UČESTVUJ
I TI!
Priređivač:
Autorka: Urednica: Dizajn:
Štampa: Uprava za mlade i sport, Novaka Miloševa 28 Podgorica, Crna Gora
Bojana Bulatovć
Jelena Miljanić
BILD STUDIO, Milutin Marković
Fotografika, Podgorica
Reprodukcija teksta ove brošure je moguća uz saglasnost priređivača.
Brošura o učešću mladih je štampana u okviru projekta Na putu ka održivom učešću mladih.
Projekat realizuje Uprava za mlade i sport, a finansiran je od strane međunarodne organizacije
UNESCO (Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu). Mišljenja
izražena u ovoj brošuri su mišljenja autora i ne odražavaju nužno stavove UNESCO-a. Upotrijebljene oznake i materijal prezentovan kroz brošuru ne podrazumijevaju izražavanje bilo
kakvog mišljenja od strane UNESCO-a.
Podgorica, novembar 2011.
Uvod
1.0 Važnost učešća - razumijevanje pojma
OBLICI UČEŠĆA MLADIH
2.0
2.1 Novi i ustaljeni oblici učešća mladih
2.2 Konsultacije, komenadžment, strukturirani dijalog i zagovaranje
2.3 Nivo učešća mladih u donošenju odluka
UČEŠĆE MLADIH U CRNOJ GORI
3.0
3.1 Strategije koje promovišu učešće u Crnoj Gori
3.2 NPAM
3.3 Zakonski okvir
3.4 Strukture koje obezbjeđuju podršku
učešću mladih
3.5 Uprava za mlade i sport
3.6 Kancelarija za mlade
3.7 Savjet za mlade Crne Gore
OBLICI UČEŠĆA MLADIH U CRNOJ GORI
4.0
5.0
4.1 Crnogorski omladinski forum - COF
4.2 Unija srednjoškolaca Crne Gore
4.3 Studentske organizacije
4.4 Podmlaci političkih partija
4.5 Nevladine i omladinske organizacije
4.6 Neformalne grupe mladih
4.7 Odbor i Savjet mladih
4.8 Omladinski rad i volontiranje
UČEŠĆE MLADIH NA LOKALNOM NIVOU
5.1
5.2
Strategije koje promovišu učešće
- Lokalni plan akcije za mlade (LPAM)
Strukture koje doprinose učešću mladih na
lokalnom nivou - Kancelarija za mlade i Savjet za mlade
6.0
7.0
STRATEGIJE KOJE PROMOVISU UČEŠĆE
NA MEĐUNARODNOM NIVOU
6.1 Ujedinjene nacije i učešće mladih
6.2 Evropske strategije o učešću mladih
USLOVI ZA UČEŠĆE MLADIH
Literatura
“Najveća razlika između mladih u Crnoj Gori i mladih u Evropskoj uniji je u tome što
se mladi tamo pripremaju za život kroz izazove dok se to kod nas izbjegava! Mladi
ostaju u iluziji da su zaštićeni u krugu porodice i veza.” Ispitanik istraživanja o
učešću mladih
Uvodna riječ
Brošure o učešću mladih u donošenju odluka urađene su sa ciljem da se poboljša
nivo informisanosti i poznavanje koncepta i vrijednosti učešća mladih u donošenju
odluka, kako mladih tako i odraslih koji su važni društveni akteri, kreatori politika,
njihovi implementatori i donosioci odluka na lokalnom i nacionalnom nivou.
Ova brošura je namijenjena prvenstveno mladima kako bi im pomogla u pregovaranju o svojim potrebama, zastupanju interesa kod lokalnih ili nacionalnih
vlasti, da se izbore za svoja prava, da utiču na poboljšanje statusa mladih u svojoj zajednici i šire, da učestvuju u radu đačkog/studentskog parlamenta, savjeta
mladih, savjeta za mlade, radnim grupama, da osnuju svoju NVO, da organizuju
događaj/ omladinsku akciju, osmisle i sprovedu projekat. Kako bi se ostvarilo
navedeno potrebno je da mladi budu upoznati sa načinima za dugotrajno rješavanje
svojih problema, da znaju kome i kako se mogu obratiti na lokalnom i/ili nacionalnom nivou, ko su im potencijalni partneri, kao i da su upoznati sa strategijama koje
se bave mladima na oba nivoa.
1.1 Važnost učešća - razumijevanje pojma
Učešće odnosno participacija (lat. participare – biti učesnik, dijeliti nešto) se zasniva
na imanju prava, sredstava, prostora, prilike i podrške za učešće u aktivnostima i akcijama i uticanje na donošenje odluka kako bi se doprinijelo izgradnji boljeg društva.
U savremenim strateškim dokumentima na međunarodnom nivou, koji se tiču mladih, zastupljen je pristup mladima koji podrazumijeva vrednovanje mladih prema
onome što su njihovi potencijali, talenti, uz osmišljavanje načina za osnaživanje
mladih korišćenje tih potencijala za uspješno učešće. U revidiranoj Evropskoj
povelji o učešću mladih na lokalnom i regionalnom nivou (2008) Savjeta Evrope (u
nastavku Evropska povelja o učešću) navodi se da je učešće mladih u demokratskom
životu bilo koje zajednice više od glasanja ili kandidovanja na izborima.
3
U Nacionalnom planu akcije za mlade, donešenom 2006. godine se navodi da:
„Mladi bi srazmjerno svojoj brojnosti (23,2% stanovništva Crne Gore) trebalo da
predstavljaju, ako ne najznačajniju, onda jednu od osnovnih poluga u kreiranju
ukupne društvene realnosti. Poseban uticaj mladi bi trebalo da imaju u oblastima
koje se direktno tiču njihovih života, ali i na ukupnu društvenu realnost s obzirom na
to da su oni ti koji treba da kreiraju sopstvenu budućnost.“ U ovom planu je prepoznata potreba za boljom informisanošću mladih o učešću u političkom, društvenom,
ekonomskom i kulturnom životu. Grupi mladih, prema ovom planu, pripadaju svi
koji imaju od 15 do 29 godina pa će se u nastavku brošure koristiti ta starosna
granica. Prema rezultatima popisa iz 2011. godine broj mladih od 15 do 30 godina
iznosi: 132 702, što procentualno čini 21,2 % od ukupnog stanovništva.
Bolje informisanje mladih i donosilaca odluka je jedna od preporuka istraživanja o
učešću mladih sprovedenog u februaru 2011. godine u okviru projekta “Društveno
osnaživanje mladih” (u nastavku brošure istraživanje o učešću).1 Preporuke i ocjene
stanja ispitanika koje su proizašle iz ovog istraživanja pratiće opis trenutnog stanja,
postojećih politika, mehanizama učešća mladih i struktura koje promovišu učešće
na lokalnom i nacionalnom nivou.2
1
2
4
Mišljenja izražena u ovom istraživanju su mišljenja autora i ne odražavaju nužno stavove Međunarodne organizacije za migracije (IOM). Upotrijebljene oznake i materijal prezentovan kroz publikaciju ne podrazumijevaju izražavanje bilo kakvog mišljenja od strane IOM-a u pogledu pravnog statusa bilo koje države, teritorije,
grada ili oblasti, ili njenih organa vlasti, ili u vezi sa njenim granicama.
„Društveno osnaživanje“ mladih je projekat, finansiran od strane italijanske vlade, koji su sprovodili
Međunarodna organizacija za migracije (IOM) i Uprava za mlade i sport/Kancelarija za mlade.
2.0
OBLICI UČEŠĆA
MLADIH
U priručniku za korišćenje Evropske povelje o učešću definisani su
različiti vidovi učešća.
Učešće u ekonomskim aktivnostima se odnosi na zaposlenje i posao uopšte,
ekonomski razvoj, elimisanje siromaštva, izgradnju stabilne ekonomske situacije u
društvu, regiji ili kod mladih kao posebne grupe.
Učešće u političkom životu se odnosi na vlasti i vlade, javne politike,
upražanjavanje moći, vršenje uticaja na podjelu resursa na različitim nivoima,
učešće u životu društva koje se odnosi na uključivanje u život lokalne zajednice,
tretiranje lokalnih problema i izazova.
Učešće u kulturnom životu društva se odnosi na različite oblike umjetnosti i
izražavanja (vizuelne umjetnosti, muzika, film, ples itd.).
Najčešći oblici učešća mladih u savremenim evropskim društvima jesu: volonterski rad, učešće u različitim oblicima neformalnog obrazovanja, vršnjačka edukacija
(mladi edukuju svoje vršnjake), aktivizam kroz nevladinu organizaciju / omladinski
klub, projektne aktivnosti, školu ; tradicionalni načini učešča kao što su savjeti
mladih, parlamenti, odbori,; učešće kroz komenadžment sistem koji postoji u nekim
ustanovama na međunarodnom, nacionalnom, regionalnom ili lokalnom nivou,
članstvo u političkim strankama, sindikatima, interesnim grupama, učestvovanje u
izborima (da glasaju i da budu birani), konsultacije itd.
2.1 Novi i ustaljeni oblici učešća mladih
„Novi” oblici učešća, navedeni u Bijeloj knjizi Evropske komisije “Novi pokretač
za evropsku omladinu” (2001), koji su vrlo popularni među mladima, jesu:
vršnjačke mreže, forumi za diskusiju, potpisivanje peticija, grupe podrške, bojkot proizvoda,novi društveni pokreti, demonstracije, učešće na međunarodnim
skupovima. Ovi oblici se uglavnom vezuju za korištenje interneta kao sredstva za
brzo prikupljanje informacija, izražavanje mišljenja i uticanje na donošenje odluka.
Prema rezultatima fokus grupa u istraživanju o učešću, načini učešća mladih u
donošenju odluka u Crnoj Gori mogu biti klasifikovani kao formalni, neformalni i
informalni. Učešće mladih ljudi bilo je prepoznato u sljedećim područjima: rad sa
mladima, kultura, socijalna politika, sport, politika, javno dobro i obrazovanje.
Oblici učešća mladih koji su prepoznati su primarna socijalizacija u porodici
(tradicionalni), neformalna (vršnjačka) edukacija, učešće kroz neformalno obrazovanje, aktivizam mladih u nevladinim organizacijama, omladinski i volonterski
6
rad, učešće korištenjem modernih tehnologija (internet), učešće u radu studentskih
organizacija i parlamenata, foruma/odbora/ savjeta mladih, podmladaka političkih
partija, kancelarija za mlade na lokalnom i nacionalnom nivou, sportskih i kulturnih udruženja mladih.
2.2 Konsultacije, komenadžment, strukturirani dijalog i zagovaranje
Konsultacije
Konsultacije su prilika da se sakupe mišljenja i viđenja mladih, da se čuju njihove
potrebe, pitanja i prijedlozi, da se od njih dobije povratna informacija u vezi sa
aktivnostima i prijedlozima koji ih se tiču. Pokretači konsultacija mogu biti i sami
mladi ali je na vlastima da i na ovakav način uključe mlade u donošenje odluke
koja ih se tiče. Proces konsultacija se dešava kad je još moguće uticati na krajnji
ishod onog što treba da se desi. Važno je da mladi imaju dovoljno znanja kojima
mogu doprinijeti rješavanju problema zbog kog su konsultovani.
Pri konsultacijama, iako je mladima pružena prilika da izraze svoj stav, često odrasli
donose odluku i određuju u kojoj će mjeri uvažiti njihove sugestije.
U modernim demokratskim društvima jedan od oblika učešća u oblasti mladih su
e-rasprave. E-rasprava treba da služi kao forum za mlade i omladinske organizacije
kako bi razmijenili mišljenja, iskustva i preporuke na određene teme na sve popularniji način komuniciranja. Pogodnost korišćenja interneta je u tome što se tema
može detaljno istraživati iz različitih perspektiva, na nekoliko jezika, u neograničen
broj država i sa velikim brojem ljudi.
Komenadžment – zajedničko upravljanje
Komenadžment je definisan kao „zajedničko upravljanje procesima i odlukama,
poseban vid aktivnog učešća mladih koji im omogućava ravnopravnu poziciju u
odnosu na svoje starije partnere u radu na zajedničim ciljevima.”3 Ovakav oblik
zajedničkog upravljanja se zasniva na dijeljenju moći ali i odgovornosti i moguće ga
je primjenjivati na različitim nivoima. Prednost partnerstva mladih i odraslih je u
tome što povezuje vještine i talente koje posjeduju mladi sa iskustvom i mudrošću
odraslih. U ovakvoj vrsti partnerstva, zasnovanog na principima poštovanja, povjerenja, senzitivnosti, otvorenosti i prijateljskog pristupa, postaju jasne stvarne
potrebe mladih i načini da se na njih odgovori.
3
Nacionalna strategija za mlade Republike Srbije - http://www.youth.rs/omladinska-politika/
kako-primeniti-ko-menadzment-u-praksi
7
Komenadžment u Savjetu Evrope
Savjet Evrope, već trideset godina, koristi komenadžment sistem koji se ogleda u
jedinstvenom partnerstvu između predstavnika omladinskih organizacija i vlada
u okviru Direktorata za mlade i sport. Ovaj sistem daje priliku mladim ljudima da
iskažu svoje mišljenje kroz formulisanje i sprovođenje omladinske politike Savjeta
Evrope. Najvažnije odluke, vezane za programe i budžetske prioritete zajednički
donose partneri iz vladinog i nevladinog sektora u okviru komenadžmenta. Ove
prijedloge usvaja Savjet ministara, tijelo Savjeta Evrope koje donosi odluke.
Više informacija o strukturama koje zajedno donose odluke u Savjetu Evrope možete
naći na internet stranici:
http://www.coe.int/t/dg4/youth/Coe_youth/co_management_en.asp
Strukturirani dijalog
Jedan od ključnih mehanizama za uspostavljanje komunikacije između mladih i
donosioca odluka na nivou Evropske unije je Strukturirani dijalog. Strukturirani
dijalog, uveden 2006. godine, predstavlja mehanizam za dijalog između mladih
i osoba ključnih u procesima donošenja i sprovođenja politika za mlade na svim
nivoima (od lokalnog, preko regionalnog i nacionalnog do evropskog). Strukturirani dijalog ne uključuje samo mlade koji su članovi organizacija i/ili aktivni
u zajednici, već i mlade koji nisu dio neke organizovane strukture, a pogotovo
mlade sa manje mogućnosti.
Podaci dobijeni u istraživanju pokazuju da je nivo učešća mladih u upravnim
tijelima i u procesima donošenja odluka vrlo nizak, te da postoji potreba za
osnivanjem komenadžment tijela koja se zasnivaju na podjeli moći i učešća na
jednakoj osnovi. Prema preporukama istraživanja, u budućnosti bi mladi trebalo
da budu uključeni u lokalne zajednice kroz kvote (najmanje 30%), a trebalo bi da
se osigura da mladi koji su članovi političkih partija budu prisutni na izbornim
listama i da mogu da donose odluke.
Nakon usvajanja Rezolucije Savjeta Evropske unije o obnovljenom okviru za
evropsku saradnju u području rada s mladima (2010-2018), Italija je osnovala
nacionalnu radnu grupu u kojoj zajedno rade predstavnici nacionalnog Foruma
mladih, agencije za program Mladi u akciji i Sektora za mlade. Ova nacionalna
radna grupa je do sad sprovela tri konsultacije na temu zapošljavanja mladih.
8
Zagovaranje
Prema rezultatima istraživanja o učešću mladih treba poboljšati socijalne vještine
i vještine zagovaranja među interesnim stranama na svim nivoima, koristeći
metode neformalnog obrazovanja, kako bi se doprinijelo toleranciji, izgradnji
povjerenja i partnerstva na međusektorskoj osnovi i unutar sektora, kao i izgradnji
kapaciteta mladih pojedinaca, omladinskih organizacija i vladinih struktura za
zagovaranje pitanja mladih i učešća mladih na ravnopravnoj osnovi;
Neophodno je razvijati socijalne i komunikacijske vještine, povjerenje i partnerstvo između vladinih i nevladinih organizacija, kao i između odraslih i mladih
ljudi kako bi se osigurali uslovi za efikasno učešće mladih na svim nivoima.
„Javno zagovaranje je društveni proces čija je svrha postizanje društvenih promjena. Ono počinje od male grupe ljudi koji dijele zabrinutost oko određenog problema
i spremni su posvetiti vrijeme, svoju stručnost i raspoložive resurse da bi došli do
željene promjene. Sastoji se od niza aktivnosti koje se preduzimaju s ciljem mijenjanja politike, prakse i stavova. Ove promjene se mogu odnositi na zakonodavstvo,
državnu strategiju ili čak direktno i na vas.”4 Kad počne proces zagovaranja korisno
je znati korake koji su navedeni u priručniku Savjeta Evrope „Have your say“. Ovaj
priručnik sadrži refleksije i pitanja koja su korisna svima koji rade na lokalnom
nivou a žele da unaprijede učešće mladih. Priručnik je podijeljen u osam poglavlja
koja se bave različitim oblicima učešća mladih i načinima korišćenja „Evropske
povelje o učešću mladih na regionalnom i lokalnom nivou“.
Koraci u zagovaranju:
1. korak - Definisanje problema
2. korak - Postavljanje dugoročnih i kratkoročnih ciljeva ?
3. korak - Identifikovanje ciljne publike (kreatori politika kao primarna grupa
i oni koji mogu uticati na kreatore politika kao sekundarna grupa)
4. korak - Obezbjeđivanje podrške organizacija, institucija, mreža, koalicija,
aktivista ili pojedinaca koji su zainteresovani za to pitanje)
5. korak - Razvijanje poruke kako bi se ubijedila ciljna grupa i kako bi poruka bila jasna
6. korak - Prilagođavanje kanala za komunikaciju u odnosu na lokalni kontekst lokalne debate, lokalni mediji, sastanci sa kreatorima politika i
donosiocima odluka 5
4
5
“Javno zagovaranje”,S. Bradvić, D. Alić, Bospo Tuzla, 2001.
“Have your say!” - Manual on the Revised European Charter on the Participation of Young People in Local and
Regional Life, Council of Europe Publishing, 2008.
9
Neophodne komunikacijske vještine se odnose na jasno formulisanje poruke kako bi
se uspješno predstavio problem; aktivno slušanje sagovornika i čitanje neverbalnih
znakova. Često se u komunikaciji sa donosiocima odluka asertivna komunikacija
zamijeni agresivnom koja najčešće ima za posljedicu neslušanje ili agresivnu reakciju, čime se problem ne rješava već produbljuje.
2.3 Nivo učešća mladih u donošenju odluka
Kada se govori o nivoima učešća mladih često se koristi skala sa 7 nivoa učešća koju
je Rodžer Hart predstavio u knjizi « Children’s participation from tokenism to
citizenship ».
Nivo 8: Mladi i odrasli zajedno donose odluke
Nivo 7: Mladi predvode i iniciraju akciju
Nivo 6: Odrasli iniciraju, odluke se donose zajedno sa mladima
Nivo 5: Informisanje i konsultovanje mladih
Nivo 4: Mladi se obavještavaju o dodijeljenjim ulogama
Nivo 3: Tokenizam6
Nivo 2: Mladi su ukras
Nivo 1: Mladima se manipuliše
Napomena: Hart smatra da na prva tri nivoa nema učešća.
Istraživanje o učešću mladih se bavilo nivoom učešća mladih u donošenju odluka
u postojećim mehanizmima koristeći Hartovu skalu. Jedan od anketiranih je
rekao da se “mladi ljudi često koriste kao ukras” (odnosi se na drugi nivo na
skali) ili da “njima manipulišu” donosioci odluka (odnosi se na prvi nivo na
skali). Anketirani je rekao da samo rijetko nevladine organizacije ili državne institucije konsultuju mlade, obično kad kreiraju strateška dokumenta (peti nivo
na skali), a da gotovo nikad ne učestvuju u komenadžment strukturama (odnosi
se na sedmi nivo).
6
10
(engl. tokenism označava praksu ili politiku gdje se čine samo minimalni napori kako bi se manjinama ponudile
mogućnosti jednake onima koje ima većina)
UČEŠĆE MLADIH 3.0
U CRNOJ GORI
3.1 Strategije koje promovišu učešće u Crnoj Gori
Najvažnija strategija na nacionalnom nivou koja promoviše i definiše učešće mladih
jeste Nacionalni plan akcije za mlade.
3.2 Nacionalni plan akcije za mlade (NPAM)
NPAM je glavna strategija prema mladima, koju je 12. oktobra 2006. godine usvojila
Vlade Crne Gore. Nadležnost za koordinisanje i praćenje sprovođenja ove strategije
ima Uprava za mlade i sport.
NPAM je formulisan u vidu petogodišnje strategije kako bi se na koordinisan i
usaglašen način odgovorilo na potrebe ciljne grupe mladih od 15-29 godina i pružila
podrška aktivnom i kontinuiranom uključivanju mladih u rješavanje društvenih
problema. Ova strategija se sprovodi kroz godišnje akcione planove, a obuhvata realizaciju omladinskih politika u devet oblasti koje su identifikovane kao najznačajnije
za mlade: obrazovanje, zapošljavanje, zdravlje, učešće u životu društva, ljudska
prava, kultura, slobodno vrijeme, porodica i informisanost i mobilnost.
Godišnji akcioni plan se radi u konsultaciji Savjeta za mlade Crne Gore, Uprave
za mlade i sport, institucija, NVO-a i opština. Nakon kreiranja godišnjeg akcionog
plana, jedan dio obaveza preuzimaju institucije i ministarstva, jedan dio Savjet
za mlade, dok se jedan dio aktivnosti sprovodi kroz javni konkurs finansiranjem
projekata NVO-a, institucija i opština.
Kada se govori o učešću mladih često se, od strane donosilaca odluka ali i samih
mladih, zanemaruje činjenica da mladi treba da se uključe u donošenje odluka iz
svih oblasti koje ih se tiču tako što će da imaju svoje predstavnike u radnim grupama koje rade na donošenju zakona, kreiranju i praćenju sprovođenja strategija,
akcionih planova i drugih strateških dokumenata. Njihovo prisustvo po principu
komenadžmenta je potrebno i u tijelima koja donose odluke (lokalni i nacionalni
parlament), kao i u upravnim odborima važnih institucija i organizacija.
12
3.3 Zakonski okvir
Zakon o mladima
Vlada Crne Gore bi trebalo da do 2014. godine donese Zakon kojim bi se pravno
uredila implementacija NPAM-a i LPAM-a, oblici učešća mladih i omladinskog organizovanja, omladinski rad i podrška mladima na lokalnom i nacionalnom nivou,
čime bi se i u ovoj oblasti uskladilo crnogorsko zakonodavstvo sa zakonodavstvom
Evropske unije. U izradu zakona biće uključeni predstavnici mladih kroz radnu
grupu koja će raditi na izradi zakona, kao i kroz konsultacije u vezi sa sadržajem
nacrta zakona.
Zakoni korisni za učešće mladih
Zakon o slobodnom pristupu informacijama
Prema Zakonu o slobodnom pristupu informacijama (2005), pravo na pristup
informacijama u posjedu organa vlasti ima svako domaće i strano pravno i fizičko
lice (član 1). Članom 6 ovog zakona navodi se da je organ vlasti dužan da omogući
uvid u javne registre i javne evidencije u svom posjedu. Kako bi organ vlastio
omogućio uvid u tražena dokumenta potrebno je organu vlasti podnijeti zahtjev
za pristup informaciji u pisanom obliku, neposredno, putem pošte ili elektronskim putem (član 11).
Zahtjev za pristup informaciji treba da sadrži: osnovne podatke o traženoj informaciji; način na koji se želi ostvariti pristup informaciji; podatke o podnosiocu
zahtjeva (ime i prezime, prebivalište ili boravište, naziv firme i sjedište), odnosno
njegovog zastupnika, predstavnika ili punomoćnika (član 12). Ovaj zakon možete
naći na internet stranici Skupštine Crne Gore: http://www.skupstina.me.
Zakoni iz oblasti obrazovanja o mehanizmima učešća
Opštim zakonom o vaspitanju i obrazovanju, članom 98, propisano je da se slobodne aktivnosti učenika ostvaruju putem: učeničke zadruge, sekcija, klubova,
udruženja i drugih oblika. Učeničku zadrugu može da organizuje škola dok se način
organizovanja i rad učeničke zadruge bliže uređuje opštim aktom škole. Ovaj zakon
možete naći na internet stranici: http://www.gov.me/files/1101305312.pdf
Zakonom o visokom obrazovanju određuju se prava i obaveze studenata kao i način
rada studentskog parlamenta i studentskih organizacija. U članu 51, navodi se da
Senat, kao stručni organ univerziteta, u skladu sa statutom univerziteta, čine rektor,
prorektori, predstavnici akademskog osoblja ali i predstavnici studenata.
Ovaj zakon možete naći na internet stranici: http://www.crnvo.co.me/docs/regulativa/Zakon_o_visokom_obrazovanju.pdf
13
3.4 Strukture koje obezbjeđuju podršku učešću mladih
3.5 Uprava za mlade i sport
“Uprava za mlade i sport vrši poslove uprave koji se odnose na: unapređenje i
spovođenje nacionalne politike i strategije i akcionih planova i programa za mlade;
podsticanje neformalnog obrazovanja mladih; saradnju sa organizacijama mladih
i udruženjima pri organizovanju međunarodnih manifestacija i skupova mladih
u Crnoj Gori; pomoć i saradnju sa organizacijama i udruženjima mladih u njihovom radu i promovisanje politike mladih i organizacija i udruženja; omogućavanje
organizacijama i udruženjima mladih iz Crne Gore da učestvuju na skupovima i
manifestacijama za mlade u inostranstvu; podsticanje i ostvarivanje međunarodne
saradnje koja se odnosi na mlade; podsticanje razvoja omladinske politike i rada
kancelarija za mlade na državnom i lokalnom nivou.“7
3.6 Kancelarija za mlade
Kancelarija za mlade pri Upravi za mlade i sport je počela sa radom 10. marta 2009.
godine, kroz projekat Društveno osnaživanje mladih u Crnoj Gori , koji je Uprava za
mlade i sport do 30. novembra 2011. sprovodila u partnerstvu sa Međunarodnom
organizacijom za migracije (IOM). Projekat je finansirala italijanska vlada kako bi se
ojačali kapaciteti tijela nadležnog za brigu o mladima na državnom nivou.
Kancelarija je pruža podršku za realizaciju NPAM-a kroz: praćenje realizacije
godišnjih Akcionih planova, podršku razvoju i implementaciji lokalnih planova
akcije za mlade, podršku razvoju lokalnih kancelarija za mlade, administrativnu
podršku i saradnju sa Savjetom za mlade Crne Gore, saradnju sa neformalnim grupama mladih, NVO-ima koji rade sa mladima i za mlade, saradnju sa institucijama/
ministarstvima i međunarodnim organizacijama. Više informacija o radu Kancelarije za mlade možete naći na: www.infomladi.me
E-mail: [email protected]
Adresa: Novaka Miloševa 28, Podgorica
Telefon: 020 232 167
Faks: 020 232 158
7
14
Službeni list Crne Gore, broj 15, 23. Mart 2010.
3.7 Savjet za mlade Crne Gore
Savjet za mlade Crne Gore je formiran od strane Vlade, s ciljem da prati, usmjerava,
razvija i evaluira sprovođenje Nacionalnog plana akcije za mlade. Savjet za mlade
Crne Gore je imenovalo Ministarstvo prosvjete i nauke 02. jula 2007. godine, na
osnovu Zaključka Vlade.
Savjet ima jedanaest članova, a čine ga predstavnici Vladinih institucija, nevladinog/civilnog sektora, nezavisni stručnjaci i predstavnici mladih. Predstavnici civilnog sektora, nezavisni stručnjaci i mladi čine nadpolovičnu većinu u Savjetu.
Savjet svojim djelovanjem prati i podržava rad Uprave za mlade i sport, u dijelu koji
se odnosi na pitanja mladih i NPAM. Savjet priprema godišnje operativne planove
rada, i Planove akcije za realizaciju NPAM uz konsultovanje svih zainteresovanih
strana (državne institucije, NVO, podmlaci političkih partija, studentske organizacije
i druga reprezentativna tijela mladih).
Više informacija o Savjetu za mlade možete naći na internet stranici www.infomladi.me.
Kontakt: [email protected]
15
4.0 OBLICI UČEŠĆA
MLADIH
U CRNOJ GORI
4.1 Crnogorski omladinski forum - COF
“Ono što evidentno predstavlja prepreku prepoznavanju i priznavanju mladih kao
ravnopravnih aktera društva i društvene promjene, jeste i nedovoljna saradnja među
organizacijama mladih i za mlade: od nedovoljne razmjene informacija, vrlo malog
broja zajedničkih akcija, do nepostojanja mreže koja bi «jasno i glasno» nastupala
u ime mladih i zastupala njihove interese. Konkurentan stav prema drugima, koji
se bave problemima mladih dodatno komplikuje neophodan koordinisan nastup i
ostvarenje ciljeva mladih.“8
Kreiranje Crnogorskog omladinskog foruma je inicirano kako bi se prevazišle
prepreke navedene u NPAM-u. COF je zamišljen kao krovna omladinska organizacija,
odnosno formalna mreža, koja okuplja neprofitne organizacije mladih, organizacije
koje se bave pitanjima mladih i druge omladinske strukture na lokalnom i nacionalnom nivou. U nacrtu Statutu COF-a navodi se da će on zastupati interese mladih na
nacionalnom i međunarodnom nivou.
COF je u istraživanju viđen kao način da se, preko jasnih mehanizama učešća,
poboljša predstavljanje interesa mladih i lobiranje za prioritetno mjesto u
društvu. Po mišljenju ispitanika iz nevladinog sektora, osnivanje nacionalne
krovne omladinske organizacije bi doprinijelo poboljšanju reprezentativnosti,
transparentnosti i koordinaciji omladinskih organizacija.
Ciljevi COF-a, navedeni u članu 8. nacrta Statuta, a koji se direktno tiču učešća mladih, su:
•
•
•
Povećanje učešća mladih i omladinskih organizacija u društvu i u procesima donošenja odluka;
Uticanje na politike9 koje se tiču mladih i omladinskih organizacija na
nacionalnom nivou;
Promovisanje politike za mlade kao integrisanog i međusektornog elementa za sveukupni razvoj politika;
Osnivanje COF-a su podržali Savjet za mlade, Uprava za mlade i sport, Evropski omladinski forum. Uprava za mlade i sport nastaviće da sarađuje sa COF-om.
Više informacija o COF-u možete naći na internet stranici www.infomladi.me.
Kontakt: [email protected]
8
9
Nacionalni plan akcije za mlade, Podgorica, 2006.
Politika za mlade predstavlja skup mjera kojima Vlada unapređuje položaj mladih.
17
Evropski omladinski forum je samostalna i demokratska platforma pod vođstvom
mladih, koja predstavlja 98 nacionalnih savjeta mladih i međunarodnih organizacija mladih iz cijele Evrope. Forum radi na osnaživanju mladih za aktivno
učešće u društvu kako bi poboljšali svoje živote, zastupanje i zagovaranje potreba
i interesa svojih organizacija prema evropskim institucijama, Savjetu Evrope i
Ujedinjenim nacijama. COF treba da postane član ovog foruma čime bi se obezbijedilo da mladi Crne Gore budu predstavljeni na međunarodnom nivou kao
i da mogu da utiču na strategije koje se tiču mladih na međunarodnom nivou.
Članice ovog foruma iz regiona su krovne organizacije mladih iz Hrvatske,
Slovenije i Srbije.
Više informacija o pomenutim organizacijama možete naći na internet stranicama:
http://www.youthforum.org/
http://www.koms.rs
http://www.mmh.hr
4.2 Unija srednjoškolaca Crne Gore
U okviru projekta nevladine organizacije Juventas „Participacija mladih – primjeri
dobre prakse u radu učeničkih parlamenata“, uz finansijsku podršku Fondacije za
otvoreno društvo, u aprilu 2011. osnovana je Unija srednjoškolaca Crne Gore.
Osnivačka Skupština Unije srednjoškolaca Crne Gore, na svojoj sjednici 20.4.2011.,
usvojila je Statut u kom se navodi da su redovni članovi Unije predstavnici učeničkih
parlamenata svih srednjih škola u Crnoj Gori. U članu 9 navodi se da su ciljevi
Unije da promoviše učešće srednjoškolaca u procesima odlučivanja vezanim za
sve aspekte njihovog života, sa akcentom na obrazovni sistem, kao i da promoviše
savremene trendove u obrazovanju, aktivizam mladih i komenadžment.
Kontakt: [email protected]
Poželjno je da đaci počnu da uče o učešću još od osnovne škole tako što će u
školama postojati različiti oblici učešća učenika, programi građanskog obrazovanja
(treninzi i radionice o učešću mladih, ljudskim pravima i sl.), vršnjačka edukacija,
kao i otvorenost uprave škole i nastavnog kadra za inicijative učeničkih zajednica
aili i neformalnih grupa mladih.
O primjerima dobre prakse učešća srednjoškolaca možete više saznati iz brošure NVO
Juventas „Participacija mladih – Primjeri dobre Prakse“ koja se nalazi na internet
stranici: http://www.crnvo.me/docs/BROSURA_web.pdf
18
O Organizacijskoj kancelariji za evropske unije učenika srednjih škola (OBESSU),
platformi za saradnju između aktivnih nacionalnih unija srednjoškolaca u Evropi, i
svim unijama koje su njene članice, možete naći više informacija na:
http://www.obessu.org/
4.3 Studentske organizacije
Zakon o visokom obrazovanju iz 2003. godine (član 105) propisuje da se „Statutom
ustanove obezbjeđuje uspostavljanje jedne ili više organizacija koje zastupaju studente i doprinose zadovoljenju socijalnih, kulturnih i akademskih potreba i potrebi
fizičke rekreacije studenata.“ Studentske organizacije mogu biti isključivo vezane
za neki od fakulteta u Crnoj Gori ali takođe mogu biti dio međunarodnih studentskih organizacija kao što su ELSA, AIESEC, IAESTE, ESN(Erasmus Student Network),
IAPSS(International Association for Political Science Students). 10
AIESEC je jedna od najvećih studentskih organizacija na svijetu koja broji nekoliko
desetina hiljada studenata. Kroz ovu organizaciju mladi mogu da otkriju i razviju
sopstvene potencijale i da učestvuju u brojnim seminaraima i konferencijama.
IAESTE je međunarodna organizacija za razmjenu studenata iz oblasti tehničkih
nauka za obavljanje stručne prakse. http://www.iaeste.ac.me
ELSA je Evropska asocijacija studenata prava. Nalazi se na Pravnom fakultetu u
Podgorici. http://www.elsa.ac.me/
Finansijska pomoć studentskim organizacijama
Prema članu 107 javne ustanove mogu da pružaju finansijsku pomoć za osnivanje i
rad studentskih organizacija, uključujući i sredstva za investicione i tekuće troškove
prostora i opreme. Studentske organizacije koje su osnovane kao NVO mogu da šalju
svoje projekte na različite konkurse od nacionalnih do konkursa međunarodnih organizacija i inicijativa. Ovi konkursi se mogu naći na internet stranici: www.infomladi.me.
Studentski parlamenti
Primjer Studentskog parlamenta Univerziteta Crne Gore
Studentski parlament je institucionalni oblik organizovanja studenata, koji je autonoman u svom radu i ovlašćen za zastupanje i zaštitu prava i interesa studenata. Osnovan 31.05.2004. godine od strane samog Univerziteta. Shodno tome odluke Upravnog
Odbora i Senata Univerziteta Crne Gore su obavezujuće za Studentski parlament.
10 Na internet stranici Univerziteta Crne Gore http://www.upisi.me mogu se naći informacije o Studentskom parlamentu Univerziteta Crne Gore i međunarodnim studentskim organizacijama.
19
Tijela Studentskog parlamenta su :
•
•
•
•
•
Skupština
Predsjednik
Izvršni Odbor
Studentski povjerenik na Univerzitetu
Studentska vijeća
Djelatnost Studentskog parlamenta jeste: ostvarivanje i zaštita prava i interesa studenata; pokretanje inicijative za donošenje ili promjenu propisa od interesa za studente; razmatranje pitanja i sprovođenje programa iz oblasti visokog obrazova­nja,
nauke, kulture i drugih oblasti od značaja za studente; saradnja sa institucijama,
ustanovama i organizacijama od značaja za položaj studenata.
Izbori za studentski parlament
Prema Statutu Studentskog parlamenta izbori za članove Studentskog parlamenta
se organizuju svake godine, tokom zimskog semestra. Izbore raspisuje predsjednik
Studentskog parlamenta u septembru, a ukoliko on to ne učini, raspisuje ih rektor u
prvoj nedjelji oktobra. Najviše 100 dana nakon raspisivanja izbora moraju biti konstituisana sva tijela Studentskog parlamenta. Izbore sprovodi i kontroliše Univerzitetska izborna komisija koju formira Senat Univerziteta. Komisija određuje i tačan
datum izbora, a oni se moraju održati istog dana na svim jedinicama Univerziteta.
Studentski parlament se raspušta ako tokom dva mjeseca ne održi nijednu sjednicu.
Kontakt: [email protected]
http://www.studcity.me/sp/
U Crnoj Gori postoje i studentski parlamenti Univerziteta Mediteran i Univerziteta
Donja Gorica.
Kontakt: [email protected]
[email protected]
Opšti zaključci okruglog stola ’’Omladinska politika u Crnoj Gori - uloga studentskih organizacija’’ (mart 2011. godine):
Važno je da studentske organizacije i tijela učestvuju u kreiranju, izmjenama,
javnim raspravama i konsultacijama vezanim za Vladine odluke, strategije, zakone.
20
Studentska tijela i organizacije treba da:
•
•
•
informišu i motivišu studente da se uključe procese izrade i sprovođenja omladinske politike
uspostave ustaljene i efikasne kanale informisanja prema samim studentima, drugim studentskim organizacijama i široj javnosti
ojačaju kapacitete svojih organizacija, članova i studenata
Istraživanje o učešću mladih je pokazalo da studenti nisu adekvatno informisani,
da postojeće internet stranice organizacija ne sadrže potrebne informacije, da nedostaje saradnja između studenata i institucija. Ispitanici su istakli da bi trebalo
koristiti neformalne načine informisanja (internet i društvene mreže) kako bi se
mladi motivisali na učešće. Prema ispitanicima rad predstavničkih struktura studenata je netransparentan i nereprezentativan, dok se njihove aktivnosti svode na
organizovanje programa za zabavu i putovanja bez ikakve povezanosti i svjesnosti
o važnosti društvenog angažovanja.
„Studenti su letargični i pasivni zbog internih razloga ali im ni sistem ne nudi
smjernice; treba započeti zajedničke aktivnosti studenata i institucija, napraviti
okvir i strukturu, i omogućiti veće učešće studenata, na primjer, u institucijama koje okupljaju studente treba da postoji predstavnik studenata.”(učesnik
istraživanja o učešću mladih)
Kontakti studentskih organizacija koje su prisustvovale Okruglom stolu o ućešću mladih:
EESTEC (Electrical Engineering Students’ European association) udruženje
studenata elektrotehnike Evrope.
http://www.eestec.org.me/
e-mail: [email protected]
Sportsko rekreativno društvo studenata ekonomije i menadžmenta “EKOMEN”
www.ekomen.me
e-mail: info@ ekomen.me
ELSA –European Law Students’Association
www.elsa.ac.me
Mapss - crnogorsko udruženje studenata političkih nauka
http://www.mapss.me
e- mail: [email protected]
MENSA Crne Gore
http://www.mensa.me/ e-mail: [email protected]
Tragom - prvi studentski medij / portal u Crnoj Gori
http://tragom.me
e- mail: [email protected]
21
Studentska unija
Studentska unija Crne Gore je nezavisno, nestranačko i neprofitno udruženje studenata Crne Gore osnovano u martu 2011. godine.
Unija studenata, kao NVO, nastala je inicijativom jedne generacije Škole ljudskih
prava koju organizuje NVO Centar za građansko obrazovanje s ciljem da zaštiti i
unaprijeđuje prava studenata na osnovnim i postdiplomskim studijama fakulteta
univerziteta u Crnoj Gori, njihovo umrežavanje i upućivanje na zajedničko djelovanje i aktivno učešće u društveno-političkom životu društva.
Više informacija o Studentskoj uniji možete naći na: http://pokrenimo.se/
4.4 Podmlaci političkih partija
Podmlaci su najčešće potpartijske, rijetko samostalne organizacije, koje imaju mlade
za osnovnu ciljnu grupu a čiji je osnovni cilj politički aktivizam mladih. Članstvo
u podmlatku prestaje navršavanjem 30 godina života. Organi podmladaka mogu
biti: republički, gradski i opštinski. Generalno govoreći, podmlaci su otvoreni za
međusobnu saradnju, za saradnju sa nevladinim udruženjima i međunarodnim
organizacijama.
Prema rezultatima istraživanja o učešću mladih pozicija i uticaj mladih u
političkim partijama i lokalnim parlamentima treba da se poboljšaju, a mladi
predstavnici osnaže za uključivanje u proces donošenja odluka i ispunjenje svojih
prava. Rezultati dobijeni u fokus grupama ukazuju na nedostatak institucionalnih mehanizama za učešće mladih na svim nivoima. Istraživanje je pokazalo da
su mladi uglavnom uključeni u političke partije ili NVO ali da na izvršnom nivou
malo utiču na donošenje odluka.
Podmlaci političkih partija u Crnoj Gori :
Podmlaci političkih parlamentarnih partija uglavnom imaju svoje stranice na
društvenoj mreži Facebook dok nekoliko podmladaka ima svoje internet stranice.
•
•
•
22
Asocijacija mladih Socijalističke narodne partije
http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=137
Forum mladih Bošnjačke stranke http://www.bscg.me/bs/bs/7-glavni-odbor.html
Mreža mladih Pokreta za promjene http://mladi.promjene.org/
•
Omladina Nove srpske demokratije
http://www.nova.org.me
•
Omladina Force (alb. Forca rinore)
www.forcarinore.com
•
Savjet mladih Demokratske Partije Socijalista Crne Gore http://www.dps.me/savjet-mladih
•
Socijaldemokratska omladina http://www.sdocg.org/
Opšti zaključci sa okruglog stola ’’Omladinska politika u Crnoj Gori -uloga podmladaka političkih partija” (mart 2011. godine):
•
•
•
•
•
Članove podmladaka političkih partija treba delegirati u
nacionalna i lokalna tijela za omladinsku politiku (lokalni Savjeti
mladih, Savjeti za mlade, nacionalni Savjet za mlade i Crnogorski
omladinski forum).
Podmlaci treba da se uključe u izradu lokalnih planova akcije za mlade, kao i novog Nacionalnog plana akcije za mlade i budućeg Zakona o mladima.
Potrebno je jačanje uticaja podmladaka u samim partijama kroz veću zastu pljenost u organima stranaka, iniciranjem statutarne promjene kojima bi podmlaci bili nezavisniji od partija.
Potrebna je veća transparentnost i promocija aktivnosti podmladaka
političkih partija.
Potrebno napraviti zajedničku platformu podmladaka, odnosno postići dogovor kojom problematikom će se oni baviti.
Veoma je važno zajednički raditi na jačanju svijesti mladih o značaju aktivizma,
o tome da mogu i treba da mijenjaju društvo.
4.5 Nevladine organizacije
Nevladine organizacije već niz godina sprovode značajan broj aktivnosti usmjerenih
ka razvoju punih potencijala mladih i njihovom učešću u društvu, te u velikoj mjeri
drže mlade i širu javnost aktivnima i usmjerenima na rješavanje pitanja od značaja
za mlade. Značajan broj opština sarađuje sa NVO-ima koji imaju dugogodišnje
iskustvo u radu sa mladima i omladinskoj politici. Ova saradnja se odnosi na saradnju pri izradi Lokalnih planova akcije za mlade, uspostavljanja i funkcionisanja
Kancelarija za mlade, vođenja omladinskih klubova, uspostavljanja drugih mehanizama učešća mladih.11
11 Izvještaj o radu Uprave za mlade i sport za 2010. godinu
23
Informacije o osnivanju NVO-a se mogu naći na internet stranici Ministarstva
unutrašnjih poslova i javne uprave: http://www.mup.gov.me/rubrike/Registracija_NVO
Korisna dokumenta i publikacije vezane za rad i razvoj NVO-a mogu se naći na
internet stranicama Centra za razvoj nevladinih organizacija (CRNVO): http://
crnvo.me/?l=&id=146, TASCO-a: http://www.tacso.org/documents/otherdoc/Archive.
aspx?template_id=73&langTag=en-US&pageIndex=1, kao i na internet stranici namijenjenoj mladima, organizacijama i institucijama koje rade sa mladima u sekciji
biblioteka – NVO: http://www.infomladi.me/index.php?IDSP=149&jezik=lat.
U cilju stvaranja partnerskih odnosa NVO i državnih institucija, od februara 2007.
godine, pri Generalnom sekretarijatu Vlade Crne Gore funkcioniše Kancelarija za
saradnju sa nevladinim organizacijama. Kancelarija sarađuje sa NVO-ima kroz
konsultovanje, savjetovanje, zajedničke aktivnosti i zajedničku procjenu rezultata
politike Vlade na svim područjima.
Omladinske organizacije
Kroz članstvo, osnivanje i vođenje omladinske organizacije ili omladinske grupe,
jednom od tradicionalnih oblika učešća, mladi imaju priliku da direktno učestvuju
u donošenju odluka. U idealnom slučaju, mladi ljudi treba da budu na vodećim
pozicijama u ovim organizacijama, ipak neke omladinske organizacije su pokrenute
od strane odrasle osobe ili kroz partnerstvo između mladih i odraslih. To se najčešće
dešava jer je prisutnost odraslih u vodećim pozicijama potrebna u nekim zemljama,
gdje se mladi ne smatraju pravno odgovornim. Projekti koje sami osmišljavaju i
sprovode su odličan način na koji mladi mogu da iskuse učešće u praksi.
U novom zakonu o nevladinim organizacijama (22. jula 2011. godine), u članu
10 navodi se da udruženje mogu osnovati najmanje tri lica, od kojih jedno mora
imati prebivalište, boravište ili sjedište u Crnoj Gori. Osnivač udruženja može biti
i maloljetno lice sa navršenih 14 godina života, uz saglasnost zakonskog zastupnika. Zakon možete naći na internet stranici:
http://www.skupstina.me/index.php?strana=zakoni&id=1694
4.6 Neformalne grupe mladih
Postoji veliki broj mladih koji su spremni da osmisle projekat, preuzmu inicijativu i
sprovedu ga ali ne kao članovi neke organizacije. Oni umjesto toga biraju da nezavisno od postojećih struktura djeluju kao neformalna grupa koja nije registrovana,
koja ima vrlo fleksibilna pravila koja sami postavljaju i koja zadovoljavaju njihove
trenutne potrebe. Neformalne grupe mogu postojati u obliku spontanih mreža,
grupe za podršku ili virtuelne zajednice.
24
Primjer neformalne grupe Creative United
Neformalna grupa mladih Creative United, u osnovi sačinjena od troje
srednjoškolaca iz Podgorice, tri godine za redom organizuje festival mladih „KUM
FEST“. Ova grupa, uglavnom samostalno, od 2009. godine nalazi sredstva za organizovanje festivala i sklapa partnerstva sa javnim ustanovama, organizacijama i
biznis sektorom.
Potrebno je da vlasti promovišu uključivanje mladih u rad nevladinih organizacija tako što će im pružiti finansijsku podršku i ostale resurse neophodne za
sprovođenje njihovih programa. Opštine često imaju prostore koji su malo ili nimalo
u upotrebi. Ovakvi prostori su dragocjeni nevladinim organizacijama a često im
nijesu dostupni zbog nepovjerenja prema njihovom radu. Kroz sprovođenje principa
komenadžmenta i odlučivanja u saradnji sa mladima i organizacijama mladih u
relevantnim područjima, osim zajedničkog odlučivanja, opštine imaju priliku i da
steknu povjerenje i bolje razumiju rad ovih organizacija.
Prema Evropskoj povelji o učešću mladih lokalne i regionalne vlasti treba da imaju
poseban fond za podršku omladinskih klubova i grupa, kao i da pružaju pomoć onim
grupama i klubovima koje su mladi sami organizovali i koje sami vode. Pomoć se
može ogledati u olakšavanju sprovođenja projekata mladih kroz pružanje stručne,
materijalne i tehničke pomoći za pokretanje tih projekata.
4.7 Odbor mladih
Odbor mladih je neformalna grupa mladih zainteresovana za promovisanje i
praćenje sprovođenja lokalnog plana za mlade. Uz podršku nevladine organizacije
Forum MNE, osnovani su odbori mladih u Beranama i Rožajama.
Savjet mladih
Primjer Savjeta mladih Hrvatske
Prema članu 8 Zakona o Savjetima mladih Republike Hrvatske Odluku o osnivanju savjeta mladih donosi predstavničko tijelo jedinice lokalne/regionalne samouprave. Kandidate za članove savjeta mladih predlažu omladinske organizacije i
organizacije koje se bave mladima, učeničke zajednice, studentski parlamenti te
drugi registrovani oblici organizovanja mladih.
25
Djelatnost savjeta mladih
Prema članu 10, savjet mladih daje mišljenje predstavničkom tijelu jedinice
lokalne samouprave prilikom donošenja odluka, mjera, programa i drugih
akata od posebnog značaja za unapređivanje položaja mladih lokalnom nivou.
Savjet učestvuje u izradi i praćenju sprovođenja lokalnog plana akcije za mlade,
izvještava nadležna tijela o problemima mladih, a po potrebi predlaže i donošenje
programa za otklanjanje nastalih problema i poboljšanje položaja mladih.
Više informacija o Savjetima mladih Republike Hrvatske možete naći na internet
stranici: http://www.mmh.hr/dokumenti/ZakonOSavjetimaMladih.pdf
O nacionalnom Savjetu mladih (Youth Co-operation Allianssi), Savezu savjeta
mladih Finske(NUVA ) i komenadžmentu u opštinama i redovnoj interakciji između
odraslih i mladih možete naći više informacija na:
http://www.alli.fi/allianssi/jasenjarjestot/
http://www.nuva.fi/)
O nacionalnom Forumu madih Italije koji učestvuje u izradi nacionalnih planova
za mlade i osigurava učešće mladih u donošenju odluka na raznim nivoima možete
naći više informacija na: www.forumnazionalegiovani.it.
4.8 Omladinski rad
Uloga omladinskog rada je da osnažuje mlade, kao punopravne i jednake članove
društva, na aktivno učešće u životu društva, na preuzimanje odgovornosti i inicijative za postizanje pozitivnih promjena u lokalnim zajednicama i šire. Principi
koji karakterišu omladinski rad jesu dostupnost programa omladinskog rada svim
mladima bez obzira na vjersku, nacionalnu pripadnost, socijalni ili ekonomski
status i specifičnosti identiteta. Vrijednosti koje se promovišu kroz omladinski rad
su jednakost, demokratija i poštovanje različitosti. Aktivnosti i programi omladinskog rada su zasnovani na stvarnim potrebama i željama mladih i na metodama i
principima neformalnog obrazovanja.
Volontiranje
Jedan od načina da se mladi podstaknu na učešće i da se informišu o njemu jeste volontiranje. Kroz volontiranje mladi mogu biti uključeni u rad nevladinih organizacija, u Crnoj Gori ali i u inostranstvu, i učestvovati na projektima koji će im omogućiti
da steknu znanja i vještine koje će im koristiti da samostalno ili u sarad­nji nekom
institucijom ili organizacijom osmisle način za zadovoljenje svojih potreba i
rješavanje problema. U svrhu podsticanja i promovisanja volonterizma,
26
prema strateškim evropskim dokumentima o učešću mladih, potrebno je da vlasti
na svim nivoima podrže uspostavljanje volonterskih centara i da razviju sistem koji
će priznavati volonterski rad.
Kratkoročno i dugoročno volontiranje u svim zemljama Evropske unije je moguće
ostvariti kroz program Evropska volonterska služba (EVS) koji je dio programa Mladi
u akciji. Informacija o EVS-u možete naći na internet stranici http://ec.europa.eu/
youth/evs/aod/hei_en.cfm ili tako što ćete kontaktirati organizacije koje su akreditovane za slanje i primanje EVS volontera čiji se kontakti nalaze na:
http://infomobil.org/en/content/volunteering-9
27
UČEŠĆE MLADIH NA
LOKALNOM NIVOU
5.0
5.1 Strategije koje promovišu učešće
Lokalni plan akcije za mlade (LPAM)
Lokalni plan akcije za mlade je strategija izrađena u saradnji više interesnih strana
koja na sistematski način zadovoljava prava i potrebe i doprinosi rješavanju
problema mladih u oblastima koje su njime definisane. LPAM sadrži akcioni plan
za period od jedne godine ili više, mogu ga incirati opština ili NVO dok ga usvaja
lokalni parlament.
Lokalni planovi akcije za mlade su usvojeni u Kotoru, Budvi, Beranama, Bijelom
Polju, Pljevljima, Mojkovcu i Nikšiću. Uprava za mlade i sport je finansirala/finansira izradu LPAM-a u Kotoru, Nikšiću, Tivtu, Kolašinu, Plužinama i Šavniku, dio
aktivnosti na izradi LPAM-a u Mojkovcu, dok je kroz projekat Društveno osnaživanje
mladih finansirana izrada LPAM-a u Pljevljima. Veoma je važno uključiti mlade u
sve faze kreiranja, sprovođenja u evaluacije LPAM-a.12
LPAM se zasniva na viziji mladih o sadašnjem i budućem društvu, a njime se:
•
•
•
•
Jasno definiše mjesto i uloga mladih u datom društvu kao i odgovornost društva za mlade;
Bavi potrebama, problemima i težnjama svih mladih uz jednake
mogućnosti za sve
Zastupa formiranje adekvatnih servisa i struktura za rješavanje i zadovoljavanje potreba i težnji mladih, za mlade i sa mladima
Podstiče aktivno učešće mladih u društvu i procesima donošenja odluka
Praćenje sprovođenja LPAM-a
U cilju procjene napretka u odnosu na specifične ciljeve iz lokalnog plana za mlade
treba da postoji sistematska kontrola ili ispitivanje različitih aspekata sprovođenja
politike. Participativno praćenje sprovođenja politike (participativni monitoring)
znači da nadzor uključuje različite lokalne aktere, naročito mlade.
Razlozi zbog kojih bi lokalne vlasti imale interes da sarađuju sa mladima
– doprinos poboljšanju opšte situacije u lokalnoj zajednici;
– poboljšanje situacije mladih u lokalnom kontekstu;
– priječavanje društvenih problema;
– kreiranje vlasništva nad odlukama među onima kojih se te odluke tiču;
– pripremanje mladih za buduće odgovorne funkcije (na primjer upravljanje
lokalnom zajednicom);
Preuzeto iz Priručnika o revidiranoj evropskoj povelji o učešću mladih - “Have your
say” - MANUAL on the Revised European Charter on the Participation of Young People.
12 Lokalni plan akcije za mlade Opštine Bijelo Polje (2011-2016), Centar za mlade Proactive
29
5.2 Strukture koje doprinose učešću mladih na
lokalnom nivou
Lokalna Kancelarija za mlade
Kancelarija za mlade je jedinica lokalne uprave koja obavlja poslove u vezi sa
kreiranjem i sprovođenjem Lokalnih planova akcije za mlade, sarađuje sa neformalnim grupama mladih, nevladinim organizacijama, Savjetom za mlade i Savjetom
madih, i koja vrši druge aktivnosti koje se odnose na stvaranje uslova za potpuni
razvoj mladih. U Bijelom Polju od 2009. funkcioniše Kancelarije za mlade i razvoj,
dok je u Mojkovcu 2010. otvorena Kancelarije za mlade. U opštinama Cetinje i Tivat
poslove u vezi sa mladima vrše Kancelarije za prevenciju narkomanije i rizičnih
ponašanja mladih. U drugim opštinama postoji prostor za proširenje djelatnosti ovih
kancelarija na pitanja od opšteg značaja za mlade, gdje bi prevencija bila jedna od
djelatnosti ovih kancelarija.
Savjet za mlade
Opština Kotor je oformila Savjet za mlade kao stručno i savjetodavno tijelo u cilju
praćenja implementacije Lokalnog plana akcije za mlade u opštini. Misija Savjeta je
da prati i usmjerava, sprovodi, afirmiše i unapređuje Lokalni plan akcije za mlade
(LPAM) koji je usvojila Skupština za period od pet godina.
Zadaci Savjeta za mlade (Kotor) su:
•
•
•
•
•
Praćenje i procjena sprovođenja LPAM-a;
Kreiranje stručnih smjernica za iniciranje i uspostavljanje saradnje sa NVO
sektorom radi omogućavanja učešća mladih, civilnog društva i posebno ugroženih grupa u realizaciji, monitoringu i evaluaciji uspješnosti LPAM-a;
Afirmisanje potrebe unapređivanja statusa mladih u svim oblastima života u opštini Kotor;
Priprema godišnjih akcionih planova u saradnji sa Opštinom Kotor;
Eksterna komunikacija, lobiranje i saradnja sa širim krugom implementatora u svim sektorima;13
13 Funkcije Savjeta su usklađene sa zadacima utvrđenim u LPAM-u i Rješenjem o obrazovanju i imenovanju
lokalnog Savjeta za mlade.
30
STRATEGIJE KOJE 6.0
PROMOVIŠU UČEŠĆE
NA MEĐUNARODNOM
NIVOU
6.1 Ujedinjene nacije i učešće mladih
1995. godine, povodom obilježavanja deset godina od Međunarodne godine mladih, Ujedinjene nacije su usvojile Svjetski program akcije za mlade (WPAY),
međunarodnu strategiju za efikasnije rješavanje njihovih problema i povećanje
mogućnosti za učešće u društvu. Ovaj program obuhvata petnaest prioritetnih
oblasti, uzimajući u obzir izazove sa kojima se suočavaju mladi. Svjetski program
akcije je, od usvajanja, koristio kao smjernica za oblikovanje nacionalne omladinske
politike u mnogim zemljama.
6.2 Evropske strategije o učešću mladih
Bijela knjiga (“White Paper”) iz 2001. godine, prva evropska strategija za mlade,
unijela je jedan važan mehanizam evropske politike u politiku za mlade - tzv.
Otvoreni metod koordinacije (eng. OMC - Open Method of Coordination). OMC je
decentralizovani način upravljanja određenom politikom kojim Savjet ministara,
uz preporuke Evropske komisije, donosi ciljeve i prioritete u određenom polju i
daje smjernice o načinima na koje bi zemlje članice trebalo te ciljeve i prioritete da
podrže i sprovedu. Te smjernice nisu obavezujuće, ali su zemlje članice dužne da redovno podnose izvještaje o svojim naporima i postignućima u njihovom ispunjenju.
31
EU strategija za mlade - Ulaganje i osnaživanje, donešena 2009. godine, donosi smjernice evropske strategije za mlade za narednu deceniju. Jedno od glavnih obilježja
nove strategije je dvostruki pristup rješavanju izazova identifikovanih kod mladih,
kroz ulaganje i osnaživanje.
Ulaganjem će se staviti na raspolaganje “veća sredstva za razvoj područja politike koja utiču na mlade u njihovom svakodnevnom životu i doprinose njihovom
poboljšanju”, dok će se osnaživanjem “promovisati potencijali mladih za obnovu društva i doprinos vrijednostima i ciljevima Evropske unije”, a sve u svrhu
stvaranja više mogućnosti za mlade u području obrazovanja i zapošljavanja,
smanjenja prepreka za učešće mladih u društvu, te promovisanja solidarnosti
između mladih i ostatka društva.
Evropska unija je 2010. godine pokrenula inicijativu Mladi na potezu (Youth on the
Move), koja definiše ulogu mladih u ostvarivanju ciljeva strategije Evropa 2020 sa
ciljem da se pokrenu potencijali mladih u pravcu postizanja pametnog, održivog
i inkluzivnog rasta u Evropskoj uniji. Ova inicijativa uspostavlja mehanizam za
međusektorski pristup riješavanju izazova identifikovanih u polju mladih.
32
7.0 USLOVI ZA
UČEŠĆE MLADIH
Pristup RMSOS (pravo, sredstva, prostor, prilika i podrška), po Evropskoj povelji o
učešću, se temelji na načelu da se efikasno učešće mladih može desiti kada se obezbijede prava podrška, sredstva, uslovi i kad svi akteri uključeni u participativni rad
preuzimu odgovornost da osiguraju postojanje tih uslova. U idealnim uslovima, trebalo bi da postoji zakon na lokalnom i / ili regionalnom nivou kojim se obezbjeđuje
da mladi budu konsultovani i da imaju pravo da učestvuju u aktivnostima i odlukama koje utiču na njih.
Materijalni/prostorni uslovi za unapređenje učešća mladih
Kako bi se mladi organizovali i uključili u važne društvene procese pored savjetodavne pomoći koju im mogu pružiti Savjeti mladih/ za mlade, Kancelarija za
mlade i slična tijela i institucije, potrebno im je obezbijediti prostor gdje će moći
da se okupljaju i u slobodno vrijeme. Takvi prostori mogu biti omladinski klub/
centar ili centar za informisanje i savjetovanje mladih koji si opisani u nastavku.
Omladinski klub/centar
Omladinski klub/centar je gradski prostor u kom se mladi u slobodno vrijeme mogu
na kvalitetan način informisati (npr. o zdravim stilovima života, mogućnostima za
obrazovnu mobilnost, volontiranje u zemlji i inostranstvu), u kom mogu osmisliti
i upražnjavati aktivnosti koje su im interesantne a koje doprinose njihovom psihosocijalnom razvoju. Podršku pri sprovođenju aktivnosti i osmišljavanju programa
treba da im prvenstveno pruži kadar koji je obučen za omladinski rad. Svrha i
modaliteti rada omladinskog centra su detaljno opisani u Priručniku za razvoj i
primjenu omladinske politike u opštinama u Crnoj Gori.14
Centar za informisanje i savjetovanje mladih
Pored omladinskih klubova i centara važnu ulogu u podsticanju i promovisanju
aktivizma mladih ima otvaranje i promovisanje centara za informisanje i savjetovanje mladih. U ovim strukturama je potrebno obezbijediti standarde za kvalitetno
informisanje koji su formulisani u Evropskoj povelji o informisanju mladih (Bratislava, 2004).
14 Priručnik za razvoj i primjenu omladinske politike u opštinama u Crnoj Gori, Forum mladi i neformalna
edukacija, Podgorica 2009.
34
Mladi ispitanici su kao neophodne uslove koji utiču na učešće mladih u donošenju
odluka naveli “znanje o potrebama i situacijama u kojima su mladi” (45,4%),
“razumijevanje koncepta učešća i njegove vrijednosti” (42,3%), “sistem vrijednosti, identiteta i načina života” (44, 6%), “ infrastruktura, pravni okvir i politike
okrenute mladima “(34,6%), i “raspoloživost sredstava i resursa “(31,5%).
Iz navedenog može se reći da mladi ispitanici kao najvažnije za njihovo
uključivanje u javni život prepoznaju unutrašnje razvojne činioce, ali takođe kao
važne prepoznaju i spoljašnje kao što su infrastruktura, resursi, ili zakonodavstvo, kao i širu društvenu podršku i priznanje mladih kao ravnopravnih partnera.
Uslovi za podsticanje učešća mladih navedeni u priručniku „Have your say“15 su:
15 “Have your say!” Manual on the Revised European Charter on the Participation of Young People in Local and
Regional Life, Council of Europe Publishing, 2008.
35
36
37
Korisni linkovi:
ERYICA - Evropska agencija za informisanje i savjetovanje mladih
http://eryica.org/
Eurodesk - informacije o evropskim politikama i mogućnostima za mlade
http://www.eurodesk.org
YouthNET
http://www.fhi.org/youthnet
Međunarodna omladinska fondacija (IYF)
http://www.iyfnet.org
Glasovi mladih (UNICEF)
http://www.unicef.org/voy
Mladi u akciji (Youth in Action) – program EU za neformalne oblike učenja
i mobilnost mladih
http://eacea.ec.europa.eu/youth/index_en.php
Literatura:
1. Hart, R., Children’s participation from tokenism to citizenship,
UNICEF Innocenti Research Centre, Florence, 1992.
2. “Have your say!” Manual on the Revised European Charter on the Participation
of Young People in Local and Regional Life, Council of Europe Publishing, 2008.
3. Istraživanje o učešću mladih u donošenju odluka i društvenom životu, Slađana
Petković, Međunarodna organizacija za migracije, Uprava za mlade i sport, 2011.
4. Izvještaj o radu Uprave za mlade i sport za 2010. godinu
5. Lokalni plan akcije za mlade Opštine Bijelo Polje (2011-2016),
Centar za mlade Proactive, 2010.
6. Lokalna politika prema mladima, priručnik za lokalne vlasti i mlade,
Omladinska informativna agencija Bosne i Hercegovine, 2007.
7. Nacionalni plan akcije za mlade, Podgorica, 2006.
8. Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija,
Nacionalni demokratski institut za međunarodne poslove,
Regionalni program za političke stranke centralne i istočne Evrope, mart 2008.
9. Priručnik za razvoj i primjenu omladinske politike u opštinama u Crnoj Gori,
Forum mladi i neformalna edukacija, Podgorica 2009.
10. Priručnik za javno zastupanje, N. Radeljić, Ž. Jovanović,
Fond za aktivno građanstvo, Podgorica 2011.
11. Revidirana Evropska povelja o učešću mladih na lokalnom i regionalnom
nivou „Reci šta imaš“, izdavač verzije na srpskom jeziku Forum Syd Balkans
Programme, Beograd 2007.
12. „Participacija mladih – Primjeri dobre Prakse“ , NVO Juventas, Podgorica 2011.
13. Službeni list Crne Gore, broj 15, 23. mart 2010.
14. http://www.cetinje.me/organi_uprave/socijalna_politika_mladi.htm
15. http://europa.eu/legislation_summaries/education_training_youth/youth/index_e
Download

Ucesce mladih u donosenju odluka Brosura za mlade 1