VIP TRIP DIPLOMATIC 7
Jesen 2012 / autumn 2012
Diplomatic 7
San o Maroku / a dream of Morocco
SAN O MAROKU
A DREAM OF MOROCCO
1
VIP TRIP DIPLOMATIC
ISIDORA BJELICA
Editor in Chief VIP TRIP DIPLOMATIC
U jesenjem broju VIP TRIP DIPLOMATIC-a vodimo vas u
jednu od najlepših zemalja na svetu...
Ambasador Kraljevine Maroko u Beogradu, Njegova Ekselencija Abdellah ZEGOUR bio je naš specijalni vodič za
istoriju i tradiciju Maroka....Mohamed Kharmouch, Marokanac koji je najduže živeo u Srbiji najautentičniji je svedok
povezanosti naše dve zemlje...
U ovom broju možete videti izuzetan foto Editorijal koji je uradio Konstantin Kiš a putopisi
Sonje Lapatanov, Saše Milivojeva i Marijane Matthaus otkrivaju jedan čaroban svet o kome su
sanjali svi veliki putnici... Najlepši gradovi, more, hoteli, bašte, vrtovi, mirisi, boje sve na jednom mestu. Ovaj jesenji broj je poziv da putujemo zajedno i sanjamo Maroko...
In the fall issue of the VIP TRIP DIPLOMATIC we ar taking you to one of the most beautiful
countries in the world - Morocco.
The Ambassador of the Kingdom of Morocco in Belgrade, His Excellency Abdallah ZAGOUR
was our special guide for the history and tradition of Morocco. Mr Mohammed Kharmouch, a
Moroccan who lived longest of all Moroccans in Serbia, is the most authentic witness of the
existence of very close relations between the two countries and their people.
In this issue you will find an exclusive photo Editorial done by Konstantin Kish, whereas the
texts of Sonja Lapatanov, Sasha Milivojev and Marijana Matthaus will disclose to you a magic
world that many world travels have dreamed about.
The most fascinating cities, sea, hotels, gardens, scents, colors – all at one place, in this isssue
of the VIP TRIP DIPLOMATIC. This fall issue is an invitation to travel and dream together .
About Morocco.
VIP TRIP DIPLOMATIC
Izlazi četri puta godišnje
Osnivač i izdavač
BP REZIDENCIJA doo
Vojvode Dobrnjca 44
11 000 Beograd
Direktor i odgovorni urednik
NEBOJŠA PAJKIĆ
Glavna urednica
ISIDORA BJELICA
Pravni punomoćnik
Marijana Cvijetić Milenković
Direktor marketinga
Slobodan Subotić
Stalni saradnici
Ana Atanasković, Sonja Lapatanov, Saša Milivojev Ilija La-
2
balo, Milica Joksimović
Biljana Bošnjak, Saša Milivojev,
Zuhra Osmanagić,
Lena Dolmark, Svetlana Blažević,
Nena Dašić,
Dušica Matović, Ivana StevićHammer, Dimitrije Bjelica
Weiss&Muller
Fotografi
Konstantin Kiš, Ljubomir Šimunić,
Joseph Haigh
CIP- Katalogizacija u
publikaciji-narodna bibilioteka
Srbije, Beograd
338.48
ISSN 2217-4230= Vip trip
COBISS, SR-ID 180181260
Logo
Momčilo Rajin
Tehnički urednik i design
Lav-Grigorije Pajkić
Supervizija
Momcilo Rajin
Lektor
Nevenka DJurović
Marketing i Plasman
Menagment office
Galerija ID ESOTERIC
Eurocentar, Makedonska 30
kontakt tel. +381113374048
[email protected]
3
VIP TRIP Diplomatic
Intervju
NJ.E.G. Abdellah ZEGOUR
Ambasador Kraljevine Maroka u Beogradu dao
je sledeći intervju za VTD:
Pitanje: Koje je Vaše mesto rođenja i po čemu je
ono karakteristično?
Odgovor: Rođen sam i odrastao u Houari, opština
Agadir, u Maroku. Region Houare je odličan
poljoprivredni region. Skoro polovina citrusa
i povrća koje se izvozi iz Maroka dolazi iz tog
regiona. Poznat je i po tome što ljudi koji rade
u poljoprivredi su ljudi koji poznaju realnost i
teškoće života, i kako sam rekao, stoje obema
nogama na zemlji. Što se mene tiče, bez obzira
što sam proveo većinu svog života u gradu, u Rabatu, ponosan sam na svoje seljačko poreklo i na
to nasleđe realizma ljudi sa zemlje. Moj region
je jednako i turistički region. Grad Agadir, na
Atlantskom okeanu, je svetski poznata obalska
stanica, koja svake godine prima stotine hiljada
turista. Godine koje sam proveo u Gimnaziji
Agadira, u jednoj kosmopolitskoj atmosferi, su
mi dozvolile da se veoma rano otvorim prema
svetu, što je uticalo i na putanju budućnosti mog
života i moje profesionalne karijere.
Pitanje: Koji grad u Maroku najviše volite i zbog
čega?
Odgovor: Izuzimajući Agadir, to je bez sumnje
grad Marakeš, koji je po meni najtipičniji marokanski grad. Nastao u XII veku, Marakeš je
vekovima bio prestonica Maroka i mesto susreta
karavanskih trgovaca koji su dolazili iz Afrike,
pre nego što njihova roba produži put ka Evropi,
preko marokanskih luka. To mu je dalo jedan
poseban kulturološki i civilizacijski pečat. Zvan
i ’’oker grad’’ od strane marokanaca, zbog boja
svojih zgrada, Marakeš se nalazi u sredini jedne
velike oaze palmi i poznat je po svojoj toploj i
suvoj klimi, što ga čini vratima(kapijom) Sahare
i daje mu jedan
4
šarm što ga opet čini prestižnom destinacijom za
milione stranih turista.
Pitanje: Zašto je svetski Džet Set zaljubljen u Maroko?
Odgovor: Prvo, zato što se Maroko nalazi na samom severu afričkog kontinenta, na samom zapadu arapskog sveta, na ulazu u Mediteran i na 15
km od Evrope, i zato što je potpuno otvoreno ka
Atlantskom okeanu. Zahvaljujući jednoj tako jedinstvenoj geografskoj situaciji, ono je uvek budilo
interesovanje posetilaca, ali i stranih sila tokom istorije. Ovome se treba dodati i velika raznovrsnost
turističke ponude zemlje, posebno omogućavajući
kulturni turizam, obalni turizam, pustinjski turizam,
planinski turizam, poslovni turizam internacionalnih konferencija i kongresa. Treće objašnjenje za
ovaj priliv svetskog Džet Seta u Maroko, i posebno u Marakeš, je verovatno izbor visokog turizma
učinjenog od strane Maroka koje se, još šezdesetih
godina, odlučilo za politiku kvalitetnog turizma.
Ali Maroko ulaže podjednake, konstantne napore
da razvije turizam srednjeg nivoa koji odgovara
zahtevima ’’običnih turista’’ koji danas sačinjavaju
ključnu masu svetskog turizma.
Pitanje: Od kada ste u Beogradu, koje su to
sličnosti i razlike koje ste Vi
primetili između dveju zemalja?
Odgovor: Među sličnostima koje sam bio u stanju
da identifikujem od mog dolaska u Beograd prošlog
februara, marokanski i srpski narod dele osećaj za
porodicu, stvari koje postaju sve ređe i ređe svugde
u svetu, a posebno u Evropi. Takođe, jedanako dele
osećaj gostoljubivosti. Jedan Marokanac ili jedan
Srbin će vas vrlo lako pozvati u goste kod sebe,
ili u neki restoran, dok u mnogim zemaljama koje
sam imao priliku da upoznam odnosi sa drugima
su u najboljem slučaju ograničene na formule
učtivosti i kurtuazije koje razmenjujemo, a za ostalo svako za sebe. To je verovatno mediteranska
strana karaktera srpskog državljanina. Što se tiče
5
razlika između Maroka i Srbije, teško mi je da ih
identifikujem, a ako one i postoje, one se ne mogu
objasniti drugačije nego istorijskim, geografskim,
ekonomskim i kulturološkim kontekstom svojstvenog za svaku od dveju zemalja i svaki od dvaju
naroda.
Pitanje: Šta je to što se obavezno mora kupiti u
Maroku?
Odgovor: Prvo, kad odemo u Maroko, ne moramo
’’obavezno kupovati’’, već prvo moramo uživati u
zadovoljstvu otkrivanja i upoznavanja sa njeegovim otvorenim narodom i gostoprimljivošću. Ali
ako je neophodno napustiti Maroko sa nekim suvenirom za sebe, prijatelja ili nekog bliskog, marokanska domaća radinost je veoma bogata tako
da možemo naći jako veliki izbor suvenira. Jedan
mali berberski tepih ili
ručno vezeni stoljnak su vrsta dekorativnih suvenira, korisni i trajni, koje bih ja lično izabrao da
sam strani turista u Maroku.
Pitanje: Koji su to marokanski specijaliteti koje
srpske žene mogu da spreme?
Odgovor: Vi kažete ’’srpske žene’’, što govori da
kuhinja i dalje ostaje ’’ženski posao’’ u Srbiji, i
time me podsećate na još jednu sličnost između
Maroka i Srbije koju sam zaboravio da citiram,
zato što u Maroku takođe, kuhinja i dalje ostaje u
velikom domenu žena. Ovo govori, da je marokanska kuhinja jako bogata i od strane mnogih se
smatra jednom od najcenjenih kuhinja na internacionalnoj skali. Kad smo kod marokanskih specijaliteta koje mogu da spreme srpske žene, iskreno
mislim da su srpske žene jako darovite i ako bi
odvojile malo vremena da nauče, bile bi sposobne
da spreme bilo koji marokanski specijalitet.
Prirodno, trebalo bi krenuti od kus-kusa, koji je
jedno relativno lako jelo za spremanje i koji je vrlo
poznat u Maroku, ali takođe i u drugim zemljama
Magreba. Dosta varijeteta marokanskih salata su
jednako jednostavne za spremanje.
Pitanje: Koja je tajna marokanske ruže koju koriste najveći svetski dizajneri upravljenju svojih
parfema?
Odgovor: Nisam puno upoznat sa ovom materijom, ali mislim da kvalitet ruže, kao i nekog voća,
kao vinogradi, zavisi pre svega od kvaliteta zemlje i sunčeve svetlosti. Ima takođe jedno uverenje,
prihvaćeno od strane ljudi koji žive od zemlje, a
to je da su parfemi najjači i da je voće najslađe
iz regiona sa retkim padavinama nego u regionima gde postoji višak vode. Maroko je polusušna
6
zemlja, gde sunce sija tokom čitave godine i gde
postoje vrlo različite vrste tla. Dakle, kad se spoje
svi ti uslovi, marokanska ruža daje pun miris. Sa
strane tradicije i kulture, ruža je jedan tradicionalni prestiž u Maroku, a u regionu ’’Kaalat Mgouna’’ organizujemo godišnji festival ruže koji traje
nekoliko dana i koji se završava izborom za ’’Miss
Festivala Mgoune’’ za tu godinu.
Pitanje: Šta Vi savetujete srpskim turistima da
obavezno vide tokom svog boravka u Maroku?
Odgovor: Kako sam već pomenuo, Maroko nudi
veliki izbor turističkih ponuda i sve zavisi od interesovanja turista, koji mogu izabrati turizam
mora i zadovoljstva, ili mogu biti zainteresovani
za kulturni turizam i nova saznanja. Za prvu posetu
Maroku, možda je preporučljivo početi otkrivanjem i upoznavanjem zemlje, njenog stanovništva,
njene istorije i njenog kulturnog nasleđa. U ovom
slučaju, nameće se tura koju zovemo ’’Carski gradovi’’. Ona se u suštini sastoji od gradova: Fesa,
Marakeša, Meknesa i Rabata, koji su u jednom ili
drugom momentu u istoriji bili, tokom XIII vekova, prestonice marokanskog carstva pod različitim
dinastijama koje su vladale Marokom do današnjih
dana. Ako se ukaže prilika za drugu posetu Maroku, tura nazvana’’Put Kazbi’’, kroz pustinju, doline i oaze jugoistoka Maroka, će pružiti različite,
očaravajuće pejzaže koji se ne smeju propustiti.
Pitanje: Recite nam šta naši čitaoci treba da znaju
o dinastiji koja trenutno vlada Marokom i o Kralju
Mohamedu VI, koji uživa jednu veliku simpatiju i
svetsko poštovanje za svoje stalno angažovanje za
prava čoveka u Maroku?
Odgovor: Dinastija Alaouita, koja trenutno vlada
Marokom, je nastala 1631. Ona je šesta glavna dinastija u Maroku od nastanka prve marokanske dinastije, to su Idrisidi, od 789.. Među sultanima koji
su naročito obeležili četiri veka vladanja dinastije
Alaouita, moramo posebno da istaknemo Moulay
Ismaila (1672-1726), sultana graditelja, koji je osnovao grad Meknes i stvorio ga svojom prestonicom kojom je organizovao i učvrstio strukture dinastije. Takođe, jednako treba da istaknemo Sultana
Hasana I (1873-1894) koji je usvojio jednu politiku otvaranja i modernizacije marokanskog carstva.
Kralj Mohamed V (1927-1961) je bio Kralj Oslobodilac, koji je oslobodio Maroko od francuskog
protektorata (1912-1956). Kralj Hasan II (19611999) je završio i konsolidovao teritorijalni integritet
Maroka i stvorio od zemlje jednu modernu državu
sa demokratskim institucijama, višepartijskim sis-
temom i slobodnom ekonomskom inicijativom.
Što se tiče sadašnjeg Kralja, Nj.V. Mohameda VI,
od njegovog dolaska na tron, on je usvojio širok
program reformi koje konsoliduju demokratska
dostignuća zemlje i doneo je hrabre odluke koje totalno preobražuju politiku koja je praćena do sada,
u predmetu sloboda i prava čoveka. Među vodećim
inicijativama preduzetim tokom vladavine NJ.V.
Mohameda VI, možemo da istaknemo stvaranje
Inicijative za Pravičnost i Pomirenje 2003.(IER),
koja je omogućila otvaranje svih dosijea vezanih
za zloupotrebe na polju prava čoveka, koje su
učinjene u periodu od sticanja nezavisnosti 1956.
do 1999. Odluke donešene od strane ove Komisije
su predstavljale veliki akt nacionalnog pomirenja,
koji je prošao kroz proces nadoknada pojedincima i grupama ljudi koji su bili žrtve ugrožavanja
prava čoveka tokom čitavog ovog perioda. Jednako treba da istaknemo reformu zakona o porodici
(la Moudawana), koji je značajno proširio polje
prava žene i učvrstio njenu ulogu u porodičnoj
strukturi. Takođe treba da podsetino na Nacionalnu Inicijativu za Humani Razvoj (INDH), veliki
akcioni program započet 2005. koji je usmeren
na poboljšanje socijalnih ekonomskih uslova
najugroženijeg sloja marokanskog stanovništva.
Opšte govoreći, stvaranje jedne povoljne klime
za stvarnu državu prava u Maroku je bila jedna
od velikih preokupacija vladavine NJ.V. Kralja
Mohameda VI. Pravni sistem (arsenal) je ojačan i
7
obogaćen, a otvorene su i određene institucije
u domenu prava čoveka, kao što su Nacionalni
Savet za Prava Čoveka (CNDH), koje su postale ustavne institucije zemlje.
Pitanje: Koji je Vaš omiljeni marokanski pisac,
a koji marokanski slikar?
Odgovor: Marokanski pisac, na arapskom jeziku, kojeg najviše preferiram je Abdallah Laroui, koji je istoričar priznat i poštovan u Maroku i u arapskom svetu, čija dela karakteriše
rigoroznost u pisanju, uz jednu kritičku i
realističku percepciju istorijskih događaja koje
tretira u svojim delima. Marokanski pisac na
francuskom jeziku koga najviše cenim je Tahar
Ben Jelloun, veliki romanopisac francuskog
jezika koji je 1988. dobio Nagradu Goncourt koja predstavlja najveću i najprestižniju
književnu nagradu u Francuskoj, koja se
dodeljuje svake godine. Što se tiče marokanskih slikara, posebno cenim Abdellatifa Zine-a,
poznatog po svojoj genijalnoj kreativnosti i
svojoj moći da pretvara stvari svakodnevnog
života marokanaca u polu-abstraktna dela
otvarajući maštu prema nepreglednim svetovima.
Fes
8
Kazablanka
9
Šefšauen
10
11
THE INTERVIEW WITH HIS EXCELLENCY, AMBASSADOR OF THE
KINGDOM OF MOROCCO IN BELGRADE ADELLAH ZEGOUR
NJ.E.G. Abdellah ZEGOUR
His Excellency Ambassador Adellah Yegour gave
the following interview for the magazine VIP TRIP
DIPLOMATIC
Q:Your Excellency, would you tell us at the beginning where you were born
ing it into a prestigious destination for millions of
tourists.
and if there is anything special about the place?
Q:In your opinion, why does the international jet
set love so much Morocco?
A:I was born and grew up at Houari, the borough
of Agadir in Morocco. The
region of Houare is a well known agricultural region. Almost half of the total citrus fruits and vegetables that are exported from Morocco come from
it. One more thing is characteristic for this region
– its people, those hard working people engaged in
agriculture that are fully aware of the reality and
hardships of everyday life, and are rooted with
both their legs in the soil.
Q: What is your favorite place in Morocco and
why?
and at the same time at the very west of the Arab
world, being the gate to the Mediterranean and
only 15 km distant from Europe. Let us not forget that it is open to the Atlantic Ocean. Due to
such a geographic position this stunning country
has always aroused a keen interest among visitors, but, unfortunately throughout its history, of
foreign powers, too. Talking about tourism, it is
important to stress the variety of “tourisms” it
offers: cultural tourism, coastal tourism, business tourism with international conferences and
congresses. The third reason for the jet interest in
Morocco, Marrakesh in particular, lies in the fact
that already in the 6o`s the state of Morocco decided to invest in the quality high tourism. At the
same time Morocco has made strenuous efforts to
develop the tourism that would suit the so called
“ordinary tourists” that nowadays constitute the
key mass of the world tourists.
A: Besides Agadir, it is the city of Marrakesh that
was the capital of Morocco
Q:How long have you been in Belgrade and what
similarities and
for centuries. In my opinion it is the most characteristic Moroccan city. It dates from the 12th century, and caravans from all over Africa stopped there
before their merchandise proceeded for Europe
via other Moroccan ports. This gave it a special
cultural and civilizing hallmark. The city is also
called “an ochre city” by its inhabitants due to the
color of its buildings, and is situated in the center
of a large oasis of palm trees, and is well-known
for its warm and dry climate. In a way, it is the gate
to the Sahara, all this adding to its charm and turn-
differences have you noticed between the two
countries ?
As for myself, in spite the fact that I have spent
most of my life in the city of Rabat, I am proud of
my peasant origin. The region is also well known
for its tourism. Agadir, on the Atlantic coast, is a
celebrated port, visited every year by hundreds of
thousands of tourists. The years I spent in the high
school there, in that cosmopolitan atmosphere,
shaped me as a person and definitely influenced
my future life and professional career.
12
A:First of all, because Morocco is at the very
North of the African continent,
A:Since my arrival in February this year I have
noticed numerous similarities between
our two people. One that stands out is the care they
take of their families, something that has become
such a rare thing everywhere else in the world, especially in Europe. Next, their hospitality. A Moroccan or a Serb will gladly invite you to his home
or a restaurant; whereas in many foreign countries
13
that I had a chance to get to know, the relations
with foreigners are mostly confined to some formal civilities and courtesies. This is probably the
Mediterranean trait in the Serbs` character. As for
the differences between Morocco and Serbia, it is
hard for me to pinpoint them after such a short
stay. If they exist, they can only be explained by
their different historical, geographic, economic
and cultural contexts inherent to either of the two
countries and their people.
Q: What is it that one must buy in Morocco?
A: Once you get there first try to discover the
country and get to know it and
the people staying open-minded. As for the shopping, you should get some souvenirs for yourself,
your friends, somebody that is close to you. The
offer of souvenirs is varied: the Moroccan domestic industry is very developed so that it is easy to
find an appropriate souvenir, maybe a small Berber carpet, a hand embroided tablecloth. They are
decorative, useful. If I were a tourist in Morocco I
would not hesitate to choose such a souvenir.
Q: What Moroccan food specialties would you
recommend that Serbian women could prepare in
their kitchens?
Marakeš
14
A: Obviously, judging from your question, cooking
is still mostly women job in Serbia. This reminds
me of another similarity between our two countries! Morocco is the home to one of the world` s
great cuisines greatly appreciated. It is not easy to
choose among so many delicious recipes, famous
dishes. Your women are talented cooks and would
be able to prepare any of Moroccan specialties. At
the first place I would put the famous Moroccan
delicious dish Couscous, a very popular and relatively easily prepared dish. It is also popular in other countries of Magreb. There are also a variety of
typical Moroccan salads that are easily prepared.
Q:What is the secret of the Moroccan roses used
by so many world manufacturers in making their
perfumes?
A: I am not familiar enough with this problem but
personally think that the quality of roses, the same
as that of any fruits, vineyards depends on the quality of the soil and the availability of sunlight. There
is also a conviction shared by many who make their
own living from their soil that the best perfumes
and the sweetest fruits come from the regions with
not enough precipitation and not from those with
an excess of precipitation. Morocco is a rather dry
country where the sun shines all year around and
with a variety of the soil quality. Well, when
all these conditions are met you get roses with
such extraordinary scent. From the point of
tradition and culture, roses occupy a special
place. There is that famous festival of roses
“El Kelaat M`Gouna” organized annually that
lasts several days and ends with the selection
of “the Miss of M`gouna Festival”.
Q: What would you suggest to Serbian tourists
not to miss while in Morocco?
A: Morocco offers many tourist attractions and
it definitely depends on the person`s individual interests what to choose - the see tourism,
pleasure seeking, cultural tourism. For the first
visit, maybe, I would recommend to try to get
to know the country, its people, history and cultural
heritage. There is that well organized “The Imperial
Tour” that in its program includes all the imperial
cities - Fes, Marrakesh, Meknes and Rabat that all
were, at various periods of Moroccan history the
capitals of the kingdom of Morocco under various
dynasties that have ruled Morocco until the present days. For the second visit I would recommend
the so called “Kazbi Tour” across the desert, valleys
and oases of the South Eastern Morocco that will
not leave you indifferent to its fascinating scenery.
Q: What should our readers know about the present ruling dynasty and the King Mohammed VI who
deserves great respect for what he has done in the
promotion of human rights?
15
A: The currently ruling Dynasty of Alaouite
dates since 1631. It is the sixth in a row of
important dynasties, such as the Idriside that
ruled from 789. The sultan that stands out
among all those that have reigned during
all those centuries is Moulay Ismail (16421726), called “the constructor” who founded
Meknes and turned it into a capital organizing and strengthening the dynasty structure.
The Sultan Hassan I (1843-1894) should not
be left out, as he, with his policy, helped the
modernization of the country and its opening
to the rest of the world. The King Mohammed
V (1927-1961) was the king liberator who liberated Morocco from the French protectorate
(1912-1956). Hassan II (1961-1999) completed the territorial integration and consolidation
of Morocco, and created a modern state with
democratic institutions, a multy-party system
with free economic initiative. As for the present king, his Royal Highness Mohammed VI,
he is praised for his domestic reform policies
and pioneering efforts in consolidating the
democratic achievements of the country. He
has made some very brave decisions that have
completely changed the policy in the field of
freedom and rights of man. Among his many
initiatives I would like to stress his IER – the
16
Esauira
Initiative for Equality and Reconciliation in 2oo3 that
made possible to make public all the files relevent to
the numerous abuses in the field of human rights during the period since the attainment of independence
(1956-1999). The decisions made by this Commission
built a new social pact of national reconciliation, restitution to those who happened to be victims of abuses
of human rights during that period. Not less important
is the reform of the Law on Family (La Mandawana)
that importantly increased women rights and splidified
their role within the family structure. One that should
not be overlooked is the INDH – the National Initiative for Human Development Support Project for Morocco, began in 2005.
It put Morocco`s social issues at the forefront of the
country`s political priorities, an action plan intended
for the improvement of socio – economic conditions
of the most jeopardized strata of Moroccan society.
Generally speaking, one of the main preoccupations of
the King Mohammed VI was a creation of favorable
climate for the creation of a state of law. The legislatures have been reinforces and some new institutions
have been created within the domain of human rights,
as e.g. the CNDH – the (Moroccan) National Human
Rights Council that became the constitutional institutions committed to the protection of human rights.
Q: Morocco has an exceptional culture. Who is your favorite Moroccan writer and which painter?
A: Abdallah Laroui, a Moroccan historian and novelist,
writing in Arabic is my favorite. His work is highly acclaimed both in Morocco and other Arab countries. It
possesses a certain rigor and crtitical and realistic perception of the historical events he treats. My special love
goes to Taher Ben Jelloun, a poet and writer, the entirety
of whose work is written in French, although his first language is Arabic. He received the most prestigious French
literary award - the Prix Goncourt in 1987. As for painters, I particularly appreciate Abdellatif Zine, celebrated
for his creativity and power to turn everyday things of
Moroccans into half – abstract works that play with your
imagination opening it toward the immense, boundless
world.
We would like to thank His Excellency, the Ambassador
for this enlightening interview.
FES
17
Eit Benhadu
LIDER U OSIGURANJU KOMPANIJA DUNAV OSIGURANJE
poručuje
DUNAV KASKO POLISA –
Najsigurnija zaštita Vašeg automobila
Auto kasko osiguranje je najbolji
vid osiguranja Vašeg automobila, posebno ako se odlučite da
krenete automobilom na nezaboravno putovanje. Auto kasko u
tom slučaju svakako nije luksuz,
već potreba i neophodna mera
zaštite od svih neželjenih rizika
koji mogu da se dese i prouzrokuju veliku štetu na Vašem
automobilu koju niste mogli da
predvidite. Kompanija Dunav
osiguranje je lider na domaćem
tržištu osiguranja i neprikosnovena je i u domenu osiguranja
motornih vozila. Pridružite se i
Vi armiji od više od pola miliona
vozača koji su ukazali poverenje
upravo ovoj osiguravajućoj kući.
Kasko osiguranje vozila je jedino osiguranje koje obezbeđuje
potpunu zaštitu za slučaj svake
materijalne štete nastale na
vozilu u zemlji i inostranstvu.
Za razliku od osiguranja od
auto-odgovornosti, auto kasko
siguranje nije obavezno osiguranje, već predstavlja vrstu dobrovoljnog osiguranja od šteta
pričinjenih na sopstvenom vozilu.
Kvalitetno kasko osiguranje motornih vozila pruža sveobuhvatnu zaštitu vozila od velikog broja
rizika i rešava niz svakodnevnih
situacija koje mogu da se pretvore u veliki problem. Rizici sa
kojima se vozač svakodnevno
sreće na putu su brojni. Rizik ne
spava ni van saobraćaja, i to
rizik oštećenja usled „više sile“,
ogrebotina, namernih oštećenja,
obesti trećih lica...Imajući na
umu statistiku koja govori da se
18
u svetu svake godine ukrade
više od milion vozila, dok se u
Srbiji svakoga dana u proseku
ukrade sedam vozila, nije čudno
što je najveća noćna mora svakog vozača upravo da li će svoj
auto pronaći na mesti gde ga je
ostavio.
Stoga, mirno možete da spavate
samo ako imate Dunav kasko
polisu
Sa Dunav kasko polisom,
vozilo će imati adekvatnu i potpunu zaštitu od svih šteta koje
su nastale, između ostalog i od:
saobraćajne nezgode (nastale i
krivicom vozača); pada i udara
nekog predmeta; požara, eksplozije, grada, oluje ili poplave;
zlonamernih postupaka ili obesti
trećih lica. Uz osnovne kasko rizike, kod Kompanije Dunav osiguranje mogu se zaključiti i dopunski kasko rizici: krađa vozila;
krađa, stakla na vozilima izuzev
stakala na svetlima i ogledalima, utaja vozila, koja pokriva
utaju vozila od strane lica kome
je vozilo dato u finansijski lizing,
dugoročni zakup (operativni lizing) ili iznajmljeno radi vožnje od
strane agencije registrovane za
iznajmljivanje vozila – rent a car.
Moguće je ugovoriti i „delimično
kasko osiguranje“ koje pokriva
rizik loma i oštećenja stakala
na vozilima (izuzev stakala na
svetlima i ogledalima).
Polisa Dunav kasko osiguranja
pruža brzu, efikasnu i kvalitetnu
zaštitu vozila u Republici Srbiji
i u geografskim granicama Evrope (uključujući i Tursku).
Velika prednost Dunav osiguranja na domaćem tržištu jeste
činjenica da nema ograničenja
kada je u pitanju kasko osiguranje skupih vozila i modela koji
zbog svoje atraktivnosti predstavljaju veliki rizik kada je reč o
krađi. Bez obzira da li je reč o
automobilima koji su “rizični” (po
pitanju krađe) ili retkim markama i modelima, svaki automobil može da bude kasko osiguran. Važno je znati da i vlasnici polovnih automobila mogu
zaključiti kasko osiguranje, s
obzirom da pružanje kompletne
zaštite nije privilegija isključivo
imućnijih vlasnika autmobila.
Kompanija Dunav osiguranje
pruža mogućnost plaćanja premije auto kasko osiguranja na
2, 4 ili 12 mesečnih rata bez
uvećanja, uz ostvarivanje prava
na bonus za svaku godinu osiguranja bez prijavljenih šteta (10%
po godini osiguranja, a najviše
50% za 5 i više uzastopnih
godina osiguranja bez šteta).
Kupovinom polise auto kaska
stičete pravo na popust od 40%
na osiguranje Bunus pomoć
na putu (ako se uz auto kasko
zaključi i obavezno osiguranje,
onda taj popust iznosi 60%). I
ne samo to, Kompanija Dunav
osiguranje za više osiguranih
vozila istog vlasnika odobrava
dodatni popust, kao i popust
po osnovu ugradnje uređaja za
zaštitu od krađe.
S toga dobro je da znate da
iako sami ne možete uvek sve
da zaštite kada je u pitanju Vaše
vozilo, Kompanija Dunav osiguranje vam je siguran partner i
učiniće to umesto Vas.
Detaljnije informacije svi zainteresovani mogu da dobiju besplatmnim pozivom Kontakt
centra na broj 0800 386 286 ili
na sajtu Kompanije na www.dunav.com.
19
TANGER
Kad dođeš u Tanger pa hoćeš da imaš mira, onda
kupi španske novine i sa njima sedi za jedan sto u
jednoj od mnogih kafana, pravi se ohol i nepristupačan, poruči belu kafu i bulji u novine bez obzira
na to umeš li da čitaš španski ili ne.
„Jer bog neka se smiluje taze putniku kome se na
prvi pogled poznaje da se interesuje za okolinu,
a to svaki novajlija odaje, jer zbog čega bi inače
i dolazio u Tanger? A u tom slučaju zaokupi ga u
roku od najviše trideset sekundi gomila čistača cipela, trgovaca, vodiča i prosjaka, koji svi vrebaju
na neki ’posao’ otprilike onako kao i onaj čopor
više ili manje sumnjivih individua koji naprosto
izvrše prepad na čoveka kad se iskrca u Port Saidu
u Sueckom kanalu.
„Ali, kako rekoh, španske novine imaju čudesno
dejstvo. To sam sam iskusio. Ni engleski, ni skandinavski, ni američki turisti u Tangeru neće sesti u
neku kafanu i čitati španske novine. Dakle čovek
20
koji čita španske novine nije uopšte turista po
shvatanju ove, na pare pohlepne, gomile. I tako
čovek ima mira dok svi ovi čistači cipela, trgovci, vodiči i prosjaci brže-bolje pronađu neki bolji
’predmet’ sa izrazitim ’turističkim pečatom’.
„Ovo je rečeno kao dobar savet za sve one koje
put vodi u kosmopolitski grad u severnoj Africi koji ima najlepši položaj na plavozelenom
Atlantskom okeanu i prekrasan vidik preko Gibraltarskog moreuza na ljubičaste bregove južne
Španije.
„Tanger je jedna od najstarijih varoši Maroka.
Ovde su već stanovali stari Feničani, a varoš je
osnovana već za vreme Hanibala. Za vreme
Rimljana proglasio ju je Oktavijan slobodnim
gradom, čiji su stanovnici kasnije dobili rimsko
građanstvo. Godine 429. došli su Vandali, a posle njih Vizantinci. Ali starohrišćanska kultura
morala je u osmom stoleću da ustupi pred pobe-
donosnim nadiranjem polumeseca. Kroz ceo srednji vek vladao je islam gradom, dok Evropljani
nisu opet došli sa topovima, crkvom i krstom.
„Prvo su stigli Francuzi, onda Španci i docnije
Englezi. Islam je opet nadvladao i vladaoje dalje,
dok godine 1844. nisu Francuzi bombardovali
varoš i razorili njenu tvrđavu. Od tog doba žive
muslimani, hrišćani i Jevreji zajednički u Tangeru, kako to pokazuje stari deo grada, koji nosi
pečat intimnog mešanja islamske i južnošpanske
kulture. Vrlo kosmopolitsko stanovništvo broji
otprilike 30.000 muslimana, 12.000 Jevreja i otprilike isto toliko Španaca, a osim toga nekoliko
hiljada stanovnika koji pripadaju narodima celoga
sveta: Engleza, Skandinavaca, Francuza, Italijana,
Grka, Portugalaca, Jermena sa Kavkaza, Turaka
i crnaca izSenegala, Kineza, Indusa, pripadnika
balkanskih naroda i meleza iz svih narodnosti.
„Šareno stanovništvo Tangera i čini ovaj grad internacionalnom varoši i stecištem bogataša turista,
avanturista, političkih begunaca i sumnjivih egzistencija. U Pti soko, centru varoši, mogu svi oni da
se nađu i ovde se čuju svi jezici sveta. Marokanci
i Rifkabili sede u svojim vrlo šarenim burnusima i prugastim helabama u svom istočnjačkom
dostojanstvu i piju u arapskim kafanama slatki
čaj od nane, mladi Španci maslinaste kože i sjajne crne kose živo gestikuliraju sedeći uz večiti
’kafe kon leće’ (bela kafa), a engleski turisti krepe se čajem posmatrajući vrevu oko kafane Gran
kafe sentral, koja u Tangeru ima istu ulogu
kao Kafe de lapeu Parizu.
„Jevrejski čistači cipela prave dobre poslove sa
dobro odevenim Špancima, čije cipele moraju
uvek da budu sjajne kao ogledalo. Naprotiv, jedan američki turista koji još nije znao za trik sa
španskim novinama bio je besan zbog nametljivosti jednog čistača cipela, pa je jednim udarcem
oborio celu napravu za čišćenje cipela zajedno sa
kasom tako da su se pare kotrljale u prašini među
ljudskim nogama. Male, sa šikom odevene Francuskinje sa rujnim ustima otvoreno flertuju sa
nekoliko mladih Engleza u kariranim kaputima i
sivim pantalonama od flanela, a neki debeli turski sopstvenik hotela pije crnu kafu sa anisom u
društvu nekoliko idealno prljavih Grka. Pred ka-
21
fanom i između stolova trčkaraju bosonogi arapski dečaci nudeći španske, francuske i strane
novine.
„Pti maroken, Aora, Viži maroken i Estampa viču prljavi dečaci iz sve snage. Ponekad
uluči neki od njih priliku da ukrade sa nekog
stola komad šećera i smejući se zadovoljno se
izgubi u vrevi. Onda se odjednom u ovoj vrevi
pokaže neobična povorka. Neka starija dama i
dve mlade devojke prolaze jašući na magarcima.
To su turisti sa velikog parobroda kompanijeP.
i O., koji se baš vratio sa puta oko sveta i stigao
u luku sa tovarom putnika željnih atrakcija. Iza
magaraca ide pešice, dugačkim dostojanstvenim
koracima, ’turistički tata’, koji je očigledno vrlo
ponosan ovim prvim ’orijentalskim doživljajem’
svoje porodice da u
Africi jaše na magarcima.
„Razume se da
ova povorka ima
komičan utisak na
urođenike. Evropljani koji stanuju
u
marokanskim
varošima
služe
se ili sopstvenim
nogama ili automobilom.
Samo
arapski seljaci upotrebljavaju magarca za jahanje ili
za nošenje tereta.
No ceo Pti soko
često ima prilike da
se smeška i smeje
ovom jahanju bezazlenih turista na magarcima.
Ne prođe naime gotovo ni jedan dan da u luku
Tangera ne uđe koji veliki luksuzni parobrod, jedan od onih koji vrše saobraćaj između Evrope
i Istoka ili se nalaze na putovanju po Sredozemnom moru. Ovi turisti takođe doprinose tome
da Tanger ima pečat internacionalne varoši.
„Ali u Kazbi, staroarapskom delu grada, prolazi
život kao i ranije, netaknut od evropskog uticaja.
Ovde se Arabljani skitaju uskim krivudavim ulicama, koje često vode preko stepenica,pošto je
grad podignut na strmim obroncima. Kazba pretstavlja potpun kontrast novom francuskom delu
grada, koji je, isto kao i Kazablanka, podignut
tek u poslednje vreme. I uTangerovom Vil nuvel
jure automobili lososove boje po širokim bule22
varima na kojima se nižu višespratne građevine.
Kafane, kabarei i dansinzi, veliki luksuzni hoteli,
bioskopi sa džinovskim reklamama i veliki broj
skupih trgovina dejstvuju tako da se čovek oseća kao u nekoj evropskoj velikoj varoši, iako se
novi deo grada nalazi svega četvrt časa od starog,
živopisnog Tangera.
„Englezi se i ovde drže zasebno, kao na mnogim
drugim mestima u inostranstvu. Oni stanuju na
velikom platou Maršan izvan varoši. Ovde se
nižu velike vile jedna do druge. Lepe bašte pred
vilama redovno su okružene zidom ili živim zidom od kaktusa. Ali izuzevši nekoliko mavarskih
vila, većina kuća izgrađena je u modernom stilu.
„Na putu za Maršan leži i velika palata koja
nije dovršena jer njen sopstvenik, jedan
američki
Jevrejin
nije više imao novaca. Njen stil je neka
zagonetna mešavina
marokanske arhitekture i – ničega.
Najznačajnije je to
da je preduzimač
ukrasio fasadu velikim neukusno šarenim štitom na kome
piše: ’Bengujatova
palata’, tako da svima u Tangeru bude
jasno ko je trebalo
da stanuje u ovom
ružnom sanduku. I
tako upola dovršena kuća sada stoji
prazna, a štit stalno
izvikuje ime ovog Jevrejina kao opomenu.
„Nedaleko odavde nalaze se poslanstva velikih
sila. U Tangeru se nalaze poslanstva za ceo Maroko. U ranijim vremenima marokanski sultani
nisu želeli da u Fesu primaju ’neverničke’ poslanike i usled toga je baš ova varoš tako dobro
snabdevena diplomatama. Svi pregovori između
marokanskog sultana i pretstavnika stranih sila
bili su vođeni pismenim putem. A ko iole poznaje
Orijent može da zamisli kako su ova gospoda u
očajanju i besu čupala kosu kad su od Njegovog veličanstva morala da dobiju brz odgovor,
a nisu mogla da mu lično pretstanu. Dešavalo se
vrlo često da je Njegovo veličanstvo ostavio kurira da čeka u Fesu pola godine, a ponekad, kad
marokanskog sultana stvar nije interesovala ili
23
mu se nije sviđala, kurir se uopšte nije
vraćao.
„U Tangeru se ne primećuje velika razlika između prazničkih i običnih dana i to
naprosto zbog toga što u nedelji ima ni više
ni manje nego tri praznika: petak, praznik
muslimana, subota, praznik Jevreja i nedelja, praznik hrišćana. Ostala četiri dana
u nedelji su radni dani, ali i na mnoge od
tih dana pada poneki muslimanski, jevrejski, katolički ili protestanski praznik, tako
da u Tangeru faktički preko cele godine
ima istovremeno i samo radnih i samo
prazničnih dana. Radi se samo o tome u
kome se delu varoši čovek nalazi.
„Isto kao što ima tri stalna praznika, postoje i tri različite zgrade pošte i telegrafa:
engleska, španska i francuska, a ova poslednja ima još jedno odeljenje Post šerifijen,
naime marokansku poštu. Razume se da
svaka od ovih pošta ima sopstvene marke, a isto tako postoje i tri vrste kovanog
novca: francuski franak, španska pezeta i
arapski novac hasani. Ali u Tangeru važe i
ostale valute sveta.
„Postoji jedna engleska, jedna španska
i jedna francuska bolnica, a osim toga i
bolnica misije, ali u nju dolazi malo paci-
24
jenata jer se ovde više polaže na lečenje duše nego na
lečenje tela. Na svaki način bar muslimanski bolesnici drže se od nje daleko, iako je ova bolnica uglavnom
baš njima bila namenjena. Umesto toga posećuju oni
urođeničke lekare, koji svakog dana sede sa svojim neobičnim lekovima na Grand soko, velikoj pijaci. Kod
njih može da sekupi u prašak smrvljena zmijska koža
ili skorpioni, tucani u avanu, za lečenje rana. Razbijeno staklo sa prozora neke džamije služi kao vanredan
lek protiv reume, ako se u kesici stavi na bolesno mesto
koje se istovremeno namaže ranketljivim maslom. Pred
crnačkim lekarima leže rasprostrte razne lekarije kao što
su kozji rogovi, ptičji izmet, svi mogući gmizavci i neki
zagonetni sokovi od trava. Ovi lekari već odavno uspešno vrše konkurencju bolnici misije, gde se pacijentima pružaju samo psalmi i tropari. Seljanke koje svakog dana dolaze na Grand soko donose i povrće, cveće,
grnčariju i drugu robu. Kad ih na primer zaboli zub ne
osećaju ni najmanju potrebu da čuju neverničke psalme
nego odu da se savetuju sa čudesnim lekarima. Oni bar
ne pevaju, ali zato vrše čarolije, a šta to znači može lako
da se razume.
„Na Grand soko je život toliko šaren da nije gotovo ni
sličan životu u nekoj evropeizovanoj varoši. U pretežnoj
većini su žene Berbera sa svojim ogromno velikim
šeširima, ukrašenim debelim plavim somotskim vrpcama, koji ih štite od sunca. One daju pečat pijaci, koja
obiluje najboljim cvećem, svim vrstama južnog povrća,
domaćim tkaninama sa planina Rifa, džinovskim
lubenicama i dinjama, mandarinama, narandžama i drugim voćem. Na slami, na tezgama arapskih ribara i njihovih žena, leže ribe sa crvenim,
zelenim, žutim i modrim krljuštima, veliki crni
jastozi i morski pauci se pužu između providnih
rakova i sipa, koje se tresu u poslednjim trzajima.
„Nekoliko žena trguju arapskim sredstvima za
ulepšavanje: hena za bojenje ruku i nogu, crvenilo za usne i crni prašak za bojenje obrva, koji
se prodaje u malim šupljim cevima bambusove
trske. A osim toga, u raznim bočicama ljubavni napici. Prljavo odeveni Arabljanin seo je do
jednog ovakvog ’kozmetičkog dućana’ imajući
pred sobom celu zbirku najneverovatnijih koještarija: stare kante za benzin i zejtin, razbijene
boce, električne kontakte, nekoliko poluga sa
bicikla, tri para cipela bez đonova i jedan par sa
đonovima ali bez gornje kože, jedan par pantalona na kojima je polovina falila, zarđale eksere
i šrafove, nešto žice i jednu staru ovčiju kožu sa
koje je odavno iščezla vuna. Pravo čudo! I nehotice se čovek pita: ko može ovde nešto da kupi?
„Mali arapski dečaci vuku pletene korpe napunjene do vrha povrćem, živinom i voćem. To su
’trčkarala’ evropskih dama, koji snabdevaju njihove kuhinje. Nije nipošto retkost ako se vidi da
neka evropska dama sama kupuje na Grand soko
i svakog dana stoji cela vojska arapskih dečaka
sa velikim korpama spremna da zaradi šiling
noseći kupljenu robu kući. Trgovci ćilimovima takođe pokušavaju da prodaju svoju šarenu
robu, a oni koji na “Grand soko” kupe najlepše
ćilimove iz Ksauena u rimskim bregovima plaćaju za njih deseti deo one cene koja se zahteva
na Pti soko, gde se najviše zadržavaju turisti.
„U šarenoj slici života na Grand soko ne nedostaje ni istočnjački pripovedač priča, a u njegovoj
blizini stoje u gustom krugu Arabljani, Španci,
Francuzi, Englezi i pripadnici drugih naroda da
posmatraju jednog ukrotitelja zmija koji se sa
prezirom prema smrti producira sa nekoliko velikih
crnih zmija i jednim debelim šarenim zmijskim carem, dok njegov pomoćnik udara kao besomučan po
plitkom bubnju ili duva u jecavu frulu. Posle svake
tačke obilazi jedan mali dečak – sa do kože obrijanom glavom i dugačkim perčinom – sa tanjirom, a
gledaoci prilažu bakarnu sitninu za ’umetnika’.
„Visoko iznad Grand soko leži veliki luksuzni hotel Vila de frans, sa koga se pruža prekrasan pogled
na Gibraltarski moreuz i na divnu obalu Tangera.
Leti Tanger postaje banja za Fes i svi otmeni i bogati Marokanci odlaze u najtoplije vreme godine van
varoši. Iza hotela leže divlji Rifski bregovi, gde su
Berberi kroz toliki niz godina umeli da se odupru
evropskom uticaju, sve dok njihov ponosni vođa
Abd el Krim nije bio uhvaćen i prognan na ostrvo
Reunion.
„Ponekad, ali vrlo retko, viđa se bivši sultan Maroka, Abd el Aziz, kako sam šeta ulicama varoši. On
uopšte nema više nikakve vlasti, on je sultan samo
još po imenu. Ali se podanici još i danas sa strahopoštovanjem klanjaju pred njim i celivaju mu kraj odeće... A on je stranac usvojoj sopstvenoj zemlji, kojom sada upravljaju velike sile.
„Kad zvona sa katoličke crkve objave zalazak sunca
i kad se muslimani sakupljaju udžamiji na molitvu,
kad odjekne mujezinov zov sa lepog, mozaikom
ukrašenog, minareta, čovek se divi da je toliko narodnosti, okupljenih ovde na jednoj tački moglo da
stvori mir koji vlada u Tangeru, u ovoj večito staroj i večito mladoj varoši na samom pragu nemirne
Evrope.“
Prispavalo mi se. Na ivici sna, zovnula sam čitača
snova, koji je rekao da će spavati pored mene i držati me za ruku, da nam Rik ne bi izmakao. Posle
toga okrenula sam N. u Tanger i rekla mu promuklim glasom:
– Ako hoćeš u Tangeru da imaš mira, onda kupi
španske novine i sa njima sedi za jedan sto u jednoj od mnogih kafana, pravi se ohol i nepristupačan,
poruči belu kafu i bulji u novineiako ne razumeš ni
reč španskog.
25
26
MAGHREB MOVIE DREAM
piše: Nebojša Pajkić
Već u osvit zvučnog fima, u trenutku kada je
nema slika treperila prikrivenim zvukom poput
nečujnog vetra u Sahari, u vreme neobjašnjive
(sem magijom fotogenija) nadnaravne slave
Rudolfa Valentina, verovatno nikada dosegnute muške seks – ikone, misterijsko i arhajsko
polje Roga Afrike, zona doktrine Magreba,
postalo je holivudski utopijski poligon. Još od
tih kasnih dvadesetih, sever Afrike, u globalnim
razmerama, za filmsku industriju, za holivudsku biheviorističku filosofiju, postaje nadredjeni analogan lokalnom kultu Meksika.
Slobodarske krilatice koje su južno od
Pekosa, dole ispod
Rio Grande pa sve
ka delti Amazona,
formulisale jedan divlji El Dorado koji
je trebalo da opravdava duh deziluzionisane džefersonovske
amerikane, svoju su
pravu transcedenciju
dosezale tu, u mediteranskom basenu,
tu na vrhu Afričkog
roga. Mada je za
mnoge umetnike bizarnih vokacija cela
Afrika predstavljala
jedan
misterijski,
magični i magijski areal, Rog Afrike je imao
svoju posebnu dimenziju. Naročito Maroko. Dovoljno je da se pomenu, Šternbergov „Maroko“
sa nikada ne prevazidjenim melodramskim
parom, Ditrih – Kuper kojem je najkonkurentniji Ingrid Bergman sa Bogijem, pa da se evocira psihodelični eros krvi i peska. Ali, iako
su, i pre i posle, mnogi filmovi , od „Rajanove
kćeri“ preko „Ratova zvezda“ do „Engleskog
pacijenta“ i„Troje“ eksploatisali svetlost, pesak
i more Severne Afrike, dva filma nastala sedamdesetih, oba locirana u isti marokanski okrug,
mitski Raf (od Araf) sa sedištem u legendarnom
Tanžeru, (Tingi, Tanja, Tanah) predstavljaju
najimpresivniju odu duhu, emociji, filosofiji i
akciji Magreba.
„Vetar i Lav“ (1975), Džona Milijusa i “ Stupaj
ili umri“ (1977), Dika Ričardsa, dva remek – dela
dvojice iz plejade novoholivudskih neožanrovskih
majstora, eksponiraju nešto što je veoma retko u standardnim tokovima komercijalne, pogotovo holivudske produkcije. Iako oba projekta bezpogovorno slede
i nedre domaće ideološke zadaće, i Milijus i Ričards,
prevashodno, kreiraju svoje avanture u žanrovskom
ključu koji pokušava da otvori brave najromantičnijih
dveri koje vode izvorištima islamske pitoreskne,
egzotične, šeherzadijanske mistike.
Veoma je neobično da
ova dvojica reditelja,
sklonih ekskluzivnim
neožanrovskim intervencijama unutar iste
decenije, Milijus, 75,
Ričards, 77. krenu u
istom eskapističkom
smeru i zaustave se
tu u Rifu, u zoni koja
je nekada predstavljala nezavisnu teritoriju sa naročitim
uticajem na Mediteranu. Ovaj berberski region, koji je
islamizovan u osmom veku, zapravo,
i u okviru Maroka
predstavlja jedan samosvojan entitet sa
autentičnom kulturom i posebnim jezikom, rifianskim
jezikom u Maroku govori skoro 5 ooo ooo ljudi, a još
nekoliko stotina hiljada je Rifiana rasuto diljem Evrope, pogotovo u Holandiji i Francuskoj.
Autentičnost ove berberske skupine, posebnog superiornog zanosno romantičnog etosa, osnova je i Milijusove avanturističke sage inspirisane istinitim dogadjajima na početku dvadesetog veka, kao i Ričardovske,
takodje melodramske avanture koja se kristališe oko
opozicije izmedju beduinskih pobunjenika, pod vodjstvom „harizmatičnog“ El – Krima (inspirisanog
Abd-el Karimom) i francuskih legionara. I Milijus i
Ričards računaju sa dokumentarističkim podsticajima
koji čine uverljivu osnovu njihovim fikcionalnim,
skoro pa arabeskno apstraktnim ekspresivnim zano27
sima nad užarenim peščanim konfiguracijama koje
kao da prevazilaze dimenziju očiglednog izvornika
Linovog „Lorensa od Arabije“.
Milijus, ne odstupajući od svojih monroovskih
ishodišta, suprotstavlja, šeika Rejzulija (u kojem se
Šon Koneri oseća bolje nego u Bondu, iako je neodoljivim šarmom celo vreme svestan te nadrealističke
dvostrukosti), Teodoru Ruzveltu, poslednjem predsedniku Ameri-kane, projektujući tako jednim letom
preko evropskog gnezda superiornu ideju koja doseže
tamo daleko do arijevskog Irana iliti carske Persije.
Kao što Teo Ruzvelt i Rejzuli vode svoju interkontinentalno metafizičku vitešku korespondenciju čiji
talasi idu nošeni vetrom preko dina i okeana, tako
i Ričardsov berberski poglavar, Abd-el Krim kroji
sudbinu evropskih otpadnika u širokom rasponu od
bergmanovskog fon Sidoua preko leluševske Ketrin
Danev do musolinijevskog špageti heroja Terensa
Hila, ispod čijih sudbina izranja dekadentni potencijal teofilgotjeovskog ezoterijskog aristokratizma.
Sve to, obasuto mediteranskim suncem u bajkovitom krajoliku smeštenom izmedju Tangera i Agadira, na vrhu Afrike u prelepom Maroku.
28
29
MAGHREB MOVIE DREAM
Ilija Labalo
Josef von Sternberg’s Morocco (1930) sends
a beautiful message through time and from a
lofty, romanticized place: emancipated woman follows her man. The greatest movie ever
made - Michael Curtiz’s Casablanca (1942)
echoes with an analogy: France follows her
Atlantic allies.
Why did the two far-sighted directors choose
Morocco as the setting to reveal such profound truths?
Edward Said’s answer would be partly correct
and completely irrelevant. Western fascination with Morrocco could be deemed orientalism, but Charles Silver is spot on when he
concludes that von Sternberg was not making
social commentary. Nor was he interested in
connotations drawn from naturalistic details;
instead, he offers an honest, romanticized
Moroccan atmosphere and is rewarded for
his straightforwardness with the most traditionalist conclusion. As Silver notes, today’s
feminists would be outraged with the final
and most important scene of the film.
The story is a love triangle between cabaret
singer Marlene Dietrich, lanky legionnaire
Gary Cooper and the affluent Adolphe Menjou, whose white raincoat recalls the sophistication of De Lempicka’s Doctor Boucard.
Film buffs agree that Morocco was the first
movie as we know them today. Prior to 1930,
during the silent film era, visual aspect of film
had been raised to level of artistry, which was
under threat from the new emphasis on sound
and spoken dialogue. Von Sternberg was able
to intertwine these two elements, and offer periods of silence - where he lets the Moroccan
atmosphere do the talking. The landscapes,
the architecture, the sand and the wind. In the
masterful opening scene, the uber-proto-feminist Dietrich performs two cabaret numbers.
In the first, she is dressed in a man’s tuxedo,
balancing on the edge of androgyny. In the
30
second, however, she invokes Adam and Eve, showing her natural disposition towards Cooper and her irrational disregard for Menjou. When she casts off her
heels, in the very last scene of the film, and steps on
the hot Moroccan sand, in order to follow her soldier
into uncertainty, Dietrich - whose emancipation value
outweighs Carrie’s, Samantha’s and the other two
combined - demonstrates that a woman does not need
ideological empowerment. Rather, her confidence is
internal, and therefore eternal.
If von Sternberg’s Morocco counts on landscape and
the warmth of the sun as elixir for lonely foreigners,
Curtiz’s Casablanca offers the perceived sophistication and mystique of city life in Maghreb. The premise, however, remains the same. It is again Morocco
which welcomes refugees, this time escaping Hitler’s
European nightmare. Said might be right in criticizing Western perception of the East, but these two
films could not take place in Normandy or Prague,
for example. Morocco had to be chosen as the natural
31
habitat for refugees running from war. Reason
is simple. Moroccan culture is known world
round for its welcoming spirit. This spirit
is a fact, as much as Ibn-Rushd, Marrakech
or tajin attest the unique value of Moroccan
tradition, civic life or cuisine. Facts, such as
they are, cannot be relativized by necessary
pop-cultural strategies, employed by Hollywood genre films. Just as it would be absurd
to argue the warmth of the Moroccan sand,
sun and the sea. Besides, the hero-foreigner in
American films with a Middle Eastern setting
is only he who understands and respects the
local culture. He is always the favorite of the
local population, like Charles Boyer in John
Cromwell’s portrayal of Pepe Le Moko.
The list of directors who chose Morocco either
as filming location or story setting, or both
(Hitchcock, Huston, Scorsese, etc) indicates
respect for the culture, at least as much as a
propensity to dabble in pop-cultural exploits.
As with Morocco, so with Casablanca, tradition prevails. If Dietrich follows her man, and
manifests the pre-ideological relation of man
and woman, Ingrid Bergman follows her duty,
suppresses love, and stays with her husband;
in spite of her love for larger-than-life Rick,
owner of the American bar in Casablanca.
Humphrey Bogart, playing the bar owner,
in a role which challenges all future leading
men, helps refugees leave Vichy-occupied
Morocco. He manages to save Bergman and
her husband, an Allied resistance fighter. He
saves her life, but he can’t save their love. I
wonder what the aforementioned feminists
would say to Bogie, who defends the tradition
of marriage and leads Bergman to the only
correct conclusion - stay with your husband.
His outfit – noir raincoat and hat – archetypal
accoutrements standing at the crossroads of
‘tradition’ and ‘cool’ – symbolize America’s
cultural victory in the 20th century, carried out
primarily through movies.
And, one wonders why von Sternberg chooses
sand dunes and the wind, framed by the beautiful Moorish gate of the legionnaires’ fort, in
order to communicate the simple and beautiful truth of his last scene.
32
Or, why the cool and foggy Atlantic night – where
Claude Rains, as the Vichy police chief, pledges loyalty to Bogart and the Allied cause - had to be chosen as the setting for the last scene in Casablanca?
Sure, the American lost the girl, but he got France.
And, how can anyone without serious limitations
in perception and deduction ask such questions;
whether Morocco was merely accidental to these
two monumental movies? Those who understand
know the answer.
33
VTD
Dnevnik
Globtroterke
U ZEMLJI BERBERA
Sonja Lapatanov
U poređenju sa stanjem u susednim zemljama, Maroko ne spada u siromašne
zemlje Afrike, praktikuje tolerantni islam, a Marokanci sa ponosom ističu da
su odabrali »zlatni srednji put«. Izbalansirali su tradicionalni i savremeni način
života.
Iako sam znala da ni jedan jedini kadar kultnog filma »Kazablanka« nije snimljen u istoimenom gradu, želja da posetim Maroko
nije me napuštala čitave dve decenije. Osim
filma koji je bio inicijalna kapisla, ova zemlja
kontrasta privlačila me je i zbog Berbera, saharske pustinje, rasnih konja, ritma, plesa i
muzike. Maroko je raskršće na kome se Istok
susreće sa Zapadom, Afrika sa Evropom, a
34
Mediteran sa Atlantikom. Dok je njegovu zapadnu obalu oblikovao Atlantski okean, čast da zapljuskuje njegov sever, pripala je Sredozemnom
moru. Na istoku i jugoistoku zemlje nalazi se alžirska granica i marokanska Sahara koja se proteže sve do krajnjeg juga zemlje. Maroko vrvi
od raznolikosti, drevnih čudesa, carskih gradova,
kulturno istorijskih i verskih spomenika, prelepih vrtova i kazbi u planinama Atlasa. U Maroku
posebno zadovoljstvo čini gluvarenje krivudavim ulicama gradova i istraživanje neverovatno
koloritnih sukova. I, zaista, u lavirintu starih
gradova sva čula posetioca okovana su novim
utiscima. Kroz uske ulice i bazare, lebde mirisi začina, mente, svežeg hleba i somuna, čuju
se zvuci zurli, tarabuka i kovačkog čekića, dok
scene iz ove neobične predstave, upotpunjava
vatromet živih boja. Zadovoljstvu će doprineti
i uživanje u romantičnim zalascima sunca nad
peščanim dinama u pustinji, zatim vožnja do
Varzazata, „kapije pustinje“ i starog odmorišta afričkih trgovaca na putu prema gradovima
Maroka i ka Evropi i putovanje u visije Atlaskih
planina. Velika privlačnost i magija Maroka, ali
i utisci koje ostavlja na posetioce, oduvek je ležala u mediteranskoj klimi ove zemlje, egzotičnoj lepoti i kulturi, kvalitetnim rukotvorinama i
ukusnim delicijama.
Prvi susret sa Marokom dogodio mi se baš tamo
gde sam želela i o čemu sam maštala. U Kaza-
Sonja Lapatanov
35
36
blanci, kao i mnogi nostalgičari iz celog sveta,
i ja sam se nadala da ću da naletim na neki trag
pomorce željne provoda. Kao i svaka metropola,
i Kazablanka ima svoju tamnu stranu. Hektiku,
iz popularnog filma. Međutim, osim Hemfrija
Bogarta na posterima u lučkim barovima, u Kazablanci nema ni traga ni glasa od istoimenog
filma, niti iko toj temi posvećuje neku pažnju.
saobraćajnu gužvu, galamu, zagađenje vazduha u
centru i bedu u sirotinjskim četvrtima na periferiji
grada. Za raliku od sirotinjskih četvrti, u bogata-
Kazablanka je nastala početkom dvadesetog
veka od jednog ksara, utvrđenog berberskog
naselja. Danas je Kazablanka najznačajnija luka
škoj četvrti Anfa, koja se nalazi na obali okeana,
živi se jedan sasvim drugačiji život. Na početku
veka, Kazablanka je bila staro naselje zaštićeno
bedemom. Tako je to bilo sve do vremena kada su
Afrike, najvažniji sajamski centar Magreba i
najveći grad u Maroku. »Kaza«, Dar al Bajda,
ili na berberskom Anfa, ima skoro 3. miliona
Francuzi rešili da za potrebe čitavog sveta na tom
mestu izgrade veliku luku. Tokom vremena staro
je zamenilo novo. Od sokaka nastali su bulevari i
stanovnika i slovi za univerzitetski grad, industrijski centar, sedište velikih firmi i banaka i
važan čvor za železnički, drumski i vazdušni
saobraćaj. Zbog ove pozamašne liste superlativa, Kazablanka je privlačna kako za poslovne ljude, tako i za izlagače na sajmovima i za
avenije oivičene palmama, a od kolonijalnih zgrada moderne građevine u evro-američkom arhitektonskom stilu. Posebne promene su se dogodile
u srcu grada, na trgu Ujedinjenih nacija, kao i na
Aveniji Hasana II, na kojoj se nalazi najlepši trg
grada, Trg Mohameda V. Kazablanka svakodnev-
no menja svoje lice, a urbanizacija je od nje načinila grad velikih kontrasta. Zato Medina, stari
gu, obuhvata mnoge građevine različite namene.
Sama džamija može da primi 25.000 vernika, a
grad i slika stare Kazablanke, danas kao atol,
živi uklještena između oblakodera i poslovnih
zgrada nove Kazablanke.
Najveća i najposećenija atrakcija Maroka i za-
na esplanadi može da se okupi i do 80.000 ljudi.
Stremeći ravno u Alahovo nebo, čitavim kompleksom dominira 200 metara visoki zeleno beli mi-
štitni znak Kazablanke je Velika Džamija Hasana II. Ovaj sakralni kompleks gigantomanskih razmera i duhovni centar, snagom magne-
naret, zaštitni znak Kazablanke. U noćnim satima
sa vrha minareta, usmeren prema Meki, svetli laser
čiji zrak doseže u daljinu do 30 km.
ta privlači mnogobrojne hodošasnike i turiste
iz čitavog sveta. Sipila je sitna kiša, ali me to
nije omelo da posetim moćnu džamiju koja je
BETON I KAPIJA ZA JUG
sinteza haj teka i mavarske umetnosti. Inspirisan rečima iz Kurana »«Božji presto stajao je
na vodi«, Hasan II je sebi podigao džamiju na
obali Atlantskog okeana kojom vijuga bulevar
Sidi Mohameda Ben Abdala. Sakralni objekat,
jedan od najvećih u islamskom kulturnom kru-
nja, a u Maroku se »kazbama« nazivaju utvrdjenja
u planinama Atlasa. Kazba služi lokalnim berberskim plemenima kao sedište, koje oni nazivaju
Agadir, iz čega je izvedeno i ime istoimenog marokanskog grada, verovatno najomiljenijeg cilja u
Maroku, kada je u pitanju grupni turizam.
U zemljama Magreba reč »kazba« ima više znače-
37
38
Agadir je 1960. godine u razornom zemljotresu
sravnjen sa zemljom. Njegova obnova u »sti-
mljenja biraju ovu bogomdanu prirodnu scenografiju. Ove jedinstvene kulise neobičnih oblika i
lu betona«, dala mu je jedno novo i moderno
lice i titulu najmlađeg grada u Maroku. Duga
peščana plaža, komforni hoteli u subtropskom
okruženju, bazeni, zelenilo i raznobojno cveće,
većinu pustinjskog pejzaža, dine, peščana mora,
kamene zaravni, šljunkovite ravnice, suve doline
i saline, vremenom oblikuje nemirni i nepred-
stavljaju Agadir u sam vrh marokanskog turizma. Pošto Agadir ljubiteljima stare tradicije nema šta da ponudi, tu je bogato zaleđe sa
vidivi saharski vetar, sluga Sahare, koja neprikosnoveno vlada nepreglednim carstvom koje
obuhvata Maroko, Alžir, Tunis, Libiju, Egipat,
Čad, Mali, Mauritaniju, Niger i Sudan. Vozeći se
mnogobrojnim izazovima. Zbog toga, i pored,
za Evropljane atraktivnog »sunce, more i pesak
turizma«, mnogi turisti organizovano ili indivi-
pustinjskim jugom Maroka, pored brojnih dina i
oaza, stigla sam u Marakeš, odnosno »kapiju za
jug«. Vrućina je već lebdela iznad grada, a u da-
dualno odlaze u zaleđe, da bi izvan betonskih
hotelskih kompleksa Agadira, doživeli pravi
šmek Maroka, Saharu i najlepše zalaske sunca koji zbog svoje izuzetne lepote, u pustinju
privlače i mnoge umetničke fotografe i filmske
stvaraoce, koji za svoja ostvarenja, bez dvou-
ljini su blistali snegom pokriveni vrhovi Visokog
Atlasa. Iznajmila sam kočiju koja me je lagano
provela kroz grad koga još nazivaju i »Crveni biser«. Razgledajući moćne zidine Medine, shvatila sam zbog čega se najvažniji grad centralnog
Maroka baš tako zove. Razlog leži u zemljano
39
crvenoj i oker boji, koja dominira nad čitavim
lancem zidina i kućama građenim u stilu tipičnom
u staroj Medini u Marakešu je najveći u Maroku.
Mreža njegovih uličica je dugačka i isprepletana
za predsaharsku oblast. Zidine su sagrađene u ranom XII veku i danas govore u prilog istorijskom
značaju grada. Sagrađene su od blata, dugačke su
19 kilometara i obuhvataju 20 kapija i 202 kule,
je kao paukova mreža. Suk je svet za sebe, jer se u
njemu i danas život odvija kao u nekoj priči iz Hiljadu i jedne noći. U opštem šarenilu boja i ljudi,
a u zavisnosti od prelamanja svetlosti, reflektuju
prekrasne boje vatrenih tonova. Pristup Medini
omogućuje devet kapija, od kojih su Bab Agnu i
Bab el Debag, do danas zadržale prvobitni oblik i
arhitektonska obeležja.
Probijajući se kroz uličice stare Medine i kroz reku
vozila, konjskih zaprega i pretovarenih magaraca,
stigla sam kočijom do Kutubia minareta, zaštitnog
znaka Marakeša i čitave doline. Grad i Avenija
Mohameda V, oivičena pomorandžinim stablima,
bila bi bez ove kule, oker boje, njenih karakterističnih prozora, reljefa i sklada, nezamisliva. Kao
što bi za mene, pored lepote palate el Badi, palate
de la Behia, grobnica Sa ,dita, trga Đama el Fna,
koje sam obišla, bilo nezamislivo da nisam procunjala kroz suk u staroj Medini. Prateći tragove
bajki i legendi, prepustila sam se masi koja me
je uvukla u uske uličice suka. I pored nesnosne
gužve, u suku je bilo hladovito, očaravajuće zanosno i šareno. Čineći atmosferu i sliku još lepšom,
tek po negde, sunčevi zraci su se probijali kroz
trščane krovove i pukotine. Dok se u gradu stare
palate i lepote često kriju iza zidina, u suku je sve
otvoreno i na dohvat ruke. Svoje proizvode zanatlije i prodavci u suku pokazuju sa ponosom. Suk
40
galimatijasu zvukova, najrazličitijoj robi, slatkšima, sušenom voću, turšiji i začinima, osećala sam
se kao na velikom vašarskom ringišpilu. Vrtelo
mi se u glavi i oko mene se sve vrtelo, mamili su
me mirisi, prodavci su me uvlačili u radnjice nudeći mi kaftane, papuče, tepihe, urme, mesingane
ibrike, ambru, kardamon, alvu........U opštoj gužvi nisam ni primetila da je dan već bio na izmaku.
Nebo se zacrvenelo, a na trgu ispred suka okupila
se gomila ljudi, koja je pratila igrače, akrobate,
gutače vatre i jahače arapskih konja, koji su već
uveliko izvodili svoj program. Na sve strane se
dimilo, čuli su se zvuci zurli i tarabuka, a zanosni
mirisi mamili su me na štandove sa hranom. Do
duboko u noć ostala sam na ovom svojevrsnom
vašaru u Marakešu čijem šarmu nisu odoleli ni
mnogi avanturisti, ali ni snobovi.
JEZGRO ARABO-ISLAMSKE KULTURE I
TAĐIN
Fes je kulturni i duhovni centar arapske kulture
Magreba i Andaluzije. Podignut je u devetom
veku, pet hiljada kilometara zapadno od Meke, a
hiljadu kilometara južno od Madrida. Ako se ne
obrati pažnja na ikone potrošačkog društva, bici-
41
kle i televizijske antene, Fes el Bali ima moć da
posetioca vrati u srednjovekovni islamski ambijent. Vanvremenskim se u Fesu smatraju slike
starog grada zatvorenog zidinama i ukrašenog
minaretima i džamijama pokrivenih zelenim
krovovima. U šetnji starim Fesom i obilaskom
njegovih znamenitosti, univerziteta iz XIV
veka, medresa Bu Inania i Atarin, trga mirisa i
začina, zaista sam to i doživela. Dobitnikom se
42
zablanke. Moje kratko zadržavanje u prestonici
iskoristila sam za panoramsko razgledanje njenih znamenitosti i ručak koji je podrazumevao
nacionalne specijalitete. Kroz glavne bulevare,
put me je vodio do kompleksa kraljevskih palata, katedrale, »Mauzoleja Muhameda V«, »Hasanove kule«, reke Bu Regreg, piratske tvrđave
u Fesu smatra svako ko uspe da se probije kroz
njegove uske, krivudave uličice i karavane magaraca, a da ne zaluta, ko doživi da čuje zvuke
i, konačno, do restorana sa nacionalnim specijalitetima. Tu su me već čekali ljubazni domaćini,
konobari sa crvenim fesićima na glavi, trbušna
plesačica i ukusna hrana začinjena đumbirom,
korianderom, kimom i šafranom, bez kojih je
iz mnogobrojnih zanatskih radionica i onaj koji
uspe da podnese mešavinu mirisa prčvarnica,
štavionica kože i začina. U dobitke se svakako
ubrajaju i dragulji mavarske graditeljske umetnosti koji su uvršteni u svetsku kulturnu baštinu. Zbog svoje bogate istorije i kulture, Fes i
danas zauzima značajno mesto u Magrebu.
Često se događa da se na pitanje koji je glavni
grad Maroka, dobija odgovor da je to Kazablanka. To je naravno pogrešan odgovor, jer prestonica Maroka je Rabat. Međutim, iako je centar
nezamisliva marokanska kuhinja. Između tradicionalne supe harira, kebapa, kuskusa i pastilje,
odlučila sam da probam tađin. U zavisnosti od
godišnjeg doba, ovo jelo se priprema od raznog
povrća koje se satima lagano kuva sa piletinom,
jagnjetinom, ili ribom u posuđu od gline. Domaćini su mi preporučili tađin sa jagnjetinom,
koji sam u slast pojela. Kao što je red, ručak i
moj boravak u zemlji Berbera, završio se tradicionalnim pijenjem čaja od sveže mente, šećer
slatkim urmama i kolačima spravljenim od ba-
moći i prestonica, Rabat ipak živi u senci Ka-
dema i meda.
43
Podgorica is rapidly changing. Just look at the changes over the past 5 years. Quickly the city is taking shape as a modern cosmopolitan city and now with the completion of Atlas Capital Centre, like all
great cities, a modern architectural marvel
serves as the city’s new icon.
By Tomislav Žižić, Director of Atlas Capital Centre
Atlas Capital Centre, with its 93000 m2 in area, holds not only the title of the largest building ever constructed in
Montenegro, but also the largest international real estate investment in Montenegro. The other claim to fame is that Atlas
Capital Centre is the largest project in the region implemented
during the global economic crisis. Atlas Capital Centre is a model of the future for the construction
industry and it is understood to be technically the most perfect structure - not only in Montenegro but within a much
broader territory.
Atlas Capital Centre even now, joins charming Sahat Kula in Old City and most modern Millenium bridge , are
major attractions and landmarks of Montenegro and Podgorica. The location is absolute
prime, in the capital business district where major companies have their headquarters, and University and vibrant
shopping areas are located.
The joint investment by Atlas Group, a regional business giant, and Capital Investment, Partners from the United
Arab Emirates (who are at the centre of the world when it comes to the construction industry), has resulted in demanding
very complex specifications and objectives from renowned design and consultancy companies from Italy, The UK, Germany and Austria.
The Investor’s orientation towards a green, sustainable, energy efficient building has resulted in the use of the stateof-the-art materials in the interior, with a zero environmental impact.
Incredible results in the field of energy efficiency, unmatched by any project in the region, were achieved by using
three-layer and four-layer low-emission glass, a ventilated facade system, the underground water-source for heating and
cooling highly efficient heat pumps, and discharged thermal energy for boiling sanitizing water.
If we add, in addition to this, the a level of comfort offered in terms of light airy premises, with over 3 metre high
ceilings as the norm, constant quality ventilation and many other qualities offered thereby, it is clear why this wonderful
structure has been internationally recognized as a pioneer of building processes in the region. Further proof is the certification of the Atlas Capital Centre as an energy efficient project within the Clinton Global Initiative and its role as a promoter
of the project titled ‘Podgorica – City of the Future’. The building also meets all requirements of the new law on energy
performance certificates in Montenegro.
Atlas Capital Centre is rightly dubbed a ‘smart building’ since absolutely everything tested and certified nowadays
has been implemented within, in all aspects of telecommunications, signalling, automation, and security. The latest selfmonitoring & selfcorrecting systems, ensuring reliability of system operations, prompt intervention (in case of any problem) and energy efficiency.
Incredible possibilities in terms of management and design of premises are offered to the users. The same development company has also designed the Garage Management System which is most modern in Europe. A key benefit provided
by Atlas Capital Centre refers to security. Each entrance to the residential section of the building has a doorman/concierge
service working around the clock. All apartments are equipped with video interphones enabling direct connection with a
visitor and the doorman. Furthermore, the building is equipped with over 300 cameras which monitor common facilities
around the building including atriums, garages and corridors. The building also features a control centre which has an emergency security service and a building maintenance service.
All previous and many other special services and qualities, are the reason why the building presents small diplomatic community in which together with diplomatic missions or / residences 7 countries from different parts of the world
found their place.
All of the above qualities, along with the exceptional location of the building, prove that Podgorica will, from 2012,
become richer with the addition of a yet another great place for living, an appealing
shopping area, a pleasant spot for having coffee or lunch, and a modern office building. This is the best address in
town of that there is no doubt.
Podgorica is changing – and for the better. The first joint investment and visionary approach adopted by Atlas Group
and Capital Investment Partners from Abu Dhabi have made a significant contribution to Podgorica - turning it into a city of
the future, and creating an attractive business and tourist destination.
The Atlas Capital Centre is a true representative of the slogan “live, work, play”. With ow quality, location and
reputation Atlas Capital Centre doesn’t have competition in the Region.
44
45
46
47
VTD
Photo
Editorial
ZAPISI IZ ZEMLJE ZALAZEĆEG
SUNCA
Konstantin Novaković rođen je 1977. godine u Beogradu. Diplomirao je na odseku za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu
nakon čega upisuje Interdisciplinarne master studije Kulturna politika i
menadžment koje završava 2011. Tokom poslednjih dvanaest godina
organizovao je više samostalnih, istraživačkih putovanja širom Evrope,
Magreba, Bliskog istoka, Indijskog podkontinenta kao i Centralne i
Istočne Azije posetivši pri tome preko pedeset zemalja. Fotografijom se
aktivno bavi od sredine devedesetih i do sada je realizovao više samostalnih izložbi. Član je ULUPUDS-a i IKOM-a. Živi u Beogradu a od
2007. radi u nevladinom sektoru.
1. Po čemu je zemlja izlazećeg sunca - posebna_?
Vaše pitanje ukazuje na to da je naziv izložbe
Maroko - Zapisi iz zemlje zalazećeg sunca koja
je realizovana prošle godine uz podršku Ambadsade Maroka u Beogradu dobro odabran, odnosno da je postignut željeni cilj. Radi se zapravo o
tome da Maroko zovu zemljom zalazećeg sunca
obzirom da je oduvek predstavljao krajnju tačku
arapskog sveta prema zapadu dok je sintagma
zemlja izlazećeg sunca vezana za Japan. Takav
naziv sam namerno odabrao jer deluje zbunjujuće
obzirom da je kod nas ovaj naziv za Japan ljudima
poznat za razliku od Maroka za kojeg se ovde relativno retko koristi navedena sintagma. No da se
vratim na Vaše pitanje - Maroko, kao zemlja na
razmeđu dvaju kontinenata, mesto gde su se hiljadama godina preplitali uticaji različitih civilizacija sa svojim jedinstvenim položajem, izuzetnim
prirodnim lepotama, gradovima bogate istorije, te
kulturom i umetnošću koja u sebi baštini najbolje
uticaje afričkog, antičkog, berberskog, arapskog i
kolonijalnog nasleđa po mnogo čemu je jedinstvena. Prebogato kulturno nasleđe ove zemlje čini
da i danas upravo Maroko percipiramo kao neku
daleku, bajkovitu zemlju idealnog Orijenta kakvim su ga još u 19. veku počeli predstavljati evropski umetnici epohe romantizma.
48
2. Kao fotograf ali i istoričar umetnosti ako
biste nam u nekoliko rečenica opisali svoje
impresije o
a. Marakešu?
Marakeš, grad u kojem sam doživeo prvi susret sa Marokom jedno je od najživopisnijih
mesta koje sam ikada imao priliku da posetim.
„Oker grad“ kako ga lokalci zovu centar je
južnog dela zemlje u kulturnom, privrednom i svakom drugom smislu ali je pre svega
središte berberske kulture i identiteta. Smešten
u podnožju Atlasa, zahvaljujući svom jedinstvenom geografskom položaju i činjenici da
je tokom svoje huljadugodišnje istorije bio
je nezaobilazna tačka svih najvažnijih karavanskih puteva, Marakeš je i tokom prošlosti
predstavljao centar ovog dela Severne Afrike
i bio sedište nekolikih dinastija zahvaljujući
čemu je i dobio neke od najveličanstvenijih građevina
po kojima je i danas prepoznatljiv. U tom smislu, Marakeš mi je sa svojim višeslojnim kulturnim
nasleđem u vidu brojnih palata, džamija, medresa, vrtova i riada kao i medinom sa beskrajmnim lavirintom
sukova i čuvenimn trgom Džema el-Fna koji vrve od
života beskrajno zanimljiv i kao istoričaru umetnosti
i kao fotografu. I pored toga što ovaj grad deluje kao
pravi raj za fotografe jer inspiraciju možete naći na
svakom koraku, situacija ipak nije tako sjajna kada
se u vidu ima preosetljivost, pa čak i direktno neprijateljstvo koje lokalni stanovnici ispoljavaju pri susretu
sa objektivom fotoaparata kakvu do sada nisam nigde
imao priliku da sretnem tokom svojih putovanja. Sve u
svemu, Marakeš će mi ostati u sećanju kao jedno od najzamljivijih mesta na proputovanju kroz Maroko, kao
grad-suk prepun života čiji oronuli, crvenkasti zidovi
stare medine kriju brojna raskošno dekorisana dvorišta
i vrtove potpuno opravdavajući romantičarsku viziju
grada iz 1001 noći.
49
b. Tangeru?
Među glavnim zapažanjima o gradovima Maroka
istakao bih neverovatne kontraste koji se javljaju
od jednog do drugog mesta, odnosno poptuno
različit karakter gotovo svih gradova koja sam
imao priliku da posetim. U tom smislu, Tanger
predstavlja suštu suprotnost Marakešu. On je pre
svega haotičan i prljav, grad za kojeg se teško može
reći da je lep ali koji definitivno ima jedinstven
karakter i svakako bi ga trebalo posetiti. Tanger je
više od bilo kojeg drugog mesta u Maroku tokom
istorije bio vezan za Evropu pre svega zahvaljujući
svom geografskom položaju. Iako je doba Intezone davno prošlo ono ga i dan danas definiše kao
“grad greha”, nekadašnje stecište špijuna, pustolova, kockara i umetnika iz celog sveta. To je grad u
kome ne Živeo Anri Matis, o kome je pisao Mark
Tven, u kojem je Barouz napisao svoj Goli ručak
a Keruak smeštao radnje svojih romana, grad koji
su voleli Rolingstonsi, o kojem su pevali Donovan, Bob Dilan i Džoj Divižn. Na osnovu navedenog može se zaključiti da Tanger danas živi od
svoje stare slave ali upravo njegova drugojačijost
u odnosu na ostale gradove i činjenica da ćete
se kao fotograf ponekad i pomučiti ne bi ste li
uhvatili zanimljiv kadar čine ga zanimljivim,
jedinstvenim i svakako vrednim posećivanja.
50
51
52
53
c. Rabatu
Opet se vraćamo na priču o kontrastima, na specifičan
karakter svih većih marokanskoh gradova. Rabat, prestonica Maroka je opet priča za sebe jer sa svojim širokim
bulevarima i monumentalnim građevinama iz kolonijalnog perioda pre liči na evropski nego grad Magreba.
Ovome ide u prilog i potpuno drugačija, mirna atmosfera
i čistoća za razliku od obližnje uzavrele Kazablanke sa
kojom postoji tradicionalni rivalitet. Najživopisniji deo
Rabata svakako predstavlja njegova medina opasana
moćnim almohadskim zidinama u čijem se jezgru nalaze tradicionalne bele kuće sa plavim škurama i vratima
izgrađene od strane Mavara izbeglih sa Iberijskog poluostrva nakon Rekonkiste. Upravo iz ovog dela Rabata
pruža se najlepši pogled na okean, kao i na Sale, takođe
stari utvrđeni grad na drugoj obali rele Bu Regreg kojeg
je naš Rastko Petrović opisao u svom čuvenom putopisu
Afrika. Za Rabat me veziju mnoge pozitivne uspomene
a zahvaljujući prijatnoj atmosferi toliko drugačijoj od ostalih mesta predstavlja idealno mesto za provesti nekoliko dana na putu između Kazablenke i Fesa.
54
55
d. Fesu?
Pored Marakeša, Fes je na mene ostavio najjači utisak od svih gradova koje sam imao prilike da posetim
tokom boravka u Maroku. Za razliku od berberskog
Marakeša, Fes predstavlja centar arapske kulture i
identiteta a smatra se i duhovnim središtem Maroka.
U njegovom starom delu, medini opasanoj ogromnim žutim bedemima nalazi se najveći stari islamski
grad na svetu koji je pri tome uspeo da očuva sve
svoje karakteristike i ostane nepromenjen gotovo od
srednjeg veka zbog čega je i uvršćen na listu svetske
kulturne baštine UNESCO-a. Više nego ijedan drugi
grad u Maroku Fes obiluje džamijama, medresama,
palatama i rijadima sa dvorištima i enterijerima
dekorisanim tradicionalnim tehnikama i tipično marokanskim zeliž pločicama što ovaj grad čini pravom
poslasticom za fotografe. Kao i Marakeš, Fes je pre
svega grad sukova koji ispunjavaju najveći deo njegovog strarog dela. Posebnu atrakciju predstavljaju
štavionice kože na otvorenom koje se i dan danas
koriste za proizvodnju tradicionalnim metodama.
56
57
58
59
e. Kazablanki?
Kazablanka, verovatno najpoznatiji grad Maroka pre
svega zahvaljujući čuvenom istoimenom filmu za
većinu prosečnih posetilaca predstavlja razočaranje
pa sam u tom smislu više puta dobio savet da je bolje
preskočiti posetu ovom gradu obzirom da nije preterano zanimljiv. I pored toga, otišao sam i nisam
se pokajao - Kazablanka je najmnogoljudniji i bez
sumnje najkosmopolitskiji grad ne samo Maroku već
u čitavom Magrebu i kao takav posetiocima pruža
mnogobrojne mogućnosti. Ekonomski centar zemlje
i kulturno središte savremenog Maroka, Kazablanka
je prava metropola na čiji je današnji izgled najviše
traga ostavilo kolonijalno graditeljsko nasleđe pa
tako njenim bulevarima dominiraju francuske fasade
koje zahvaljući patini vremena, ili bolje rečeno nemaru ovom gradu daju specifičan šarm. Stoga mi jer
kao fotografu Kazablanka bila veoma interesantna
i pored toga što se ona po količini znamenitosti ne
može porediti sa gradovima poput Marakeša ili Fesa.
Najveću atrakciju svakako predstavlja grandiozna
džamija Hasana II koja iako je novijeg porekla predstavlja pravo čudo graditeljstva ne samo zahvaljujući
svojim monumentalnim razmerama i činjenici da je
treća najveća džamija na svetu već i raskošnim dekoracijama izrađenim tradicionalnim tehnikama. Na kraju bih se vratio na film Kazablanka, odnosno želeo da
skrenem pažnju da je on zahvaljujući svojoj ogromnoj
popularnosti zapravo kreirao jednu potpuno pogrešnu
sliku o ovom gradu pripisujući joj ulogu koji je u stvarnom životu imao jedan drugi marokanski grad
kojeg smo već pominjali - Tanger.
60
61
3. Po čemu su boje i svetlost Maroka drugačije
od svih drugih zemalja u kojima ste bili?
Kao osoba koja se bavi vizuelnim i neko ko se
trudi da svoja putovanja u najvećoj mogućoj
meri dokumentuje putem fotografija mogu reći
da gotovo svaku zemlju koju sam do sada posetio pamtim po nekoj specifičnoj vrsti svetlosti
koja se samo u njoj može sresti. Maroko u tom
smislu ne predstavlja izuzetak, on jeste zemlja
kontrasta ma koliko to zvučalo kao floskula. Regioni ove zemlje su etnički, kulturno i klimstski
veoma različiti među sobom dok su veći gradovi
svaki priča za sebe u meri kakvu nisam sreo ni
na jednom dtrugom mestu. Svaki bih mogao
da opišem jednom dominantnom bojom pa je
tako Marakeš crveni grad, Fes žuti, Meknes
oker, Kazablanka i Rabat beli, Esauira i Tanger
plavo-beli dok Šefšauen karakteriše plava boja.
4. Šta Vas je najviše emotivno dodirnulo na
putovanju kroz Maroko i da li ste taj trenutak
zabeležili kamerom?
Ma koliko se trudio da što više toga zabeležim
fotoaparatom ipak je nemoguće reagovati u svakom trenutku a pogotovo predvideti momente
koji će vas emotivno dotaći a koji se uglavnom
dešavaju spontano i neočekivano. Obzirom na
iskustvo koje imam kao putnik malo je toga što
MARAKEŠ
62
me može iznenaditi kada govorimo o kulturološkom
šoku koji neminovno, u većoj ili manjoj meri
doživljavamo kada negde otputujemo. Svakako,
teško je ostati imun na bedu, siromaštvo, preteške
uslove života pojedinih stanovnika ove zemlje u
šta sam imao prilike da se uverim obilezeći razne
njene delove a u tom smislu su mi se u pamćenje
urezala divlja naselja na obodima velikih gradova
poput Kazablanke i Rabata. Ipak, možda me je
najviše dotakla sudbina migranata iz čitave Afrike
koji mesece provode u luci Tangera uprono čekajući
pogodnu priliku da se krišom uvuku u neki kamion
i brodom prešli Gibraltarski moreuz u nadi da će na
drugoj obali, u Evropi naći neki bolji život.
5. Kao istoričar umetnosti koje topose ove prelepe
zemlje preporučujete našim putnicima?
Ne mislim da je moje formalno obrazovanje presudan faktor u odabiru destinacija ali sa druge
strane svakako da ono ima uticaja na način na koji
posmatram gradove i lokalitete koje posećujem i
fotografišem. Maroko je zemlja koja krije mnoga
iznenađenja pa sam u tom smislu neke od najlepših
trenutaka imao na mestima na koje se do sada nismo
osvrnuli. Tako bih izdvojio Esauiru - portugalsku
luku na obali Atlantika koja ima potpuno drugačiju
atmosferu od obližnjeg Marakeša, El Džadidu i Asilu, takođe portugalske gradove na obali Atlantskog
okeana, bivše španske protektorate Laraš i Tetuan,
zatim Meknes - jedan od carskih gradova koje
nikako ne bi trebalo zaobići, Šefšauen - plavi
grad u Rifskim planimama, Eit Benhadu - najpoznatijie utvrđeno berbersko selo izgrađeno od
blata, te rimske lokalitete Liksus i Volubilis.
6. Šta je ono što Vaše fotografije nisu registrovale a što ćete uvek pamtiti sa ovog puta?
Mislim da sam se nekih stvari već dotakao u
odgovorima na Vaša prethodna pitanja a pored
toga bih svakako dodao uspomene na susrete sa mnogobrojnim ljudima koje sam sreo
tokom puta, kako dobre tako i loše. Dakle od
nepodnošljivih trgovaca u Marakešu koji su me
gađali zbog toga što sam fotografisao ulicu u kojoj se nalazi njihova radnja ili pak pokušali da
mi to naplate preko razgovora sa saputnicima
u lokalnium autobusima, vozačima taksija ili
automobila koje sam ustopirao, do Muhameda,
mladića kojeg sam slučajno sreo na ulici Rabata
tražeci najjeftiniji hotel a u čijoj sam kući ostao
dva dana kao njegov gost. Pored toga sigurno ću
se sećati mirisa Atlantskog okeana, strašne žeđi
u peščanim dinama Merzuge, ukusa slatkog čaja sa
listićima sveže nane kao i tradicionalne supe harire,
meseca Ramazana u Maroku i pustih ulica nakon
zalaska sunca.
7. Da li pripremate neki novi put i neku novu
izložbu?
Konstantno pravim planove za nova putovanja ali
postaje sve teže uklopiti ih sa poslom i svim drugim
obavezama. Zemlje koje do sada nisam imao priliku
da posetim a koje me najviše zanimaju su Etiopija,
Sudan, Jemen, Avganistan, Nepal, Mjanmar, Bolivija
i Peru i nadam se da ću u narednom periodu uspeti da
pronađem dovoljno vremena kako bih obišao makar
neke od njih i zatim nadam se priredio izožbu. Što
se tiče planova za buduće izložbe nedavno sam bio
u Abhaziji, Istočnoj Anadoliji i Iraku obzirom da me
posebno interesuju takvi neturistički regioni i želeo
bih da material koji sam odande doneo na neki način
prezentujem. Takođe, voleo bi da napravim izložbu
fotografija o Putu svile jer je to region koji me je oduvek najviše fascinirao, a iz kojeg sam poneo najlepše
uspomene i dosta zanimljivog foto-materijala.
63
MAJORELLE GARDEN
After years of neglect, the garden
was then taken over and restored
by the fashion designer Yves Saint
Laurent and his partner Pierre
Berge.
64
The garden was made in the 1920s
by the French painter Jacques Majorelle, with marble pools, raised
pathways, banana trees, groves of
bamboo, coconut palms and bougainvilleas. Perhaps unsuprisingly
as the garden was designed by a
painter, the garden is composed and
coloured like a painting. Many of
the built features were painted in a
dark blue (‘Majorelle Blue’) which
works very well with the soil, climate and plants. In fact, Majorelle’s
garden rather than his paintings was
his masterpiece. Water is an important feature of the garden - there are
channels, lily-filled ponds and fountains. Majorelle was an avid plant
collector. After years of neglect, the
garden was then taken over and restored by the fashion designer Yves
Saint Laurent and his partner Pierre
Berge.
65
BAŠTA MAJOREL
Nakon godina zanemarivanja, vrt je preuzeo i
obnovio ga modni dizajner Yves Saint Laurent
i njegov partner Pierre Berge.
Vrt je napravljen u 1920 od strane francuskog slikara Jacques Majorella, s mramornim bazenima,
puteljcima, banana drvećem , šumarcima bambusa, kokosovim palmama i bugenvilijama.
Možda neiznenadjujuće ali kako je vrt dizajnirao slikar, on je de fakto i konstruisan kao slika.
Mnogi od izgrađenih stvari su obojane u tamno plave (‘Majorelle Blue’), koja se jako dobro slaže
s tlom i biljkama. U stvari, Majorelle je i najuspešnije delo ovog slikara mnogo značajnije od njegovih slika. vrt nego njegova slika. Voda ima veoma važno mesto u vrtu - postoje kanali, ljiljanima
ispunjene bare i bezbrojne fontane. Majorelle je bio strastveni kolekcionar biljka.
Nakon godina zanemarivanja, vrt je preuzeo i obnovio ga modni dizajner Yves Saint Laurent i njegov partner Pierre Berge.
66
67
Barselona – “katalonska kraljica”. Veličanstveni
grad, izuzetne lepote i autentičnosti, živi 24 sata
dnevno.
Prošetajte ulicama grada u koji je svoj originalni
pečat utkao Antoni Gaudi. Divite se samo nekim
od njegovih remek-dela gde ćete imati utisak kao
da ste zalutali u bajci. Tu je nezaobilazni park
Guell, odakle se pruža nezaboravan pogled na
Barselonu, Casa Battlo, La Pedrera, Casa Guell
i najimpozantnije od svih, Sagrada Familia. Sa
Plaza Katalunje zaputite se u čuvenu ulicu Las
Ramblas na čijem kraju se nalazi statua Kolumba okrenuta ka pučini mora. Uživajte u brojnim
restoranima, barovima i diskotekama i prepustite
se čarima noćnog života ovog prelepog grada.
Ono što izdvaja Barselonu od ostalih gradova
Evrope je raznolikost arhitekture. Zastupljeno je
skoro sve, od rimskih zidina pa do najmodernijih građevina današnjice. Kako je u ovde živeo
i radio najpoznatiji katalonski arhitekta, Antoni
Gaudi, koji je svoj jasno prepoznatljivi pečat ostavio skoro u svakom kutku grada, ne čudi što
ostatak sveta Barselonu često naziva Gaudijevim
gradom. Jedno od njegovih prvih priznatih dela
je park Guelj, koji je obavezna destinacija svake
turističke ponude. Sklad prirode i arhitekture
ovde je doveden do savršenstva i na trenutke vam
68
se čini da se nalazite u bajci. Čudnovate
kuće i oblici, po kojima je Gaudi poznat,
već u prvi mah vas potpuno opčine pa vam
vreme provedeno ovde prosto proleti. Park
se nalazi na brdu El Karmel, a ime je dobio
po Eusebiju Guelju, dobrotvoru i čoveku
koji je finansirao stvaralačko umeće Gaudija da od jedne komercijalno neuspešne
stambene zone napravi vrhunsku arhitektonsku atrakciju. Ovde se jasno vidi da
Gaudi nije bio samo vrsni arhitekta, već i
kreativni umetnik.
Magična fontana je spektakl vode, svetla
i muzike. Sagrađena je 1929. kao jedna
od najvećih atrakcija za Svetski sajam i
internacionalnu izložbu u Barseloni iste
godine. Danas je jedno od najpoznatijih
mesta u gradu sa neverovatnih 2,5 miliona posetilaca godišnje. Magična fontana
ima 13 različitih koreografija – tri spektakla filmske muzike, šest klasične, jednu
zaruzela, remiks 20. i 21. veka, remiks
80-90-tih godina i numeru “Barselona” od
Fredija Merkjurija i španske operske dive
Monserat Kabalje.
Park Guell - Talasasti oblici, slični lavi,
na mestima sličnim drveću ili u obliku
dvorskih stubova ili stalaktita, ponekad
su izdašno ukrašeni mozaicima od polomljenih keramičkih pločica. Predeo
parka je u skladu sa prirodnim terenom.
Strme padine i grebeni su ostali s krivudavim puteljcima, usecima i pećinama
koje su dodate prirodnom ambijentu. Park
je vešto projektovan da bi omogućio mir
i spokoj. Zgrade, iako vrlo originalne i
upečatljive, relativno su neupadljive u
poredjenju sa drugim građevinama koje
je Gaudi projektovao. Imaju krovove
fantastičnih oblika s neobičnim vrhovima.
Ključno mesto u parku je glavna terasa, okružena dugom klupom u obliku
morske zmije, koja se ujedno smatra
i najdužom klupom na svetu. Gaudijeva višebojna mozaična fontana u
obliku zmaja na glavnom je ulazu.
Veliki prolaz na najvišoj tački parka
nudi najbolji pogled na Barselonu. S
njega se pruža panorama grada sa Sagrada Familijom u daljini i predivnim
pogledom na Mediteransko more,kao i
pogledom na dva tornja u Port Olimpiku.
69
VTD
Intervju
MARIJANA MATTHAUS
MIRISI MAROKA
Ja sam opčinjena cvećem i moja omiljena
destinacija je Majorelle Garden predivna bašta koju je Yves Saint Laurent jos
početkom 80 tih napravio.To je bašta u kojoj
slušate ptičice i uživate u predivnom cveću.
4. VTD Koje ste gradove obišli i koji Vam se
najviše dopao?
1 VTD- Kako biste u nekoliko rečenica opisali svoj
doživljaj Maroka ?
5.
VTD - Šta je najbolje šopingovati u
ovoj zemlji?
AMEnergija i entuzijazam su deo Maroka
i to je nešto što se apsolutno poklopilo sa mojim
senzibilitetom. Mirisi egzotičnog cveća ga čine
posebnim, fascinirali su me bezbrižna, nasmejana
i srećna lica ljudi. Marakeš je mesto gde shvatite
koliko je za sreću potrebno malo.
2. VTD- Mnogo putujete, po čemu je Maroko drugačiji od svega drugog što ste videli?
MM- Mene intuicija vodi kroz život tako da je presudan uvek taj prvi dan u novom gradu sa novim
ljudima i običajima. Ja sam se zaljubila na prvi
pogled u Maroko. Osetila sam ga i prigrlila. Vraćam
se Marakešu kada imam vremena da pobegnem na
par dana. Ponekada je to što osećate za neki grad
neopisivo. Tako da mi je teško da napravim paralelu izmedju Kaira i Maroka .Važni su i ljudi koji su
uz vas u datom momentu.
3. VTD -Zašto svetski džet set obožava ovu destinaciju?
MM -Najbolji primer za to i jeste Dženifer Aniston koja je izjavila da je hotel La Mamounia
najčarobnije mesto na svetu. Ja se slažem sa njom
jer je to čudesno mesto sa nevidjenom energijom.
Najlepša večera kojiu sam doživela se i desila u
tom divnom hotelskom zdanju.
70
MM-Ja sam nekoliko puta bila u Maroku i samo
je Marakeš grad koji sam obišla i koji poznajem. Danima planiram i do Kazablanke da
odem ali desiće se i ta poseta sledeće godine.
MM- Ja sa opčinjena cvećem i moja omiljena
destinacija je Marjorelle Garden predivna bašta
koju je Yves Saint Laurent jos početkom 80 tih
napravio.To je bašta u kojoj slušate ptičice i
uživate u predivnom cveću. Obozavam njihove
čajeve i to rado kupijem i uživam u njima.
6. VTD- Da li su neki mirisi Maroka ugradjeni
u Vaš miris?
MM- Da.Moja inspiracija za parfem i datira iz
mojih poseta Maroku.Baza mog parfema i jeste
Orijent.
7. VTD - Čim je inspirisana Vaša nova kolekcija?
MM - I ove jeseni je moja nova kolekcija u skladu sa svetskim trendovima.Prisutne su bogate boje jeseni
sa kožom ili metalnim detaljima.Kolekcija je prilagodjena savremenoj ženi koja ovih dana često posle
posla ima još obaveza društvenih ili poslovnih tako da mnogi komadi s lakoćom prelaze iz dnevne u
večernju kombinaciju.
8. VTD - Da li će te se vratiti u ovu prelepu zemlju?
MM - Svakako. Ja se uvek vraćam mestima koje osećam. Maroko je jedno od njih. Jer ga naprosto
obožavam.
71
MARIJANA MATTHAUS
T H E S C E N T S O F MO R O C C O
I am obsessed with flowers and my favorite destination is Majorelle Garden, an
enchanting garden created by Yves Saint
Laurent in the early 80` s. There one can
listen to birds singing and enjoy the various fragrant flowers.
1.
VTD-Would you be so kind to describe, in a few sentences, your experience
of Morocco?
MM-Energy and enthusiasm are part of
Morocco and they absolutely correspond
with my sensibility. The scents of its exotic
flowers make it so special. I was fascinated
with carefree, smiling and happy faces of its
people. Marrakesh is the right place where
to realize how little is needed for a man to
be happy.
2.
VTD-You travel extensively. What
makes Morocco so different from everything
else that you have ever seen?
MM-Intuition is the driving force in my life,
so that the first day in a new place and new
faces and customs are crucial. My love with
Morocco was at first sight. Instantly I felt
close to it and ebraced it. Whenever I have
time I return to Marrakesh, even if it is only
for a few days. Sometimes it is simply impossible to describe what you feel for a certain place. For me is very difficult to make
a parallel between Cairo and Morocco, for
example. Very important are the people that
keep you company at the moment, as well.
3.
VTD-Why does the world jet set
adore so much this destination?
MM-The best example is Jennifer Aniston
who claims that the hotel La Mamounia is
the most enchanting place of the kind in the
72
world. I agree with her as it is a truly miraculous
place with an unprecedented energy. The most
beautiful supper I ever had happened in this fantastic edifice.
4.
VTD-What places have you visited in Morocco and which one did you like most?
MM-I have been to Morocco several times and Marrakesh is the only town I have visited. I have some
plans to visit Casablanca and sincerely hope to do
it this year.
5.
VTD-What would you recommend in a way
of shopping?
MM-I am obsessed with flowers and my favorite
destination is Marjorelle Garden, the enchanting
garden created by Yves Saint Laurent in the early
8o`s.There one can listen to birds singing and enjoy
the variety of fragrent flowers. I also adore their numerous tea flavours and never miss to buy some.
6.
VTD-Are any of Morocco`s scents incorporated in your perfume?
MM-By all means. The main inspiration for my perfume comes from my visits to Morocco. The Orient
definitely makes the basis of my perfume.
7.
VTD-As for your latest collection-what inspired it?
MM-This fall, too, my collection is in keeping with
the latest world fashion trends. Present are rich fall
colors, combined with leather and metal details.
The collection is made to satisfy the modern woman
and her needs. Nowadays the workday of a modern
woman often prolongs long into the night due to her
various social and business engagements and we
did our best to make it possible for her to transform
easily her daily outfits into evening dresses, for example.
8.
VTD-Do you plan to visit Morocco soon?
MM-Sure. I always return to the places I feel close
to. Morocco is one of them. I simply adore it.
73
74
75
76
77
VTD
Preporuka
BEOGRADSKI RENT A CAR
Beogradski rent a car poseduje flotu luksuznih
automobila Mercedes A,B,E I S klase, Dodge
Nitro,Nisan Murano kao I gradski auto
Hyundai I10.
Svi automobili su opremljeni po najsavremenijim standardima. Najluksuznija I najbezbednija vozila po najnižim cena možete iznajmiti kod nas po povlašćenim uslovima ,sa ciljem ostvarivanja dugoročne poslovne saradnje na dobrobit obeju strana.
Beogradski rent a car vam nudi jedinstvenu priliku da čim sletite na aerodrom “Nikola Tesla” uskočite u izuzetno opremljen automobil sa unapredjenim enterijerom,kao
I sigurnosni sistemi ABS I EBD koji vam omogućavaju udobnu I bezbednu vožnju.
Sva naša vozila se iznajmljuju sa kompletnom opremom,usaglašenim nivoom
komfora,kao I visokim nivoom fleksibilnosti usluga pri rezervaciji I preuzimanju.
Povoljnosti kojim se Beogradski rent a car može pohvaliti:
*Kratak rok preuzimanja vozila
*Rentiranje vozila na duži vremenski period ,uz posebne pogodnosti
kako za fizička tako I za pravna lica
*Dodatna specijalna oprema koja je potpuno besplatna ( GPS,sedište za
decu,krovne oznake I drugo)
Više o nama možete pronaći na našem sajtu www.rentca.rs
Potpuno automatizovan system online rezervacije omogućava klijentima
da,uz rezervaciju željenog vozila,odaberu lokaciju njegovog preuzimanja I
odmagh dobiju proračun troškova najma.
78
79
PRVI PUT NA SRPSKOM TRŽIŠTU
All inclusive koncept:
Doručak:
Američki doručak sa švedskim stolom i
spremanjem toplih jela pred gostima.
Kasni doručak, užina sa kafom i toplim
napitcima.
•
Ručak:
Riu Negril Resort je jedan od najpopularnijih
klub hotela na Jamajci, za goste koji obilaze ostrvo
u potrazi za zabavom, ludim noćnim provodom,
“Reggae” barovima, ali i preko potrebnim mirom
u jednoj od najlepših negrilskih oaza. Hotel se nalazi na zapadnoj obali regije Negril, na malom rtu
koji je okružen sa 45.000 m2 karipskog rastinja na
80km udaljenosti od aerodroma Montego Bay.
Riu Negril Resort, shodno standardima Riu hotelskog lanca, nudi kvalitetnu uslugu, brojne sadržaje
za relaksaciju i rekreaciju: fitness, saunu, jacuzzi,
teniske terene, stoni tenis, teren za odbojku na
plaži, “windsurfing”, ronjenje, rentiranje kajaka ili
katamarana. Hotelske animacije su organizovane
tokom celog dana, a tokom večeri “Karipske noći”
sa živom muzikom, kao i besplatna pica i ulaz u
“Pacha club”.
Riu Negril smešta svoje goste u 420 soba. Svaka
soba sadrži balkon ili terasu, kupatilo sa fenom za
kosu, telefon, Sat TV, mini bar, sef, klima uređaj.
Standardne sobe imaju isti sadržaj, ali različitu
poziciju u okviru resorta i pogled. Suitovi se razlikuju po komoditetu i dodatnom dnevnom boravku
sa sofom.
80
Švedski sto sa toplim i hladnim jelima,
spremanje specijaliteta pred gostima.
•
•
Pice, paste, salate i kolači.
Tradicionalni jamajkanski specijalitet
(šest dana u nedelji).
•
Večera:
Švedski sto sa toplim i hladnim jelima,
spremanje specijaliteta pred gostima.
•
•
Tematske večere dva puta nedeljno.
Opcionalno “ A la cart” restorani (potrebno
je izvršiti rezervaciju stola):
“Sir Andrew” restoran gurmanske
kuhinje.
•
•
Grill / Steakhouse.
•
“Rodizio” restoran brazilske kuhinje.
Užine i pića 24h dnevno, mini bar sa
svakodnevnom dopunom. Besplatan ulazak i
piće u “Pacha” klubu (šest dana u nedelji).
81
CUBA, PANAMA & JAMAICA
HAVANA – PANAMA CITY – NEGRIL
Polazak 30. Novembar 2012.
18 dana / 16 noćenja
Od momenta kada se na njene obale, krajem XV veka, iskrcao Kristofer Kolumbo,
slava jedne od najpoželjnijih španskih kolonija, a potom i turističkih destinacija pripada
Republici Kubi. Najveće karipsko ostrvo je
u viševekovnoj borbi za nezavisnost, prvo
od Španije, a potom Britanije i Amerike
iznedrilo brojne revolucionare i miljenike
ovdašnjih stanovnika - mahom indijanskog,
španskog i afričkog porekla. Izolativna politika donela je brojne ekonomske nedaće
kubanskom stanovništvu. Ipak, lepota
ovog ostrva i razigranost Kubanaca srasli
82
su u mit, mit koji opisuje zelenilo kubanskih
plantaža, autentičnost Havanskih fasada, atlantsko plavetnilo, mističnost karipskih noći i
lepotu njenih žena, miris duvana, ukus koktela
i zvuke Rumbe.
Jedan od najpoznatijih stanovnika Kube,
američki pisac Ernest Hemingway, koji je ovde
proveo 22 godine svog života, izjavio je: «U
lepoti, samo Venecija i Pariz prestigli su Havanu».
Na severu Kuba je svega 140km udaljena od
američke granice, na zapadu se nalazi država
Meksiko, na jugoistoku ostrva Haiti i Domini-
kanska Republika, a na jugu Kajmanska
ostrva i Jamajka.
Bob Marley, najpoznatiji “Reggae“ muzičar,
rođen je na Jamajci.
“Zemlja, šume i vode” je značenje imena
još jednog velelepnog ostrva Velikih Antila,
mete kolonijalnih sila i meke za turiste iz
celog sveta – Jamajke. Nakon pomenute
Kolumbove plovidbe i Jamajka je potpala
pod špansku vlast, potom britansku tokom
koje doživljava procvat u poljoprivedi i proizvodnji šećerne trske, banane, kafe i kakaoa. Dovoženi su robovi iz Afrike kao radna
snaga, a Jamajka postaje najveći svetski
izvoznik šećera. Ropstvo je ukinuto 1838.
godine, a stotinjak godina kasnije dobijena
je i nezavisnost od Ujedinjenog kraljevstva.
Nakon napuštanja Federacije Zapadnih
Indija, na brzi razvoj Jamajke veliki uticaj
ima ulazak stranog kapitala, prevashodno
saradnja sa Amerikom. Efekti boravka na
ovom ostrvu porede se sa efektima meditacije, zbog savršenih geografsko klimatskih
uslova, bujne vegetacije, mirnoće života na
ostrvu, mirisa i boja koje dominiraju karipskim plažama.
Republika Panama je najjužnija država Centralne Amerike, pozicionirana na zemljouzu
koji na zapadu graniči sa Kosta Rikom, na
jugoistoku sa Kolumbijom, karipskim morem
na severu i Tihim okeanom na jugu. Još jednu
špansku koloniju iz XVI veka nazivali su “Zemljom ribe, drveća i leptirova “, a njene obale otvorili za pristajanje brodova brojnih osvajača.
Kada je 1821. godine izborila svoju nezavisnost, pristupila je čuvenoj “Gran Colombia“ uniji, zajedno sa Novom Granadom, Ekvadrom i
Venecuelom. 1903. godine izlazi iz pomenute
unije i okreće se Americi sa kojom je saradnja učvršćena izgradnjom Panamskog kanala,
kroz koji otpočinje ozbiljna trgovina, a Panama
postaje jedna od najjačih ekonomskih sila u
regionu. Lepota ove zemlje je lako zamisliva,
imajuću u vidu njen neverovatan geografski
položaj, ali je retkost naići na Evropljanina koji
je imao prilike uživati u njoj.
Ricardo Miró, poznati pisac 19. veka je rođen
u Panami.
83
Program putovanja:
1.dan BEOGRAD – FRANKFURT – HAVANA
Havana je glavni grad, najveća luka i trgovački
centar Republike Kube. Grad se prostire zapadno i južno od zaliva, predstavlja jednu od
14 kubanskih provincija i u njemu živi oko tri
miliona stanovnika. Havani je status grada
dodelio španski kralj Filip II 1592. godine, a tek
1634. godine kraljevskim dekretom priznata je
važnost grada i imenovana je “Ključem novog
sveta i bedemom Zapadne Indije”. Današnja
Havana se može podeliti na četiri dela: Staru
Havanu koja predstavlja “zbirku” kolonijalne
arhitekture latinske amerike sa oko 3.000
zgrada i pod zaštitom je UNESCO-a; zatim kineska četvrt kao jedina autonomna zona; Vedado poslovna četvrt Havane u kojoj se nalazi
čuvena “La Rampa” ulica i šetalište “Malecon”;
i elitna četvrt Miramar u kojoj se nalaze ambasade, konzulati, rezidencije bogataša i brojni
hoteli. Šetajući modernim bulevarima ove ostrvske prestonice, posmatrajući fasade jasno
se izdvajaju i smenjuju stilovi gradnje: Kolonijalni i Barokni; Neoklasicizam, bogati Habanerosi su bili nadahnuti francuskim stilom gradnje
84
palata; španski i italijanski stil; mavarski; “Art
Deco“; Elekticizam je prepoznatljiv u stilu
gradnje čuvenog hotela “Nacional de Cuba“
i konačno Modernizam, u čijim obrisima su
građeni hoteli Habana Libre i Hilton, a na
projektima tog doba radile su čuvene arhitekte poput Walter Gropius, Oscar Niemeyer
i Irving Feldmna, koji je konstruisao hotelska
rešenja viša i atraktivnija od tadašnjih u Las
Vegasu.
2. dan HAVANA.
Doručak. Polazak autobusom na poludnevno razgledanje Havane sa obilaskom
najistaknutijih znamenitosti grada -Trga
revolucije sa poznatim muralom Če Gevare,
Kapitola, stare Havane koji je pod zaštitom
UNESCO-a, katedrale, pijace suvenira itd.
Uveče preporučujemo odlazak u kabare “
Tropicana”, dinamičan spektakl koji dočarava
kubanski ples i muziku, a u kome učestvuje
oko 100 izvodjača ili u jedan od restorana
gde je Hemingvej bio stalni gost “ Bodegita
del Medio” ili “Floridita”. Noćenje.
Tropicana je kabaretski šou, koji mnogi opisuju kao havanski Moulin Rouge, smešten u
poznatom noćnom klubu nove Havane. Kab-
are je sagradio Victor Correa 1939. godine, a
u njemu su gostovali: Nat King Cole, Danny
Puleo, Celia Cruz, Tito Puente i drugi.
kada se Fidel Kastro sa svojim barbudosima spuštao sa Sijera Maestre i pobednosno
ulazio u Havanu.
3. dan HAVANA.
Doručak. Celodnevni fakulativni izlet u provinciju “Pinar del Rio - Vinjales” - najzapadniji deo ostrva, oblast poznatu po plantažama
duvana. Po dolasku obilazak plantaže duvana i poseta tipičnoj fabrici cigareta gde se
posmatra postupak izrade ovog karakteristicnog kubanskog proizvoda. Slobodno vreme
za kupovinu. Nastavak vožnje za dolinu Vinjales, poseta indijanskoj pećini “El Indo“ i obilazak praistorijskih zidnih ostataka. Ručak u
nacionlnom kubanskom restoranu.
Slavni američki pisac, koji je u toj kući napisao
svoje čuveno delo “Starac i more”, imao je
simpatije za kubansku revoluciju i ubrzo posle
njene pobede, našao se sa Kastrom, s kojim
će nešto kasnije učestvovati i na takmičenju u
lovu na “veliku ribu”, pošto su obojica bili pasionirani ribari. Hemingvej je, zahvaljujući toj
pasiji i svom druženju sa lokalnim “kapetanom”
Gregoriem Fuentesom, našao inspiraciju, pa
čak i srž fabule, za roman “Starac i more”, koji
će mu kasnije doneti Nobelovu nagradu.
4. dan HAVANA.
Doručak. Fakultativni izlet do Muzeja Ernesta Hemingveja. Ernest Hemingvej i njegova
četvrta supruga Meri živeli su u svojoj vili,
u živopisnom predgrađu Havane, u vreme
5. dan HAVANA.
Doručak. Slobodan dan za individualna
razgledanja i odmor. U večernjim satima
moguće je organizovati zajednički izlazak sa
predstavnikom agencije. Noćenje.
85
Znamenitosti Havane:
Fortaleza San Carlos de la Cabaña,
najimpresivnije utvrđenje kolonijalnog doba,
kraj 18. veka.
•
El Capitolio Nacional, kolosalna
građevina prepoznatljiva po svojoj kupoli koja
dominira gradskim pejzažem. Unutrašnjost
karakteriše treći najveći kip na svetu, izložen
u zatvorenom prostoru La Estatua de la
República, početak 20. veka.
•
Castillo de los Tres Reyes Magos del
Morro, pitoreskna tvrđava na ulazu u zaliv,
izgrađena radi obrane od piratskih napada.
•
Castillo San Salvador de la Punta,
manje utvrđenje koje je koristilo u odbrani
Havane za vreme prvih vekova kolonizacije.
Na tvrđavi se još nalazi dvadesetak starih
topova i drugih vojnih antikviteta, 16. vek.
•
El Cristo de La Habana, statua Isusa
Hrista koja daje blagoslov gradu sa druge
strane zaliva, nalik na onu u Rio de Janeiru. Mramorno delo Jilme Madere podignuto
samo nekoliko dana pre ulaska Fidela Kastra u Havanu za vreme Kubanske revolucije,
polovina 20. veka.
Gran Teatro de La Habana, ve•
liko pozorište čuveno po Nacionalnom
kubanskom baletu, ponekad se tu održavaju
i predstave Nacionalne opere. Teatar je
poznat i po koncertnoj dvorani Garcia Lorca,
najvećoj na Kubi.
•
86
•
Museo de la Revolución, muzej revolucije, smešten u bivšoj predsedničkoj palati.
Castillo de la Real Fuerza je utvrđenje
•
na severnoj strani luke. Izvorno izgrađeno radi
obrane od piratskih napada i kao rezidencija
kapetana (guvernera) ostrva, bila je zakinuta
lošom strateškom pozicijom preduboko u zalivu. Smatra se najstarijim kamenim utvđenjem
i 1982. godine uvrštena je na popis Svetske
baštine UNESCO-a.
6. dan HAVANA – PANAMA CITY.
Doručak. Polazak iz hotela ka aerodromu oko
12h.
7. i 8. dan PANAMA CITY.
Doručak. Razgledanje grada u pratnji vodiča,
individulana razledanja i šoping u bescarinskoj
zoni.
Panama City je glavni grad Republike Paname, smeštena na ulasku u Panamski kanal,
sa strane Tihog okeana u kojoj sa okolinom
živi oko dva miliona stanovnika. Grad je glavni
politički, trgovinski i administrativni centar zemlje koji je 1519. godine osnovao Pedro Arias
Davila, a danas je velelepni grad koji je organizacija “Beta World City” proglasila centrom i
najvažnijim gradom Centralne Amerike.
9. dan PANAMA CITY – MONTEGO BAY –
NEGRIL (80km).
10. do 16. dana NEGRIL.
Boravak u hotelu na bazi usluge “All Inclusive”. Mogućnost organizovanja fakultativnih
izleta.
Negril je jedno od najpoznatijih letovališta celog karipskog arhipelaga, nalazi se na severozapadu ostrva, između regija Westmoreland i
Hanover. Plaže Negrila slove za najlepše na
ostrvu, hotelski resorti su raspoređeni sa svih
strana litice uz samu šumu, u potpunoj privatnosti i izolovanosti, a na svega nekoliko kilometara udaljenosti od šoping molova sa bescarinskom zonom, “Reggae” barova i noćnih
klubova.
“Belina plaže i refleksija Negrila u moru je vaša
prava karipska fantazija.” A.L. Hendricks
17. dan NEGRIL – MONTEGO BAY – FRANKFURT.
18. dan FRANKFURT – BEOGRAD.
Više o programu potražite na
www.sunline.rs
87
KLUB PRVIH ŽENA
VTD magazin je ponosan na saradnju sa
klubom 1 žena, momentalno najvažnijom
institucijom koja okuplja najuspešnije žene
i sveta biznisa i koje svojim akcijama, na čelu
sa predsednicom IVANOM ZELJKOVIĆ
permanentno radi na poboljšanju ženske
pozicije kod nas, a naročito se zalaže za zagovaranje jednakosti u procesu donošenja
odluka i rodne ravnopravnosti kada
je u pitanju upravljanje i odlučivanje.
Udruženje „Klub prvih žena“, osnovano je novembra 2010. godine sa ciljem da afirmiše
žensko preduzetništvo, osnaži inicijativu u
poslovnom osamostaljivanju žena, kao i, da
zastupa interese ženske populacije u privredi.
Udruženje se zalaže za zagovaranje jednakosti u
procesu donošenja odluka i rodne ravnopravnosti kada je u pitanju upravljanje i odlučivanje.
Danas, Klub prvih žena okuplja preko 90
članica, preduzetnica iz različitih grana
privrede, javnog života, kulture i medija.
Ženska Udruženja, svuda u svetu, pa i kod
nas, svojim postojanjem i radom daju dopri88
nos demokratizaciji i modernizaciji društva,
promovisanjem mira, ljudskih prava i
demokratskih vrednosti, što je u načelu sa
nacionalnim uverenjem, ali i evropskom perspektivom Srbije. Osnaživanje uloge žena i
unapređenje rodne ravnopravnosti ne predstavlja traženje posebnih privilegija, već doprinosi uspostavljanju ravnoteže među polovima i izgradnji harmoničnih odnosa za dobrobit celokupnog društva. Takođe, zarad ostvarivanja ravnomernog ekonomskog razvoja,
potrebno je iskoristiti potencijal koji leži u
ženskom resursu i želji za napredovanjem i
profesionalnim razvojem i usavršavanjem.
Vizija Udruženja „Klub prvih žena“,
je društvo u kome vlada sloboda govora, poslovanja i rodna ravnopravnost.
Misija Udruženja „Klub prvih žena“, je da
se zalaže za razvijeno društvo sa jednakim
mogućnostima za sve, to opredeljuje i misiju
da doprinosimo i podstaknemo unapređenje i
razvoj ženskog preduzetničkog i liderskog potencijala i poslovne izvrsnosti. Vodeći se tom
idejom osnovali smo 4 centra među kojima su:
1. Cenatar za razvoj ženskog preduzetništva,
2. Centar za informaciono - komunikacione
tehnologije. 3. Centar za ženski biznis i liderstvo,
4.Centar za ekonomsko opismenjavanje žena.
Strateški pravci razvoja Udruženja, usmereni su na aktivnosti koje podržavaju edukaciju, poslovno povezivanje i promovisanje,
poboljšanje i unapređenje poslovnog i privrednog ambijenta i podizanje na viši nivo kulture
ženskog preduzetništva. Aktivnosti Udruženja
su najbolji primer i motivacija mladim ženama.
Cilj Udruženja „Klub prvih žena“, je
niji poslovni ambijent, ravoj
preduzetništva, kvalitetniji socijalni
podsticanje rodne ravnopravnosti u
kvalitetženskog
dijalog,
društvu.
Za godinu dana, od osnivanja, Udruženje
„Klub prvih žena“, može da se pohvali nizom
aktivnosti u kojima su članice Udruženja imale priliku da učestvuju, to su: poslovni susreti, bilateralni susreti sa poslovnim ženama
iz Kine; stručne konferencije, okrugli stolovi,
forumi (Beogradski ekonomski forum, Kongres MSP), kao i sajmovi u zemlji i inostranstvu (sajam porodičnog biznisa u inostranstvu).
Stručni tim Udruženja „Klub prvih žena“ analizirao je moguće izvore finansiranja, kako iz
domaćih sredstava, tako i putem programa i fondova Evropske Unije, sa ciljem da se kvalitetnim
projektnim idejama unapredi poslovanje članica i
omogući kvalitetnije i lakše finansiranje. Kada je
reč o izvorima finansiranja, tu ne postoji jasna razlika među polovima, ali postoje brojni razvojni
fondovi i kreditne linije koji podržavaju razvoj
ženskog preduzetništva, a Udruženju je upravo cilj
da poveća poverenje nadležnih institucija, kada
je reč o finansiranju kompanija koje vode žene.
Posebno, možemo da istaknemo da su na predlog
Udruženja, dve članice gospođa Afrodita Bajić
i gospođa Ivana Anja Milić, prošle najuži izbor
u okviru projekta „Evropska mreža ambasadora
ženskog preduzetništva“ i dobile titulu „Ambasador ženskog preduzetništva“, samim tim i priliku
da promovišu svoje kompanije i pozitivna iskustva iz prakse. Cilj ambasadorki je da pomognu
ženama u stvaranju vizije, jačanju samopouzdanja,
postavljanja i kreiranja uspešnog poslovanja, kao
i da podstiču žene da započnu sopstveni biznis.
U narednom periodu Udruženje će putem informisanja, edukativnih obuka i poslovnim umrežavanjem
na lokalnom i regionalnom nivou, pomoći
unapređenju ženskog biznisa, takođe i damama koje
žele da otpočnu sopstveni biznis. Koliko su žene
važan ekonomski resurs dokazaćemo aktivnostima
javnog zagovaranja, putem kojeg uspešne žene,
vlasnice održivih biznisa, žele aktivno da utiču i
menjaju svoje poslovno okruženje i unapređuju
institucionalni okvir za razvoj preduzetništva.
Ne želeći da ostanemo indiferentni, a sa željom da
ukažemo na postojeće nedostatke i pokušamo da
predložimo rešenja za jačanje kapaciteta institucija
koja se bave ovim pitanjima, verujem da možemo
da napravimo iskorak i pokrenemo određene
inicijative zajedničkim zalaganjem i radom.
http://www.klubprvihzena.com
89
ZAŠTO SU SLAVNI I BOGATI UVEK BEŽALI U
EL MINZAH HOTEL
Tanžer je jedino mesto na svetu gde su
bogati i slavni, moćni i opasni bežali kada
Cenkanja su mi dosadna...N to radi...Zaklonila
im je bilo dosta sveta, ljudi, buke, problema
sam glavu veliki crnim šeširom i gledala u izma-
i strahova...
glicu koja je obavijala grad...Tanžer je treperio u
Pogled na luku me zastrašio. Mislila sam
90
preko puta Gibraltara.
daljini, a negde u samom njegovom srcu i hotel
da je Tanžer manji, ali ovo je bio milionski
El Minzah gde se sve važno odvijalo...
grad sa ogromnom lukom koju je trebalo
Tajne, ljubavi, politički i špijunski pregovori...
preći po vrelom danu...
Sve...
Ispred broda napravili su male tezge i pro-
El Minzah je najromantičnije i najtajnovitije mesto
davali drangulije, kožu i srebrne posude,
na svetu...
kamile i štapove...
U El Minzah hotelu su ugovarani prevrati, ratovi,
Kada izadjosmo dočeka nas grupa nava-
revolucije, preljube...
lentnih vodiča koji su nas ubedjivali da baš
- Zašto je El Minzah najvažniji topos u gradu...?
oni budu ti koji će nam otkriti tajne grada
– pitala sam.
Nikada turiste tamo ne vode...Nije u planu
razgledanja...Ali je imao dobre veze po celom
gradu, verovatno je kao i svi vodiči zapravo
radio za policiju, tako da smo uspeli
da udjemo bez problema...Otmeni čuvari samo su nas
pogledali ispod oka...
Prvo se ulazilo na recepciju, potom u otmenu
osmokraku baštu, a onda
su se nizale lodje, piano bar i
raskošan bazen ušuškan u zelenilo...Sve je bilo kao davne 1930 kada
je ovaj čudnovati hotel sagradio lord
Bute i kada je magija počela...
Ali nije hteo da nam smeta, rekao je da će
se vratiti za dva sata po nas...Dva sata misterije i ezoterije El Minzah hotela...
Jedan onizak Marokanac svirao je piano. Uvalili
smo se u mekane orijentalne sećije sa velikim
jastucima sa kojih se direktno gledalo na bazen
i baštu koji su se jedva videli od prejake bele
letnje marokanske svetlosti koja je padala po
njima ...
Deca su trčkarala okolo otkrivajući
tajne prolaze i lukove a N i ja smo
pušili nargilu i čitali o burnoj prošlosti
el Minzah hotela...
Ovo je bila ofiicijelna istina, ona o
tome koliko je špijunskih dogovora
ovde palo i koliko neverstava niko
nije govorio...
Onazis je ovde bežao kada mu se
činilo da novac ni bogatstvo nemaju smisla.
Kada je tražio utehu za tugu i beznadje koje ga je opsedalo a da mu
91
niko nije verovao od onih koji su bili sigurni
da njegov novac leči sve probleme...
Rita Hejvort je na jatucima El Minzah hotela lečila svoje neuroze i plačeve zbog
nepodnošljive ljubavi prema Orsonu Velsu...
Rok Hadson je baš u El Minzah hotelu otkrio pravu prirodu svoje strasti.
Vinston Čerčil je onda kada mu je bilo dosta sveta i politike samo u El Minzah hotelu
pijuckao viski uspevajući da oslobodi misli
tako da ga ne muče i ne probadaju...
Udubljena u El Minzah brevijar slavnih i odbeglih zamišljala sam sve te ličnosti kako tumaraju ovim hodnicima i lobijem...
Ako postoji mesto na kojem možete pronaći
privremenu utehu onda je ovo taj hotel i
grad...U njemu sve teši, stari piano, hladni
kokteli, sladak vazduh, cvrkut ptica, pogled
na Gibraltar, veliki meki jastuci, beli mermer,
lukovi, palme, fontane...
Bio je četvrtak i u hotelu je vladao neobičan
mir, ili je zapravo mir El Minzah hotela nešto
što se skupo plaćalo zbog čega su slavni i
moćni baš tu bežali od buke sveta...
92
93
HOTEL “LA MAMOUNIA”
Decenijama je hotel “M amunia” smatran za jedan od najpoželjnijih u svetu.
Nakon što je ponovo otvoren, hotel “La Mamounia” u Maroku, svrstao se u isti red sa legendarnim “Mena House” u Egiptu i “Reid`s
Hotel” u Madeiri na severu Afrike.
Grandiozni stari marokanski hotel “La Mamounia” u Marakešu najzad je ponovo tu, nakon dugotrajne, često odlagane, restauracije,
sa brojnim prekoračenjima, koju je predvodio
renomirani unutrašnji dizajner Žak Garsija.
Didije Piko se sada nalazi na kormilu ove legende Severne Afrike. Hotel je prvi put otvoren
1923. godine. Ser Vinston Čerčil sećao se “La
Mamounia” kao “najdivnijeg mesta na celom
svetu” pozivajuci Franklina D. Ruzvelta da ga
poseti u njemu omiljenom mestu, dok je Alfred
Hičkok izabrao isti hotel da u njemu smesti
radnju svoga filma “Čovek koji je znao previše”
sa Džejms Stjuartom i Doris Dej.
94
95
Među ostalima koji su sledili njihovim stopama
su takve veličine poput Čarli Čaplina, Marlene
Ditrih, Kirk Daglasa, Carlton Hestona, Priceze
Karoline od Monaka, Nelsona Mendele, Žak
Širaka, Roling Stounsa, Elton Džona, Nikol Kidman, Kejt Vinslet, Tom Kruza, Iv Sen Lorana i
Hulio Iglesiasa. Lista je dugacka i u Hotelu se
čuva dragocena knjiga gostiju sa zabelezenim
njihovim emotivnim reakcijama na magiju zvanu
hotel “La Mamounia” i njihovu ljubav prema
Marakešu.
Decenijama je smatran za jedan od najpoželjnijih
hotela na svetu. Za ocekivati je da će obnovljeni “La Mamouria” prevazići sva ocekivanja sa
svojim“La Mamounia Spa” na oko 100 kvadratnih metar; tri specijalna restorana na čijem čelu
se nalaze dva glavna kuvara, zvezde Mišelinovih
hotela-Alfonso Iakarino proslavljenog Don Alfonsa 1890 u “Sant` Agata”, Italija, i Žan-Pjer Vigato, vlasnik “Apicius’-a u Parizu; vlastita bašta
sa povrćem kako bi se obezbedilo najsvežije
povrće; bilijarska sala; pet barova; i 20 ha istorijskih vrtova čuvenih po svojim drevnim maslinjacima i raznovrsnom florom. Žak Garsija je
doveo do savršenstva hotel “La Mamounia” kao
mirno utočište od gradske vreve.
Obnavljajuci luksuznu atmosferu orijentalnih
palata, pecat koji mu je dao Garsija savrseno se
nadopunjava impresivnom mavarskom arhitekturom kojom obiluje hotel.
Smesten na ivici zidina starog grada Marakesa,
“La Mamounia” je dobila ime po svojim legendarnim vrtovima starim 2oo godin , koje je prvobitno kao vencani dar poklonio otac, kralj Sidi
Mohamed Ben Abdehah, u 18 stolecu Princu
Mula Mamunu.
Os samog svog pocetka hotel je postao simbol
marokanskog gostoprimstvo i klasican primer
velikog veka velikih hotela.
96
97
VTD
Preporuka
PRIVATNA GIMNAZIJA “MILENA PAVLOVIĆ BARILI”
Već četiri godine potvrđujemo da se kvalitetno znanje postiže radom u malim grupama
i u nastavnom procesu koji izvodi odabran i
kvalitetan kadar. U Privatnoj gimnaziji „Milena Pavlović - Barili“ radi tri doktora nauka i
nekoliko magistara. Od samog početka opredelili smo se da ne postanemo veliki sistem sa
brojnim odeljenjima,već mala privatna škola,
koju učenici doživljavaju kao drugu kuću i gde
roditelji mogu da pronađu oslonac za sve razvojne probleme svoje dece. U proteklom periodu uspeli smo da većem broju učenika vratimo samopouzdanje i da ih uverimo da mogu
da nauče sve ono što im je do tada predstavljalo problem. Naši učenici vole svoju školu, jer
većinu zadataka završavaju u toku nastavnog
dana, pa im preostane dovoljno slobodnog vremena za sport i druženje.
Solidno i funkcionalno opšte obrazovanje,
usmeravanje i priprema za upis na fakultete,
kvalitetna nastava stranih jezika, priprema i
obrazovanje prilogođeni deci – sportistima,
samo su neki od razloga zašto se roditelji i deca
opredeljuju za „Privatnu gimnaziju Milena
Pavlović – Barilli.“
Ukoliko vas je ovaj tekst podstakao na to da
dodjete i da se lično informišete, verujemo
da će vam preporuke naših roditelja otkloniti
svaku nedoumicu:
Naš sin je još od malena sjajan sportista, ali,
na žalost, slab učenik. Zahvaljujući individualnom radu i podsticaju koji je dobio u gimnaziji
„Milena Pavlović - Barilli“, povratio je samopouzdanje i sada veruje da je moguće biti profesionalni košarkaš i obrazovan čovek.
R. Skakić, majka učenika IV razreda
98
Da li bih preporučila gimnaziju „Milena Pavlović Barili“? Rado i u svako doba. Prvenstveno zbog solidnog opšteg obrazovanja, zato što pomaže da se odrede
polja interesovanja učenika i da se ona nadograde.
Učenici opušteno rade u pravoj prijateljskoj atmosferi i uče da prihvate jedni druge, bez obzira na razlike, koje su često prepreka za socijalizaciju nadarene
dece. Pohvalila bih i ozbiljan rad iz stranih jezika i
individualni rad koji daje izvaredne rezultate.
dr S. Rašković, majka učenika IV razreda
Obrazovanje po meri svakog učenika i roditelja. Za
nas je pravo olakšanje što smo pronašli školu koja
problemu inkluzije pristupa na human i savremen
način.
T. Erak, roditelj učenika I razreda
BEOGRADSKA 66. BEOGRAD
011 / 2432613060 / 5000 248
www.mpbaril.com
[email protected]
99
NAJVEĆI SRBIN MEĐU
MAROKANCIMA
Intervju G. KHARMOUCH Mohammed
Verovatno zato što živim u Srbiji više od 45
godina, kao što se kaže na arapskom, ko se
druži s nekim ljudima 40 dana, taj postaje
jedan od njih.
dinastije, Sultana Moulay Ismail, ili Marakešu sa
svojim otvorenim trgom Jamaa El Fna za koji je
pokojni Zuko Džumhur (putopisac, karikaturista,
slikar) rekao krajem 70-ih godina da predstavlja
najveće otvoreno pozorište na svetu, ili još Rabat,
koji fascinira sa svojim “Mauzolejom Mohammed
V”, medinom, džamijom Tour Hassan ili kraljevskom
palatom. Sve to čini ove carske gradove sličnim i
različitim.
2.
Šta je tajna lepote marokanskih
gradova, posebno četiri kraljevska grada?
3.
Koji je najznačajniji događaj iz istorije
Maroka koji će uvek Vaš narod slaviti i pamtiti?
Tajna lepote marokanskih gradova i posebno
takozvanih carskih gradova: Fes, Marakeš,
Meknes, Rabat, je u tome što retko koja
zemlja ima toliko gradova koji su bili
prestonice raznih dinastija i koji su zadržali
svoju istorijsku autentičnost. Koliko god
postoje mnoge sličnosti među njima, kao što je
postojanje medine (stari deo grada) u svakom
od njih, ili zidina koje ih opasuju, svaki od
njih ima svopstvenu dušu, svoju arhitekturu,
svoje posebne karakteristike.
U tom smislu, kad ih posetite, vi u stvari
putujete kroz marokansku istoriju - od Fesa,
osnovanog 809 od strane Kralja Idrisa II do
Rabata, prestonice našeg današnjeg mladog i
veoma popularnog Kralja Mohameda VI-og,
preko Meknesa i Marakeša.
Lepota ovih gradova jeste fascinantna sa
svojim utvrđenjima koji su ih štitili kroz
vreme, mnogobrojnim radnjama svih zanata,
sa njihovim uskim i beskrajnim ulicama koje
se prepliću, njihovom arapsko-islamskom
arhitekturom, svim njihovim bojama.
Šta reći o Fesu gde se nalazi prvi univerzitet
na svetu, El Quaraouiyine, kog je sagradila
jedna žena, Fatima El Fihriya u devetom
veku, ili Meknesu koji je bio prestonica u 17om veku jednog od najvećih kraljeva današnje
Maroko je ponosan i privržen svojom višehiljaditom
istorijom kroz koju je uvek bio nezavisan uprkos
mnogim pokušajima osvajača sve dok nisu stigli Arapi
u 8-om veku koji su islamizirali zemlju gde i danas
žive u harmoniji sa starosedeocima Berberima.
Zato, Dan nezavisnosti od Francuske, koja je imala
protektorat nad Marokom (1912-1956), smatra se
jednim od najvećih praznika u istoriji zemlje jer
označava povratak Mohameda V iz Madagaskara,
gde je bio stavljen u egzil od strane Francuske jer
je podržavao Narodni front koji je tražio nezavisnost
posle Drugog svetskog rata.
Za mene taj dan je značajan i nezaboravan jer sam išao
u Rabat sa mnogim ljudima iz mog sela da dočekamo
Kralja koji nam se obratio sa terase svoje palate, u
prisustvu svojih sinova, bivšeg Kralja Hasana II i
pokojnog Princa Moulay Abdellah.
1.
Znamo da ste Vi najveći Srbin
medju Marokancima. Pričajte nam o
Vašem odnosu prema Srbiji.
100
4.
Kako ste proslavili Vaš nacionalni praznik
30 juli ove godine?
Nacionalni Praznik 30 juli, koji označava dolazak na
presto sadašnjeg Kralja Mohameda VI, je imao ove
godine poseban značaj. To je prva proslava, u Srbiji,
koju je organizovao naš novi Ambasador, NJ.E. G.
Abdellah Zegour, kojoj je prisustvovao veliki broj
zvaničnika, od Predsednika Republike, Premjera,
Predsednika Parlamenta, jednog izvestnog broja
ministara i drugih visokih ličnosti. Ne bih
želeo da hvalim naš prijem, ali gosti su uvek
govorili da je nacionalni praznik Maroka jedan
od najposećenijih u Beogradu zahvaljujući
prijateljstvu koje postoji između naroda
Maroka i Srbije u prvom redu ali možda i zbog
bogatstva marokanskih kulinarskih specijaliteta
koje sprema Ambasada.
5.
Sahara je magično mesto, šta je Vaš
narod naučio od nje?
Dobro ste primetili da je Sahara magična
reč koja odmah asocira na nepregledno
prostranstvo, na vreli pesak promenljive boje,
dine koje vetar neprekidno pomera praveći
razne figure i oblike koji se neprestano obnavljaju.
To je fascinantan i neograničen pejzaž, gde pesak,
vetar i sunce stvaraju večnost. Sahara je živa i uprkos
utiscima na prvi pogled, njeni stanovnici znaju
sve njene tajne. Sahara pruža ljudima osećaj mira,
mirnoće, postojanosti. Zato, i život u Maroku, sličan
životu u Sahari, deluje na prvi pogled spor, kao da
vreme duže traje i ljudi kao da nisu još uhvaćeni
groznicom savremenog sveta.
6.
Koje su tradicionalne umetničke veštine
Maroka ?
Marokanska domaća radinost je često smatrana
kao jedna od najbogatijih u arapskom svetu.
Najdominantniji su zanati vezani sa izradu kože,
101
keramike, zlata i ostalih metala, tepiha...
Bogatstvo
domaće
radinosti
pruža
mogućnost svakom turistu da ponese neki
suvenir odlazeći iz Maroka.
7. Šta Vam najviše nedostaje iz Vaše
domovine ?
Koliko god godina čovek provede
u jednoj stanoj zemlji, ostaje uvek vezan
mestom rođenja, detinjstvom, uspomenama,
itd... za zemlju svog porekla.
Meni nedostaje kristalno čisto
nebo danju i noću, milion sjajnih zvezda,
zvezdica i sazvežđa. Nedostaju mi ruinirane
zidine kuće mog rođenja, nedostaju mi
grobovi roditelja. Čeznem za bezbrižnim
detinjstvom i mestima mojih igrarija – Sve
mi to nedostaje, ali moram priznati da moj
život u Srbiji mi pruža puno zadovoljstva.
8. Srbija je već dugo mesto vašeg
prebivališta. Kakve su Vaše impresiji
o njoj, naročito o Beogradu, koliko se
promenio ?
Tačno je da dugo živim u Srbiji, odnosno stalno u
Beogradu od 1965, gde sam studirao ekonomiju. Imao
sam priliku da posetim sve bivše republike Federalne
Jugoslavije i na prvom mestu Srbiju. Zavoleo sam njene
raznovrsne lepote, šume, livade, jezera, manastire, njene
reke, trajno zelenilo, i sve njene čuvene znamenitosti
koje sam imao prilike da posetim i da im se divim.
Govoreći o Beogradu gde sam proveo dve trećine
svog života, mogu da konstatujem da se razvijao
munjevito. Da li se neko seća Trga Republike gde je
jedan deo bio parking za vozila a umesto Staklenca bile
su barake GSP-a i burekždinice, ili Knez Mihajlove
ulice, jedne uske kaldrmisane ulice, ili Ade Ciganlije
koje je više ličila na jedno divlje i netaknuto jezero i
koja je postala omiljeno mesto izletnika, šetača, kupača,
sportista i zaljubljenih, jednom rečju jedno uređeno
unutrašnje Beogradsko more.
Beograd, zahvaljujući svojoj istorijskoj prošlosti,
geografskom položaju, ekonomskim i političkim
razvojom, naglo se promenio zadnjih godina. Postao
je omiljena destinacija domaćih i stranih turista gde će
svako naći kutak za jednu produženu kafu, jednu rakiju
ili oazu za meditiranje, ne spominjući usput sve kulturne
i druge znamenitosti kojom je poznat Beograd.
Ana Atanasković
102
THE GREATEST SERB AMONG
MOROCCANS
THE INTERVIEW WITH MOHHAMED KHARMOUCH
Q: You are known
as the greatest Serb
among the Moroccans. Please, tell us
something about your
relations with Serbs.
the town) in every
of them, or old
walls that encompass them – each
of them has its own
soul, its typical architecture, its own
characterisitics.
A: Probably because
I have been living in
Serbia for more than
45 years, as they say
in Arabic, if you keep
company with somebody for 4o days, you
become a friend with
him.
Q: What is the secret of the beauty of Moroccan cities, especially of the so called imperial
cities?
A: The secret of the beauty of our cities, especially of the so called imperial ones, Fes,
Marrakesh, Meknes and Rabat, lies in the
-fact that very few countries can boast of
the cities that have been capitals of so many
various dynasties and that have preserved
their historic authenticity. In spite of all the
similarities that exist between them, as e.g.
the existence of a “medina” (the old part of
So, while visiting
them, you actuallt
travel through the
coountry`s history,
from Fes, founded in 809 by King
Idrise II, to Rabat, the capital of
our current young, harismatic, and extremely
popular king Mohammed VI, via Meknes and
Marrakesh.
The beauty of those cities is fascinating, with
their fortresses that protected them from enemies, with their shops with numerous products
of various art crafts, with their narrow and
countless streets that intertwine, their Arabic
– Islamic architecture, and their variety of colors.What to say about Fes with its first university in the world – El Quaraouiyne, founded by
a woman – Fatima El Fihriya in the 9th century,
103
or Meknes that was tha capital of one of the
greatest kings of the present ruling dynasty,
the Sultan Moulay Ismail, or about Marrakesh with its famous square Jamaa El Fna,
for which the late Zuko Dzumhur (writer and
painter) said, in the late 70`s, that it represents one of the largest open theaters in the
world, or about Rabat, that fascinates its visitors with its “Mohammed V Mausoleum”, its
medina, the “Tour Hassan Mosque”, and the
Royal Palace. All this makes these imperial
cities, at the same time, so similar and different.
Q: Which is the most important event in the
history of your country that your people will
never forget and will always celebrate?
A: Morocco is proud of its history, many
thousands of years long, throughout which
it has succeeded to remain its independence,
in spite of numerous attempts of many conquerors until the 8th century when the Arabs
arrived and ismaized the country and are still
living in harmony with those they fhad found
there when they first came to Morocco – Berbers.
That is why the Day of Independence, celebrating the liberation from French protectorate (1912-1956), is considered one of the most
important holidays, as it marks the return
of the King Mohammed V from his exhile in
Madagascar, where he had been exhiled by
the French because of his support to the National Front for Liberation after the II World
War.
The Day is important and unforgettable for
me as I participated in the even, went there
with many friends from my village to greet
the King who addressed the people from the
terrace of his Royal Palace. With him were
104
his sons the ex-King Hassan II and late Prince
Moulay Abdellah.
Q: How did you celebrate the Day of Independence, the 3oth July, this year?
A: The national holiday on the 3oth July, that
marks the return to the throne of the current
King Mohammed VI, was special for me, because it was for the first time that here in Serbia, our Ambassador, His Excellency Abdellah
Zegour organized a celebration. Among those
present were the President of the Republic,
Prime Minister, numerous ministers and many
other distinguished guests.
My intention is not to praize the celebration,
but asked the guests always pointed out that
the celebration in Belgrade organized by our
Ambassy is attended by the greatest number of
guests, because of the friendship that exists between the people of Morocco and the people of
Serbia, in the first place, but, possibly because
of all those specialties of the Moroccan cuisine
served there. (!)
Q: The Sahara is a magic place. What has it
taught your people?
A: You are right when you say that “Sahara”
is a magic word; it immediately associates
with its vastness, its colorful hot sand, dunes
moved constantly by the wind creating various
shapes.
It is a fascinating and boundless space where
the wind, sand and sun create an eternity. It
is alive, and in spite of the first impressions,
its inhabitants know all it secrets. The Sahara generates that sense of peace, tranquility,
steadiness.
Thence, life in Morocco, similar to that in the
Sahara, at first sight, looks like some kind of
slow-motion. Somehow, time passes more slowly
of the Republic - the way it looked like with
there, and people has not been yet caught in that
frenzy of moredn world.
a parking lot in one part, and those barracks that belonged to the City Traffic and
Q: What are traditional Moroccan art crafts?
many “burekžinice” where “Staklence” is
now, or Knez Mihajlova Street, that used to
A: The Moroccan domestic industry is often con-
be a narrow, cobbled street, or Ada Cigan-
sidered as one of the richest in the Arab world. The
most dominant art crafts are those connected with
products made of leather, ceramics, gold and other
lija that once looked more like a wild lake in
metals, as well as fantastic carpets. It offers a multitude of various souvenirs for every tourist visiting Morocco.
Q: What have you missed most so far from your
country?
A:
No matter how long one stays away from
his country there is always that feeling of homesickness, with memories of your childhood, birth
place, children games, etc.
I mostly miss that crystal clear sky during both day
and night, those millions of stars and constellations.
I miss that detached house where I was born, and
my parents grave. I feel longing for my childhood
and places where I used to play as a boy. I miss all
that, but I must confess that the life in Serbia offers
a lot in a way of entertainment.
an untouched sceenery. Today it is one of the
oustanding sights of Belgrade.
Belgrade, thanks to its history, economic
and political development, has tremendously changed during tha latest yars. It has become a favorite destination of many domestic and foreign tourists, where everybody
can find a place where to enjoy a cup of coffee, a glass of brandy, or a small nook where
he can meditate in peaces. Not to mention its
well – known sights.
Ana Atanasković
Q: You have been long enough in Serbia. What are
your impressions, especially about Belgrade. How
much has the city changed?
A: It is true that I have been here long enough , actually since 1965 when I was a student of economy
in Belgrade. I had a chance to visit all the x-Yugoslav republics, first of all Serbia. I came to love its
diversity, itsa forests, maddows, rivers, its greenery, its monasteries.
Speaking about Belgrade, I spent two thirds of my
life in it, and I can say that its development has
been impressive. How many remember the Squere
105
VTD
Preporuka
SOLARIS RESORT - ODMOR ZA DUŠU I TELO
Ukoliko od svog odmora
očekujete više od uobičajenog,
novootvoreni objekat Solaris
Resort u Vrnjačkoj Banji pravi je izbor za Vas. Nalazi se u
izuzetno mirnom delu Vrnjačke
Banje, u neposrednoj blizini banjskog centra i promenade. Namenjen je različitim strukturama gostiju: poslovnim ljudima,
učesnicima seminara i skupova,
gostima koji traže isključivo
odmor i relaksaciju, sportistima
koji mogu dobiti i adekvatne
uslove za pripremu. Kao idealan spoj posebne atmosfere,
modernog dizajna i kvaliteta
usluge, Solaris Resort idealno
106
106
je mesto za opuštanje. Objekat
raspolaže sa 32 smeštajne jedinice različite strukture. Pored
luksuzno opremljenih soba i
apartmana, u ponudi su još i
restoran; aperitiv bar, seminar
sala; Wellness centar, sopstveni
parking prostor i sportsko-rekreativni sadržaji. Jedinstvenost
ponude Solaris Resort-a čini
ekskluzivni Wellness centar sa
Wellness, Relax, Beauty i Fitness zonama uz obilje sadržaja.
U okviru Wellness zone nalaze
se zatvoreni bazen sa slanom vodom, jacuzzi za 10 osoba, slana
pećina, kaldarijum, tepidarijum,
ruska banja, zlatni hamam, relax
baldahin, tuš tropska kiša i finska sauna. Relax zona raspolaže
prostorijama za opuštanje i razne
vrste masaža, kao i tepidarijumom, dok Beauty zona nudi
gostima usluge pedikira, manikira, kozmetičkih i frizerskih
tretmana. Solaris Resort pravo je
osveženje na turističkom tržištu
sa ovih prostora i nudi uslugu
i kvalitet u skladu sa svetskim
standardima. If , from your holiday you expect more than usual,
the new and modern hotel in
Vrnjacka Banja, Solaris Resort,
is the right choice for you. It is
situated in a quiet part of Vrnjacka Banja, close to the city
promenade. It is remained for different type of guests: business people, participants of seminars and
conferences, guests that are seeking rest and relaxation, as well as for athletes that can get right conditionst for sport preparations. As a good combination of nice atmosphere, modern design and quality
of service, Solaris Resort is an ideal place to relax. The hotel offer includes: 32 accommodation units
of different structure. In addition to luxurious rooms and suites, guests can also find a restaurant, bar
lounge, seminar room, wellness center, private parking space and sports and recreational facilities.
Certenly, the uniqueness of Solaris Resort offer is an exclusive Wellness center with Wellness, Relax,
Beauty and Fitness zones with plenty of contents. In Wellness zone there are: an indoor saltwater swimming pool, jacuzzi for 10 persons, the salt cave, caldarium, Russian bath, a gold bath, relax canopy,
tropical rain shower and Finnish sauna. Relax area offers relaxation room and various type of massages
and tepidarium, while Beauty Zone offers a pedicure, manicure, hairdressing and beauty treatments.
Solaris Resort is completely novelty in touristic market of this region and offers service and quality according to the world standards.
Apart hotel Solaris Resort**, Cerska 10, 36210 Vrnjačka
č banja
Tel: 036/426-500
web:www.solarisresort.com
e-mail:[email protected]
107
PUTOVANJA INSPIRISANA KNJIGOM
Ljubav u Maroku sa Isidorom Bjelicom
9 dana (7 noćenja) - avionom
POLAZAK: 29.oktobar 2012.,10.februar 2013.
POVRATAK: 6.novembar 2012.,18.februar
2013.
1. dan (29. oktobar 2012., 10. februar 2013.)
BEOGRAD – RIM - KAZABLANKA. Sastanak putnika na aerodromu “Nikola Tesla” kod
šaltera broj 705 agencije Putnik Travel u 16.30
sati. Let za Rim (AZ 597) u 18.30 sati. Sletanje
na aerodrom „Fjumićino” u Rimu u 20.00 sati.
Let za Kazablanku (AZ 876) u 21.50 sati. Sletanje u Kazablanku na aerodrom “Mohamed
V” u 00.15 sati. Transfer do hotela. Smeštaj.
Noćenje.
2. dan (30. oktobar 2012., 11. februar 2013.)
KAZABLANKA – RABAT – FEZ. Doručak.
Polazak za Rabat, još početkom veka postavljen
za administrativni centar zemlje, sa trgovima,
parkovima i građevinama po ugledu na francuske
gradove. Po dolasku razgledanje marokanske
prestonice: veličanstveni mauzolej Mohameda
V, arapski lokalitet oko kule Hasan, diplomatska
četvrt Mešuar sa kraljevskom palatom… Nastavak putovanja za Fez. Po dolasku, smeštaj u
hotel. Slobodno vreme. Večera. Noćenje.
3. dan (31. oktobar 2012., 12. februar 2013.)
FEZ. Doručak. Posle doručka razgledanje
Feza, koji je već više od deset vekova jedan od
najsnažnijih centara duhovnosti i nauke čitavog
islamskog sveta. Fes je jedan od četiri kraljevska grada, uz Meknes, Marakeš i Rabat. Medina
(centar) starog dela grada Fes el Balija je najveća
pešačka zona na svetu. Šetnja kroz bazar i lavir108
int uličica sa nebrojenim dućančićima trgovaca,
zanatlija, vidara, pisara, prodavaca i zabavljača.
Smeštaj u hotel. Večera. Noćenje.
4. dan (1. novembar 2012., 13. februar 2013.)
FEZ - MARAKEŠ. Doručak. Polazak za Marakeš,
čudesni grad izgrađen u XI veku, u podnožju
Visokog Atlasa i nekadašnju prestonicu Maroka. Vožnja obroncima Srednjeg Atlasa kraj najpoznatijih skijaških centara u severnoj Africi.
Kraće zadržavanje u Beni Melalu, zanimljivom
lokalitetu sa mnogobrojnim izvorima. Dolazak
u Marakeš u večernjim satima. Smeštaj u hotel.
Večera. Noćenje.
5. dan (2. novembar 2012., 14. februar 2013.)
MARAKEŠ. Doručak. Polazak na panoramsko
razgledanje grada: velika džamija sa 70 metara
visokim minaretom Kutubija, podignutim u
XII veku, rezervoari Menara, palate Bahia i El
Badi, trg Džema-el-Fna, najživopisniji u Maroku na kojem se ceo dan nešto dešava, ujutru
i tokom dana je pijaca, dok se uveče pretvara u
vašarište sa štandovima sa sušenim marelicama,
pomorandžama, mandarinama, prženim kikirikijem, pistaćima, kuvanim puževima, začinima,
harirom - berberskom čorbom, sa mnogobrojnim
prodavcima, muzičarima, akrobatama, gutačima
vatre, ukrotiteljima zmija, majmuna… Marakeš
zovu crvenim gradom jer su sve građevine crvene
boje. Slobodno vreme za obilazak marakeških
sukova (bazara) i fakultativni odlazak u neki od
hamama. Večera, Noćenje.
6. dan (3. novembar 2012., 15. februar 2013.)
MARAKEŠ – /OUARZAZATE/ - MARAKEŠ.
Doručak.. Slobodan dan ili fakultativni izlet u Ourzazate. Put vodi kroz čarobne krajolike Maroka danas čuvene po snimanju
mnogih holivudskih filmova (Lorens od
Arabije, Gladijator...), poseta Taourirtu,
zatim utvrđenom selu- Ait Ben Haddou.
Povratak u Marakeš. Večera. Noćenje.
7. dan (4. novembar 2012., 16. februar
2013.) MARAKEŠ - KAZABLANKA.
Doručak. Polazak za Kazablanku. Po dolasku panoramsko razgledanje grada autobusom: trgovi Muhameda V i Ujedinjenih
Nacija, Bogorodičina crkva, ogromna
nova džamija Hasana II najvećim delom
izgrađena na nasutom delu mora, sa 210 m
visokim minaretom (jednim od najviših na
svetu), obalsko šetalište, Slobodno vreme.
U večernjim satima fakultativni odlazak u
“Rikov kafe” (aludirajući na mitski kafe is
filma “Kazablanka”). Noćenje.
8. dan (5. novembar 2012., 17. februar
2013.) KAZABLANKA. Doručak.. Slobodno vreme. Vecera. Polazak na aerodrom ″Mohamed V″. Predaja prtljaga za
let za Rim i Beograd.
9. dan (6. novembar 2012., 18. februar 2013.) KAZABLANKA - RIM BEOGRAD. Poletanje aviona za Rim (AZ
877) u 2.25 sati / za povratak 6. novembra let je u 2.55 sati. Sletanje na aerodrom
“Fjumićino” u Rimu u 6.25 sati / 6.55 sati
za let 6. novembra. Let za Beograd ( AZ
594) u 16.05 sati. Sletanje u Beograd u
17.40 sati.
Marakeš
109
ZOV MAROKA
Saša Milivojev
„Kad sklopite oči, utonete u san i vidite primorske
ravnice, rečne doline, planine i slike savršenstva…
Kad čujete šum mora i vidite naradžasto nebo i
svetlucanje peščanih dina, kad vas u snu razdraže
boje, kič i gradsko šarenilo – definitivno je vreme
za pozitivno ludilo - zove vas Maroko. Ako želite,
bar na trenutak, da ovaj vazduh koji dišete i klimu
koju baš i ne podnosite zamenite stepsko-pustinjskom, sredozemno-suptropskom ili planinskom,
ako želite da srpski mentalitet zamenite arapskim
ili berberskim – pakujte kofere i odlazite, i ne zaboravite da sa sobom ponesete vaš VIP Trip Diplomatic magazin. Tamo vas čekaju divni dobri ljudi,
slatkiši iz bajki, nezaboravne čari, ostvarenje sna,
oduševljenja, nova iskušenja i opuštanje uz posmatranje peščanih dina u trenucima kad se sunce
diže iznad horizonta…“ – preporučuje pisac Saša
Milivojev, nekada jedan od najčitanijih kolumnista
u Srbiji.
Kazablanka, Rabat, Fes, Marakeš, Mekneš, Atlas,
Ait-Benhaddou...
Medine, arapska kultura, Rife, berberska tradicija...
„Atlаs, sа kogа duvаju vetrovi i nа čije litice se lepe
oblаci peskа sа rubа Sаhаre, odvаjа аtlаntski deo
Mаrokа od sаhаrskog, Kаzаblаnku i krаljevski Rаbаt
od cаrskog Fesа, Mаrаkešа i Meknešа. Mаroko ili ‘El
Mаgrebijа’, što nа аrаpskom znаči ‘Tаmo gde sunce
zаlаzi’, grаdile su dinаstije Idrisidа, Almorаvidа,
Almohаdа, Merinidа i Sаdi, od 8. do 18. vekа.
Osvаjаči su dolаzili i odlаzili, zdаnjа su se dizаlа i
pаdаlа, običаji i rituаli dolаzili i prolаzili… Kad san
pretvorite u javu i stignete u Maroko nikako ne propustite da obiđete ‘standardne’ turističke destinacije
poput pomenutih kraljevskih gradova Fesa, Mekneša,
Marakeša i Kazablanke, glavnog grada Rabata ili
pak ruševina antičkog grada Volubilisa. Bilo bi divno
preći Atlaskogorje koje seže u visine od preko četiri
hiljade metara, i s druge strane obići udaljena mesta
gde ima malo turista. Jedino ako budete kontaktiratli
sa domaćim stanovništvom – dobro ćete upoznati njihova shvatanja, običaje i način života.
Novа modernа Kаzаblаnkа, nаjvećа mаrokаnskа lukа,
nudi šetnju širokim bulevаrimа, brojnim trgovimа,
110
stаrim četvrtimа grаdа. Trg Muhаmedа V se
prepoznаje po velikoj kupoli zа ventilаciju,
sаgrаđenoj iznаd pešаčkog prolаzа. Nа trgu
Ujedinjenih Nаcijа deca se poigrаvаju jаtom
pitomih golubovа, а odrаsli uživаju u zvucimа
‘pevаjuće fontаne’. Muzikа se uključuje
elektronskim putem. Tonovi čаs аndаluziske,
čаs grlene аrаpske muzike, prepliću se sа
silinom žuborа vode iz visokog vodoskokа,
koji nаdleće jаto golubovа.
Kad se uputite bulevаrom Ruzveltа koji se
nаlаzi nа brdu Aifа, visine šezdeset metаrа,
videćete nаjlepši i nаjzeleniji deo Kаzаblаnke.
Tu su diplomаtske službe, konzulаti i vile
bogаtih u zаklonu od mediterаnskog zelenilа
i drvećа.
Objektivno gledajući najvrednije su u Maroku medine, odnosno stari delovi gradova
Fesa, Mekneša i Marakeša, pa su ta mesta i
najposjećenija. Reč je o svetskom kulturnom
blagu neosporne vrednosti. Gradovi poput
Kazablanke i Rabata uglavnom su moderna
središta koja gube šarm prošlosti. Ipak, i ti
gradovi su daleko od toga da ne bi bili vredni
poseta. Posebno je džamija Hasana II. u Ka-
Marakeš
111
zablanki impresivna, ne samo zbog svoje lepote,
ne samo zbog činjenice da je to jedan od najvećih
religijskih objekata na celoj zemaljskoj kugli, već i
zbog toga što mnogo govori o društvenom uređenju,
budući da je za njegovu gradnju siromašna zemlja
potrošila čak 600 miliona dolara. Takođe, pojedini
mali biseri Maroka poput planinskog Chefchaouena ili polupustinjskog Ouarzazatea ne ostavljaju
turiste ravnodušnim.
U pojedinim muzejima i muslimanskim medresama moguće je doživeti i prekrasne dekoracije interijera tipične za muslimansku kulturu. Sklad,
živost i lepota tih prostora je gotovo neopisiva. Tu
su impozantna pročelja, prekrasne šarene fontane,
nerešivi i beskonačni labirinti vrlo uskih uličica...
Medina skriva više od 2.000 ulica. Zamislite 2.000
ulica, širine dva metra, na kojima se nudi sve i
svašta. Od hrane i pića pa sve do tradicionalnih
marokanskih marama i haljina. Svi tečno govore
francuski, engleski slabije. Većina ih je odevena u
djelabu (haljina s kapuljačom), a na nogama imaju
tipične muslimanske kožne šlape. Žene takođe, ali
ima i onih koje su cele ‘zamotane’ i vire im samo
oči.
112
Fes, kao turističko odredište, poznat je i po World
Sacred Music Festivalu, na kojem nastupaju veliki afrički muzičari poput Ravija Shankara, Youssou N’Doura i Salifa Keitae. Festival je svoj debi
imao 1994. godine, a zahvaljujući njegovoj velikoj popularnosti, za vreme trajanja festivala tu
se svake godine okupe razni političari, aktivisti i
verske vođe, pokušavajući da uspostave dijalog.
U Marakešu se nalaze Aguedal - vrt maslina i
Menara - plantaža voća iz 19. veka, pod zaštitom
Uneskove baštine. Osim njih, nikako ne propustite pogledati ni trg Djemaa-el-fna na kojem
se svake večeri okupljaju razni akrobati. Tu je
i Souks, najveći i najbogatiji sajam u Maroku,
s nebrojenim štandovima na kojem se, uz voće,
povrće, meso, ribu, čajeve i začine, prodaje i
razno posuđe, ali i odeća, obuća i ostalo. U svakom slučaju, koji god grad da posetite, nećete
biti razočarani i sigurno ćete poželeti ponovo da
dođete u Maroko.
Marokanci su duboko podeljeni na Arape i Berbere, sa vrlo različitim pogledima i kulturom.
Arapi lakše prihvataju uticaje Zapada dok Berberi, starosedeoci na tlu severne Afrike, ostaju
dosledni tradiciji. U Kazablanki ili Rabatu
možete videti zapadnjački odevene žene kako
rade na šalterima banaka ili u trgovinama. U
ruralnim sredinama, s druge strane Atlasa, gde
prevladava berbersko stanovništvo - žene rade
isključivo kućne poslove. One se retko viđaju
na ulici, a nemoguće ih je videti u kafićima i
restoranima. Sve to je Maroko, zemlja koja je
u svojim temeljima mnogo drugačija od Srbije
i Evrope.“
U sumrаk niz tesne ulice Kаzаblаnke čućete
neku neobičnu grleno-vokаlnu muziku. Stаzom
nerаvnom i strmom, kojom se kreću koze,
ovce i mаgаrci sа tovаrom, stićete do četvrti
grаdа u kojoj žive potomci Berberа. Ženski i
muški glаsovi se nаizmenično dopunjuju kаo
pitаnjа i odgovori. Tаmburа ili bedir prаti
melodiju. Primetićete dа žene berberа nisu bez
nаkitа. Stаri novаc koriste kаo ukrаs oko vrаtа
i nа glаvi iznаd čelа. Oko vrаtа nose niske od
prirodnog semenа i srebrne ukrаse. Odećа im
je komotnа i slojevitа, u plаvičаstim tonovimа.
Mаrаmа oko vrаtа je obаveznа. Žene berberа
pod Atlаsom zа prаznik nose plаve ogrtаče
koje upotpunjuju plаvom bojom nаkitа i belom bluzom. Zа vreme venčаnjа ukrаšаvаnjа
se udesetostručuju. Ukrаsi nose eho аndаluziske
umetnosti. U njihovom suku (pijаcа pod vedrim
nebom), mogućа je kupovinа bižuterije, ukrаsа,
odeće... Kroz poluotvorenа prozorskа oknа domа
možete zapaziti ukrаse od drvetа, kerаmike i kože
koje imаju i prаktičnu primenu. Tаpiserije, koje su i
prekrivаči i podni prostirаči živih bojа, sаmi izrаđuju
od predene vune ovаcа. Pod Atlаsom se zidаju
tkаčke škole аli je i pletаrstvo rаskošno u motivimа
i idejаmа, imа višestruku primenu. Pletu se korpe,
kаiševi, obućа, nаmeštаj… Dvorištа i zidovi kućа
su obloženi kerаmikom. Nа pločаmа preovlаđuju
cvetni motivi sа dekorimа аrаbeske i bojаmа žutim
kаo sunce, zelenim kаo oаzа, ljubičаstim kаo ‘dаn i
noć’, plаvim kаo sumrаk, nаdnet nаd ovim zаbitim
prostorimа po kojimа trčkаrаju decа Berberа. Pа
i novorođenče Berberа je plаve puti zа rаzliku od
novorođenog Arаpčićа. Berberi mogu i dа odrаstu
plаvi, s plаvim očimа. I berberski jezik se rаzlikuje
od аrаpskog. Njihov prvi dom je bio i ostаo Atlаs, ali
kolevkа njihovog prаpočetkа ostаlа je tаjnа. Postoji
čak i legenda dа su oni potomci ljudi sа Atlаntide.
Nаjviše ih imа nа severu nа plаnini Rife, kojа se prostire od Sredozemnog morа premа Rаbаtu. Nаvodno
Atlаntidа se nаlаzilа bаš tu ispod plаnine Rife u Sredozemnom moru.
113
Ruralne sredine Maroka su zanimljivije jer
je tamo tradicija verno čuvana i nema forsiranih predstava za turiste. Interesanto će
vam biti da obiđete i marokanska sela, da
vidite kuće izgrađene od blata i slame, kao u
biblijsko vreme. Van tih retkih zaseoka na vijugavu cestu iz planinskih zaklona istrčavaju
ljudi koji dočekuju strane registracije, mašu s
paketićima i viču: ‘Marihuana, Hašiš!’
Selo Ait-Benhaddou je npr. potpuno sačuvano
od bilo kakvih zahvata iz novijeg doba. Selo
poput Ait-Benhaddoua je nešto što u Evropi
nije moguće videti. To je toliko živo i originalno da je odavno prepoznato u filmskom
svetu. Film Isus iz Nazareta sniman je upravo
ovde.
Suočavanje sa siromaštvom ove zemlje
takođe je vredno životno iskustvo. Čak i ulazak u Kasablanku, koja prema nekim procenama ima pet miliona stanovnika, prema
gustoći prometa ostavlja utisak neusporedivo
manjeg grada. Većinu prometa, osim pešaka,
čine biciklisti, motoristi i, naravno, sveprisutne zaprege koje vuku magarci. Oni koji u Maroko nisu stigli iz Evrope, već su doputovali iz
dubine Afrike (iz Gambije, Senegala i Mauritanije) kažu da je ‘Maroko relativno razvijena
i bogata zemlja - lider u regiji’. Jasno nam je
da je Maroko za Mali i Mauritaniju, a posebno
za Niger i Čad ‘obećana zemlja’. Suočavanje
sa bedom razbija našu fiksaciju isključivo na
najbogatije zemlje Evrope i Amerike. Srbija
ipak ‘kaska’ za Zapadom i koliko-toliko uspeva da imitira njihove standarde.
Rabat
114
Putovanje u Maroko je veliko iskustvo gledano s mnogo perspektiva. Upoznavanje
novih potpuno drugačijih kultura, posebno
berberskih plemena koja su ostala relativno
sačuvana od uticaja Zapada, upoznavanje
marokanske istorije i kontroverznih ličnosti
poput okrutnog ali uspešnog vojskovođe Moulay Ismaila, zatim veličanstvenih građevina
koje su ostavili iza sebe, razgledanje vrednih i još uvek živih srednjovjekovnih medina
kraljevskih gradova, dublje shvatanje islamskog sveta i njegovih problema, suočavanje s
velikim siromaštvom u državi u kojoj, kažu:
‘nema slobode govora i u kojoj se o odlukama
zvaničnika ne raspravlja...’ Sve je to Maroko.
I bez obzira da li je doživljaj različitosti ugodan ili ne, zadivljujuć ili ne, putovanje u tu
zemlju predstavlja veliko bogatstvo i životno
iskustvo.“
115
VTD
ŽENE - BIZNIS LIDERI
Uspešne
žene
Moja druga kuća
Ljubica Vujačić, član Izvršnog odbora
Wiener Städtische osiguranja a.d.o.
Beograd
Ljubica Vujačić je jedna od retkih dama
koje se nalaze u samom vrhu odlučivanja
u kompanijama iz finansijskog sektora. U
Wiener Städtische osiguranju je od dana
osnivanja i od početka na rukovodećoj
poziciji - član Izvršnog odbora. Svoju
uspešnu karijeru započela je u oblasti
računovodstva, a ubrzo je napredovala do
šefa složenog pogonskog računovodstva u
prestižnoj nacionalnoj fabrici, zemunskom
Zmaju. Posle desetogodišnjeg radnog
iskustva u proizvodnoj industriji, prešla je u
sektor osiguranja koji, kako tvrdi, osvaja za
ceo život. Svojim primerom svedoči da se
uspeh gradi postepeno, korak po korak, a
da u životu planove treba realizovati onda
kada im je vreme. Tako se, kaže, postiže
balans između posla i porodičnih obaveza
i stiče iskustvo i znanje, koje je ključno
za osećaj sigurnosti tako neophodan za
preuzimanja većih odgovornosti i za postizanje rezultata.
U Wiener Städtische osiguranju ste od
osnivanja, sa kakvim ste se izazovima
suočavali pre 10 godina, a sa čime se
susrećete danas?
Te 2003. godine, sa grupom saradnika
našla sam se pred velikom neizvesnošću,
započeli smo posao registracije prve
strane greenfield kompanije koja se bavila
svim vrstama osiguranja. Imali smo veliku
116
Ljubica Vujačić
podršku matične kompanije Vienna Insurance
Group, ali s druge strane, odabrali smo trenutak
kada se menjao zakon o osiguranju, pa smo
tako registrovali kompaniju po starom, a već
sledeće godine prilagođavali poslovanje novom
zakonu. To je, uz borbu za poziciju na tržištu,
obeležilo početak našeg poslovanja. Tada
nisam pomišljala da će kompanija koju osnivamo za deset godina biti firma koja zapošljava
1200 ljudi i da će biti tako visoko pozicionirana na tržištu, a to se desilo vrlo brzo - već u
trećoj godini obezbedili smo četvrtu poziciju na
tržištu.
Danas, kada se osvrnem na deceniju rada
kompanije, mogu da kažem da sam vrlo ponosna na urađeno, a posebno što smo uspeli da
u jako teškim vremenima ostanemo stabilni.
Mislim da je to bilo moguće samo zato što smo
se domaćinski ponašali kada smo započinjali
poslovanje. Ekonomska kriza donela je nove
izazove, a mi smo uspeli da održimo stabilnost
kompanije, ostvarili smo profit u najtežim
godinama i zadržali sve naše zaposlene.
Čak smo i uvećali broj ljudi, jer stalno
tražimo prodavce i profesionalce kako bi
uvećali portfelj.
Kako je kompanija uspela da za tako
kratko vreme napravi odličan rezultat?
Na tržištu Srbije bili smo poznati kao lideri
u životnom osiguranju i to nam je dosta
pomoglo, a i danas smo u vrhu te vrste
osiguranja. Ostale vrste osiguranja smo
kreirali u odnosu na razvijenost tržišta
i aktivnosti konkurencije koje su dolaskom stranih osiguravajućih kuća bile sve
življe. Međutim, to što smo došli prvi na
ovo tržište dalo nam je prednost. Naš rast
i danas je dinamičniji od rasta tržišta, pa
smo i u 2011. ostvarili veće tržišno učešće
koje je bilo 8,96 odsto. U prošloj godini
ostvarili smo premiju od 5,13 milijardi, što
predstavlja rast od gotovo pet odsto i imali
neto dobit u iznosu od 170,4 miliona dinara. Takođe, ostvarili smo 24,63 odsto udela na tržištu životnog osiguranja. Našim
dobrim rezultatima doprinosi i odličan program reosiguranja preko Wiener RE reosiguranja.
Ističete da kompaniju pre svega čine
ljudi. Ko su vaši saradnici i da li imate
mlad kolektiv?
Počeli smo kao jedna porodica, nas petoro, kasnije smo angažovali odlične
stručnjake i mlade ljude. Od početka sam
se u kompaniji osećala kao da mi je druga kuća, i danas je tako. Okružena sam
odličnim saradnicima koje sam na neki
način obučila. Kvalitetni prvi saradnici su
ključ uspeha, oni su zaslužni za dobre rezultate u vođenju kompanije. Pripadam
generacijama koje su se usavršavale i
učile, pa i napredovale korak po korak, trudim se da to prenesem i na kolege. Danas
sam ponosna što angažujemo tako puno
mladih i stručnih ljudi, u čije usavršavanje
konstantno ulažemo, što ovde, što u
matičnoj kompaniji.
Da li u kompaniji ima dosta dama na
rukovodećim pozicijama?
Moje iskustvo žene i majke, danas mi
pomaže da razumem obaveze mojih
koleginica. I generalno, ova kompanija se
trudi da se majke osećaju sigurno i ima
puno razumevanje za njihove obaveze i
odsustva. Radost je prisutna u kolektivu
svaki put kada dobijemo vest o prinovi, a
preko 360 beba koje su rođene pod ovim
krovom u poslednjih 10 godina govori u
prilog tome. U našoj kompaniji ima mnogo
žena na rukovodećim pozicijama, u finansijama, sektoru šteta, marketingu, IT-u,
prodaji. Ne bih da budem pristrasna, ali
mislim da su žene kao rukovodioci pokazale odlične rezultate. U našem Izvršnom
odboru nalaze se dve žene. Nisam primetila da je to slučaj u drugim kompanijama
u Grupi. Ako ženu druge obaveze, a
prvenstveno prema porodici, sprečavaju u
mlađim godinama da gradi karijeru, to ne
znači da kasnije ne može da se poklaže
kao dobar rukovodilac i stručnjak.
Kako uspostavljate balans izmedju
privatnog i poslovnog života, koliko je
porodica pružala podršku za vaš razvoj?
Porodica je uvek bila baza iz koje sam
crpela zadovoljstvo, mislim da čovek treba da se ostvari na tom planu, a posle će
biti zreliji i spremniji i za poslovne izazove.
Jako je važno imati podršku porodice. Ja
sam je uvek imala, pogotovo supruga koji
me je ohrabrivao da prihvatim i dodatne
obaveze, u trenucima kada bih se ja preispitivala on bi govorio, možeš ti to, nije
to problem. Dok su deca bila manja bilo
je više obaveza, ali moje angažovanje u
Wiener Städtische osiguranju došlo je
u pravo vreme, kada su deca odrasla,
stasala za fakultet, pa su postali podrška, i
više – pokretačka snaga. Oboje su završili
fakultet, zaposlili se, a ćerka sad stvara
svoju porodicu, sa takvom podrškom lakše
se hvatate u koštac sa svakodnevnim
poslovnim zadacima.
Na čelu ste dva važna projekta, uvođenje
SAP programa i ISO standarda 9000,
kako će to doprineti poslovanju kompanije?
Od početka poslovanja kao aplikaciju za
računovodstvo i kontroling koristimo SAP
program. Odluka grupacije kojoj pripadamo je da svi segmenti poslovanja jednog dana budu u SAP-u i da kompletan
informacioni sistem funkcioniše u tom
programu. To je posao koji će trajati decenijama. VIG je prva kompanija i jedina
osiguravajuća kompanija koja uvodi SAP
za sve segmente poslovanja na nivou
cele grupacije, sa ciljem poboljšanja usluge. Sertifikacija za ISO 9000 standarde
je planirana za sledeću godinu. Smatramo
117
to našom obavezom, a na korist krajnjeg korisnika, našeg osiguranika.
Namera nam je da ovom standardizacijom potpuno zaokružimo našu
brigu za klijente, što je u skladu sa
našom strategijom društveno odgovornog poslovanja.
Kako provodite slobodno vreme?
Danas kad deca kreću svojim putem,
manje su privatne, a brojnije poslovne
obaveze. Ipak, neophodno je da se
nađe neki ventil, da se opusti. Uglavnom mi prijaju porodična druženja i
putovanja. Telo i duh negujem jogom,
to je način da se fizički aktiviram i da
oslobodim stres, koji smatram normalnim sastavnim delom svakodnevice.
Da li volite da putujete i gde?
Volim da putujem i moj izbor je uvek
more. Slabo sam koristila zimu za
odmor, zima je za nas iz finansija
sinonim za izradu bilansa, čitav moj
radni vek je tako, dok je leto vreme
za odmor na moru. Volim da obilazim
i nove destinacije i volim da povežem
putovanja i šoping, kao i svaka žena.
118
119
VTD
TAJNE MAROKANSKOG
ARGANOVOG ULJA
Nega
lepota
NO
D
O
R
I
R
P
%
100
Maroko je poslednja oaza orijentalnog sveta.
Egzotični mirisi, plesovi, zaboravljeni zanati i
mistična arhitektura uvode posetioce u tajne
’’1001 noći”. Unutar bedema medina, u lavirintu uskih sukova, život sitnih zanatlija i trgovaca odvija se u potpuno drugom vrtlogu vremena, a samo nekoliko koraka dalje, nalaze
se raskošni bulevari, zgrade moderne arhitekture.
To je zemlja kontrasta, zavodljivih mirisa i
čarobnih boja koje se slivaju u neuništivu
maskaradu svetlosti i senki.
Pustinja Maroka, tajno i misteriozno mesto
u kome ljudsko postojanje postaje minorno naspram beskrajnog prostranstva, čuva
najveće blago Maroka - arganovo drvo. S
obzirom da raste u negostoljubivim uslovima
pustinje Maroka, drvo je moralo da razvije
snažne odbrambene mehanizme koje je predalo nama na usluzi zdravlja i lepote.
Ovo sveto drvo iz biološki čiste pokrajine Maroka zbog svojih izuzetnih osobina i mogućnosti
da se samoregeneriše simbolizuje strpljivost
i izdržljivost i smatra se pravim marokanskim
čudom jer se iz njegovih plodova dobija ’’tečno
zlato’’, ulje sa ’’1001 lekovitim dejstvom’’. Šume
argana u jugozapadnom delu Maroka pokrivaju približno 8,280 km² i predstavljaju poseban
rezervat biosfere. Upravo zbog svoje delotvornosti i specifičnosti 1998. godine UNESCO je
stablo arganije proglasilo svetskom baštinom
čovečanstva.
Berbersko hladno ceđeno arganovo ulje se još
uvek dobija na tradicionalan način. Za dobijanje jednog litra arganovog ulja potrebno je
približno 16 sati ručnog rada i oko 42 kg plodova. Pravo na sakupljanje plodova regulisano je zakonom i tradicijom starosedelaca Maroka, Berbera. Proizvodnju ulja isključivo vrše
berberske žene kojima je to način za postizanje emancipacije i samostalnosti. Fizički na120
jzahtevnija radnja u postupku tradicionalne
proizvodnje arganovog ulja je razbijanje
jezgara, najčešće uz pomoć dva kamena.
Semenke se izdvajaju, blago proprže (u
savremenoj proizvodnji za kozmetičku industriju najkvalitetnija ulja su od neprženih
semenki argana), potom se melju u pastu
uz dodatak malo vode u kamenim prešama.
Tako dobijena pasta se ručno cedi, pa se
na taj način odvija ekstrakcija ovog blagotvornog biljnog ulja.
Arganovo ulje sadrži više od 80% jednostruko i višestruko nezasićenih masnih kiselina
koje blagotvorno deluju na reumatske i kardiovaskularne bolesti, neutrališu slobodne
radikale, štite vezivna tkiva, podstiču delovanje kiseonika.
Visoki procenat linoleinske kiseline pomaže
pri regulisanju holesterola u krvi. Istraživanja
su pokazala da 16 grama (dve velike kašike)
arganovog ulja pokrivaju dnevne potrebe
za esencijalnom linoleinskom kiselinom
koja ima vitaminsko dejstvo – vitamin F. Visok sadržaj vitamina E (dva puta više nego
u maslinovom ulju) deluje kao snažan antioksidant. Vitamin E je rastvorljiv u mastima
i kao takav predstavlja kombinaciju hemijskih jedinjenja koja uključuju alfa-tokoferol. Kako telo nije u stanju da proizvodi ovaj
vitamin, ono se mora osloniti na ishranu i dodatke da bi se obezbedila
preporučena dnevna doza. Vitamin
E je još jedan od važnih vitamina
koji pomaže organizmu na mnogo
načina. Važna uloga vitamina E u
organizmu je održavanje LDL holesterola na najnižem nivou. LDL je
loš holesterol koji vremenom može
prouzrokovati oštećenja arterija i
bolesti srca prouzrokovane krvnim
ugrušcima.
Vitamin E podstiče pravilan rast i
razvoj mišića. On povećava imuni
sistem organizma, prvenstveno tako
što povećava otpornost na bakterijske i virusne infekcije.
Biljno, hladno ceđeno, berbersko arganovo ulje, iz Maroka, pogodno je za negu
svih tipova kože. Suzbija
preterano lučenje sebuma
kod kože sklone aknama i
bubuljicama. Suvu kožu dubinski hidrira, a kod zdrave
doprinosi
ujednačavanju
tena, poboljšanju mišićnog
tonusa i elastičnosti kože.
Pogodno je i za osetljivu
kožu.
Koristi se u prevenciji strija.
koža ga lepo upija, ne ostavlja masne tragove, nanosi se na vlažnu kožu.
Jedno je od najznačajnijih
ulja za podmlađivanje kože.
Podstiče regeneraciju hidrolipidnog sloja kože jer uspostavlja ravnotežu lipida i vode,
štiti vezivno tkivo i na taj način sprečava
sušenje kože i gubitak elastičnosti što
znači sprečavanje nastanka bora. Učinak
protiv nastajanja bora se povećava zbog
prisustva velike količine vitamina E (tokoferola). Korišćenjem prirodnog ulja argana
željeni rezultati traju duže jer sami sastojci
odgovaraju i vrlo su slični (ili isti) sastojci-
ma koji se nalaze u hidrolipidnom sloju kože.
Na taj način koži pružamo podršku da se i sama
regeneriše.
Arganovo ulje pomaže i u lečenju raznih kožnih
obolenja poput ekcema, dermatitisa, ‘’guščije
kože’’, psorijaze. Za tretiranje ovakvih kožnih
obolenja i postizanje što boljeg učinka
savetujemo svakodnevni unos jestivog
BIO arganovog ulja u preporučenoj
dozi (16 grama ili dve supene kašike),
pored nanošenja kozmetičkog arganovog ulja na obolela mesta kože
u vidu blage masaže.
Arganovo ulje ne sadrži boje, mirise,
pa je pogodan i za korisnije koji su skloni alergijama od brojnih kozmetičkih
preparata.
Visoki sadržaj vitamina E u arganovom ulju (dva puta viši nego u
maslinovom) regeneriše kožu
zahvaćenu ožiljcima ili opekotinama. Može se koristiti i kao
pakovanje za sjaj kose, suzbijanje peruti ili kao pakovanje za krte i lomljive nokte.
Prženjem semenki argana dobija se ulje specifičnog ukusa
izmedju lešnika i susama, a
da pri tom termičkom obradom ulje nije izgubilo svoja
delotvorna svojstva. Arganovo ulje se preporučuje kao
dodatak ishrani, prirodni izvor
vitamina. Antioksidanti su,
pogotovu u uslovima savremenog zagađenja i često
nezdrave ishrane, potrebni
našem organizmu jer smanjuju rizik od malignig oboljenja,
podižu imunitet, usporavaju
proces starenja.
Arganovo ulje sadrži više od
80% jednostruko i višestruko
nezasićenih masnih kiselina koje
blagotvorno deluju na reumatske i kardiovaskularne bolesti, neutrališe slobodne radilkale, štite
vezivna tkiva i podstiču delovanje kiseonika.
Visoki procenat linoleinske kiseline pomaže pri
regulisanju holesterola u krvi. Istraživanja su
pokazala da 16 g (dve velike kašike) argano121
vog ulja pokrivaju dnevne potrebe za esencijalnom linoleinskom kiselinom. Vitamin E
je još jedan od važnih vitamina koji pomaže
organizmu na mnogo načina, a koga u arganovom ulju ima u izuzetno visokom procentu, višem od bilo kog drugog prirodnog
ulja. Važna uloga vitamina E u organizmu
je održavanje LDL (lošeg) holesterola na
najnižem nivou. takođe vitamin E podstiče
pravilan rast i razvoj mišića, povećava imuni
sistim, prvenstveno tako što povećava otpornost na bakterijske i virusne infekcije.
Ono što arganovo ulje izdvaja od svih ostalih
prirodnih ulja je jedinstvena kompozicija sterola. taj idealan odnos čini Schottenol (48%)
i Spinasterol (42%) i veruje se da on ima anti
kancerogeno dejstvo.
122
123
MAROKANSKA KUHINJA
Moroccan cuisine is extremely refined, thanks
to oMoroccos interactions and exchanges
with other cultures and nations over the centuries. Moroccan cuisine has been subject to
Berber, Moorish, and Arab influences. The
cooks in the royal kitchens of Fez, Meknes,
Marrakesh, Rabat, and Tetouan refined it
over the centuries and created the basis for
what is known as Moroccan cuisine today.
124
Originalnost kuhinje arapskog sveta
ogleda se pre svega u misterioznoj
veštini sjedinjavanja začina, različitih
ukusa i mirisa. Jedan od začina afričke
kuhinje koji je poznat i u našoj jenana
ili menta. Međutim arapi pri spremanju
svojih jela koriste i esencije limuna,
pomorandže, čak i jestivog cveća kao
što su geranijum, pomorandžin cvet
i latice ruža. Takođe u upotrebi su i svi
praškasti začini Dalekog i Bliskog istoka,
na primer: filfil-izuzetno ljuta papričica u
prahu koja se koristi za pripremu harise
(slično našem ajvaru), a stavlja se i
u kuskus i druga zaljućena jela. Tu su
takođe i kurkuma-začin narandžaste
boje čiji je ukus sličan đumbiru i šafranu,
a sastojak je karija (čuvene mešavine
začina), pa kumin ili kamun-koji se
dodaje paprikašima, sosovima i supama.
Kuhinja arapskih zemalja može se podeliti na severnoafričku i bliskoistočnu, i
ako stručnjaci tvrde da poreklo svih ovih
125
kuhinja vodi iz persijske. Zajedničko
svim ovim kuhinjama je sledeće: Od
mesa najviše se jede ovčetina i riba,
a nacionalno jeloje pre svega kuskus
(koji je dobio ime po zvuku koji pravi
para okrećući se po loncu, tj. nekoj vrsti
dubokog tiganja na čijoj se sredini nalazi rupičasta posuda u kojoj se mekinje kuvaju na pari), zatim humus (umak
koji izvanredno prati pečeno meso), i
rado se jede kebab, meso nabodeno
na ražanj u komadu ili komadićima
(kod nas poznato kao ražnjić).
uticaj Andaluzije. Tetuan i Tanger nadaleko
su poznati sa svojim specijalitetima. Na priobalju ostao je uticaj portugalskih osvajanja
(XV i XVI vek), a jevrejske porodice koje su
se nastanile u Maroku infiltrirale su svoje kulinarske običaje u marokansku kuhinju. Ipak
najveći uticaj ostavili su Arapi koji su Maroko
osvojili u VII veku.
Marokanska kuhinja je jedna od najrafiniranijih u severnoj Africi. Biti gost u
marokanskoj kući izuzetan je doživljaj.
Kako zbog ambijenta neobičnih unutarnjih dvorišta, u koja se stiže kroz
prelepe bele hodnike, kojima se širi
miris jasmina i žubor vode sa fontana,
te atmosvere salona čiji su zidovi u
boljim kućama prekriveni mozaicima,
sa motivima arabeski, najrazličitijih
boja, a u kojima ćete sedeti na svilenim jastucima, i sluziti se sa velikog
srebrnog poslužanika sa tri nogare
koji na sebi ima prelepe bareljefe,
tako i zbog gostoljubivosti domaćina.
PILETINA TAŽIN
Obed najčešće počinje nekom vrstom slane torte nadevene piletinom, ili
guščijim mesom zvane pastilja, za kojom se poput “voza” nižu različita jela
začinjena bogatim spektrom začina
i neverovatnih aroma: jela od ribe
začinjena korijanderom, pa tajin-jelo
koje je dobilo naziv po poslužavniku u
kom se služi a koje je mešavina raznog
povrća, zatim meshui-ovčetina na
ražnju, pa kuskus i vazdušaste mekinje od žita kuvane na pari sa prelivom od mesa i povrća... Posle duže,
obavezne pauze dobićete kao desert
voće ili slatki kuskus... Svaki ručak
završava se veoma jakim čajem od
nane koji pomaže varenju ili preslatkim čajem od badema koji se toliko
puta pretače iz fildžana u fildžan da
se na kraju, kada se sipa u staklenu
čašu, na površini čaja stvori bogata
pena. Marokanska kuhinja je raznolika u različitim oblastima zemlje. U
Marakešu kuhinja je u osnovi berberska sa osetnim uticajem afričke, koji su
ostavili crni robovi. U Fesu se oseća jak
126
www.kuvarica.net
Vrijeme pripreme:
15 min
1.
U originalni recept dode usoljeni limun
koji se kupuje u staklenki. Ako ne možete naći,
onda slobodno koristite obični limun, probajte
naći organik jer se celi limun upotrebljava.
Marinadu mozete napraviti i sa zelenim maslinama..
2.
U mikser staviti jednu crvenu papriku, chili ili
cayene u prahu, maslinovo ulje , naseckan luk,
masline, djumbir, beli luk i izmiksati na krupno.
3.
Piletinu narezati na male komadiće i staviti u
veću zdelu, dodati izmiksano povrće i dobro
promešati, ostaviti da odstoji 15-30 minuta.
4.
U tavu staviti malo ulja, dodati naseckan luk i
popržiti 2 minute, dodati kurkumu, kim i piletinu
zajedno sa marinadom i popržiti jos 3 minute.
Zaliti sa vodom ili kokošjom supom.
Ako koristite samo sol onda sada posoliti prema
svom ukusu.
5.
Dodati masline narezane na pljoske i limun. Ako
koristite limun iz staklenke onda stavite 2 limuna
bez sredine i korica narezana na manje komade,
ako koristite sveži limun, onda dodati samo jedan narezan na ploske.
Nastaviti kuvati na srednjoj temperaturi 20-25
minuta. Ako je potrebno, tokom kuvanja dodati
malo vode, ako prebrzo ispari.
6.
U zadnjih 10 minuta dodati med ili smedji šećer)
a na kraju kuhanja umešati peršun i korijander
sitno naseckan i prokuvati još 1-2 minuta. .
Ostaviti 15 minuta pre serviranja.
127
128
Download

Diplomatic 7 SAN O MAROKU A DREAM OF