga da se pruži indikacija veličine lokacije koja će biti potrebna, neophodno je proračunati
količinu otpada koja će se odlagati tokom datog vremenskog trajanja sanitarne deponije.
Najveća količina otpada se stvara u junu, julu, avgustu i septembru mjesecu. Izuzetno povećanje
količine otpada rezultat je velikog broja turista. Očekuje se u narednom periodu da doñe do
povećanja broja stanovnika i turista, a sa time i povećanja količine otpada: prve godine 8%, druge
godine 5%, od 2011-2016 godine 3%, a od 2017-2022 godine 2%.
Autori Studije izvodljivosti smatraju da za proračun treba uzeti proizvodnju 1 kg/stanovnik/dan.
Procjena količine otpada koji će se proizvoditi u opštinama Kotor, Budva i Tivat prikazana je u
donjoj tabeli. Kao polazna osnova uzima se 2008. godina koja je u potpunosti praćena preko
elektronske vage na deponiji ‘’Lovanja’’.
Godina
Procjena povećanja
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
8%
5%
3%
3%
3%
3%
3%
40
Količina Č K O-a
(t)
11,500,00
12,420,00
13,041,00
13,432,23
13,835,20
14,250,25
14,677,76
15,118,09
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
3%
2%
2%
2%
2%
2%
2%
UKUPNO
15,571,64
15,883,07
16,200,73
16,524,74
16,855,24
17,192,34
17,536,19
224,038,49
Tabela br. 6: Procjena količine otpada koji će se proizvoditi u opštini Kotor
4.2. PROGRAM SAKUPLJANJA OTPADA IZ DOMAĆINSTAVA I PROIZVODAČA
OTPADA KOJI NE PODLIJEŽU OBAVEZI DONOŠENJA PLANA
Kućni otpad se mora odvajati od ostalog otpada i na taj način dobiti potpuna jasna slika potrebne
frekvencije sakupljanja otpada koji proizvodi domaćinstvo. Na taj način će se odrediti cijena koju
će domaćinstva plaćati za usluge sakupljanja, transporta, reciklaže i deponovanja.
Za sakupljanje otpada iz domaćinstava treba preduzeti sledeće mjere i aktivnosti:
- pravilno organizovanje selektivnog sakupljanja otpada u posebne posude i njihovo pražnjenje,
- eliminacija stvaranja spontanih smetlišta u opštini Kotor,
- organizovanje reciklažnih dvorišta za prihvatanje kabastog materijala,
- promovisanje otvaranja reciklažnih dvorišta i ekoloških ostrva u kojima će grañani sami
donositi i odlagati otpad u posebne posude i kontejnere,
- sanacija postojećih smetlišta,
- rekultivisanje svih obrañenih smetlišta,
- izgradnja transfer i pretovarnih stanica u seoskim sredinama.
Uvodenjem procesa reciklaže tj izgradnjom reciklažnog centra, domaćinstva će dobiti kante za
selektivno odlaganje papira, stakla, PET ambalaže. Na ovaj način bi se povećao procenat
selektiranog otpada koji se prikuplja iz domaćinstva.
Proizvoñači otpada koji ne podliježu donošenju plana odnosno koji proizvode manje od 40t
neopasnog otpada na godišnjem nivou (trgovine, supermarketi, minimarketi i dr), a proizvode
značajnu količinu kartonske i papirne ambalaže moraju u okviru svojih dvorišta imati posude za
selektivno sakupljanje otpada, odnosno isti ne mogu odlagati u posude za odlaganje otpada iz
domaćinstava.
4.3. PROGRAM SAKUPLJANJA OPASNOG OTPADA IZ DOMAĆINSTAVA I PROIZVOĐAČA
OTPADA KOJI NE PODLIJEŽU OBAVEZI DONOŠENJA PLANA
Za sakupljanja opasnog otpada iz domaćinstava i proizvoñača koji ne podliježu obavezi donošenja
plana treba preduzeti sledeće mjere i aktivnosti:
- organizovanje selektivnog sakupljanja otpada u posebne posude i njihovo pražnjenje,
- eliminacija stvaranja spontanih smetlišta u opštini Kotor,
- organizovanje reciklažnih dvorišta i ekoloških ostrva za prihvatanje opasnog otpada.
Opasni otpad nakon adekvatnog tretmana (obrade) se može prihvatati i deponovati u sanitarne
kade na deponiji, ukoliko je ta vrsta opasnog otpada dovedena do nivoa komunalnog otpada.
Preduzeće za sakupljanje otpada bi odreñenim danima u odreñenom vremenu (najmanje jednom
nedeljno) preuzimalo proizvedeni opasni otpad. U ovim danima proizvoñači opasnog otpada su
41
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
dužni da na odgovarajući način i na odgovarajućem mjestu iznesu otpad kako bi preduzeće za
sakupljanje opasnog otpada preuzelo i deponovalo na za to odreñenoj deponiji.
4.4. KONAČNO ZBRINJAVANJE OTPADA –ODLAGANJE NA SANITARNOJ DEPONIJI
U Strateškom master plan upravljanja otpadom na republičkom nivou prikazana je mreža
meduopštinskih deponija za odlaganje čvrstog komunalnog otpada. U skladu sa tim konceptom
predviñena je zajednička meduopštinska sanitarna deponija za opštine Kotor, Tivat i Budvu.
Meñutim, opštine Kotor, Tivat i Budva se nijesu mogle dogovoriti oko lokacije za izgradnju nove
sanitarne deponije pa je Vlada Crne Gore preduzela mjere iz svoje nadležnosti kako bi rješila taj
problem. Nedostatak metodologije oko izbora lokacije deponije je takoñe problem pa je u cilju
prevazlaženja priložen i dijagram izbora lokacije sa slijedećim etapama :
1. Etapa - postavljanje zadataka
2. Etapa - prethodno odabiranje skupa realnih i sprovodljivih rješenja
2.a odreñuje područja mogućih rješenja
2.b odreñuje skup rješenja unutar odreñenog područja mogućih rješenja
2.c prethodno rangiranje skupa mogućih lokacija koje ima za cilj eliminiranje najmanje prihvatljivih
3. Etapa - višekriterijumsko rangiranje
4. Etapa - analiza i predlaganje rješenja
42
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
43
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
4.4.1. Predlog upravljanja otpadom na deponiji
Sanitarna deponija je inženjerski postupak odlaganja čvrstog komunalnog otpada na zemljištu na
način kojim se štiti ljudsko zdravlje i okruženje. Treba uzeti u obzir da je deponijski prostor strogo
kontrolisan i da su u njemu, shodno Zakonu o upravljanju otpadom tačno definisana pravila i
objekti koje mora imati. Takoñe je definisano minimalno vrijeme zbrinjavanja otpada u sanitarnu
kadu.
Ulaz na sanitarnu deponiju komunalnog otpada je strogo kontrolisan svima koji nijesu dobili
ovlašćenja za nesmetan pristup. Vozila koja ulaze na deponiju moraju imati identifikacioni broj.
Elektronska kapija se otvara za ulazak vozila nakon utvrñivanja o kojem je vozilu riječ. Vozilo mora
biti registrovano u kompjuterskom centru. Kapija, ulaz i ograda se nalaze u nadležnosti službe
obezbjeñenja. Čitav prostor deponije treba da bude pokriven video nadzorom.
Vozilo koje je dobilo dozvolu za ulaz odlazi do prijemnog punkta gdje se shodno Zakonu vrši
identifikacija vozila, vozača i definiše vrsta materijala. Na prijemnom punktu se nalazi elektronska
vaga na kojoj se utvrñuje bruto težina vozila bez vozača. Nakon vaganja vozilo sa otpadom se
upućuje na sanitarnu kadu. Sanitarna kada je prostor gdje se vrši zbrinjavanje - odlaganje
neselektiranog, djelimično selektiranog i selektiranog otpada. Sanitarna kada treba da bude
izgrañena, tako da onemogući zagañivanje podzemnih voda, vazduha i zemljišta. Dno sanitarne
kade treba uraditi postavljanjem vodo-nepropusnih slojeva. Na sanitarnoj kadi se obavlja kontrola
pražnjenja komunalnog otpada iz specijalnih vozila. Vozilo nakon istovara napušta prostor
sanitarne kade i vraća se natrag istom saobraćajnicom do kade za pranje točkova. Sa kade za
pranje vozilo odlazi na elektronsku vagu gdje se sada ponovo vrši mjerenje vozila bez vozača i
tereta. Na taj način se dobija težina odloženog komunalnog otpada na sanitarnoj kadi. Vozilo
dobija otpremnicu - potvrdu o količini odloženog materijala, sve je kompjuterizovano. Tada se
otvaraju elektronska vrata (ulaz - izlaz) i vozilo napušta deponijski prostor. Savremena tehnologija
deponovanja komunalnog otpada u sanitarne kade zahtijeva da se nesekelektirani otpad se
razastire na sanitarnoj kadi buldožerom (dozerom), a potom se vrši prskanje vodom komunalnog
otpada zbog kvalitetnog kompaktiranja mašinom kompaktorom. Tehnologija kompaktiranja je
izuzetno važno kako po debljini sloja 40-50 cm, tako i po broju prolazaka kompaktora preko
komunalnog otpada. Dodavanje otpada vršiti do visine od 3 m i nakon toga prekrivati inertnim
materijalom. Nakon 3 metra visine dobro kompaktiranog materijala i prekrivanje slojem 25-30 cm
šljunka i kamena, vrši se prskanje vodom i podizanje biotronova za aspiraciju biogasa sa deponije.
Sanitarna kada mora imati svoje dimenzije i uvijek paziti na kvalitetan nasip, visinu dizanja i nagib.
Kapacitet sanitarne kade mora biti definisan Glavnim i Izvoñackim projektom u m3 do njenog
zatvaranja. Projektnom dokumentacijom mora biti definisano dno sanitarne kade gdje se stvaraju
ocjedne vode koje se sakupljaju na dnu kade i kroz perforirane cijevi odvode do šahti. Iz šahte se
ocjedne vode zajedničkim cijevima transportuju u poseban rezervoar.
4.4.2. Predlog sistema za izdvajanje i korišćenje biogasa sa deponije
Mikrobiološki procesi prilikom stvaranja biogasa na regionalnoj deponiji su: razgradnja čvrstog
komunalnog otpada u sanitarnoj kadi nastaje zbog fizičkih, hemijskih i bioloških degradacija. One
djeluju istovremeno na raspadanje komunalnog otpada i to ide tako sve dok se otpad potpuno ne
razgradi.
Fizička degradacija znači transformacija komponenti komunalnog otpada, a kao rezultat nastaje
izmjena fizičkih karakteristika otpada. Tu spadaju smanjenje zapremine, izdvajanje supstanci i
njihovo taloženje, aspiracija gasa ili rastvora na površini otpada.
44
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Hemijska degradacija otpada podrazumijeva kompleks hemijskih reakcija koje se odigravaju
izmeñu različitih supstanci, a to se na kraju odražava na kvalitet ocjednih voda, rastvorljivost, pH
rastvora.
Biološka degradacija otpada na sanitarnoj kadi jeste transformacija odložene materije pod
dejstvom mikroorganizama i bakterija. Bakterije kontrolišu brzinu hemijske i fizičke degradacije
utičući na promjene pH vrijednosti i redox potencijala. Biološka degradacija se odvija u tri osnovne
faze:
- aerobna faza,
- fakultativna anaerobna faza i
- metanogena anaerobna faza.
Aerobna degradacija se odigrava odmah nakon odlaganja komunalnog otpada, uz veliko
prisustvo kiseonika iz vazduha. Prilikom aerobnog procesa proizvodi se i toplotna energija i CO2, a
organske materije se počinju razlagati. Ocjedne vode koje se tada stvaraju su slabo kisele (pH
vrijednost iznosi 6-7).
Fakultativna degradacija komunalnog otpada se odigrava kada je raspoloživost kiseonika toliko
mala da više nije moguće odigravanje aerobne degradacije. U toj fazi se stvara najviše CO2 i
organske supstance koja je nastala razgradnjom otpada. Tada se stvaraju organske kiseline i pH
vrijednost ocjednih voda se smanjuje na 5,5-6. Karakteristike metanogene faze su proizvodnja
toplotne energije, CH4 i CO2.
Sumirajući proces razgradnje komunalnog otpada možemo reći da se u sanitarnoj kadi odigrava
veoma složen proces koji zavisi od vlažnosti otpada, zbijenosti, temperature, vremena prekrivanja.
Svi navedeni parametri se moraju pratiti ukoliko želimo kvalitetnu modernu tehnologiju i dobar rad
mikroorganizama u procesu degradacije otpada i proizvodnje biogasa. Značajnije količine biogasa,
koji treba spaljivati, treba očekivati nakon 12-18 mjeseci od početka deponovanja komunalnog
otpada u sanitarnoj kadi.
Šema br. 3: Tehnološka šema spaljivanja biogasa i proizvodnja električene energije
45
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Takoñe u sakupljanju, transportu i spaljivanju biogasa se mora voditi računa o kvalitetu formiranja
biotrnova, broju biotrnova i visini deponovanog komunalnog otpada.
U zavisnosti od dimenzija sanitarne kade treba pravilno odrediti broj linija bioptronova za
sakupljanje biogasa.
4.4.3. Predlog sistema zahvatanja ocjednih voda nastalih na deponiji
Deponija je strogo kontrolisan prostor, a sanitarna kada je prostor u kojem se vrši zbrinjavanje
komunalnog otpada. Zaštita podzemnih voda i zemljišta zavisi od kvaliteta urañenog dna sanitarne
kade. Dno sanitarne kade mora biti urañeno tako da se sva količina stvorene ocjedne vode sakupi
u specijalno urañenim djelimično perforiranim cijevima, koje su povezane sa šahtama za
sakupljanje ocjednih voda. Da bi se sakupila ocjedna voda moraju se na dnu kade uraditi nagibi
(uzdužni i poprečni), a perforirane debelozidne cijevi za sakupljanje ocjednih voda se postavljaju
na dnu poprečnih nagiba, nakon čega se pokrivaju sintetičkim geotekstilom. Ocjedne vode koje se
formiraju u sanitarnoj kadi sakupljaju se u šahtama, a zatim zajedničkim kolektorom transportuju
do sabirnog bazena (u literaturi prepoznatljiv kao poslednji bunar). Iz sabirnog bunara ocjedna
voda može da se vraća natrag na deponiju. Drugi način upravljanja ocjednim vodama sa deponije
jeste da se voda iz sabirnog bazena transportuje do sistema za tretman ocjednih voda. Konačno
rješenje sistema za tretman zavisi od recipijenta u koji se ispuštaju prečišćene ocjedne vode. Ako
je recipijent fekalna kanalizacija onda se ocjedna voda mora dovesti do kvaliteta prema Pravilniku
o kvalitetu otpadnih voda i načinu njihovog ispuštanja u javnu kanalizaciju ili prirodni recipijent.
Tako obrañena voda se može vraćati natrag na sanitarnu kadu ili ispuštati u fekalni kolektor.
Ukoliko je fekalni kolektor izuzetno daleko onda se mora izgraditi prihvatni bazen i tretirana voda iz
bazena svakodnevno transportovati do kolektora fekalne kanalizacije.
Slika br. 5: Šematski prikaz sistema za sakupljanje ocjednih voda u sanitarnoj kadi
Prilikom projektovanja sanitarne kade mora se voditi računa o regulisanju hidrauličkog režima u
zoni oko deponije, da bi se spriječila infiltracija voda sa okolnog prostora. Drenažni sistem za
ocjedne vode treba projektovati i uraditi tako da se omogući njihovo nesmetano sakupljanje,
transport i tretman.
Sumirno za tretman (prečišćavanje) ocjednih voda možemo konstatovati sljedeće:
46
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
1. Obrañena ocjedna voda sakupljena sa deponije biće po kvalitetu u skladu sa parametrima
predviñenim Pravilnikom o kvalitetu otpadnih voda i načinu njihovog ispuštanja u javnu
kanalizaciju ili prirodni recipijent.
Izdvojeni čvrsti otpad iz ocjednih voda na postrojenju se sakuplja u poseban bazen i vraća na
sanitarnu kadu.
Slika br. 6: Šematski prikaz sakupljanja, recirkulacije i tretmana otpadnih voda
4.4.4. Kontrola buke i mirisa u cilju osiguranja zaštite od njihovog širenja sa lokacije
Na sanitarnoj kadi se vrši odlaganje, rastiranje, kvašenje - prskanje, kompaktiranje - sabijanje i na
kraju prekrivanje komunalnog otpada inertnim materijalom u sloju od 25-30 cm debljine. Da bi se
sve ovo odradilo potrebne su mašine, koje obavljaju pojedine faze. Dovoz komunalnog otpada vrši
se specijalnim vozilima za te namjene. Razastiranje komunalnog otpada u slojevima od 40-50 cm
vrši se dozerom. Kompaktiranje vlažnog i suvog otpada obavlja se kompaktorom težine 26-30
tona. Prekrivanje otpada inertnim materijalom obavlja se u dvije faze:
- dovoz inertnog materijala kamionima - kiperima i
- razastiranje inertnog materijala dozerom.
Prema tome, mašine koje stvaraju buku na sanitarnoj deponiji su:
- vozila koja dovoze komunalni otpad,
- dozer za razastiranje komunalnog otpada u slojevima,
- kompaktor koji obavlja zbijanje otpada,
- vozila za dovoz inertnog materijala,
- dozer za razastiranje inertnog materijala.
Kontrolu buke na sanitarnoj kadi vršiti jednom godišnje.
Komunalni otpad sadrži brzo razgradive organske materije i sporo razgradive materije.
Prilikom njegovog raspadanja pod dejstvom mikroorganizama nastaju mirisi u prvom redu
amonijacni i sulfidni.
Širenje mirisa se smanjuje na više načina:
- svakodnevnim prekrivanjem otpada prostirkom od aktivnog uglja,
- svakodnevnim prekrivanjem komunalnog otpada i inertnim materijalom u debljini od 25-30 cm.
Svakodnevno prekrivanje jednim od dva navedena načina onemogućava razvoj muva, mušica i
razvoj pacova. Monitoring mirisa na deponiji vršiti jednom godišnje.
47
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
4.5. MJERE ZA SPRJEČAVANJE NASTAJANJA ILI SMANJENJA KOLIČINE OTPADA I
NEGATIVNIH UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU
Sprječavanju nastajanja ili smanjenja količine otpada i negativnih uticaja na životnu sredinu u
opštini Kotor, mora biti posvećena posebna pažnja. Smanjenje količine otpada podrazumjeva
umanjenje količine bilo koje vrste otpada koji nastaju, obrañuju se, skladište ili odlažu. Tehnike
smanjenja otpada se usredsreñuju na umanjenje izvora otpada (manje otpada prije nego što ono
nastane) ili aktivnosti reciklaže koje umanjuju količinu otpada.
Opština će riješiti pitanje deponovanog neopasnog komunalnog otpada izgradnjom meñuopštinske
sanitarne deponije kao i pitanje reciklaže. Takoñe, važna neriješena pitanja su predselekcija i
sakupljanje opasnog otpada (baterije i akumulatori, kompjuteri, mobilni telefoni, elektronska
oprema, gume, motorna ulja i dr.), grañevinskog otpada i zemlje iz otkopa.
Predselekcija otpada na izvoru stvaranja je bitan faktor u sprječavanju i smanjenju zagañivanja
životne sredine, kao i izdvajanje vrijednih komponenti i odvajanje opasnih materija iz čvrstog
komunalnog otpada, a koji se ne smiju miješati.
Za predselekciju otpada u Kotoru, potrebno je formirati kontrolisana reciklažna dvorišta, ekološka i
zelena ostrva, u kojima shodno Zakonu o upravljanju otpadom, treba postaviti specijalne posude –
kontejnere koji su vidno obilježeni sa natpisima za akumulatore, baterije, kompijutere, mobilne
telefone i druge e-materijale. Prednost ovakvog sakupljanja je sprječavanje zagañivanja vode,
vazduha i zemljišta od raspada opasnih materijala, a grañani će u definisanom vremenu bez
naknade odlagati opasne otpadne materijale u posebnim posudama.
Postoji više mogućih postupaka zbrinjavanja otpada sa vrlo različitim uticajem na okolinu.
Prevencija nastajanja otpada, kao i druge mjere za smanjivanje nastajanja otpada, svakako je
najpovoljnija metoda za rješavanje problema otpada. Te se mjere preduzimaju u toku tehnološkog
procesa na mjestu nastajanja otpada, a uključuju prevenciju nastajanja promjenom načina
proizvodnje ili načina upotrebe, redukciju na samom izvoru, kao i ponovnu upotrebu proizvoda.
Postupci reciklaže, odnosno prerade materijala takoñe daju dobre rezultate u pogledu uticaja na
okolinu, a odnose se, uglavnom, na odvojeno prikupljeni otpad koji se može iskoristiti kao
sekundarna sirovina.
Zbog razlike u kvalitetu pojedinih postupaka obrade otpada, Zakon o upravljanju otpadom definiše
strogi hijerarhijski postupak zbrinjavanja otpada:
- PREVENCIJA NASTAJANJA OTPADA
- PONOVNA UPOTREBA
- DOBIJANJE MATRIJALA
- DOBIJANJE ENERGIJE ILI DRUGE VRSTE OBRADE PRIJE KONAČNOG ODLAGANJA
OTPADA
a) Smanjivanje otpada na izvoru
Za razliku od drugih opcija u hijerarhiji otpada, redukcija otpada nije opcija koja se može odabrati u
nedostatku drugih. O redukciji se mora razmišljati svaki put kada se donosi odluka o korišćenju
resursa. Redukcija mora biti osmišljena od projektovanja, preko izrade do transporta, ambalaže i
prodaje proizvoda. Potrošači takoñe treba da aktivno učestvuju u redukciji otpada kupovinom
proizvoda koji daju minimalni otpad.
b) Ponovna upotreba
Neki proizvodi su dizajnirani da bi se mogli koristiti više puta. U nekim slučajevima proizvodi se
mogu preraditi u proizvode iste ili slične namjene. Ponovnim korišćenjem proizvoda štedi se
energija, smanjuju se troškovi odlaganja, kao i troškovi trgovaca i potrošača.
48
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
c) Reciklaža
Reciklaža je značajna kako u domenu industrijskog tako i u domenu komunalnog otpada. U oba
slučaja se mogu ostvariti izuzetno značajni tehnički, ekološki i ekonomski efekti. Najznačajniji su
svakako: smanjenje količina industrijskog i komunalnog otpada koje bi se morale trajno zbrinuti
odlaganjem na deponije (čime se vijek deponija produžava) i značajno usporavanje procesa
iscrpljivanja prirodnih sirovinskih resursa.
Uvoñenje selektivnog prikupljanja otpada u naseljima i gradovima počinje opredjeljenjem lokalnih
vlasti da frakcije komunanog otpada, koji se može reciklirati ne odlažu, na sanitarne deponije, već
da se izdvajaju i koriste kao sekundarne sirovine. Ukoliko se izdvajanje korisnih frakcija otpada vrši
na mjestu njegovog nastanka, potrebni su novi kontejneri za selektivno sakupljanje otpada i nova
vozila za sakupljanje i prevoz otpada. Dalje sortiranje i kompaktiranje ovih materijala obavlja se u
centralnoj stanici za reciklažu, odakle ih preuzimaju kupci, koji ih koriste kao sekundarne sirovine.
U nastavku je prikazan dijagram iz kojeg se može vidjeti redosljed koraka u implementaciji
separatnog sakupljanja otpada.
Slika br. 7: Dijagram implementacije projekta separatnog sakupljanja otpada.
d) Kompostiranje
Kompostiranje predstavlja ubrzano, djelimično, razlaganje vlažne, čvrste organske materije,
prvenstveno otpadaka od hrane, pomoću aerobnih mikroorganizama i pod kontrolisanim uslovima.
49
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Kao proizvod dobija se koristan materijal - kompost, sličan humusu, koji nema neprijatan miris i
koji se može koristiti kao sredstvo za poboljšanje kvaliteta zemljišta ili kao ñubrivo.
Prednosti i nedostaci kompostiranja:
Prednosti
– krajnji proizvod ima izvjesnu tržišnu vrijednost, prostor potreban za lokaciju postrojenja je
relativno mali, cijene transporta nijesu mnogo visoke;
Nedostaci
– potrebna velika ulaganja u postrojenje, tržište nije uvijek osigurano, skladištenje krajnjeg
proizvoda može biti problem, često je potrebno kompost dodatno tretirati (proces sterilizacije,
itd.).
4.6. SANACIJA ZATVORENIH DEPONIJA I NEUREĐENIH ODLAGALIŠTA
Zbog novih degradacija za zatvoreno odlagalište Sinjarevo treba uraditi projekat sanacije kroz koje
će biti definisane sve potrebne radnje za njegovu propisanu sanaciju i iskazan iznos finansijskih
sredstava potrebnih za njegovu realizaciju.
Generalno, plan sanacije se sastoji iz sljedećih faza:
• izrada projekata sanacije zatvorenih odlagališta otpada
• finansijska procjena sanacije
• sklapanje budžeta
• realizacija sanacije i konačno zatvaranje.
Kao neureñena odlagališta registrovane su sledeće lokacije:
-Uz Regionalni put Kotor – Njeguši
-Oko Tvrñave na Goraždu
-Stara deponija Javnog komunalnog preduzeća Kotor čija je sanacija u toku
-Uz Lokalni put u Privrednoj zoni od "Kipsa" ka "Daido – metalu"
- Uz Magistralni put Lipci – Knež Laz
-Uz Stari put Risan – Nikšić
Sa ovih mjesta, tamo gdje konfiguracija terena dozvoljava, treba odvesti odloženi otpad. Tamo
gdje to nije moguće (na strminama ispod puta) odloženi otpad treba prekriti zemljom ili
samljevenim grañevinskim otpadom.
Procjeniti potrebu stavljanja fizičkih barijera na pojedinim mjestima kako bi se spriječilo ponovno
nastajanje očišćenih i sanitarnih odlagališta, te pojačati kontrolu u cilju spriječavanja nastajanja
novih neureñenih odlagališta.
5 . INSTITUCIONALNE PROMJENE
U okviru institucionalnih promena ključni korak čini usaglašavanje nacionalnog zakonodavstva sa
zakonodavstvom EU i stvaranje pravnih pretpostavki za ureñivanje svih aspekata i opcija
upravljanja otpadom, definisanje prava, obaveza i odgovornosti učesnika u organizaciji upravljanja
otpadom, odreñivanje procedura za izdavanje, reviziju ili oduzimanje dozvola, uvoñenje efikasnih
ekonomskih instrumenta, jačanje nadzora i kontrole, kao i dosledno sprovoñenje kaznene politike.
50
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Budući da institucionalni okvir čini struktura, organizacija i kapacitet odgovornih institucija i da
institucionalno jačanje i planiranje predstavljaju uslov za razvoj sistema upravljanja otpadom i
efikasno sprovoñenje zakona, promjene se odnose na:
- podjelu funkcija i odgovornosti izmeñu lokalnih (opštinskih), regionalnih (meñuopštinskih) i
republičkih organa i organizacija;
- usklañenu organizaciju i povezanost institucija odgovornih za upravljanje otpadom, njihovu
koordinaciju i povezanost sa drugim sektorima, kao i jačanje njihovih kadrovskih i tehničkih
kapaciteta;
- regionalno povezivanje;
- uključivanje privatnog sektora u organizacionu strukturu upravljanja otpadom i mogući
oblici partnerstva.
5.1. PODJELA ODGOVORNOSTI I DECENTRALIZACIJA
Efikasnost sprovoñenja zakona i uspešnost organizacije upravljanja otpadom zavise od podjele
funkcija i odgovornosti izmeñu lokalnih, regionalnih i republičkih organa i organizacija.
Podjela odgovornosti mora biti racionalna i jasno definisana. Savremeni zahtjevi u upravljanju
otpadom upućuju na decentralizaciju vlasti i prenošenje nadležnosti sa republičkih na lokalne
vlasti, jačanje lokalnih struktura, njihovu samostalnost i preuzimanje potpune odgovornosti za
organizaciju upravljanja otpadom na svojoj teritoriji.
Promjenu u nadležnostima prati distribucija (ustupanje) finansijskih prihoda Republike radi
obezbeñenja organizacionih i funkcionalnih kapaciteta lokalnih zajednica i povećanja investicionog
potencijala za razvoj sistema upravljanja otpadom.
Obezbjeñenje samostalnosti i preuzimanje odgovornosti lokalnih vlasti za izbor razvojnih i
praktičnih modela upravljanja otpadom, garantuje efikasniji i fleksibilniji sistem za zadovoljavanje
potreba lokalnog stanovništva, odnosno sistem usaglašen sa lokalnim interesima i specifičnostima.
Takoñe, u hijerarhiji nadležnosti, pored prava nadzora, neophodno je unaprijediti oblike saradnje i
koordinacije republičkih i lokalnih vlasti u pogledu svih mjera i postupaka upravljanja otpadom.
5.2. JAČANJE INSTITUCIONALNE STRUKTURE I SEKTORSKA INTEGRACIJA
Jačanje institucionalnih struktura lokalnih zajednica čine organizacione i funkcionalne promjene
organa i tjela nadležnih za upravljanje otpadom. To znači da je u opštinskoj upravi potrebno
planirati kadrove i formirati organizacionu jedinicu sa opisom poslova za sprovoñenje svih mjera i
postupaka upravljanja otpadom, a naročito za:
1. Praćenje stanja, pripremu i predlaganje lokalnih planova upravljanja otpadom i posebnih
programa (sakupljanja opasnog i drugih otpada iz domaćinstva, smanjenja biodegradabilnog i
ambalažnog otpada u komunalnom otpadu, postupanja sa otpadom za koji su propisani
posebni tokovi, razvijanja javne svesti i dr.);
2. Pripremu i obradu podataka za odreñivanje lokacije postrojenja za privremeno skladištenje i
čuvanje otpada (transfer stanice), postrojenja za tretman, odnosno odlaganje otpada,
uključujući tehničke zahteve za projektovanje objekata i organizovanje aktivnosti;
3. Koordinaciju organizacije upravljanja otpadom izmeñu opštinske uprave, regionalnih organa i
tjela ili preduzeća, komunalnih i drugih pravnih i fizičkih lica uključenih u regionalni ili lokalni
sistem upravljanja otpadom;
4. Planiranje budžeta (izvore finansiranja i procjenu troškova), pripremu, predlaganje i izvršenje
51
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
finansijskih planova;
5. Izdavanje odobrenja, dozvola i drugih propisanih akata;
6. Saradnju sa drugim nadležnim službama u opštini, drugim opštinskim upravama uključenim u
regionalni plan upravljanja otpadom, nadležnim ministarstvima, agencijom i dr;
7. Nadzor i kontrolu, kao i druge poslove u skladu sa zakonom i lokalnim, odnosno opštinskim
propisima.
Prilikom planiranja i organizovanja službe za obavljanje navedenih poslova opštinska uprava se
stara o usklañivanju načina rada ove službe sa radom ostalih relevantnih sektora u opštini
(planiranje i izgradnja, zaštita životne sredine, zemljišta, voda, poslovi privrede, finansija i dr.), kao
i usklañivanja rada sa meñuopštinskim, regionalnim organom, tjelom ili preduzećem, u skladu sa
obavezama koje proizilaze iz odluka opštinske uprave, posebno odluka vezanih za implementaciju
plana upravljanja otpadom.
Opštinska uprava identifikuje broj i strukturu kadrova prema definisanim obavezama i
odgovornostima, a uzimajući u obzir potrebu za ostvarivanjem samostalnosti i visokog nivoa
kompetentnosti.
Institucionalne promjene, sa aspekta efikasnosti upravljanja otpadom, zavise od odlučnosti
opštinske uprave u pogledu promjena u organizacionoj strukturi, kao i obezbjeñenju kadrovskih
kapaciteta i unapreñenju tehničke opremljenosti službe odgovorne za upravljanje otpadom i u tom
smislu opštinske vlasti zahtevaju podršku cijele lokalne zajednice.
Organizacija opštinske službe za upravljanje otpadom prioritetno je u funkciji efikasnog
sprovoñenja zakona i drugih propisa u sektoru otpada, pri čemu treba imati u vidu obaveze koje
nas očekuju u procesu pridruživanja EU i pripremu nadležnih institucija za nove odgovornosti i
integrisan pristup u donošenju i sprovoñenju odluka.
5.3. REGIONALNO POVEZIVANJE
Regionalno povezivanje predstavlja implementaciju strateških ciljeva definisanih u Nacionalnoj
strategiji upravljanja otpadom. Regionalnim povezivanjem se definišu zajednički ciljevi više lokalnih
zajednica u upravljanju otpadom u pogledu racionalnog i održivog postupanja sa otpadom .
Jedinice lokalne samouprave definišu zajedničke ciljeve u upravljanju otpadom sporazumom
skupština pod uslovima utvrñenim zakonom.
Sporazumom skupštine jedinica lokalne samouprave ureñuju:
1. Postupak izrade i donošenja regionalnog plana (njegovu sadržinu i rokove);
2. Meñusobna prava i obaveze u obezbjeñenju uslova za obavljanje poslova upravljanja
otpadom, izgradnju i rad postrojenja, uključujući finansiranje;
3. Prava i obaveze komunalnog i drugog pravnog ili fizičkog lica u vršenju komunalnih
djelatnosti;
4. Osnivanje i utvrñivanje funkcija meñuopštinskog, regionalnog organa, odnosno tjela ili
preduzeća, odgovornog za rukovoñenje i sprovoñenje plana, koordinaciju učesnika i
usklañivanje procedura;
5. Oblike i modele partnerskih aranžmana izmeñu javnog i privatnog sektora (tenderi, ugovori,
koncesije i dr.), uključujući razdvajanje pojedinih djelatnosti, posebno sakupljanje i
transport od tretmana, odnosno odlaganja;
6. Način donošenja odluka u slučaju nesaglasnosti o pojedinim pitanjima u vezi sa upravljanjem
otpadom;
7. Druga pitanja od značaja za organizaciju i sprovoñenje upravljanja otpadom.
52
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Meñuopštinski, regionalni organ, tjelo ili preduzeće, odgovorno za rukovoñenje i sprovoñenje plana
i koordinaciju učesnika obavlja aktivnosti utvrñene osnivačkim aktom, odnosno odlukama
skupština jedinica lokalne samouprave u regionu, a naročito:
- izgradnju i rad regionalne deponije;
- izgradnju i rad transfer stanica ili sakupljačkih centara;
- sakupljanje otpada iz domaćinstva i drugog otpada;
- sakupljanje reciklabilnih materijala ili njihovo izdvajanje iz komunalnog otpada;
- prihvatanje i odlaganje otpada iz opština koje nisu obuhvaćene planom;
- razvoj i unapreñenje aktivnosti u budućnosti (kompostiranje, reciklaža i prerada, korišćenje
energije, biogasa i dr).
5.4. UKLJUČIVANJE PRIVATNOG SEKTORA I RESTRUKTUIRANJE JKP “KOTOR”
Odnos javnog i privatnog sektora trebalo bi da odigra ključnu ulogu u obezbjeñivanju efikasnog
sistema upravljanja otpadom.
Sadašnja situacija u javnom sektoru, po pravilu, ne daje dovoljnu efikasnost u obavljanju
komunalnih poslova, mada postoje pouzdanosti u obavljanju usluga i funkcionisanju sistema i u
nerentabilnim uslovima – režimu depresijacije cijena usluga. Slaba je fleksibilnost ponude, lokalni
budžet se tereti. Dakle, situacija kakva je sada u JKP Kotor. Prevazilaženje ovih nedostataka
uspijevalo je formiranjem preduzeća komunalne djelatnosti u mješovitoj svojini u obliku a.d., pri
čemu lokalna vlast posjeduje kontrolni paket akcija. Pored ovog pristupa raširena je i praksa
povjeravanja komunalnih poslova drugim učesnicima sa sljedećim statusno svojinskim rješenjima:
- ugovaranje poslova sa privatnim preduzećima uz ustupanje osnovnih sredstava za odnosni rad,
- varijanta bez ustupanja sredstava za rad
- davanja franšize ili koncesije privatnom sektoru
- privatna preduzeća, ograničena ili neograničena njihova konkurencija.
Prednost navedenih modela je u većoj efikasnosti obavljanja komunalnih poslova, raznolikost
ponude, ali uz ograničenu kontrolu lokalne uprave, naročito u rješenjima sa ograničenom ili
neograničenom konkurencijom. Stoga se praktikuju rješenja sa kombinovanim statusno svojinskim
oblicima, pri čemu se lokalna uprava rukovodi i naročito nastoji da osigura:
- sigurnost obavljanja usluga
- kontinuitet i kvalitet usluga
- i budžet da rastereti.
Restrukturanje JKP Kotor se svodi na organizacionu i vlasničku transformaciju što će u krajnjem
dovesti do optimizacije poslovnog sistema na trajnoj osnovi.
S obzirom na strateška opredjeljenja iz republičkog plana otpada, treba težiti gdje god je to
moguće, transformaciji javnih preduzeća na način što će se odvojiti poslovi upravljanja otpadom od
drugih komunalnih poslova i poslovi sakupljanja otpada od poslova obrade i zbrinjavanja.
Daljim procesom definiše se organizaciona struktura JKP na način da se (modelski) pozicioniraju
djelatnosti koje smo identifikovali kao one od javnog interesa odvojeno od drugih koje to nijesu. Na
ovaj način formiraće se četri cjeline, dvije koje nemaju karakter javnog interesa ( a i b ) i dvije od
javnog interesa ( c i d ), odnosno:
a) Proizvodnja biljnog materijala – imanja Kavač sa održavanjem gradskog zelenila
b) Proizvodnja i prodaja šljunka i pijeska – kamenolom koji bi obavljao i usluge transporta i
rada mašina kao i izvoñenje grañevinskih radova (ako se drugačije ne odluči)
c) Čistoća i sve što je vezano za njeno održavanje (sakupljanje i odvoz
smeća,reciklaža,održavanje mehanizacije)
d) Komunalne usluge - održavanje lokalnih puteva i bujičnih kanala, pijace i groblja.
53
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Organizaciono ureñenje ovih djelova znači formiranje četri pravna lica, oblika društava ograničene
odgovornosti u 100% vlasništvu JKP Kotor. Ovim se rješavaju tri krucijalna pitanja:
1. Otklanja se postojeća ''konstrukciona greška'' u organizaciji poslovnog sistema pri čemu se
djelatnost od javnog interesa stavlja u poziciju autonomnog organizovanja i poslovanja,
2. Otvara se prostor (preduslov) za razvoj vlasničkih struktura na poželjan (kontrolisan) način i
u bez rizičnim (za javni interes) djelovima sadašnjeg JKP.
3. Stvaraju se uslovi sa novom organizacionom strukturom, posebno u čistoći, da se
ekonomska i druga poslovna ponašanja identifikuju na njihove nosioce, odnosno da oni
snose odgovornost i benefite saglasno ostvarenim rezultatima iz svog djelokruga rada.
Organizaciono uredjenje ovih društava je saglasno sa Zakonom o privrednim društvima RCG
odnosno sa ulogom JKP kojeg čini pripadajuća imovina (osnovna sredstva), odnosno njihova
sadašnja vrijednost. JKP ima startnu poziciju sa 100% vlasništva u osnovanim društvima, koja se
kasnije može mijenjati, shodno potrebama i mogućnostima finansiranja vrlo izraženih investicionih
potreba. Promjena u rečenom smislu će uslijediti ako se vlasnik (JKP) odluči da uključi privatni
sektor u neko od ovih društava koje može biti, u principu, dvojako:
Zajedničkim ulaganjem (Join venture) pri čemu JKP ulaže izdvojeni dio preduzeća i može i
dalje biti većinski (51%, i više) ili manjinski (ispod 51%) vlasnik, zavisno od karaktera
aranžmana i visne potrebnih investicionih ulaganja.
Izgledi da se ostvari ovaj model mješovite svojine u izdvojenom dijelu ovog Preduzeća ne
zavisi samo od odluka sadašnjeg vlasnika (osnivača), već od zainteresovanosti partnera za
sličan koncept ulaganja. Stoga je potrebno usvojiti modelski fer ponudu sa realnim
šansama.
Prodajom dijela svog kapitala (vlasnišva) ukoliko, takoñe, postoji interes eksternih (ili
internih) učesnika u ovoj transakciji.
Mogu se primijeniti i drugi modeli za ulazak privatnog sektora; navedeni modeli su više u ulozi
ilustracije i načina finansiranja razvoja ovih jedinica, odnosno konsolidacije postojećeg stanja.
Prema svemu porethodno izloženom, od iskustava drugih (dobrih i loših), karakteristika sadašnje
orgnizacione strukture i stanja u JKP Kotor, zahtijeva da se Preduzeće konsoliduje na trajnim,
održivim osnovama i postane efikasan poslovni sistem, njegovo prestrukturiranje, po našem
mišljenju, treba sprovesti sljedeće:
1. Formirati četri posebna društva sa ograničenom odgovornošću (d.o.o.) u 100% vlasništvu
JKP Kotor, dva u djelatnostima koja nemaju karakter javnog interesa
- Kamenolom d.o.o. ( komercijalna djelatnost )
- Zelenilo d.o.o. ( komercijalna djelatnost )
- Čistoća d.o.o. ( komunalne djelatnosti vezane za upravljanje otpadom )
- Usluge d.o.o ( ostale komunalne usluge ’’van’’ čistoće )
2. Društva Kamenolom i Zelenilo, saglasno svojim fizičkim strukturama organizuje se po
modelu opisanom za funkcionalnu strukturu, a Čistoća i Usluge po multidivizionalnom koji bi
imao profitne centre po grupama djelatnosti, odnosno:
3. JKP Kotor je osnivač – matično preduzeće navedenih društava i upravlja sa njima na
propisan način. Zadržava zajedničke službe za sve administrativne poslove. Operativne
funkcije su u društvima.
Ureñenje ekonomskih i drugih odnosa izmeñu društava (kćeri) i osnivača (matice) regulišu se
osnivačkim aktima i drugim prema zakonskoj regulativi.
Saglasno ovoj makro strukturi uradiće se, kao prateći dokumenat prethodnom, unutrašnja
organizacija i sistematizacija radnih mjesta profitnih centara i zajedničkih službi, naravno ako i kad
organ upravljanja JKP usvoji koncept za koji se zalaže ovaj Dokumenat ili njemu bliskim
eventualno korigovanim.
Transformacijom, odnosno restrukturiranjem, izvedeno blisko izloženom načinu postižu se dvije
veoma važne pretpostavke:
54
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Poslovni sistem je instituciodnalno upodobljen (otvoren) za realizaciju narednih razvojnih
faza sa uključenjem privatnog sektora u pojedinim djelovima (novoformiranim d.o.o.) ili
poslovnim funkcijama (profitnim centrima ) na način i kada to bude ocijenjeno uputnim činiti.
Na izloženi način otklonjene su nepogodnosti postojeće organizacione strukture i postavlja
se jedna fleksibilnija u prvom koraku, i mogućnost za razvoj vlasničke strukture u narednim
fazama. Otvara se proces restruktuiranja poslovnog sistema.
Na kraju prezentacije modela (re)organizacije JKP Kotor za koje se zalaže ovaj Dokument treba
saopštiti i sljedeće, što on dodatno generira ili to može činiti:
Identifikacijom profitnih centara, kao organizacionih jedinica, označene su i komunalne
funkcije koje bi mogle biti i u drugačijem režimu rada obavljane...... (koncesioni aranžmani,
zakup, privatizacija ...) kao u slučaju Profitnog centra reciklaža, Profitnog centra Održavanje
čistoće javnih površina i objekta i drugo.
Unapreñenje kapaciteta i puna revitalizacija njegovih sadržaja, naročito u djelovima koji su
označeni da nemaju karakter javnog interesa nije izgledno bez uključenja privatnog sektora,
odnosno procesa njihove privatizacije, blisko predloženom scenariju.
Vjerujemo da se može očekivati interes iz okruženja za partnerstvo u projektima aktiviranja
proizvodnje na imanju Kavač u punoj mjeri i revitalizacije i kompletiranja mehanizacije
Kamenoloma, da bi proizvodio punim kapacitetom.
Konačno, na izloženi način otvara se prostor za opreznu, kontrolisanu, postupnu i
bezrizičnu privatizaciju pojedinih djelova Komunalnog preduzeća kao najrealniji način
njegove konsolidacije.
6. DINAMIKA FINANSIRANJA I IZVORI FINANSIJSKIH SRESTAVA
Da bi se Plan upravljanja otpadom za prostor opštine Kotor realizovao do 2013. godine potrebno je
da se obezbijede finansijska sredstva za nabavku opreme, sredstava i uredaja kao i za
obezbjeñivanje prostora i kadrova.
Sredstva za realizaciju Plana upravljana otpadom za opštinu Kotor obezbijediće se iz:
- Kredita medunarodnih finansijskih institucija;
- budžeta Opštine Kotor i sredstava komunalnih preduzeća (koje je osnovala opština );
- budžeta Crne Gore,
- i drugih izvora u skladu sa zakonom.
Praksa razvijenih zemalja je potvrdila da su uz dobru organizaciju, optimalnu I adekvatnu
savremenu opremu i kvalitetan transport treba ocekivati znacajne ekonomske rezultate i potpuno
opravdanje investicija u sistemu upravljanja otpadom.
Predselekcija i reciklaža kao sistem odvojenog sakupljanja i kontrolnog razdvajanja otpada imaju
ekonomski efekat ostvarivanja profita, efekat ocuvanja postojecih resursa I veoma bitno smanjenje
zagadenja životne sredine.
Segmentu predselekcije otpada treba posvetiti posebnu pažnju jer na taj nacin treba ocekivati brzu
edukaciju i brzi realan prihod od prodaje izdvojenih materijala. Tržište materijala je domace i
inostrano :
karton i papir - prodaja domaćem i inostranom tržištu
PET ambalaža - prodaja na inostrano tržište
plastika - prodaja na inostrano tržište
Al ambalaža - prodaja na domaćem i inostranom tržištu
staklo - prodaja na inostrano tržište
Prilikom ekonomske analitike upravljanja otpadom moraju se uzeti u obzir troškovi:
odvojenog sakupljanja otpada,
plaćanja održavanja prostora za sakupljanje,
prevoza otpada,
mjerenja i nivoa postupanja sa neselektiranim otpadom,
55
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
odlaganje otpada,
izgradnje novih sanitarnih kada,
izgradnje tretmana ocjednih voda sa deponije,
sanacije divljih odlagališta otpada.
Veoma je bitno da se utvrdi odnos u troškovima izmeñu onih koje plaća Opština Kotor i troškova
koje ce plaćati ostali učesnici u opštini (domaćinstva, a posebno ustanove i preduzeća).
6.1. INVESTICIONI TROŠKOVI ZA OPREMU
Za realizaciju aktivnosti predviñenih planom upravljanja otpada Opštine Kotor, potrebno je planirati
odreñene investicione troškove za nabavku opreme i sredstava datih u tabeli :
KOM.
VRIJEDNOST
ULAGANJA
DINAMIKA
ULAGANJA
2
240.000
2010-2014
1
80.000
2010 - 2014
1
60.000
2010-2014
3
30.000
2010-2014
1
100.000
2010-2014
1
80.000
2010-2014
200
64.000
2010-2014
300
96.000
2010-2014
Kontejneri za selektirani otpad
zapremine 640 l (akumulatori,. Baterije)
12
6.000
2010-2014
Kontejneri za komunalni otpad
zapremine 5 m³ 7 m³
20
400.000
2010-2014
5
40.000
2010-2014
2
20.000
2010-2014
1
15.000
2010-2014
1
180.000
2010-2014
2
300.000
2010-2014
5
250.000
2010-2014
100
20.000
2010-2014
OPREMA
Specijalna vozila za pražnjenje
kontejnera I transport otpada
(smećara)
Kamion za kabasti otpad sa grajferom
Specijalno vozilo za sakupljanje
komunalnog otpada iz uskih ulica
kapaciteta 2m3
Električno vozilo za Stari grad
Sistem podzemnih kontejnera za Stari
grad
Vozilo za pranje ulica
Kontejneri za sakupljanje
neselektiranog komunalnog otpada 1 ,
1m³
Kontejneri za selektirani otpad
zapremine 1,1 m³ (papir, ambalaža,
pet, staklo)
Preskontejneri 10 m³
Arbol kontejneri 30 m³
Prikolica za abrol kontejner
Buldožer
Reciklažno dvorište
Ekološka zelenaq ostrva
Izgradnja soški za kontejnere
UKUPNE INVESTICIJE
1.981.000 €
Tabela br. 7: Pregled opreme potrebne za realizaciju plana za period do 2014.godine
56
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
Sredstva za realizaciju plana obezbjedit će se iz :
- kredita meñunarodnih finansijskih institucija (Svjetska banka, Evropska banka za obnovu i
razvoj, Evropska investiciona banka, itd.)
- budžeta Opštine Kotor i sredstava komunalnih preduzeća (u vlasništvu jedinica lokalne
samouprave);
- budžeta Crne Gore,
- fondova Evropske unije (instrument predpristupne pomoći IPA),
- institucije koja će biti formirana u procesu pristupanja EU (ekofond, ekorevolving fond ili slična
institucija),
- privatna ulaganja (javno-privatno partnerstvo, koncesije i dr.).
6.2. INVESTICIONI TROŠKOVI DEPONIJE
U cilju dugoročnog rješavanja sakupljanja komunalnog otpada na teritoriji Opština Budva, Kotor i
Tivat, planirana je izgradnja regionalne sanitarne deponije. Zapremina koju će za 10 (deset)
godina zauzeti 500.000 t iznosi 500.000t x 1.2 = 600.000 m3.
Zakonomjernost proizvodnje i deponovanja otpada ukazuje na potrebu ureñenja i punjenja
deponije u fazama.
Ukupni troškovi deponije i reinvesticije procjenjuju se na 7,8 miliona €. Za prvu investiciju
procjenjeni troškovi su oko 4,2 miliona €. Pregled troškova prve investicije i ukupne investicije dati
su u tabeli :
NABAVNA
VRIJEDNOST
(€)
GODINA
NABAVKE
POČETAK
KORIŠĆENJA
Deponija
Proširenje deponije I
Proširenje deponije II
2 grañ. mašine
1 grañ. mašina
Razno (odjeća, alat)
Uprava (PC’s, Software)
Razno + uprava Reinvest
Infrastruktura (pristupni put,
elektro mreža, voda)
2,700,000
900,000
900,000
300,000
150,000
60,000
60,000
50,000
2010
2018
2025
2010
2025
2010
2010
2020
2010
2018
2025
2010
2025
2010
2010
2020
1,000,000
2010
2010
Prebacivanje starog otpada
100,000
2010
2010
EKOCENTER + Komp.
EKOCENTER Reinest
Obim prve investicije
Reinvesticija
1,000,000
500,000
4,420,000
3,300,000
2012
2025
2012
2025
Tabela br. 8: Procjena investicionih troškova i reinvestiranja deponije
U zavisnosti od stvarnih količina otpada koji se deponuje vrše se proširenja I-II površine deponije,
što može dovesti do vremenskog pomijeranja pojedinih proširenja. Za sprovoñenje koncepta
upravljanja otpadom potrebna su velika finansijska ulaganja, tako da samo jedna opština ne može
sama podnijeti teret izgradnje savremene sanitarne deponije komunalnog otpada sa svim
sadržajima.
57
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
7. RAZVIJANJE JAVNE SVIJESTI O UPRAVLJANJU OTPADOM
Jedinstven i cjelovit sistem upravljanja otpadom nije moguće realizovati ako se posmatra samo sa
ekonomskog aspekta i ako zanemarimo dimenziju i ulogu ekološke edukacije. Vaspitanje i
obrazovanje o životnoj sredini je nezaobilazan segment svakog integralnog sistema upravljanja
otpadom. Ekološkom edukacijom omogućava se sticanje ekoloških znanja i vještina s ciljem
povećanja nivoa svijesti svakog pojedinca za efikasno učešće u sprovoñenju sistema upravljanja
otpadom. Ekološka edukacija kod ljudi razvija nova saznanja i stvara nove vrijednosti koje će ih
uputiti na promjene u ponašanju.
Za ostvarivanje postavljenih ciljeva i zadataka, potrebne bitne promjene u socijalnom, privrednom,
obrazovnom i kulturnom smislu. Uviñajući potrebu ekološke edukacije ljudi od najranije dobi,
Ministarstvo prosvjete i nauke je uključilo u obrazovne programe u Crnoj Gori komponente zaštite
životne sredine.
Uspostavljanje sistema jacanja javne svijesti o životnoj sredini izradom nacionalnog plana
edukacije o životnoj sredini, a zatim njegovo sprovodenje u institucionalnim i vaninstitucionalnim
oblicima, treba da dâ osnovne pretpostavke za uspješnu i adekvatnu zaštitu okoline. Nacionalni
plan edukacije o životnoj sredini stvorio bi kod ljudi osjećaj odgovornosti za stanje životne sredine
od lokalnog do globalnog nivoa, osigurao prepoznavanje problema životne sredine kao svojih
problema i podstaknuo preduzimanje pravih mjera. Planske odrednice u vaspitanju i obrazovanju o
životnoj sredini u svjetlu održivog razvoja treba da budu njegovanje vizionarskog,
interdisciplinarnog, problemskog, istraživačkog i efikasnog pristupa.
Za postizanje navedenih ciljeva predlažu se sljedeće mjere:
a) Potpuno, tačno i pravovremeno informisati javnost o stanju životne sredine i o svim
aktivnostima i rezultatima Opštine Kotor i drugih učesnika u oblasti upravljanja otpadom,
zaštite životne sredine i održivog razvoja;
b) osnivati javne baze podataka o otpadu i životnoj sredini u gradskim preduzećima i povezati
(umrežiti) ih s budućom centralnom bazom podataka;
c) raditi na promociji zaštite životne sredine i održivog razvoja koji ce biti glavni nosioci
aktivnosti na tom području djelovanja;
d) osigurati kontinuiranu promociju zaštite životne sredine preko javnog preduzeca u kontekstu
njihovih djelatnosti;
e) uspostaviti partnerske odnose s drugim zainteresiranim subjektima (državnom upravom,
naučnim, stručnim i obrazovnim ustanovama, privredom, udruženjima, pojedincima i dr.) i
sarañivati na zajedničkim edukativno - promotivnim projektima vezanim za upravljanje
otpadom i zaštitu okoline, kao i podsticati i podržavati sve dobre ideje i inicijative u tom
smislu;
f) u utvrñenim periodima sprovoditi ispitivanja javnog mjenja.
Potrebno je da sva preduzeća koja se bave upavljanjem otpadom u svoje planove rada uključe i
kampanju za razvijanje javne svijesti o kvalitetnom upravljanju otpadom.
Cilj je da se ukaže javnosti na negativne uticaje pogrešnog upravljanja otpadom na životnu
sredinu, na zdravlje ljudi i na ukupne troškove.
Drugi mehanizam za jacanje javne svijesti je adekvatno sprovoñenje zakona, odnosno njihovih
kaznenih odredbi za počinjene prekršaje (ilegalno odlaganje otpada i sl.). U slučajevima kada se
edukacijom ne postignu željeni rezultati, biće potrebno na javnu svijest uticati primjenom zakona.
U tom smislu potrebna je povezanost nadležnih organa za spovoñenje zakona i lica za
sprovoñenje kampanje. Kampanje, takoñe, imaju za cilj da podstaknu razvijanje javne svijesti kod
potrošača da pomognu u uspostavljanju održivog sistema upavljanja otpadom, kupovinom
proizvoda napravljenih od reciklabilnih materijala i selektiranjem otpada na mjestu nastanka.
Dijalog i dostupnost informacijama ključni su faktori u svakoj aktivnosti vezanoj za jačanje javne
svijesti, budući da je to jedini način uključivanja javnosti u sagledavanje problema o otpadu i način
za iznalaženje trajnih rješenja prihvatljivih za sve zainteresovane strane.
58
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
U zadnje vrijeme je povećan pristup javnosti informacijama i to se shvata kao integralni dio
demokratskog razvoja. Pravo pristupa inrormacijama o životnoj sredini jedan je od najvažnijih
instrumenata zaštite životne sredine. Koristeći ovo pravo daje se mogućnost da grañani i njihove
grupe mogu uticati na donošenje odluka o životnoj sredini, a njihovo aktivno učešće nemoguće je
bez lako dostupnih i valjanih informacija.
8. AKCIONI PLAN SA DINAMIKOM REALIZACIJE
Implementacija Plana upravljanja otpadom na prostoru opštine Kotor za period 2010 - 2014.
godine, treba da počne odmah nakon njegovog usvajanja u Skupštini Opštine Kotor.
Lokalna samouprava ce preko svojih sekretarijata i ostalih službi, a na bazi Plana preduzeti
sledeće aktivnosti:
- konkretizovanje subjekata, mjera i aktivnosti sa rokovima za čitav period realizacije Plana (rok –
odmah nakon usvajanja Plana),
- Sekretarijat za zaštitu prirodne i kulturne baštine da uradi popis svih obaveznika – proizvoñača
bilo koje vrste otpada na nivou opštine (rok – 2010 godina),
- Sekretarijat za za zaštitu prirodne i kulturne baštine da svojim dopisom preko javnih glasila
upozna proizvodače otpada koji u toku jedne godine proizvode više od 200 kg opasnog otpada ili
40 t neopasnog otpada, da su dužni da urade plan upravljanja otpadom i dostave Sekretarijatu za
zaštitu prirodne i kulturne baštine najdalje do 30. 6. 2010. godine,
- Sekretarijat za urbanzam i stambeno komunalno poslove i Sekretarijat za zaštitu prirodne I
kulturne baštine lokalnim planskim dokumentima definisati lokacije neophodnih za odlaganje
otpada u smislu ovog plana (rok do kraja 2010 godine);
- Sekretarijat za urbanzam i stambeno komunalno poslove i Sekretarijat za zaštitu prirodne i
kulturne baštine lokalnim planskim dokumentima definisati lokacije prostora neophodnih za
sakupljanje i obradu otpada u smislu ovog plana (rok do kraja 2010 godine);
- Sekretarijat za urbanzam i stambeno komunalno poslove, Javno komunalno preduzeće Kotor i
Komunalna policija - napraviti Projekat postavljanja kontejnera (rok do kraja 2010 godine);
- pripremiti odluke za izdavanje dozvola za rad sa otpadom pravnim licima čija je djelatnost
registrovana kod nadležnih organa opštine (rok – 2010. godine);
- predloge za uvoñenje različitih taksi za usluge upravljanja otpadom i zaštitu životne sredine u
nadležnosti opštine (rok – 2011. godina);
- definisati uslove za rad sa otpadom kao i način kojim će se zaštiti zdravlje ljudi i životne sredine
(rok – II kvartal 2011. godine);
- razvijanje modela tendera za vršenje usluga iz oblasti komunalnih djelatnosti (rok –2010.
godina);
- uvoñenje sistema upravljanja životnom sredinom (ISO 14001) i EKO – obilježavanje u opštini
(rok – II kvartal 2011. godine),
- budžetom Opštine Kotor planirati sredstva za implementaciju plana upravljanja otpadom (rok –
2010 – 2014. godina),
- uraditi katastar nekontrolisanih divljih odlagališta otpada , sa predlogom za sanaciju i
rekultivaciju svih prostora (rok – I kvartal 2010. godine),
- na bazi katastra i lokaliteta pojedinih divljih odlagališta, definisati prioritete realizacije (rok – II
kvartal 2010. godine),
- budžetom Opštine Kotor planirati sredstava za realizaciju sanacije ilegalnih odlaglišta otpada i
rekultivaciju saniranih prostora u 2010, 2011 i 2012. godini (rok – 2010-2012 godine),
- izgradnja postrojenja za prihvatanje upotrijebljenih ulja (rok – II kvartal 2012.godine),
- izgradnja postrojenja za sakupljanje starih automobilskih guma i gumenotehničke robe (rok – III
kvartal 2011. godine),
- izdavanje dozvola za odlaganje grañevinskog otpada i zemlje iz otkopa, kao i definisanje pitanja
saobraćaja vozila sa grañevinskim otpadom (rok – II kvartal 2011.godine).
59
LOKALNI PLAN UPRAVLJANJA OTPADOM 2010-2014
PRILOG 1
60
Download

(Kotor) PLAN Upravljanja otpadom Februar 2010.pdf