Ministarstvo finansija Crne Gore
2009.
Godišnji izvještaj
Ministarstvo finansija Crne Gore
Godišnji izvještaj
2009.
www.mf.gov.me
UPRAVE
Poreska uprava:
Uprava carina:
Uprava za antikorupcijsku inicijativu:
Uprava za sprečavanje pranja novca:
Uprava za nekretnine:
Direkcija za javne nabavke:
www.poreskauprava.gov.me
www.upravacarina.gov.me
www.antikorup.gov.me
www.aspn.gov.me
www.nekretnine.co.me
www.djn.gov.me
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Sadržaj
4-5
6-10
Uvodnik - Godina krize, iz ugla jednog portparola
- Gordana Jovanović, portparol Ministarstva finansija
Pregled najznačajnijih aktivnosti Sektora za finansiranje
i ugovaranje sredstava EU pomoći u toku 2009. godine
- Nataša Kovačević, pomoćnik ministra
- Ivana Koljenšić, samostalni savjetnik III
11-14
Uloga Sektora za finansiranje i ugovaranje sredstava EU pomoći u sistemu
finansijskog upravljanja sredstvima Instrumenta za pretpristupnu pomoć (IPA)
- Milorad Samardžić, samostalni savjetnik, Sektor za finansiranje i ugovaranje sredstava EU pomoći
15-19
Aktivnosti Sektora za međunarodnu ekonomsku saradnju, strukturne reforme
i unapređenje poslovnog ambijenta u 2010. godini
- dr Milorad Katnić, pomoćnik ministra
20-23
Izvještaj o radu Sektora za ekonomsku politiku i razvoj za 2009. godinu
- Borislav Ratković, pomoćnik ministra
24-25
Bruto domaći proizvod kao mjera uspješnosti ekonomije – ograničenja
- Borislav Ratković, pomoćnik ministra
26-39
Najznačajnije aktivnosti potpredsjednika Vlade i ministra finansija u 2009. godini
- Gordana Jovanović, portparol
- Ivona Mihajlović, asistent portparola
40-42
Izvještaj o radu za 2009. godinu Sektora za centralnu harmonizaciju
finasijskog upravljanja i kontrole i unutrašnje revizije u javnom sektoru
- Mila Barjaktarović, pomoćnik ministra
43-48
Izvještaj o radu za 2009. godinu Sektora državnog trezora
- Boris Bušković, pomoćnik ministra
49-54
Izvještaj o državnom dugu Crne Gore na 31. decembar 2009. godine
- Ana Banović, savjetnik u Odsjeku za upravljanje dugom i gotovinom
- Mersija Purišić, samostalni savjetnik I u Odsjeku za upravljanje dugom i gotovinom
55
Izvještaj o radu Odjeljenja za pripremu državne pomoći u 2009. godini
- Sonja Bećović, savjetnik ministra finansija i načelnik odjeljenja za državnu pomoć
56-58
Godina krize – pregled antikriznih mjera
- Ivan Petrović, samostalni savjetnik
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
59-60
61-67
68
69-74
75-76
77-79
80-82
83-87
88-92
93-96
97-101
102-108
109-113
Aktivnosti sektora za budžet u toku 2009. godine
- Nemanja Pavličić, pomoćnik ministra
- Tamara Gačević, samostalni savjetnik I
Procjena konsolidovane javne potrošnje
u Crnoj Gori za 2009. godinu
- Vladislav Karadžić, samostalni savjetnik I
- Radovan Živković, samostalni savjetnik I
- Iva Vuković, viši savjetnik
Godišnji izvještaj Sektora
za imovinsko pravne poslove
- Periša Perović, pomoćnik ministra
Izvještaj o radu sektora za poreski
i carinski sistem za 2009. godinu
- Biljana Šćekić, pomoćnik ministra
Izmjene stopa doprinosa za obavezno
socijalno osiguranje
- mr Tatjana Bošković, Samostalni savjetnik I u Sektoru za poreski i
carinski sistem
Informacija o radu Uprave za igre na sreću
u toku 2009. godine
- Aleksandar Moštrokol, direktor Uprave za igre na sreću
- Milena Savović, samostalni savjetnik
Rezultati rada Poreske uprave
- Poreska uprava
Izvještaj Komisije za kontrolu
postupka javnih nabavki
- Katarina Radović, sekretar Komisije za kontrolu javnih nabavki
Izvještaj o radu Direkcije za javne nabavke
za 2009. godinu
- Mersad Mujević, direktor
- Ivica Krkeljić, pomoćnik direktora
- Sandra Krstović, savjetnik
Izvještaj o radu Zavoda za statistiku u 2009. godini
- Gordana Radojević, pomoćnik direktora
Izvještaj o radu uprave carina za 2009. godinu
- mr Božidar Vuksanović, direktor
Izvještaj o radu Uprave za nekretnine
- Mićo Orlandić, direktor
Izvještaj o radu Uprave za antikorupcijsku
inicijativu za 2009. godinu
- mr Mladen Tomović, šef Službe opštih poslova i finansija
- Grozdana Laković, Samostalni savjetnik
114-120
Izvještaj o radu Uprave za sprečavanje pranja novca
i finansiranje terorizma za 2009. godine
- mr Predrag Mitrović, direktor
121-123
Izvještaj Uprave za imovinu za 2009. godinu
- Blažo Šaranović, pomoćnik direktora
Ministarstvo finansija Crne Gore
Godišnji izvještaj Mi­nis­t ar­s tva fi­nan­si­ja
za 2009. go­di­nu
iz­la­zi:
godišnje
izdavač:
Mi­nis­t ar­s tvo fi­nan­si­ja
Cr­ne Go­re
za izdavača:
dr Igor Lukšić
Ured­nik:
Gordana Jovanović
Uređivački odbor:
dr Milorad Katnić,
Mila Barjaktarović,
Nemanja Pavličić,
Biljana Šćekić,
Periša Perović,
Borislav Ratković,
Nataša Kovačević,
Boris Bušković
Di­zajn:
Adil Tuzović
Tehnički asistent:
Ivona Mihajlović
kontakt:
PR SLUŽBA MINISTARSTVA FINANSIJA
tel:
+382 20 224 581
fax:
+382 20 224 450
e-mail:
[email protected]
web:
www.mf.gov.me
adresa:
Stanka Dragojevića br 2,
Pod­go­ri­ca
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Kon­takt:
te­le­fon: +382 20 242-835
fax: +382 20 224-450
e-mail: [email protected]
web: www.mf.gov.me
Godina krize,
iz ugla jednog portparola
Moj omiljeni pisac Hese na putu preobraženja i otkri­
vanja svijeta jednog od svojih najpoznatijih likova rekao je
da istina ima „dva lica“. To rano otkriće hesovske filozofije i
doživljaja svijeta često me je pratilo, čak i danas, kad tražim
opravdanje za neke neprimjerene i zlurade postupke ljudi,
često mi se vraćaju ona hesovska dva lica istine. Neka ovaj
tekst bude posvećen jednoj istini koja je, možda, promakla
očima javnosti.
Prethodnu godinu autor ovih redaka pamtiće po ekono­
mskom metežu, koji je podrazumijevao stalnu znatiželju
javnosti, a to opet dostupnost javnosti koja je bila u panici od
same riječi „kriza“. Kad se vratim unazad, ako to neće previše
zadirati u psihologiju, čini mi se da je taj strah od nepoznatog
i neočekivanog ključ crnogorske krize. Odliv novca iz naših
banaka, stopiranje kreditne aktivnosti, zebnja privrede kojoj
je ugrožena likvidnost, nastavak reformi, EU integracije,
lju­­­bopitljivi i gotovo preplašeni građani, novinari na putu
otkrivanja izvora krize i u stalnoj potrazi za odgovorima, a
ad­resa - Ministarstvo finansija.
Ipak ću 2009. godinu pamtiti po zvonjavi mog tele­
fona do kasno u noć, dok se ne zaključi posljednji članak
o antikriznim mjerama, kreditnoj podršci KAP-u, Prvoj
4
ba­­nci, garancijama za podršku bankarskom sistemu, po­
tencijalnom aranžmanu sa MMF-om, rebalansu, no­vim po­
reskim zakonima i svim drugim temama koje su svako­dne­
vno pratili naši mediji.
Čitajući tekstove i prateći izvještavanja o onome šta
radimo i šta se dešavalo Crnoj Gori, ipak, nije bilo puno pro­
stora za „one“ koji su se u 2009. godini borili za „najbolje“,
ako kriza uopšte dopušta taj epitet. Nekako mi ni sada ne
uspijeva da dokučim zašto su nas toliko kritikovali i da li
je iko pomišljajao da „izvan političkog univerzuma“ te an­
tikrizne mjere, ipak, smišljaju nečija djeca, neki mladi ljudi,
a na kraju i građani Crne Gore. Ovo iz razloga, jer niko nije
vidio revnost i entuzijazam za svaku mjeru očima jednog
portparola.
Pamtiću drhtaj ruke mog kolege u završnici pregovora,
umorna lica i radni dan bez kraja, 685 pitanja iz Upitnika,
one koji su zaboravili rođendan svojih najbližih i svoj dom za­
mijenili kancelarijom u Stanka Dragojevića 2, i tako red­om.
Svakodnevnica nije pitala da li ste slobodni poslije posla i
isplanirali vikend, trebalo je reagovati naprečac. I u tom „eko­
nomskom ludilu“ jedan portparol koji uvijek ima da pita ne­
što novo!
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Gordana Jovanović
Urednik
U 2009. godini, koja je bila, možda, ekonomski najiza­
zovnija u posljednjoj deceniji, uspjeli smo da sačuvamo mak­
roekonomsku i finasijsku stabilnost, obezbijedimo re­do­vnu
isplatu svih zarada, pomogli onaj najugroženiji dio privrede,
a i onaj kojem je pomoć bila potrebna da bi mogla da nastavi
da se razvija, održali atraktivnost poslovnog am­bijenta za
neka nova ulaganja. Ovo je bio najveći izazov crnogorske
eko­nomije!
Puno se pričalo i o aranžmanu sa MMF-om, kao spaso­
nosnom rješenju naše ekonomije i političkom „kecu“ mnogih.
Mislim da je i laiku već jasno da poruke koje smo slali nisu
značile da smo u „političkom zbjegu“ zbog aranžmana, već
da ono što se stvaralo godinama treba sačuvati za novi eko­
nomski ciklus koji mora uslijediti poslije krize, bez rigoro­znih
rezova u našoj poreskoj politici, naših plata i penzija. I na
kra­ju, što smo u javnosti „više bježali od MMF-a“, u stvarnom
svijetu mi nikad nismo bliži!
Trebalo je odgovoriti izazovu i pronaći najbolja rješenja
kako bi naš budžetski plan za 2010. godinu odgovarao rea­
lnim snagama naše ekonomije, a opet zadovoljio potrebe
mnogih i omogućio da se zacrtane politike i reforme, usvojene
strategije, obaveze prema EU, realizuju. Dugi pregovori sa
potrošačkim jedinicama koje uvijek traže više i koje razumiju
da ekonomija mora da se podupre i potrošnja smanji, ali ipak,
neophodno je nastaviti sa daljim reformama u obrazovanju,
razvijati turizam sport, kulturu, unapređivati životnu sredinu
prateći standarde Evropske unije, sprovoditi Akcioni plan za
borbu protiv korupcije i tako dalje. Čulo se tokom pregovora
i poneko uzvišeno slovo i lament što se nema više, jer baš
naša potrošačka jedinica mora biti prioritet ove godine, a mi
iz dana u dan kao na staroj ploči ponavljamo da je „kriza
zajednička baština i briga“ i da u ovim godinama bez obzira
odakle dolazite ekonomija ne zna za privilegije. Puno se pu­ta
čulo i odzvanjalo je ono realno, konzervativno, a opet raz­
vojno.
Možda, je, ipak, najbolnija mjera, koja je najviše uzne­
mirila javnost bila smanjivanje zarada. Uznemirila je i nas,
možda, i više, jer nije lako donijeti rješenja koja će značiti
nekom manju platu, oduzeti neku ratu za kredit ili plaćeni
račun. Mislim da smo nakon iscrpljivanja svih mjera i među
posljednjim državama u regionu donijeli rješenja koja su
obe­zbijedila punu likvidnost državnog trezora i čini mi se da
tek sada, mnogi shvataju kako je to bila neophodna mjera
koja će dugoročno obezbijediti održivost crnogorskih javnih
finansija.
I imalo bi tu još štošta da se piše, godina duga, puna
odra­đenog posla, ideja, ali i vrcavosti. Možda je prilika ne
za hvalu, nego za onu drugu stranu „hesovske istine“ i da
se ono što je urađeno ne izgubi u pregrštu informacija koje
do­­­nosi ovaj izvještaj.
U ovaj izvještaj nisu ušli ni čuveni „skretničar, „ni reba­
la­ns nije bauk“, „depozit nema boju“ i mnoge druge zanim­
lji­vosti koje su pratile naš zajednički rad u komunikaciji sa
javnosti, a koje autor oviih redaka rado pamti i zato ih je i
odabrao za zaključnicu ovog teksta.
S poštovanjem,
Gordana Jovanović,
portparol Ministarstva finansija
5
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Pregled najznačajnijih
aktivnosti Sektora za
finansiranje i ugovaranje
sredstava EU pomoći
u toku 2009. godine
Sektor za finansiranje i ugovaranje
sredstava EU pomoći u 2009. godini
vršio je poslove koji su se odnosili
na sprovođenje aktivnosti u procesu
uspostavljanja Decentralizovanog sis­
te­ma upravljanja sredstvima (DIS) EU
pomoći, utvrđene Akcionim planom
za prenos odgovornosti upravljanja
IPA sredstvima za I i II komponentu.
Nai­me, Vlada je u januaru 2009. godine, usvojila Informaciju o uspostavljanju DIS-a u Crnoj Gori sa pomenutim
planom. Zaključci koji su pratili ovu
Informaciju predstavljali su osnovu za
korake koje je bilo potrebno preduzeti
na putu ka ostvarivanju cjelokupnog
procesa, prenosa vlasništva nad upravljanjem sredstvima sa Evropske
komisije (EK) na Crnu Goru. Uzimajući
u obzir strateški značaj ovog Sektora
na polju EU integracija i prihvatanje
EU standarda u vezi DIS-a u Crnoj
Gori, u 2009. godini sektor je bio
izložen brojnim izazovima kada se govori o preuzimanju vlasništva nad procesom upravljanja EU fondovima.
Značajnije aktivnosti ovog Sektora u
izvještajnom periodu su:
t Reorganizacija odjeljenja; Shodno zaključku Vlade iz januara 2009.
Nataša Kovačević
Ivana Koljenšić
go­dine, a u skladu sa Pravilnikom o
unu­trašnjoj organizaciji i sistematizaciji Ministarstva finansija, od 1. aprila
2009. godine, Odjeljenje za finansiranje i ugovaranje je reorganizovano
u Sektor za finansiranje i ugovaranje
sredstava EU pomoći (CFCU). Na čelu
CFCU-a je Službenik nadležan za ovje­
ravanje programa/Programm Authorising Officer (PAO), koji ima poziciju
pomoćnika ministra.
t Uspostavljena Operativna strukt­
u­­ra za I IPA komponentu - Pomoć tranziciji i izgradnja institucija; Prema, zak­
ljučku Vlade iz januara 2009. godine,
Sektor za finansiranje i ugovaranje sredstava EU pomoći, čini dio operativne
strukture za I IPA komponentu1, kao
implementaciona agencija, zadužena
za sprovođenje tenderskih procedura,
ugovaranje i plaćanje vezano za projekte u okviru I IPA komponente. Takođe,
1 - Operativnu strukturu za I IPA komponentu sačinjavaju još: Ministarstvo za evropske integracije u dijelu programiranja i ukupne koordinacije, kancelarije Visokih programskih
službenika (SPO) koje pružaju tehničku podršku CFCU-u, kako u fazi programiranja, tako i u fazi implementacije, kao i Jedinice unutrašnje revizije u svim IPA tijelima.
6
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
definisano je da će Operativnu strukturu za komponentu II sačinjavati Ministarstvo za evropske integracije i Sektor
za finansiranje i ugovaranje sredstava
EU pomoći, koji će imati vodeću ulogu
u implementaciji sredstava EU pomoći.
Sve strukture koje budu uspostavljene
za I i II IPA komponentu, biće relevantne
za III i IV komponentu.
t Imenovanje Službenika nadlež­
nog za ovjeravanje programa (PAO);
Zak­ljučkom Vlade broj 03-13452, od
22. januara 2009. godine, potvrđeno
je imenovanje Službenika nadležnog za
ovjeravanje programa (PAO).
t Projekat iz nacionalnog progra­ma
IPA 2009; Da bi se preuzelo vlasništvo
nad procesom upravljanja EU fondovima, odnosno dobila pozitivna ocjena
usklađenosti od strane EK, neophodno
je jačanje administrativnih i upravljačkih
kapaciteta klju­čnih stru­ktura DIS-a.
U tom smislu, Mi­nista­rstvo finansija,
tačnije, Sektor za finansiranje i ugovaranje sredstava EU pomoći (CFCU),
je pripremio i kandidovao projekat
’’Jačanje sistema upravljanja i kontrole
za finansijsku pomoć EU Crnoj Gori’’.
Potpisivanjem finansijskog sporazuma,
projekat će se realizovati u naredne dvije godine. Projekat će se odnositi kako
na komponente I i II, tako i na komponente III i IV.
t Izrada nacrta sporazuma između
Vlade i Državne revizorske institucije o
formiranju Revizorskog tijela u okviru
decentralizovanog sistema upravlja­
nja Instrumentom za pretpristupnu
po­moć (IPA); Uzimajući u obzir analizu
odgovarajućih odredbi važećeg Za­kona
o Državnoj revizorskoj instituciji, važećeg
Zakona o budžetu, kao i Okvirnog sporazuma potpisanog izm­eđu Crne Gore i
EK koji je ratifikovan u Skupštini, predstavnici Sektora uče­stvovali su u izradi
nacrta teksta Sporazuma o formiranju
Revizorskog tijela u Crnoj Gori. Cilj Sporazuma je formiranje Revizorskog tijela
kao funkcionalno nezavisnog tijela od
svih učesnika u sistemu upravljanja
i kontrole u okviru decentralizovanog
sistema upravlja­nja Instrumentom za
pretpristupnu po­moć u Crnoj Gori, koji
će postupati u skladu sa međunarodno
prihvaćenim revizorskim standardima.
Sporazum je potpisan 13. januara
2010. godine.
t Misija Generalnog direktorata
za proširenje (DG ELARG) Evropske
ko­­­­misije (EK) sa ciljem utvrđivanja či­
njeničnog stanja; U maju 2009. godine
predstavnici Generalnih direktor­ata
EK za proširenje, regionalnu politiku,
zapošljavanje i poljoprivredu or­­­­g­a­ni­
zovali su misiju za utvrđivanje či­nje­
ničnog stanja u Crnoj Gori. Glavna
svrha ove misije je bila da se crnogorskim vlastima predstavi finalna „Mapa
puta Evropske komisije za decentrali-
zovano upravljanje IPA sredstvima“.
Navedeni dokument sastoji se od šest
faza koje zemlja mora da prođe da bi
prešla na DIS. Imajući to u vidu, revizori su zahtijevali da se Akcioni plan
(usvojen u januaru 2009. godine) revidira i prilagodi fazama Mape puta EK.
U skladu sa tim, Sektor je pripremio Informaciju o realizovanim aktivnostima
u procesu uspostavljanja DIS-a u Crnoj
Gori, sa ažuriranim Akcionim planom
za prenos odgovornosti za upravljanje
IPA sredstvima za I i II komponentu.
Pomenuta informacija je usvojena na
Vladi, 15. oktobra 2009. godine, i time
je Akcioni plan dobio karakter Nacionalne mape puta za uvođenje DIS-a za I
7
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
i II IPA komponentu i predstavlja osnov
za ostvarenje cilja cjelokupnog procesa.
Trenutno, Crna Gora se nalazi u fazi 1
(Faza procjene stanja) i predstavlja osnov za sprovođenje naredne faze (Faza
pripreme za decentralizovano upravljanje) iz Mape puta.
t Izrađen IPA priručnik o procedur­
a­ma (Manual of Procedures-MoP); Prema Akcionom planu iz januara 2009.
godine, izrađen je IPA priručnik o procedurama sa standardnim obrascima,
kontrolnim listama i tragom revizije za I
i II IPA komponentu. Priručnik koji predstavlja osnovu za rad svake DIS institucije, pripremljen je od strane du­goročnih
eksperata, angažovanih na projektu
pod nazivom „Prvi koraci ka uspostavljanju Decentralizovanog implementacionog sistema (DIS) u Crnoj Gori“.
Naime, Priručnik obuhvata sve faze
projektnog ciklusa i definiše različite
oblasti, značajne za upravljanje EU
sredstvima, kao npr: ljudski resursi, upravljanje rizikom finansijsko upravljanje, računovodstvo, nabavke, izvještaje
o nepravilnostima, adminis­trativna pitanja, sistem informacionih tehnologija
(IT), programiranje, moni­toring ugovora
i monitoring projekta/programa, evaluacija, revizija, ko­rig­o­­vanje uočenih nedostataka u siste­mu interne kontrole
itd. Kako se priručnikom o procedurama definiše jedinstvena procedura koja
će biti usvojena od strane svake organizacione jedinice koja ima udjela u
ovom procesu, sektor je dostavio svim
resornim ministarstvima pomenuti pri­
ručnik.
t Potpisani: Implementacioni i Operativni sporazum za I IPA komponentu;
U cilju izvršavanja obaveza i odgovornosti uspostavljenih tijela, definisan je
i potpisan Implementacioni sporazum
između Nacionalnog službenika za
ovjeravanje (NAO) i PAO-a, 21. oktobra
2009. godine. Takođe, između PAO-a i
Visokih programskih službenika (SPO)
svih ministarstava, definisan je Operativni sporazum, koji je potpisan 19.
oktobra 2009. godine. Operativnim sp­
o­­razumom se definišu odgovornosti i
funkcije između PAO-a i SPO-a svih resornih ministarstava za programe finansirane iz I IPA komponente.
t Izrađeni nacrti Implementacionog
i Operativnog sporazuma za II IPA komponentu; Sektor je u saradnji sa ekspertima angažovanih na pomenutom
projektu, učestvovao u pripremi nacrta
Operativnog sporazuma između Nacionalnog IPA koordinatora (NIPAC) i PAOa, kao i Implementacionog sporazuma
između NAO-a, PAO-a i koordinatora za
programe prekogranične saradnje za II
IPA komponentu, čije je potpisivanje u
toku. Implementacionim sporazumom
se definišu nadležnosti i odgovornosti
strana potpisnica u pogledu uspostavljanja sistema implementacije programa
prekogranične saradnje.
janje sistema upravljanja rizikom jedan
od uslova dobijanja akreditacije za DIS.
(februar 2009. godine)
t Upravljanje ljudskim resursima;
Obu­ka je pružena u dva navrata. Prvi
dio obuke održan je u martu 2009. godine i odnosio se na razvoj procedura
za upravljanje ljudskim resursima i
postavljanje smjernica sa pokazateljima učinka koje su primjenljive na tijela
uključena u decentralizovano upravljanje i implementaciju pretpristupnih
programa u Crnoj Gori. U novembru,
održan je drugi dio obuke i odnosio se
na identifikovanje najznačajnijih po­
treba za obukom zaposlenih u svim IPA
tijelima, u pogledu njihove uloge i odgovornosti u okviru DIS sistema.
t Izrađeni nacrti rješenja o imen­
o­v­a­njima službenika zaduženog za
up­ravljanje rizicima, službenika za nepravilnosti i IT koordinatora; Nacionalnom mapom puta za uvođenje DIS-a
za I i II IPA komponentu predviđeno je
imenovanje osobe zadužene za upravljanje rizicima, službenika zaduženog za
ne­pravilnosti i IT koordinatora. Stoga,
Sektor je, pripremio nacrt rješenja o
pomenutim imenovanjima za sva resorna ministarstva, a formalno imenovanje je izvršio ministar svakog resornog
ministarstva.
t Izrada IPA priručnika o procedu­
ra­ma u cilju dobijanja akreditacije, tj.
pružanje podrške u izradi IPA priru­č­nika,
čija je izrada već bila u toku. Posebna
pažnja eksperata, koji su održali predavanja, bila je usmjerena na precizno
definisanje i pojašnjenje pojmova, kao
što su: kriterijumi za dobijanje akreditacije za DIS, podjela funkcija u decentralizovanom sistemu upravljanja
sredstvima EU na nivou sistema i organizacije, provjere na licu mjesta, upravljanje nepravilnostima, komunikacija i
izvještavanje, proces nadzora i evaluacije i tzv. Izjava o jemstvu (Statement
of Assurance) (jun 2009. godine).
Pored navedenih aktivnosti, služ­
benici ovog Sektora su u saradnji sa
ekspertima angažovanim na proje­ktu
“Prvi koraci u uspostavljanju dece­
ntralizovanog implementacionog si­st­
ema (DIS) u Crnoj Gori2”, organizo­vali
i prisustvovali obukama koje su bi­le
pružene svim IPA tijelima uklju­če­nim u
DIS proces:
t Uvod u IPA strukture i uloga u­n­
u­­t­ra­šn
­ je revizije; Obuka se odnosila
n­a ulogu unutrašnjih revizora za IPA
pr­ogr­ame, uključujući planiranje obavljanja revizije, provjeru efektivnosti i
valjanosti funkcionisanja sistema upravljanja i kontrole, kao i sačinjavanje
nacrta potrebnih revizorskih izvještaja i
mišljenja (jul 2009. godine).
t Razvoj procedura za upravljanje
ri­z­i­kom; službenicima je data prilika da
se upoznaju sa terminologijom i osnovama upravljanja rizikom, kao i procedurama uspostavljanja i sprovođenja
DIS-a, imajući u vidu da je uspostavl-
t Procedure nabavke koje se pri­
mje­njuju na projekte finansirane sredstvima Evropske unije; Osnovna svrha
obuke, bila je upoznavanje učesnika
sa procedurama koje se odnose na
ugovore o pružanju usluga i nabavka-
2 - Ugovor o pružanju Tehničke podrške u vezi projekta „Prvi koraci u uspostavljanju decentralizovanog implementacionog sistema (DIS) u Crnoj Gori“ je dodijeljen East
West Consulting i aktivnosti na Projektu su otpočele 22. septembra 2008. godine, a zavšene se krajem decembra 2009. godine.
8
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
ma roba, a po kojima će postupati sva
tijela koja će biti uključena u ovaj proces, nakon prenosa odgovornosti za
upravljanje programima i projektima
sa Evropske komisije na zemlju korisnicu EU pomoći, odnosno Crnu Goru,
tj. po uspostavljanju DIS-a (novembar
2009. godine).
t Finansijsko upravljanje projekti­
ma Evropske unije, a samim tim i IPA
sredstvima; Obukom su obuhvaćene
procedure: kofinansiranja, utvrđivanja
iznosa za plaćanje prema projekti­ma
koje finansira EU i finansijsko izvje­
štavanje o stanju progresa im­ple­me­
ntacije projekata, koje se od­nosi na
blagovremeno podnošenje mje­sečnih
i godišnjih izvještaja, kao i izvještaje
na­pretka, iz­vještaje o nepravilnosti i
izvještaje kontrola na licu mjesta. Ta­
kođe, prezentovan je proces sistema
plaćanja ugovaračima, kao i propisi i uslovi pla­ćanja za ugovore koji se odnose
na usluge, isporuku robe i okvirne
ugovore. Ovo je bila poslednja obuka,
pružena u okviru aktivnosti projekta
“Prvi koraci u uspostavljanju decentralizovanog implementacionog sistema
(DIS) u Crnoj Gori”, u decembru 2009.
godine.
Osim obuka, službenici su prisustvovali:
t Studijskoj posjeti slovenačkim DIS
institucijama; Naročita pažnja st­udijske
­­
posjete, bila je posvećena sistemu evidentiranja, registrovanja i arhiviranja
podataka, s obzirom da će korišćenje
EU sredstava u budućnosti biti predmet čestih i detaljnih revi­zija, pri čemu
je osnovni zahtjev obez­bjeđivanje tra­
ga revizije, odnosno us­postavljanje i
ažuriranje sistema evi­dentiranja i arhiviranja dokumentacije (februar 2009.
godine).
t Seminaru pod nazivom „IPA ka­o
priprema za kohezionu politiku”, u ok­
viru TAIEX-a (Technical Assistance In­
fo­rmation Exchange Instrument) ili
Instrumenta razmjene informacija o
te­hničkoj pomoći, u saradnji sa Ge­
neralnim direktoratima Evropske ko­
misije za proširenje, regionalnu poli-
tiku, zapošljavanje, kao i za socijalna
pitanja. Fokus ovog seminara bile su
IPA komponente 3 i 4, kao kompone­
nte čijom implementacijom se adm­
i­nistracija i ukupni kapaciteti jedne
ze­mlje, kroz proces učenja kroz rad,
aktivno pripremaju za korišćenje sredstava Strukturnih fondova koji postaju
dostupni nakon pristupanja Evropskoj
uniji (mart 2009. godine).
t Sastanku zajedničkih tehničkih
se­kretarijata i operativnih struktura za
II IPA komponentu u organizaciji CrossBorder Institution Building (CBIB); Na
sastanku je istaknuto da je II IPA komponenta, odnosno prekogranična saradnja (Cross border corporation-CBC)
usmjerena ka ostvarivanju geo­političkih
ciljeva i pripremanju zemalja potencijalnih kandidata za strukturne fondove.
Njihova specifičnost se ogleda u tome
da je upravljanje već na neki način decentralizovano, tako da CBC predstavlja
test za upravljanje EU fondovima (mart
2009. godine).
t Okruglom stolu „Uputstvo za pro­
ces programiranja I IPA komponente i
priprema formulara za ocjenu kva­liteta
opisa projekta”; Akcenat je dat na Uputstvu za programiranje I IPA komponente, kako bi se aktivnosti ve­zane za
sam proces programiranja efikasnije
sprovodile. Radi što boljeg i potpunijeg
razumijevanja uputstva, predložene su
izmjene i dopune uputstva (maj 2009.
godine).
t Okruglom stolu „Prijavljivanje
nepra­vilnosti i prevara (AFCOS - Anti
Fraud Coordinating Structures)“; Okruglom stolu prisustvovao je rukovodilac
sektora, odnosno PAO. Tema okruglog
stola odnosila se na potrebu uspostavljanja AFCOS sistema u Crnoj Gori, tj.
sistema za borbu protiv prevara koji
će biti odgovoran za suzbijanje nepravilnosti i prevara koje mogu nastati korišćenjem sredstava EU, kao i
za pružanje efi­kasne i kvaltetne zaštite
njenih finansijskih interesa. Stoga, u
skladu sa za­htjevima EU, Sektor je pri­
premio Informaciju o uspostavljanju
AFCOS sistema u Crnoj Gori koja je usvojena na Vladi 28. septembra 2009.
godine. Zaključci koji prate informaciju, odnose se na saglasno­st uspostavljanja AFCOS sistem u Cr­noj Gori, koji bi
sačinjavale sledeće str­ukture: Sistem
izvještavanja o nepravilnostima, AFCOS mreža i AFCOS kancelarija, koja bi
organizaciono bila uspostavljena u okviru Ministarstva finansija, pod direktnom odgovornošću ministra finansija
kroz izmjene pos­to­jećeg Pravilnika o
sistematizaciji i unutrašnjoj organizaciji Ministarstva finansija. Ova nezavisna
organizaciona jedinica u okviru Ministarstva finansija imala bi administrativnu ulogu u koordinaciji organa i institucija u okviru AFCOS sistema, kao i
bila u ko­ntaktu sa OLAF-om (European
Anti-Fraud Office-Kancelarija EK za
borbu protiv prevara).Takođe Vlada će
svojim aktom utvrditi organe i institucije koje čine AFCOS mrežu, imenovati
predstavnike tih organa i institucija i
utvrditi zadatke AFCOS mreže (septembar 2009. godine).
t Posjeta DIS institucijama Hrvat­
ske, u okviru projekta „Prvi koraci ka
uspostavljanju DIS-a u Crnoj Gori“. Cilj
studijske posjete je bilo, da se kroz od­
ržavanje sastanaka, razmotre sve aktivnosti, kao i trenutni izazovi i dileme u
sklopu cjelokupnog procesa uspostavljanja DIS-a u Crnoj Gori. Imajući u vidu
bogato iskustvo Hrvatske u okviru DIS
sistema, gdje državna administracija
upravlja EU fondovima na decentralizovan način od 2006. go­dine, Crna Gora
je imala priliku da se bliže upozna sa
zahtjevima Evropske unije po pitanju
upravljanja IPA komponentama, kao i
sa neophodnim pripremama državne
administracije, koje mogu biti od velike
pomoći Crnoj Gori na putu dobijanja
akreditacije za DIS (septembar 2009.
godine).
t Sastanku novoformirane Komisije za koordinaciju Instrumenta za pretpristupnu pomoć (IPA); U skladu sa
primarnim aktivnostima nosilaca DIS
struktura, održan je sastanak u cilju
poboljšanja koordinacije i komunikacije
između DIS struktura. Na sastanku su
razmatrane neophodne aktivnosti na
uvođenju Decentralizovanog sis­te­ma
upravljanja IPA sredstvima. Na­­ime, in-
9
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
formisanje o aktivnostima klju­čnih IPA
tijela u procesu uspostavljanja DIS-a,
kako bi druga faza ovog procesa, koja
treba da rezultira dobijanjem akreditacije o prenosu odgovornosti za upravljanje EU fondovima, bila realizovana
na najbolji mogući način i kako bi bili
u mogućnosti da se ispoštuju rokovi
predviđeni Nacionalnom mapom puta
za uvođenje DIS-a za I i II IPA komponentu usvojene na Vladi (oktobar 2009.
godine).
t Sastanku IPA monitoring komiteta; Ministarstvo za evropske integracije
organizovao je sastanak IPA monitoring
komiteta u cilju jačanja koordinacije
između Vlade Crne Gore i Delegacije Evropske Unije, kao i ostvarivanja rezultata u sprovođenju programa finansijske
podrške Evropske unije. Na sastanku
su razmatrani rezultati implementacije projekata iz sredstava programa
- CARDS, IPA 2007, IPA 2008, priprema
za IPA 2009, kao i preduzete aktivnosti na uvođenju DIS-a, kao uslova za
korišćenje sredstava iz preostale tri
IPA komponente koje se odnose na regionalni razvoj, razvoj ljudskih resursa i
ruralni razvoj. Sastanku je prisustvovao
PAO, kao član IPA monitoring komiteta
(oktobar 2009. godine).
t Sastancima Upravnog odbora
pr­o­­jekta pod nazivom „Prvi koraci ka
uvođenju Decentralizovanog sistema
implementacije (DIS) u Crnoj Gori“; Na
sastancima su razmatrane akti­vnosti
sprovedene u periodu implementacije
pomenutog projekta, kao i rezultati koji su
postignuti tokom perioda izvještavanja,
kao i preporuke o aktivnostima koje je
neophodno pre­­duzeti u periodu nakon
završetka Projekta, kako bi se proces uspostavljanja DIS-a u Crnoj Gori uspješno
fi­na­lizovao (april, jul, novembar i dece­
mbar 2009. godine).
t Sastanku Zajedničkog odbora
za praćenje (Joint Monitoring Committee JMC) u okviru II IPA komponente;
Imajući u vidu da Crna Gora učestvuje u
4 bilateralna prekogranična progr­ama
(Crna Gora-Albanija, Crna Gora-Bosna i
Hercegovina, Crna Gora-Hrv­atska i Crna
Gora-Srbija), u 2009. go­dini, za svaki
10
od ovih programa, od­ržani su sastanci
Zajedničkog odbora za praćenje, gdje
su predstavnici Sektora imali ulogu po­
smatrača.
t Evaluaciji ponuda za izbor revizo­
rske kuće u cilju sprovođenja Faze pr­
o­cjene stanja (Gap assessment); PAO
je učestvovao u ocjeni ponuda za izbor
revizorke kuće koja će sprovesti fazu
procjene stanja.
t Sastancima za prvi nivo kontrole
(Fi­rst Level Control) koji predstavlja sredstvo smanjenja nepravilnosti u procesu
korišćenja EU fondova; Cilj sastanaka
odnosio se na važnost us­­postavljanja
tijela koji će obavljati prvi nivo kontrole svakog programa prekogranične
saradnje. Svaka zemlja učesnica programa (ili zemlja čla­nica EU) u obavezi
je da imenuje ko­ntrolore odgovorne
za provjeru za­konitosti i regularnosti
prijavljenog tro­ška od strane krajnjeg
korisnika koji učestvuje u aktivnosti. U
toku je imenovanje kontrolora za Jadranski prekogranični program.
t Sastanku sa predstavnicima spo­
ljne revizorske kuće KPMG; Delegacija
Evropske unije, na osnovu sprovedene
tenderske procedure, angažovala je
spoljnu revizorsku kuću, KPMG, u cilju
sprovođenja aktivnosti predviđene fazom 1, tj. Fazom procjene stanja prema
Mapi puta EK. Revizori su održali niz
sastanaka sa svim DIS akterima, kome
su prisustvovali i predstavnici Sektora.
Cilj sastanka revizora, bila je da se izvrši
procjena do kojeg nivoa su ispunjeni uslovi za uspostavljanje decentralizovanog
sistema upravljanja EU sredstvima, kao
i provjera relevantne dokumentacije,
pripremljenih procedura i uspostavljenih struktura. Rezultati ove ocjene i
odgovarajuće preporuke se sumiraju u
Izvještaju o procjeni nedostataka (Gap
Assesment Report), koji se očekuje krajem januara 2010. godine (novembar
2009. godine).
Umjesto zaključka
U pogledu uspostavljanja DIS-a, dr­­
žavni organi će postepeno morati da
preuzmu upravljanje fondovima Ev­ro­
pske unije. Posmatrajući to kao slo­
žen izazov, neophodna je odlučnost i
po­svećenost svih institucija uklju­če­
nih u DIS, naročito kada je riječ o up­
ravljačkim strukturama državne ad­­
ministracije. Stoga je neophodno da se
proces ubrza u toku sledećih mje­seci,
kako bi EK dodijelila akreditaciju za DIS.
Prema Akcionom planu za prenos odgovornosti za upravljanje IPA sredstvima
za I i II komponentu, planirani rok za sticanje akreditacije je 2011. godine.
Nataša Kovačević,
pomoćnik ministra
Ivana Koljenšić,
samostalni savjetnik III
Sektor za finansiranje i
ugovaranje sredstava EU pomoći
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Uloga Sektora za finansiranje
i ugovaranje sredstava
EU pomoći u sistemu
finansijskog upravljanja
sredstvima Instrumenta
za pretpristupnu pomoć (IPA)
zemljama kandidatima je do­­djeljivana
pomoć, a da pri tom po­tpisivanje fi­
na­nsijskog ugovora nije bio predmet
nekih većih zahtjeva Evro­p­ske komisije
u pogledu unutrašnje fi­nansijske kon­
trole.
I - Uvod
Pojam decentralizacije se po prvi put
pojavljuje u maju 2000. godine1, u okviru
reformi koje se odnose na de­le­­­giranje
odgovornosti sa Evropske ko­­­­­­mi­sije na
zemlje korisnice IPA fo­n­do­­va. Uvođenje
ovog pojma nastaje us­ljed potrebe za
povećanjem efikasn­osti i fleksibilnosti
pri upravljanju ovim sredstvima, koja se
zadovoljava tako što će sve odluke koje
ne moraju biti donesene u Briselu biti
prenesene na­­ci­onalnim institucijama koje
bolje po­­­znaju lokalne uslove i situaciju.
Na­­­­ime, dok su pod centralizovanim si­
stemom sve faze projektnog ciklusa
up­r­a­vlja­ne iz Brisela, dekoncentracija
vla­sti pr­e­dstavlja pomjeranje procesa
up­rav­lja­nja na Delegaciju Evropske ko­
mis­ije u datoj zemlji, da bi sledeći ko­rak
bio decentralizacija, odnosno DIS koji
označava veliki korak u pre­no­su od­govo­
rnosti u upravljanju fon­dovi­ma Evropske
unije na vlasti zemlje korisnice.
Pomenuta reforma predstavlja zn­
a­­­čajan preokret u upravljanju spolj­nj­
om pomoći, pri čemu potreba za sna­
Sa usvajanjem nove Finansijske
re­gulative, između ostalog, ustano­v­
ljeni su i principi budžetske tačnosti,
transparentnosti, kao i princip zdr­­a­­v­
og finansijskog upravljanja koji pred­
stavlja veoma značajan eleme­nt de­ce­
ntralizovanog sistema upravlja­nja.
Milorad Samardžić
žnim institucionalnim kapacitetom
up­ravljačkih struktura zemlje korisni­
ce postaje sve izraženija. Što se tiče
finansijskog upravljanja, najzna­­ča­jni­ji
momenat je usvajanje Fi­n­an
­ ­sijske re­
gulative od strane Komi­sije2, koja se
primjenjuje na generalni budžet Ev­ro­
pskih zajednica. Prije njenog us­va­­janja,
U skladu s ovim poslednjim pri­n­
cipom, u okviru Decentralizovanog si­
stema upravljanja sredstvima Evro­pske
unije (DIS), određeni poslovi upr­avljanja
ovim fondovima mogu biti povjereni
zemljama koje nisu članice EU, nakon
što se putem akreditacije njihovih
in­stitucija utvrdi da njihovi sistemi
finansijskog upravljanja i kontrole ispu­
njavaju, između ostalog, sljedeće kri­­t­e­
rijume:
t izvršena je djelotvorna podjela
du­žnosti,
1 - Komunikaciona strategija „Reforme u upravljanju spoljnjom pomoći – EK-16.maj 2000“
2 - Regulativa Savjeta (EC, EURATOM), br 1605/2002 od 25. juna 2002. godine
3 - Član 164 Finansijske regulative br. 1605/2002 od 25. juna 2002. godine
11
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
za evidenciju državnih sredstava. Drugim
riječima, CFCU ne može posjedovati sv­
oj sopstveni račun preko kojeg bi up­ra­
vljao novcem iz IPA fondova, što je kar­
akteristika koju crnogorski sistem di­jeli
sa manjm br­ojem evropskih ze­malja, s
obzirom da je pravilo da CFCU obavlja i
funkcije platnog agenta.
Uloga CFCU-a je obavljanje či­ta­
vog niza finansijskih kontrola na­loga
za plaćanje, koje dostavljaju Jedi­ni­ce
za implementaciju projekata (PIU), u
okviru pojedinih resornih minista­rstava.
Nakon toga slijedi izdavanje instrukcije
za plaćanje koju CFCU, tj službenik na­
dležan za ovjeravanje programa (PAO),
u svojstvu rukovodioca CFCU-a upućuje
Nacionalnom fondu, kako bi Nacionalni
fond mogao oba­viti dodatne kontrole u
njegovoj nadle­žnosti.
t uspostavljen je djelotvorni si­stem
interne kontrole,
t tijela sistema, u redovnim vre­
menskim intervalima podliježu kontroli
nezavisne eksterne revizije.3
U skladu sa ovom normom, opšta
struktura Sektora za finansiranje
i ugovaranje sredstava EU pomoći
(CFCU), kao i ukupan sistem institucija
posvećen uspostavljanju DIS-a u Crnoj
Gori kreirani su u skladu sa principom
podjele dužnosti. Prema tom prin­ci­
pu, različiti zadaci su dodijeljeni ra­
z­ličitom osoblju, u cilju garancije efi­
kasnosti i objektivnosti obavljenih
ope­racija. Konkretno u slučaju Cr­ne
Gore, CFCU, u bliskoj saradnji sa Je­
dinicama za implementaciju pro­je­kata
uspostavljenim pri resornim minist­
arstvima, kontroliše zahtjeve korisnika
IPA sredstava, dok Nacio­nalni fond, koji
je uspostavljen pri Se­ktoru za trezor
Ministarstva finan­sija, obavlja poslove
plaćanja i računo­vodstva.
II - Djelotvorna podjela
dužnosti
Prema Zakonu o budžetu Cr­ne Go­re,
donacije (uključujući EU sre­dstva) pri­
padaju kategoriji budže­tskih primitaka,
što znači da se donacije moraju tretirati
kao svi ostali budžetski primici, i da se
procedure definisane ovim zakonom
primjenjuju u smislu pripreme, planiranja
i izvršenja bu­džeta, unutrašnje kontrole,
računovo­dstva bu­džeta, državnog trezora
i poslova budžeta. U skladu sa ovim za­
konom, trezor obavlja poslove na bazi
sistema konsolidovanog računa trezora,
koji obuhvata sve račune koji se koriste
Naime, CFCU prima naloge za pla­
ćanje dostavljene od strane PIU, pro­
vjerava legitimnost i tačnost zahtjeva
za plaćanje/faktura, kao i njihovu uskl­
ađenost sa odredbama ugovora. Pri
to­me treba imati u vidu da, za svaku
vrstu potpisanog ugovora (bez obzira
da li je riječ o ugovorima za usluge,
okvirnim ugovorima, ugovorima za ra­
dove, nabavke, grantove ili tvini­ng),
standardne EU procedure pred­vi­đaju
specifične uslove koji se odn­o­se na
isplatu sredstava u formi pre­liminarnog
finansiranja, periodičnih plaćanja, i
finalnog bilansa. To podra­zumjeva ci­
jeli niz dokumenata koji moraju biti
do­stavljeni uz nalog za plaćanje, a pri­
mjeri su izvještaj o pro­vjeri potrošnje,
periodični izvještaj o napretku itd.
Takođe, u zavisnosti od vrste ugovora,
CFCU kontroliše pris­us­ tvo odgovarajućih
garancija koje mogu imati formu
garancije za preliminarno finansiranje
ili garancije za dobro izvršenje posla. U
cilju efika­snijeg i sigurnijeg obavljanja
ovog po­sla, u saradnji sa ekspertima u
okviru projekta „Prvi koraci ka uvo­đe­
nju Decentralizovanog sistema imple­
mentacije u Crnoj Gori“, razvijen je i tzv.
Priručnik o procedurama, dokument koji
4 - iPERSEUS je sredstvo finansijskog izvještavanja koje je razvila Evropska komisija i koje se koristi u zemljama korisnicama za praćenje upotrebe fondova Evropske
unije. Zasnovan na web mreži, on omogućava ovlašćenim korisnicima pristup nizu informacija, bilo da se radi o unošenju i modifikovanju (tzv. kodiranju) podataka ili
samo konsultaciji informacija, u zavisnosti od vrste ovlašćenja.
12
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
sadrži i detaljne kontrolne lis­te za svaku
vrstu ovih ugovora i pro­pisan je za sva
IPA tijela. Osim toga, CFCU, među svojim
zadacima ima i izvršavanje provjera na
terenu, dir­ektno vezanih za zahtjeve
plaćanja, provjere tokom sprovođenja
projekta, a od posebnog značaja su
provjere prije konačnog plaćanja.
III - Kontrola od strane
nezavisne eksterne revizije
S obzirom na značaj koji CFCU
za­uzima u sistemu finansijskog upr­
avljanja, neizbježno je da će u redovnim
intervalima biti predmet eksterne re­
vizije od strane različitih revizorskih
tijela. U tom smislu, CFCU mora posje­
dovati dokumentaciju kojom će u sva­
kom momentu opravdati i objasniti po­
jedine aktivnosti koje su preduzete u
periodu koji je predmet revizije.
Finansijska dokumentacija, koja
sa­drži sva moguća dokumenta, kores­
pondenciju i informacije od momenta
potpisivanja ugovora do njegovog kona­
čnog zatvaranja (odobrenje kon­ač­nog
izvještaja i izvršenje konačnog plaćanja)
drži se za svaki pojedinačni ugovor koji
je proistekao iz individualne aktivnosti/
tendera i, između ostalog, sadrži:
t poslednje ažurirani iPERSEUS4
izvještaj (ovaj izvještaj daje detaljne in­
formacije o pojedinačnom ugovoru, kao
što su Perseus kod, reference ugovora,
opis, ime ugovarača, vrijedn­ost ugovora,
izvršena plaćanja, preos­tali balans itd);
t kopije instrukcija za plaćanje;
t originalne fakture, uključujući
svu prateću dokumentaciju, ček li­ste
fa­­­ktura za svako pojedinačno plaća­
nje, odobrenje izvršenja plaćanja i in­fo­
rmacije ugovaračima koje se odno­se na
plaćanja.
CFCU, s obzirom na specifične za­ko­
nske okvire koji važe u Crnoj Gori, neće
obavljati poslove kodiranja fina­nsijskih
informacija, jer će poslovi upravljanja
fondovima (upravljanje ra­ču­nima, iz­
vršavanje plaćanja i dr.) biti zadatak
Nacionalnog fonda.
IV - Aktivnosti izvještavanja
O prethodno navedenim aktivno­
s­ti­ma CFCU-a, Nacionalni fond je oba­
vješten putem redovne mjesečne akti­
vnosti izvještavanja koja obuh­va­ta:
Mjesečne izvještaje Nacionalnom
fo­ndu (finansijski status, uključujući i
elemente kofinansiranja, za svaki pro­
gram po projektu i ugovoru);
t informacije o procedurama i pro­
vjerama koje su obavljene u odno­su na
potrošnju;
t Izjavu o jemstvu (koja mora biti
do­s­tavljena NAO-u dva puta godišnje);
t Mjesečne tehničke izvještaje o
napretku, dostavljene od strane PIU-a;
t iPerseus izvještaje;
t bilo kakvu drugu informaciju ko­
ja može biti zatražena od strane De­le­
gacije Evropske komisije i/ili NAO-a.
Kao što je navedeno u prvoj sta­vci, u
Mjesečnim izvještajima koje CFCU mora
dostaviti Nacionalnom fo­ndu, uključeni
su i elementi ko-finansiranja. Prema
članu 4(3) IPA Okvirnog sporazuma
koji je zaključen sa Crnom Gorom kao
IPA korisnicom, kao i članu 37 IPA IR5:
„Sve operacije koje primaju pomoć u
okviru IPA-e će u principu zahtjevati
ko-finansiranje od strane samog koris­
nika”.
V - Pojam ko-finansiranja
Pojam ko-finansiranja znači da je
svaka zemlja korisnica u obavezi da
za predložene projekte obezbjedi i
odr­eđeni iznos iz svojih nacionalnih
sredstava. Ova sredstva mogu biti iz
budžetskih fondova, odobrenih zajmova
ili donacija iz međunarodnih institucija.
Prema pravilima Evropske komisije,
za zemlje potencijalne ka­ndidate, kao
što je trenutno Crna Gora, važi princip
takozvanog para­lelnog kofinansiranja.
Ovaj princip pre­dviđa da će se aktivnosti
koje se fi­nansiraju iz EU sredstava
izvršavati odvojeno od onih koje se
finansiraju iz nacionalnih sredstava, pri
čemu će se primjenjivati različita pravila
koja se odnose na implementaciju
projekata (EU pravila za IPA sredstva,
i nacionalno zakonodavstvo za izno­
se kofinansiranja). Nakon dobija­nja
ak­r­editacije, preći će se na decentr­
a­­lizovani sistem upravljanja koji
podra­zumjeva princip zajedničkog ko­
fi­nansiranja, pri čemu će CFCU oba­
vljati kontrolu pravila koje primjenjuje
Evropska komisija. CFCU će pritom
osigurati da je predviđeni nivo nacio­
nalnog kofinansiranja planiran od str­
ane resornih ministarstava i da je uk­
ljučen u okviru programa u njihovim
budžetima.
Ukoliko se otkrije neka nepravilnost
ili prevara u toku implementacije IPA
programa/projekata, zainteresovana
re­sorna ministarstva su odgovorna
za nadoknadu sredstava koja su eve­
ntualno isplaćena. Kao prvi korak, ona
će tražiti povraćaj sredstava od str­ane
korisnika, i ukoliko u roku koji predvidi
NAO korisnik ne ispuni tu obavezu,
sredstva u pitanju će bi­ti nadoknađena
iz budžeta koji je planiran u korist
pomenutog resornog ministarstva.
VI - Zaključak
S obzirom na značaj koji Evropska
unija posvećuje sposobnosti države
korisnice IPA fondova da postepeno
preuzme odgovornost za upravljanje
sredstvima koja su joj na raspolaganju
kroz razne programe pomoći, od og­
ro­mnog je značaja da svi akteri i
institucije koji su uključeni u ovaj
proces što ranije postanu u potpunosti
upoznati sa svojim funkcijama i me­
đusobnim odnosima koji postoje iz­
među njih. U skladu s tim, kompletan
grafički prikaz pomenutih aktivnosti i
odnosa između tijela uključenih u ovaj
proces, dat je na sledećem grafiku6:
5 - Uredba Komisije (EZ) broj 718/2007 od 12. juna 2007. godine kojom se sprovodi Uredba Saveta EZ br. 1085/2006 za utvrđivanje Instrumenta za pretpristupnu
pomoć (IPA)
6 - Grafik je preuzet iz Priručnika o procedurama CFCU-a
13
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
SISTEM PLAĆANJA: Tok dokumenata za plaćanje
Tok sredstava
A: Zahtjev za uplatu sredstava Evropskoj Komisiji
NF Perseus
predfinansiranje
Zahtjev za uplatu
sredstava IPA
Potvrda rashoda na nivou programa
(Agregatni nivo)
NF
privremeno plaćanje
Račun EK
Odobrenje zahtjeva za uplatu sredstava
KOMISIJA
0
3
B: Izvršenje plaćanja na nivou projekta
Informacija o izvršenom prenosu/povraćaju IPA sredstava
Informacija o izvršenom plaćanju
NF
i CFCU
NF IPA račun
CFCU Perseus
NF Perseus
Informacija o
izvršenom
plaćanju i prenosu
2
SAP /
REES
MF TrezorSprovođenje
budžeta (putem
Banke)
Izvršenje zahtjeva za prenos IPA sredstava =povraćaj IPA sredstava
Izvršenje zahtjeva za plaćanje = plaćanje iz budžeta
Unos podataka u SAP/REES
povraćaj EU sredstava
od strane NF u budžet
SAP /
REES
Račun budžeta
SAP /
REES
NF
CFCU instrukcije za
plaćanje
(EU +
nacionalna)
SAP /
REES
CFCU
Kontrola instrukcija za plaćanje CFCU i pratećih dokumenata
Izdavanje i odobravanje NF naloga za prenos sredstava od strane NAO-a
(interni dokument)
Izdavanje i odobravanje zahtjeva za prenos IPA sredstava od strane NAO-a
(EU sredstva)
100% kontrola faktura/zahtjeva i pratećih dokumenata
Izdavanje i odobravanje CFCU instrukcija za plaćanje od strane PAO-a
(EU sredstva i nacionalna sredstva)
Zahtjevi za plaćanje
(EU + nacionalna)
SAP /
REES
Potrošačka jedinicaResorno ministarstvo
(LM)
Faktura/
Zahtjev
IT sistem
Odobravanje izvještaja
Potvrda o završenom poslu/proizvodu/usluzi
Izdavanje i potpisivanje zahtjeva za plaćanje
(nacionalna sredstva i predfinansiranje EU sredstava iz nacionalnog
budžeta)
plaćanje iz nacionalnih budžetskih sredstava
Zahtjev za
prenos IPA
sredstava
1
Ugovorna
strana/Korisnik
granta
Izdavanje fakture/zahtjeva od strane korisnika donacije u skladu
sa ugovorom/grant sporazumom
Tijelo/Dokumenta
Glavne funkcije
Račun
ugovorne strane/
Korisnika granta
Milorad Samardžić,
Samostalni savjetnik
Sektor za finansiranje i ugovaranje sredstava EU pomoći
14
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Aktivnosti Sektora za
međunarodnu ekonomsku
saradnju, strukturne reforme
i unapređenje poslovnog
ambijenta u 2010. godini
Aktivnosti Odjeljenja za unapre­đe­
nje poslovnog ambijenta:
t Kontinuirana saradnja sa Svjetskom bankom u cilju izrade Doing
Business Izvještaja 2010 (DB 2010). U
periodu jun 2008 – jun 2009. godine,
Ministarstvo finansija je koordiniralo
aktivnostima niza institucija nadležnih
za oblasti obuhvaćene DB indikatorima. Rezultat intenzivne saradnje, kao
i brojnih sastanaka sa predstavnicima
Doing Business tima, Crna Gora je u
ovogodišnjem Izvještaju popravila svoju
poziciju za šest mjesta, zauzimajući
71. mjesto od ukupno rangirane 183
države.
t Vlada Crne Gore je na sjednici od
25. juna 2009. godine, utvrdila Izmjene
i dopune Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Ministarstva
finansija, shodno čemu je u okviru
Se­ktora za međunarodne ekonomske odnose, strukturne reforme i un­­
a­­­pređenje poslovnog ambijenta, for­­
mirano Odjeljenje za unapređenje
po­slovnog ambijenta.
t Vlada Crne Gore, na sjednici od
30. jula 2009. godine, donijela je Odluku o obrazovanju Savjeta za eliminisanje biznis barijera, u skladu sa kojom su izvršene kadrovske promjene u
strukturi Savjeta.
dr Milorad Katnić
t Savjet je na III sjednici, održanoj
03. jula 2009. godine, usvojio Poslovnik
o radu Savjeta, kao i Odluku o imenovanju sekretara Savjeta. U skladu sa
navedenim, administrativno - stručne
poslove za Savjet obavlja Odjeljenje za
unapređenje poslovnog ambijenta.
t Savjet je na IV sjednici, održanoj
04. septembra 2009. godine, usvo­
jio Akcioni plan za eliminisanje biz­nis
barijera do kraja 2009. godine, kojim
su planirane aktivnosti u obla­stima
koje su na osnovu prijedloga i ini­cijativa
privrednih subjekata, pre­pozna­te kao
prioritetne. U skladu sa tim, Savjet je
verifikovao i formiranje operativnih timova za realizaciju aktivnosti definisanih
Akcionim planom u cilju preduzimanja
konkretnih mjera za eliminisanje biznis
barijera za pojedinačne oblasti.
t Savjet je na V i VI sjednici Savjeta, razmatrao aktivnosti predviđene
Akcionim planom za Reformu lakoće
poslovanja, koji je Vlada Crne Gore
usvojila na sjednici od 03. decembra
2009. godine. Realizacjom preporuka
Svjetske banke, koje su obuhvaćene
pomenutim Akcionim planom, Crna
Gora bi mogla biti svrstana u deset
najboljih reformatora u narednim izvj­
eštajima o lakoći poslovanja.
t Savjet je na VII sjednici, održanoj
04. decembra 2009. godine, verifi­ko­
vao Akcioni plan za regulatornu reformu
i unapređenje poslovnog am­bijenta i
Memorandum o razumije­va­nju između
Vlade Crne Gore i Međ­un
­ arodne finansijske korporacije.
t Na inicijativu Savjeta za eliminisanje biznis barijera, izvršena je
izmjena Poslovnika Vlade Crne Gore, u
skladu sa kojom je od 28. jula 2009. godine, u dijelu koji se odnosi na proceduru predlaganja zakona, drugih propisa
15
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
ili opštih akata Vladi, obrađivač dužan
da, između ostalog, dostavi mišljenje
Ministarstva finansija da se rješenjima
iz predloga akta ne stvaraju biznis barijere u poslovanju. Nakon navedene
izmjene Poslovnika, u cilju donošenja
zakonske regulative kojom se može
uticati na unapređenja poslovnog ambijenta, odnosno spriječiti uvođenje
novih biznis barijera, Odjeljenje za
unapređenje poslovnog ambijenta kontinuirano sprovodi aktivnosti u ovom dijelu i do sada je dalo mišljenje na oko
sto četrdeset različitih propisa.
t Odjeljenje za unapređenje poslov­
nog ambijenta, u decembru 2009. godine, pripremilo je Predlog Zakona o
unapređenju poslovnog ambijenta, koji
ima za cilj da se izmjenama i dopunama,
odnosno prestankom važenja pojedinih
zakona eliminišu određene prepreke i unaprijede uslovi poslovanja u Crnoj Gori.
t U okviru Projekta za jačanje kapaciteta Ministarstva finansija koji
finansira holandska Vlada, a impleme­
ntira UNDP, kroz CDP- Capacity Development Programme, jedna od komponenti jeste “Međunarodni indikatori
ko­mpetivnosti”, kojom se predviđa ja­­
čanje kapaciteta Odjeljenja za una­
pređenje poslovnog ambijenta za efi­
kasnije djelovanje u cilju eliminisanja
biznis barijera.
t U sklopu saradnje sa Svjetskom
bankom i uz finansijsku podršku CDPCapacity Development Programme,
Odjeljenje za unapređenje poslovnog
ambijenta u ime Savjeta za elimini­sanje
biznis barijera organizovalo je Obuku za
državne instutucije koje su uključene u
reformu poslovnog ambijenta i saradnju sa Svjetskom bankom povodom izrade Izvještaja o lakoći poslovanja. Cilj
obuke, održane u periodu 26 - 30. oktobra 2009. godine, bio je da se predstavnici državnih institucija kako na
operativnom, tako i na nivou donosioca
odluka upoznaju sa metodologijom za
izračunavanje indikatora o lakoći poslovanja, upitnicima za prikupljanje podataka i preporukama za dalje reforme
poslovnog okruženja.
t U okviru saradnje sa Svjetskom
bankom, odnosno Međunarodnom finansijskom korporacijom (IFC), planira
se realizacija projekta IFC - Strategija
16
regulatorne reforme koji se realizuje
kroz tri komponente: Doing Business
indikatori; “Giljotina” propisa u oblastima građevinskih dozvola, poreza i
carina i dozvola za rad; RIA - Regulatory
Impact Assesment, što podrazumijeva
procjenu uticaja rješenja, koja proističu
iz usvojenih zakonskih rješenja, na biznis ambijent.
t U Sektoru se kontinuirano sprovode aktivnosti saradnje, komunikacije
i organizovanja posjeta predstavnika
kreditnih agencija „Standard and
Poor’s” i “Moody’s”, koji periodično vrše
reviziju kreditnog rejtinga Crne Gore.
Aktivnosti Odjeljenja za međunarodne
ekonomske odnose
t Projekat rehabilitacije puteva i
mostova – Ministarstvo finansija za­klju­
čilo je sa EIB-om, 30. septe­mbra 2008.
godine, Finansijski ugovor, u iznosu od
4 miliona eura, za rea­lizaciju navedenog projekta. Navedeni ugovor predstavlja preuzimanje prava i obaveza
Finansijskog ugovora, zaključenog 13.
decembra 2005. godine, u iznosu od
9 miliona eura. Ugovor je zaključen u
navedenom iznosu iz razloga što je, u
međuvremenu, dio sredstava, u iznosu
od 5 miliona eura, utrošen za potrebe
Projekta. Realizacija navedenih projektnih zadataka finansirala se iz tekućih
budžetskih prihoda, a ne iz sredstva
kredita EIB-a, Ministarstvo finansija
je pokrenulo inicijativu da se kreditna
sredstava EIB-a, koja su predviđena za
finansiranje Projekta, a nisu iskorištena
u te svrhe, iskoriste za finansiranje
bu­džeta. Zaduživanje kod EIB-a, pre­
dstavlja u suštini refunduranje utro­
šenih budžetskih sredstava.
t Zaključen, 25. juna, 2009. godine, Ugovor o garanciji sa KfW-om,
kojim Vlada Crne Gore garantuje blagovremeno izvršenje Ugovora o kreditu,
između KfW-a i Erste banke, u iznosu
od 15 miliona €. Sredstva kredita namijenjena su finansiranju projekata malih
i srednjih preduzeća.
t Ministarstvo finansija je 2. jula
2009. godine, zaključilo Ugovor o garanciji sa Evropskom investicionom
bankom (EIB), vrijedan 91 milion eura.
Sredstva obezbijeđena državnom ga­
rancijom biće plasirana malim i srednjim
preduzećima posredstvom crnogorskih
poslovnih banaka. Takođe, zaključeni
su i posebni Ugovori sa svim bankama
koje su zaključile kreditni aranžman sa
EIB-om, kojim su regulisana međusobna
prava i obaveze između Ministarstva finansija i svake pojedinačne banke po
osnovu aranžmana sa EIB-om.
t Zaključen 28. oktobra 2009.
godine, Ugovor o garanciji sa KfW-om,
kojim Vlada Crne Gore garantuje bla­­go­
vremeno izvršenje Ugovora o kre­­ditu,
između KfW-a i NLB Montenegrobanke,
u iznosu od 16 miliona €. Sredstva
kredita namijenjena su finansiranju
projekata malih i srednjih preduzeća.
t Evropska investiciona banka saglasila se sa zahtjevom Ministarstva
finansija i Ugovor o kreditu vrijedan 30
miliona eura zaključen je 5. novembra,
2009. godine. Od tog iznosa, 23 miliona eura biće iskorišćeno za refinansiranje budžeta, dok će 7 miliona eura biti
iskorišćeno za dalje unapređenje putne
infrastrukture.
t Ugovor o kreditu sa Međunaro­
dnom bankom za obnovu i razvoj
(IBRD) za dodatno finansiranje Projekta unaprijeđenja sistema zdravstva u
Crnoj Gori - U cilju nastavka realizacije
Projekta unapređenja sistema zdravstva u Crnoj Gori, Bord direktora Svjetske
Banke je, s obzirom na činjenicu da
je realizacija projekta ocijenjena kao
zadovoljavajuća, odobrio dodatno finansiranje projekta u iznosu od 5.100.000
€. Ugovor o kreditu potpisan je 19. novembra 2009. godine. Sredstva iz kredita će se koristiti za podršku inicijalnim
koracima ka reformisanom sistemu
zdravstva u Crnoj Gori, pri čemu se daje
prioritet jačanju kapaciteta za planiranje i uređenje zdravstvene politike, sta­
bilizovanju finansiranja zdravstva, po­
boljšanju pru­žanja usluga primarne
zdravstvene zaštite.
t Projekat odlaganja čvrstog otpada
- Ugovor o kreditu vrijedan 27.000.000
eura za realizaciju projekta odlaganja
čvrstog otpada potpisan je 24. novembra, 2009. godine. Cilj projekta je da se
razvije integrisana šema održivog upravljanja čvrstim otpadom u Crnoj Gori,
po standardima Evropske unije. Projekat uključuje gradnju prvih ćelija za
­ ­ ­
sanitarne deponije na lokacijama Kotor
(za opštine Kotor, Budva, Tivat i eventualno Herceg Novi); Nikšić (za oštine
Nikšić, Plužine i Šavnik); Bijelo Polje (za
opštine Bijelo Polje, Mojkovac i Kolašin)
i Pljevlja (za opštine Pljevlja i Žabljak).
Projektom je predviđena i sanacija 30
deponija otpada, nabavka vozila za odlaganje otpada, izrada svih neophodnih
studija za izgradnju deponija, tehnička
pomoć za pripremu i implementaciju
projekta, ustanovljavanje sistema za
registrovanje ili praćenje otpada širom
zemlje.
t Ugovor o kreditu sa Njemačkom
razvojnom bankom (KfW) za projekat
vodosnabdijevanja i odvođenja otpadnih voda na crnogorskom primorju –
Faza IV - Ugovor o kreditu sa KfW-om
vrijedan 25.000.000€, potpisan je
24. decembra 2009. godine i ima za
cilj nastavak realizacije projekta vodosnabdijevanja i odvođenja otpadnih
voda na crnogorskom primorju. Ugovorom o kreditu, predviđeno je da se
kredit otplaćuje u periodu od 10 godina sa grejs periodom od 3 godina,
sa jednakim polugodišnjim uz fiksnu
kamatnu stopu od 2,13%.
t Stupile su na snagu garancije
Vlade Crne Gore date Njemačoj ba­nci
za razvoj (KfW) za kreditna zaduženja
­
­ ­
Elektroprivrede Crne Gore, za realizaciju projekata: rehabilitacija i modernizacija Hidroelektrane Piva (9,5 miliona
€) i zamjenu filtera u Termoelektrani
Pljevlja i rekonstrukciji tra­fostanica Ribarevine i Podgorica 5 (15 miliona €).
t Praćenje realizacije Projekta iz­
gra­dnje regionalnog vodovoda i svih aktivnosti skopčanih sa njim.
t Komunikacija i koordinacija sa
crn­ogorskim opštinama i jedinicama
za implementaciju projekata iz oblasti
komunalne infrastrukture, na identifikovanju prioritetnih infrastrukturnih projekata koji bi eventualno bili finansirani
sredstvima međunarodnih finansijskih
institucija.
t Informacija i pripremanje dokume­
ntacije vezano za strukturne reforme
u oblasti zdravstva, prosvjete i nauke,
rada i socijalnog staranja.
t U saradnji sa Centralnom ban­
kom, Ministarstvo finansija organizovalo je sastanak holandske konstituence
MMF-a i Svjetske banke, koji je od 15
- 16. juna održan u Budvi.
Aktivnosti odjeljenja za
računovodstvo i reviziju:
t Zakonom o izmjenama i dopuna­
ma Zakona o računovodstvu, koji je
­
­
usvojen krajem decembra 2008. godine („Službeni list CG“, br. 80/08),
predviđeno je donošenje seta podzakonskih propisa koji će bliže urediti po­
jedine oblasti. Ministarstvo fina­nsija,
tokom 2009. godine je donijelo deset
podzakonskih akata1, či­me je zakonodavni okvir za oblast raču­n­ovodstva i
revizije u potpunosti zao­kružen.
t Prepoznajući potrebu za unapre­
đenjem finansijske discipline Zakonom
o računovodstvu i reviziji („Službeni list
RCG“, br. 69/05 i „Službeni list CG“,
br. 80/08) je, između ostalog, uveden
inspekcijski nadzor, kao nova obaveza
za Ministarstvo finansija. Ministarstvo
finansija je zaduženo da, kroz inspekcijske kontrole i primjenu sankcija koje
propisuje zakon, utiče na unapređenje
finansijske discipline, smanjenje zlo­
upotreba i povećanje kvaliteta finansijskih izvještaja. Ministarstvo finansija
je u procesu uspostavljanja kapaciteta
za inspekcijsku kontrolu, sa Komisijom
za hartije od vrijednosti i Vijećem za
prekršaje dogovorilo proceduru vođenja
i dosta­vljanja evidencije pravnih li­
ca koja su obavezna da dostavljaju
go­dišnje i kvartalne izvještaje2, kao i
način podnošenja prekršajnih prijava.
Mi­n­i­­starstvo finansija je pokrenulo,
pr­­ed područnim organima Vijeća za
1 - Tekst podzakonskih akata se može preuzeti sa sajta Ministarstva finansija (www.mf.gov.me)
17
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
prekršaje, 203 prekršajna postupka
protiv pravnih lica i odgovornih lica u
pravnom licu.
t Savjet za računovodstvo i reviziju je osnovan odlukom Vlade 9. aprila 2009. godine („Službeni list CG“,
broj 32/09 od 12. maja 2009. godine) Zadatak Savjeta je da razmatra
i zauzima stavove o pitanjima: razvoja
i unapređivanja računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori; pružanja
savjeta licima koja kreiraju politiku,
regulatorima i državnim organima; pru­
žanja stručne pomoći za poboljšanje
kvaliteta finansijskog izvještavanja i
druga pitanja značajna za ostvarivanje
i unapređenje računovodstvene i revizorske prakse u Crnoj Gori. Savjet za
računovodstvo i reviziju je održao tri
sjednice. Prva konstitutivna sjednica
održana je 23.07.2009. godine, druga je održana 02.10.2009. godine, a
treća je održana, elektronskim putem,
13.11.2009. godine. Na sjednicama je
usvojen3 Poslovnik o radu Savjeta za
računovodstvo i reviziju, Informacija o
dosadašnjim i planiranim aktivnostima
na implementaciji Strategije i akcionog plana za unapređenje finansijskog
izvještavanja u Crnoj Go­­ri, Informacija
o projektu FIRST I REPARIS, zajedno
sa HELM-ovim pr­e­­dlogom o realizaciji
aktivnosti na im­plementaciji Strategije
i akcionog plana za unapređenje finansijskog iz­vještavanja u Crnoj Gori, Informacija o realizovanim aktivnostima u
periodu jul-septembar 2009. godine,
Inform­acija o sastancima sa predstavnicima Svjetske banke i TRIBAL
HELM-a, oko implementacije Strategije
i akcionog plana za unapređenje finansijskog uzvještavanja u Crnoj Gori.
t U procesu implementacije Strategije i akcionog plana za unapređenje
finansijskog izvještavanja u Crnoj Gori
(usvojeni na Vladi, krajem oktobra
2008. godine). Svjetska banka ponu­dila
je svoju tehničku i finansijsku po­moć. U
tom smislu, Svjetska banka je, na inicijativu Ministarstva finansija, posred-
stvom Centra za reformu finansijskog
izvještavanja, mobilisala izvjesna sredstva od strane donatora u okviru projekta FIRST Initiative. Osnovni cilj projekta,
po zahtjevu Ministarstva finasnija, je bio
podrška izradi Strategije i akcionog plana za reformu finansijskog izvještavanja
u Crnoj Gori, kao i obezbjeđivanje sredstava za im­plementaciju Strategije.
Početkom 2009. godine Svjetska banka je na te­nderu izabrala konsultantsku
kuću TRIBAL HELM, koja će, u saradnji
sa relevantnim institucijama, raditi na
prioritizaciji akcionog plana i dizajniranju dugoročnog plana reforme u oblasti
računovodstva i revizije.
t Pravna lica su obavezna, u skladu
sa izmjenama i dopunama Zakona o
računovodstvu i reviziji, da godišnje
finansijske izvještaje dostavljaju i Centralnom registru Privrednog suda, u
papirnoj i elektronskoj formi. Stoga je
Privredni sud, u saradnji sa Ministarstvom za informaciono društvo, izvršilo
izbor najpovoljnijeg ponuđača za izra­­­du
informacionog sistema CRPS-a, kojim
će biti omogućeno prijem i evidentiranje finansijskih izvještaja u elektronskoj
formi. Rok za završetak projekta je kraj
2009. godine, nakon čega će se svi finansijski iskazi, kao i izvještaji revizora
nesmetano predavati CRPS-u u elektronskoj formi.
t Svjetska banka je početkom
2009. godine pokrenula regionalni projekat Put ka Evropi: Program reforme
računovodstva i snaženja institucija (The
Road to Europe: Program of Accounting
Reform and Institutional Strengthening)
- REPARIS4. Zemlje učesnice su Albanija,
BiH, Bugarska, Hrvatska, Kosovo, Moldavija, Makedonija, Rumunija, Srbija, i
Crna Gora. Primarni ciljevi regionalnog
REPARIS-a su optimizacija ekonomije
obima, eliminisanje duplikacije napora
i ola­kšavanje razmjene znanja i iskustva između zemalja u regionu. U okviru
REPARIS projekta do sada je održano
osam radionica, a u radionicama su
učestvovali predstavnici regulatornih
organa, profesionalnih udruženja i obra­
zovnih institucija.
t U okviru regionalnog REPARISa u Beču je 3. decembra 2009. godine je Ministarska konferencija, na
kojoj je naglašen značaj finansijskog
izvještavanja za ekonomski razvoj, finansijsku stabilnost i integraciju u EU. Na
konferenciji su učestvovali predstavnici
ministarstava finansija i profesionalnih
udruženja Crne Gore, Srbije, Makedonije, BiH, Hrvatske, Kosova, Moldavije i
Albanije. U zaključnom ob­r­aćanju, g-din
Philippe Le Houreou, potpredsjednik
Svjetske banke za Ev­­­ropu i Centralnu
Aziju je potvrdio posvećenost Svjetske
banke podršći implementacije reformskih programa u okviru računovodstva
i revizije i daljem proširenju aktivnosti u
okviru regionalnog REPARIS programa.
Aktivnosti Odjeljenja za
evropske integracije:
t Godišnji sastanak predstavnika
Evropske komisije i Evropske centra­lne
banke povodom prezentacije i preliminarnih ocjena Ekonomskog i fiskalnog
programa (EFP) 2009 – 2011. godine
održan je u Briselu 29. aprila 2009.
godine. Ekspertski sastanak sa predstavnicima Evropske komisije i Evropske centralne banke bio je posvećen
prezentaciji i preliminarnoj ocjeni Ek­
onomskog i fiskalnog programa 2009
- 2011, srednjoročnog strateškog dokumenta u okviru dijaloga o ekonomskim
politikama, država kandidata i potencijalnih kandidata, sa Evropskom unijom.
Predstavnici Generalnog direktorata za
proširenje, Evropske komisije, istakli
su značajan napredak ovogodišnjeg
crnogorskog EFP 2009 – 2011.
t Pododobor za ekonomska i finansijska pitanja i statistiku - u Podgorici
je, 26. maja 2009. održan sastanak
Privremenog pododbora za ekonomska
i finansijska pitanja i statistiku i istovremeno sektorski Unaprijeđeni stalni dijalog za ekonomska i finansijska pitanja
2 - Pravna lica koja su obavezna da dostavljaju godišnje i kvartalane finansijske izvještaje su: Akcionarska društva i druga pravna lica, koja emituju hartije od vrijednosti, druge finansijske instrumente kojima se trguje na organizovanom tržištu, kao i matična pravna lica koje su dužna da sastavljaju konsolidovane finansijske iskaze.
3 - Materijali se mogu preuzeti sa sajta Ministarstva finansija (www.mf.gov.me)
4 - REPARIS je regionalni program usmjeren na kreiranje transparentnog okruženja i efektivnog institucionalnog okvira za finansijsko izvještavanje u jugocentralnoj i
jugoistočnoj Evropi.
18
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
i statistiku između predstavnika Evropske komisije i nadležnih organa Crne
Gore.
t Koordinacija na odgovorima na
Upitnik Evropske komisije za članstvo
Crne Gore u Evropskoj uniji - Vladi Crne
Gore je 22. jula 2009. godine uručen
Upitnik Evropske komisije. U koordinaciji Ministarstva finansija je bilo ukupno
685 pitanja i potpitanja, odnosno deset
poglavlja. Cjelokupan proces odgovaranja na pitanja, prije svega, sproveden je u intenzivnoj saradnji sa velikim
brojem institucija, i to: Ministarstvom
za evropske integracije, Centralnom
bankom Crne Gore, Zavodom za statistiku Crne Gore, Komisijom za hartije
od vrijednosti, Agencijom za nadzor
osiguranja, Ministarstvom ekonomije,
Fondom za zaštitu depo­zita, Ministarstvom saobraćaja, po­mo­rstva i telekomunikacija, Minista­rstvom uređenja
prostora i zaštite ži­votne sredine, Ministarstvom odbra­ne, Centrom za stručno
obrazovanje, Upravom carina, Poreskom
uprava, Upravom za sprečavanje pranja
novca i finansiranje terorizma, Direkcijom za javne nabavke, i dr.
t Izrada Predloga Zakona o Investiciono razvojnom fondu - Imajući
u vidu značajne promjene u crnogorskoj ekonomiji (u dijelu bankarskog
sektora, tržišta kapitala, prioriteta i
potreba privrednog razvoja, sveukupnog ekonomskog okruženja, pravne
regulative) pojavila se potreba za transformacijom Fonda i prilagođavanje
njegove misije i ciljeva daljem privrednoj razvoju i ekonomskoj politici Vlade
Crne Gore. Takođe, značajni razlozi
za transformaciju proizilaze iz trenu­
tnog položaja Fonda za razvoj koji
karakterišu neusklađenost pravne re­­­
gulative (preporuke DRI, potreba usk­
la­đivanja sa Zakonom o privrednim
društvima u pogledu oblika privrednog društva, nemogućnost primjene
odgovarajućih propisa koji tretiraju finansijsko izvještavanje, neadekvatna
organizaciona struktura i sl). U tom
smislu, neophodno je obezbijediti kontinuitet aktivnostima po kojima je Fond
za razvoj obezbijedio prepoznatljivost
u Crnoj Gori. Prepoznajući potencijalna polja djelovanja misija novoosno­
vanog subjekta može se definisati kao:
„Podrška realizaciji politika Vlade Crne
Gore kroz ulaganje u infrastrukturnu i
ekološku održivost, podsticaj regionalnom razvoju, podršku mikro, ma­lom i
srednjem biznisu, efikasno obavljanje
procesa privatizacije i saradnju sa
me­đunarodnim finansijskim institucijama“. Novoosnovani subjekt će imati
sljedeće ciljeve: podrška realizaciji infrastrukturnih i ekoloških projekata,
uravnoteženje regionalnog razvoja, po­
drška sektoru mikro, malih i srednjim
preduzeća, realizacija procesa privatizacije ostatka kapitala koji se nalazi u
portfelju Fonda, Realizacija dosadašnjih
plasmana.
t Zvaničan početak Twinning projekta ‘’Jačanja regulatornih i supervizorskih kapaciteta finansijskih regulatora’’
obilježen je 15. decembra 2009. godine. Projekat je finansiran iz sredstava
Instrumenta za pretpristupnu pomoć
Evropske unije (IPA) u iznosu od 1,2 mil.
eura, njime se upravlja od strane Delegacije EU u Crnoj Gori i biće implementiran u periodu od 18 mjeseci. Vodeća
partnerska država članica EU projekta
je Narodna banka Bugarske u konzorcijumu sa Centralnom bankom Kraljevine
Holandije i bugarskom Komisijom za
finansijsku superviziju. Institucije korisnice su: Centralna banka Crne Gore,
Komisija za hartije od vrijednosti i Agencija za nadzor osiguranja. Lider projekta
sa strane korisnica je mr Milorad Katnić,
pomoćnik ministra finansija. Projekat
će biti implementiran u četiri osnovne
oblasti: nadzor nad bankarskim sistemom i finansijskom stabilnosti, u
oblasti hartija od vrijednosti i penzionih
fondova, osiguranja, kao i sprječavanja
pranja novca i finansiranja terorizma
i drugih oblika finansijskih krivičnih
djela. Više od deset direktiva EU, kao
i najbolja praksa zemalja članica biće
transponovana i uvedena u nacionalno
zakonodavstvo i operativni okvir institucija korisnica putem ovog projekta.
t Izrada Ekonomskog i fiskalnog
pro­­grama (EFP) 2010 - 2012 - nakon
upućivanja poziva za izadu EFP, od
strane predstavnika Evropske komisije,
Vlada Crne Gore je na sjednici od 1. oktobra 2009. godine donijela za­ključak
o formiranju radne grupe za izradu navedenog dokumenta. Shodno utvrđenoj
dinamici izrade, EFP je upućen u Vla­
dinu proceduru i dostavljen Evropskoj
komisiji krajem januara 2010. godine.
Aktivnosti Odjeljenja
za finansijski sistem
Kako Ministartsvo finansija u dijelu nadležnosti u okviru finansijskog
sistema ima zakonodavnu ulogu, u
Odjeljenju su se odvijale aktivnosti na
pripremi novih i izmjena i dopuna po­
stojećih zakona kojima se uređuje finansijski sistem i to:
t Zakona o mjerama za zaštitu bankarskog sektora;
t Zakona o visini stope zatezne kamate;
t Predloga Zakona o bankama;
t Predloga Zakona o stečaju i
likvidaji banaka;
t Predloga Zakona o zaštiti depozita;
t Predloga Zakona o Centralnoj
banci Crne Gore
t Predloga Zakona o izmjenema i
dopunama zakona o preuzimanju akcionarskih društava.
dr Milorad Katnić,
Pomoćnik ministra
za međunarodnu ekonomsku
saradnju, strukturne reforme i
unapređenje poslovnog ambijenta
19
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Izvještaj o radu Sektora
za ekonomsku politiku
i razvoj za 2009. godinu
blem nelikvidnosti prenese i na realni
sektor. Proces zaoštravanja dužničkopovjerilačkih odnosa ugrozio je osn­ovne
reproduktivne tokove i doveo do opšteg
pada privredne aktivnosti.
Snažan uticaj ekonomske i fina­
n­sijske krize tokom 2009. godine
obilježio je kretanje u crnogorskoj
ekonomiji, a aktivnost Sektora za
ek­onomsku po­litiku i razvoj opred­
je­­ljivao u pravcu pr­aćenja realizacije
ekonomske politike Crne Gore za
2009. godinu i efekata uspostavljenih
regresionih trendova na opšti privredni
ambijent, privredni rast i razvoj.
U osnovi koncepta ekonomske
politike za 2009. godinu je bila potreba
da se sačuvaju rezultati uspostavljene
makro-ekonomske stabilnosti i inte­r­
cija dinamičnog privrednog rasta uz
poseban fokus na mjere koje su ima­
le za cilj da ublaže očekviane efe­kte
opšte finansijske krize i obe­zbijede
zaštitne mehanizme u tom pogledu.
Pritom je orijentacija na dalje jačanje
tržišne orijentacije privrede i podrška
preduzetničkoj inicijativi u realizaciji
programa pokretanja i ši­renja novog
biznisa i investicionih id­eja, prije svega,
u okviru malih i sre­dnjih preduzeća,
uz amortizovanje neizbježnih uticaja
na socijalnu sferu i životni standard
stanovništva, bila u osnovi odgovora
države na očekivane izazove. Na takvom
opredjeljenju, oč­­u­vanje kontinuiteta
pr­ivrednog ras­ta je postavljeno kao
osnovni cilj eko­nomske politike u 2009.
godini.
U skladu s Programom rada Vlade
za 2009. godinu u Sektoru su rađene
20
Borislav Ratković
kvartalne analize o ostvarivanju eko­
nomske politike Crne Gore i tim po­
vodom formulisani prijedlozi mjera
koje su trebale doprinijeti doslednijem
ostvarivanju ekonomske politike i re­
laksaciji određenih problema koji su se
uslovima krize eksponirali u po­sebno
oštroj formi.
Osnovni nalazi analitičkih proce­
dura ukazivali su na teškoće u od­r­
žavanju likvidnosti bankarskog sek­
t­ora sa tendencijama povlačenja
de­pozita i kašnjenja u servisiranju
kre­­ditnih obaveza, što je praktično za­
ustavilo kreditnu aktivnost banaka
uslovljavajući na taj način da se pro­
U tako reduciranim uslovima, na­­
ročito u prerađivačkoj industriji i ru­
darstvu (KAP, Željezara, Rudnici, pr­­
e­­­rada duvana) u oštroj formi ispo­­lj­ili
su se problemi i teškoće u od­ržavanju
proizvodnog procesa, re­a­lizaciji za­
početih projekta i ispla­tama zarada,
uz pojačane tenzije u pogledu moguć­
nosti održavanja pos­to­jećeg nivoa
za­poslenosti ili njene optimalizacije.
Us­lovi smanjene pri­v­re­dne aktivnosti
uticali su i na us­poravanje ekonomskih
odnosa sa inostranstvom, uz veoma
visoki pad obima razmjene, posebno
na strani uvoza, što je u cjelini uslovilo
opa­dajući trend naplate tekućih bu­dže­
tskih prihoda tokom godine i one­mo­
gućilo održavanje utvrđenih budžetskih
proporcija. Donošenjem Zakona o iz­
mjenama i dopunama Zakona o bu­
džetu u julu ove godine, budžetske
proporcije za 2009. godinu su na nižem
nivou usklađene sa pr­o­cijenjenim re­
alnim mogućnostima.
Efekti finansijske krize na banka­rski
sektor i realnu sferu privrede, prijetili su
da ugroze osnovne tokove u crnogorskoj
ekonomiji. Međutim, efikasnom pr­
imjenom preduzetih mjera u cilju zaš­
tite bankarskog si­st­ema i seta mjera
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Vlade iz oblasti fiskalne, budžetske
politike, primje­nom socio-ekonomskih
mjera, izdava­njem garancija na zna­
čajne kreditne linije međunarodnih
finansijskih in­­s­­­tit­ucija, poboljšanjem
uslova za ko­ri­šćenje obavezne rezerve
i dru­gim intervencijama, rezultiralo je
oču­va­njem stabilnosti bankarskog sis­
te­ma, zadovoljavajućom likvidnošću i
rastom kapitala.
Početkom perioda, realizacijom
40 mil. € državnih obveznica, kreditn­
om podrškom Prvoj banci, a ka­snije
višekratnim emisijama drža­vnih zapisa,
stvoreni su uslovi za stab­ili­zovanje
likvidnosti banaka i jačanje bankarskog
portfolija koji pospješuje kreditnu
aktivnost usmjerenu na ra­zvojne pro­
jekte privrede, posebno pro­jekte malih
i srednjih preduzeća.
Od početka krize bankarski sistem
je dokapitalizovan sa 100 mil. €, što je
uticalo na poboljšanje likvidnosti ba­
naka. Preko snižavanja stope oba­­vezne
rezerve i omogućavanja iz­dv­ajanja
25,0% obavezne rezerve u dr­­žavne
zapise, finansijski sistem je ojačan
za 110 mil. €, a izmjenom re­gulative,
kojom se smanjuje obim potrebnih
rezervacija za date kredite, kreditni
potencijal se povećao za 30 mil. €, što
je uticalo na očuvanje stabilnosti ba­
nkarskog sistema.
Uz zakonske mjere za zaštitu ba­
nkarskog sektora, mjere podrške li­­k­­
vidnosti u okviru budžetske poli­ti­ke
usmjerene su na: smanjenje te­­ku­­će
neproduktivne budžetske potr­­o­­­­­šnje,
smanjenje opterećenja na za­ra­­de,
prijevremenu otplatu unutra­­šnjeg du­
ga, ukidanje naknada za autoputeve,
ukidanje naknada za korišćenje gr­
a­đ­evinskog zemljišta, sma­njenje ci­
j­ena električne energije za malu i
srednju privredu uz programe su­bve­
ncioniranja najugroženijih kate­go­rija
stanovništva.
Realizovana je i Odluka Vlade Crne
Gore koja je usmjerena na smanjenje
tekuće, neproduktivne potrošnje i pl­
an štednje koji je usaglašen sa svim
budžetskim korisnicima.
U takvim uslovima, prema ocjeni,
u 2009. godini ostvareni bruto domaći
proizvod je za 5,3% realno niži u odnosu
na prethodnu godinu. Pritom je pad
opredijelilo smanjenje u sva tri sektora
industrijske proizvodnje, smanjenje
obima radova u građevinarstvu, pro­
meta u saobraćaju i trgovini. Po­zit­ivno
21
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
je, međutim, što je promet u tu­rizmu,
jedini u regionu, izvjesno na­dmašio
prošlogodišnji rezultat i što podrška
poljoprivredi daje rezultate u povećanju
proizvodnje i aktiviranju resursa u ovoj
oblasti.
Vlada je, realizujući koncept Eko­
nomske politike za 2009. godinu,
bla­­­­govremeno preduzimala mjere i
ak­tivnosti, fokusirane prioritetno na
po­dršku privatnoj inicijativi malih i
sr­ed
­ njih preduzeća, prije svega, iz
sek­t­ora poljoprivrede i turizma, i po­
d­sticaj jačanju komponente tražnje,
kr­oz aktivnosti na pripremi i početku
realizacije kapitalnih projekata in­fra­
strukture (energetika i putevi) i pri­
pr­emi turističkih projekata, u cilju
obe­zbjeđivanja dodatnih likvidnih sre­
dstava za održavanje aktivnosti u re­a­
lnom sektoru.
U okviru tog opredjeljenja, u cilju
podrške programima u malim i srednjim
preduzećima Vlada je dala garancije
na kreditne linije međunarodnih fina­
nsijskih institucija (kredit Evropske
investicione banke (EIB) - 91 mil.€,
kredit Njemačke razvojne banke (kfW)
- 50 mil.€. Kreditna podrška je uticala
na po­boljšanje likvidnosti bankarskog
si­stema i obezbjeđivanje redovne ak­
tivnosti i podsticanje razvojnih po­
tencijala malih i srednjih preduzeća.
Međutim, ispoljeni oprez banaka u
pogledu sigurnosti plasmana po tom
osnovu dosta je usporio cjelokupan
proces.
Realizovao se i Projekat “Posao za
vas” za koji su u 2009. godini opre­
djijeljena sredstva u iznosu od 18,5
mil. €.
Realizuje se i posebni Program dr­
žavne pomoći malim i srednjim pre­du­
zećima za 2009. godinu. Intenzivirane
su aktivnosti u realizaciji Programa
»Eliminisanje barijera za razvoj pre­
duzetništva u Crnoj Gori« u okviru koga
je počela kampanja ,,Olakšajmo sebi
posao”. Poreska uprava implementira
projekat ,,Objedinjena registracija i na­
plata’’ uz finansijsku podršku Sv­je­tske
banke, a Akcioni plan koji je pripremila
22
Svjetska banka, sadrži kratkoročne i
srednjoročne preporuke za unapređenje
poslovnog ambijenta koje su bazirane
na nalazima pos­ljednjeg Izvještaja o
lakoći poslovanja. To predstavlja važnu
komponentu jačanja konkurentnosti
crnogorske ek­o­nomije.
Mjere ekonomske politike usmje­
rene na podršku jačanju likvidnosti i
prevazilaženju multipliciranih probl­
ema po osnovu smanjene likvidnosti
u bankarskom sistemu i realnom se­
ktoru, doprinijele su stvaranju us­lova u
kojim privredni sistem u cje­lini, i pored
objektivnih teškoća, fun­kcioniše i po­
zitivno reaguje na mjere podsticaja.
U osnovi očuvani uslovi makro­eko­
nomske stabilnosti i aktivno us­mjerenje
ekonomske politike na ub­lažavanje
negativnih efekata eko­nomske i fin­
ansijske krize, predstavlja osnovu za
održavanje interesovanja potencijalnih
str­anih investitora za projekte na ovom
području. Ukupan priliv stranih direktnih
investicija u pe­riodu januar-septembar
2009. godine iznosio je 857,5 mil.€.
Pritom je os­tvaren neto priliv stranih
direktnih investicija u iznosu od 764,7
mil. €, što je za 69,3% više u odnosu
na isti period prošle godine i ukazuje
na održavanje investicione aktivnosti.
Pritom u strukturi investicija jača ud­io
ulaganja u preduzeća i banke na račun
ulaganja u nekretnine koje je inače bilo
dominantno.
U oblasti zaposlenosti, karakte­
ri­stično je da se i u uslovima eko­
nomske krize, koja je evidentno uticala
da se pojačaju tenzije u pogledu
mo­­gućnosti održavanja postojećeg
nivoa zaposlenosti, posebno u većim
sistemima, broj zaposlenih povećava.
U oktobru je bilo 175.468 zaposlenih,
dok je prosječna zaposlenost u pe­riodu
januar-oktobar za 5,4% viša u odnosu
na isti period prošle godine, što je u
dobroj mjeri rezultat politike i sistema
podrške preduzetništvu malih i srednjih
preduzeća, kroz sa­radnju državnih in­
stitucija i banaka, realizuju programi
samozapošljavanja i razvijanja biznisa
koji predviđaju otvaranje novih radnih
mjesta i novo zapošljavanje.
Opadanje privredne aktivnosti na
globalnom nivou, uz smanjen uticaj
eksternih faktora inflacije, te smanjena
ponuda kredita i smanjenje agregatne
tražnje, u skladu s očekivanjima, re­
zultiralo je stabilnošću u kretanju inf­
lacije. Inflacija je, mjerena indeksom
potrošačkih cijena, u oktobru u odnosu
na decembar prošle godine ostvarila
rast od 1,4%. Potrošačke cijene, u
ok­tobru su povećane za 1,7% u od­
nosu na isti mjesec prošle godine, dok
kumulativni rast za deset mjeseci ove
u odnosu na isti period prošle godine
iznosi 3,7%.
Prosječna zarada u oktobru je do­
stigla nivo od 633€, a zarada bez poreza
i doprinosa 456€. Oktobarska zarada
je u odnosu na prosjek 2008. godine
povećana realno za 0,2%, a zarada bez
poreza i doprinosa za 5,7%.
Prosječna penzija u septembru
iznosila je 256,7€ a najniža za puni
radni staž 235,6€. U skladu sa Za­
konom o penzijskom i invalidskom osi­
guranju vršeno je redovno usklađ­ivanje
penzija.
I u otežanim uslovima bužetskih
ograničenja, održana je redovnost u
isplatama zarada u javnom sektoru,
penzija i socijalnih davanja.
2. Sektor za ekonomsku politiku i
razvoj je u okviru obaveza i ovlašćenja
Ministarstva finansija obavljao pos­
love nadzora nad radom Zavoda za
statistiku - Monstata i, s tim u vezi
ostvarivao komunikaciju s istim koja
je omogućavala da se prate osnovni
procesi transformacije statističkog
sistema Crne Gore u skladu s Zakonom
o statistici i statističkom sistemu Cr­
ne Gore i uloga Zavoda u tome. U
tom okviru, s posebnom pažnjom se
pratio proces metodološkog prila­go­
đavanja određenih statističkih iskaza
normama i standardima EU koji je
usmjeren na dostizanje ve­će realnosti,
blagovremenosti i dost­u­pnosti statist­
ičkih iskaza.
Evidentni rezultati u domenu pri­
mjene metodologija makro-eko­no­ms­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
ke statistike koje se odnose na obr­
adu BDP-a, harmonizovanog in­deksa
potrošačkih cijena, spoljno-trgovinske
razmjene, statističke regi­onalizacije
Cr­ne Gore i dr., te razvijanje sistema
informacija iz oblasti biznis statistike,
ukazuju na sve značajniju ulogu Zavoda
za statistiku - Monstata u okviru stat­
ističkog sistema Crne Go­re. Problem
kadrovske, tehničke i organizacione
osposobljenosti pred­st­avljaju područja
djelovanja na ko­­jim u narednom periodu
treba una­pređivati rad Zavoda.
3. Sektor za ekonomsku politiku
i razvoj je u skladu sa zakonskom
obavezom, u mjesečnoj dinamici,
pri­premao i objavljivao Listu makroekonomskih indikatora u formi i sadrž­
aju koja je propisana posebnom
odlukom koju je utvrdio Statistički
savjet Crne Gore. Tokom 2009. godine
Lista je uredno ažurirana i objavljivanja
na sajtu Ministarstva finansija. Nakon
utvrđivanja konačnih podataka o os­
tvarenom BDP-u za 2008. godinu i re­
vizije podataka o istom za 2007. godinu,
Lista makro-ekonomskih in­di­katora
za 2007., 2008. i 2009. go­dinu je us­
klađena sa izvršenim pro­mjenama.
4. Nacionalnim programom za in­
tegraciju Crne Gore u EU za period
2008-2012. godine predviđeno je da
Crna Gora utvrdi dugoročnu strategiju
razvoja. U skladu s tim, proces cjelovitog
definisanja konzistentnog strateškog
razvojnog opredjeljenja počeo je iz­
radom Project fich-a „Nacionalna str­­
ategija razvoja - Crna Gora u XXI stoljeću
- u eri kompetitivnosti i Na­ci­onalni
razvojni plan“ i njegovim apl­iciranjem
za finansijsku podršku iz sredstava IPA
programa. Na aprilskom zasijedanju
IPA Komiteta u Briselu Project fich je
odobren.
U skladu s Project fich-om proces
de­finisanja nacionalne strategije ra­
zvoja realizovaće se u tri faze. Prvu
fazu čini izrada strateškog razvojnog
dokumenta „Crna Gora u XXI stoljeću
- u eri kompetitivnosti“ koji treba da
predstavlja osnov i implementaiconi
okvir Nacionalnog razvojnog plana.
Ovu fazu definisanja nacionalne stra­
tegije razvoja Crna Gora finansira u
cjelini iz budžetskih sredstava. Sre­
dstva za realizaciju druge i treće fa­
ze Project fich-a, koja se odnosi na
izradu Nacionalnog razvojnog plana,
obezbijeđena su iz IPA programa za
2009. godinu.
ojnog plana realizuje kroz Twining
procedure, a jednim dijelom putem
posebnog ugovora o uslugama. Sektor
za ekonomsku politiku i razvoj je pratio
ovaj proces i bio uključen u preduzete
aktivnosti.
Izrada nacionalne strategije ra­z­
vo­ja počela je zaključivanjem Mem­
o­­randuma o izradi dokumenta
„Cr­­­­­­­na Gora u XXI stoljeću - u eri kom­
petitivnosti“ između Vlade Crne Gore
i Akademije nauka i umjetnosti Crne
Gore (potpisan 14. aprila 2009. go­
dine) s rokom za izradu dokumenta od
15 mjeseci. Tim povodom, Vlada je za­
dužila Ministarstvo finansija da pruža
logističku podršku u procesu izrade
dokumenta i ostvaruje komunikaciju
sa autorskim timom koji je odgovoran
za izradu dokumenta, kao i da, preko
svojih predstavnika, učestvuje u jav­
nim raspravama organizovanim u pro­
cesu izrade dokumenta. U skladu s tim,
Sektor za ekonomsku politiku i razvoj je
tokom godine pratio rad na prezentaciji
konceptualnih postavki projekta i de­
set potprojekata i pružao obrađivaču
određenu stručnu pomoć.
Realizacija druge dvije faze defi­
ni­sanja strateškog razvojnog okvira u
skladu s Project fich-om „Nacionalna
strategija razvoja - Crna Gora u XXI
stoljeću - u eri kompetitivnosti i Naci­on­
alni razvojni plan“ odnosi se na
t faza 2 - kreiranje planova za im­
pl­­ementaciju nacionalne strategije ra­
zvoja (akcioni i operativni programi) i;
t faza 3 - definisanje finansijskog
ok­­vira za realizaciju nacionalne str­
ategije razvoja (povezivanje nacion­
alnih planova sa različitim izvorima
javnih fondova: lokalnih, regionalnih,
nacionalnih, EU, bilateralnih grantova,
kredita i dr.).
Realizacija ove dvije faze, ko­je
obuhvataju sadržaj i suštinu Naci­
onalnog razvojnog plana, počela je
verifikovanjem korekcija uslovljenih
organizacionim promjenama u struk­
turi državne uprave i opredjeljenja da
se proces izrade Nacionalnog razv­
BorISLAV Ratković,
pomoćnik ministra finansija za
ekonomsku politiku i razvoj
23
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Bruto domaći proizvod
kao mjera uspješnosti
ekonomije - ograničenja
Sumirajući globalne rezultate usp­
ješnosti jednog ekonomskog sistema
i projektujući njegove kapacitete u
budućnosti, teorija i praksa nas upu­
ćuju na korišćenje BDP-a kao sintetizovanog pokazatelja aktivnosti i ut­
ilitarnosti jednog društva u stvaranju
nove vrijednosti. U tom smislu, Crna
Gora je u poslednjih nekoliko godina, u
procesu transformacije svog privrednog
i ekonomskog sistema, uspjela da ostvari respektabilne stope realnog rasta
BDP-a: 8,6% u 2006, 10,1% u 2007.
i 6,9% u 2008. godini. Ne sporeći pritom određenu relativnost pokazatelja
s obzirom na nisku osnovicu na kojoj
je taj rast ostvaren, van sumnje je da
su reformski procesi usmjereni na
promjenu vlasničke strukture privrede
sa već dostignutim dominantnim uče­
šćem privatnog se­ktora, otvorenosti
ekonomskog sis­tema i tržišne orijentacije privrede, omogućili stvaranje
pretpostavki i uslova za dinamiziranje
privrednog rasta. Ovo tim prije, što se
pokazalo da i u uslovima globalnih recesionih procesa crnogorska privreda,
uz sve teškoće, pokazuje vitalnost i
sposobnost da odgovori na izazove
poremećaja u svjetskoj ekonomiji.
U naslovu naznačena tema otvara
više dilema koje se mogu sublimirati u
pitanju: da li je BDP dovoljno relevantan pokazatelj potentnosti ekonomije
24
i koliko isti u sferi raspodjele pokazuje
dostignutu ekonomsku moć i objektivni
materijalni status na nivou jedinke.
Nesporno je, čini se, da BDP, uz sve
rezerve, na globalnom nivou ipak pokazuje učinak jednog sistema u godišnjem
vremenskom razmjeru, a putem kategorije BDP-a per capita, ukazuje i na
relativnu snagu ekonomije na nivou
jedinke. No, premise na kojim se bazira ekspliciranje rezultate ekonomije
preko BDP-a, u osnovi pod­razumijevaju
jedan visok stepen simplificiranosti i
uopštenosti u kojoj objektivna slika doprinosa i efekata na materijalni status
određenih kategorija društva, što je i cilj
svekolike privredne aktivnosti, izgleda
drugačije.
Što u suštini pokazuje ekonomsku
moć sistema i jedinke u tom okviru?
Sigurno da je pristup dostizanju objektivne mjere na tom nivou polivalentan i ukazuje na uticaj i opredjeljenja
više faktora. Mjereći i sagledavajući
objektivnu kupovnu moć postojećeg
nivoa BDP-a putem indeksa njegove
potrošačke moći, dobijamo realniju
sliku stvarnih performansi BDP-a i vrlo
korisne informacije i zaključke u uporednim analizama. Produbljenija analiza
individualnih dohodaka po svim osnovama i kupovne moći na tom nivou,
ukazaće, u našim prilikama, na visok
stepen razuđenosti, velike raspone i
nesrazmjernu koncentraciju ekonomske snage. Na taj način, mjerenje
ekonomske snage sistema iz ove vizure
dobija novu dimenziju. U tom smislu,
korišćenje pokazatelja o ostvarenom
BDP-u koji, kako je neko ironično rekao »mjeri sve osim onog što život čini
vrijednim življenja« mora biti podržano
sagledavanjem i uvažavanjem značaja
više elemenata koji konstituišu objektivnu ekonomsku snagu sistema.
S tim u vezi, pokazatelji jačanja
ekonomskih sloboda, te indikatori objektivne implementacije ljudskih sloboda i demokratskih načela, kojim se
afirmiše pravo na izbor i zaštitu individualnih prava i vrijednosti i stvaraju
uslovi za valorizaciju invidiualnih vrijednosti i potencijala, sigurno čine dio
tog korpusa neekonomskih faktora
kojim se iskazuje i opredjeljuje, pored
ostalog, i ekonomski status pojedinca u
sistemu. U tom kontekstu, iako se može
reći da ekonomska aktivnost posredno
uslovljava i kvalitet životne sredine,
nivo i strukturu obrazovanja, dužinu
životnog vijeka i dr. elemente koji čine
okvir životnog standarda u širem smislu, objektivno BDP ne skenira performanse i uzajamne uzročno-posledične
veze između ovih kategorija i ekonomskog rasta.
­ ­ ­
Mjere socijalne politike u sistemu
kojim društvo izražava svoj odnos pre­ma
licima koja su u stanju socija­lne potrebe
i šire prema invalidima i licima koja su
u radnom procesu iz­gubila po raznim
osnovama status zaposlenog, svakako,
predstavljaju po­­kazatelj sposobnosti
sistema da obezbijedi materijalni status za one kategorije stanovništva koje
ne mogu da privređuju ili u određenim
uslovima pretenduju na pomoć države.
U tom kontekstu, pitanje je i koliko
performanse pojave elementarnog si­
romaštva i ekonomskog marginalizovanja, kao nužna prateća pojava procesa tranzicije, utiču na sliku us­pješnosti
ukupne ekonomije. Na taj način, eksponira se manjkavost pokazatelja
BDP-a u pogledu mogućnosti sagledavanja socijalne kohezije u sistemu.
Značajan element sagledava­nja ek­
onomske moći sistema čini i regio­nalna
dimenzija razvoja sa nerav­no­mjernim
rasporedom i razmještajem re­sursa
­
­ ­
u prostoru i nivoom koncentracije demografskih, institucionalnih i privrednih
kapaciteta. Neravnomjeran regionalni
razvoj, kao vrlo složen strukturni fenomen, sa ishodištem i genezom iz jednog
dužeg vremenskog perioda, pretpostavlja vrlo razuđene analize pokazatelja
privrednog rasta i društvenog razvoja
u relaciji prema parametrima opšteg
privrednog razvoja. U tom okviru, sigurno da se relativiziraju zaključci na
koje nas upućuju indikatori globalnih
razvojnih rezultata i proporcija.
Nekoliko punuđenih crtica, bez pre­
tenzija da se obuhvate svi releva­ntni
činioci koji opredjeljuju iskaz rezultata
ekonomije u jednom vreme­nskom periodu, ima za cilj da ukaže na relativnost
i ograničenja pokazatelja BDP-a u makroekonomskim analizama i projekcijama. Upravo po­la­zeći od ovih okolnosti,
aktuelna pra­ksa i preporuke usmjerne
su na analitičke procedure i analize
kojim se nadomještaju ograničenja
­
­
sistema mjerenja ekonomskog rasta
putem BDP-a.
Borislav Ratković,
Pomoćnik ministra finansija
za ekonomsku politiku i razvoj
25
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Najznačajnije aktivnosti
potpredsjednika Vlade
i ministra finansija
u 2009. godini
Gordana Jovanović 15.01.2009. godine - Izjava po­
tpredsjednika Vlade i ministra fina­
nsija, dr Igora Lukšića, povodom
us­­vajanja Informacije o realizaciji
programa “Posao za Vas”
„…U svim crnogorskim opštinama
građani su bili veoma zainteresovani
26
Ivona Mihajlović
za neku od opcija koje su nuđene
programom. Kroz različite projekteinovirani program samozapošljavanja,
javne radove, angažovanje pripravnika,
programe obuke – «Uspjeću» i «Šansa
mladim menadžerima», do sada je
otvoreno 1.457 radnih mjesta. Za
to je izdvojeno 12,2 miliona eura.
Taj novac se u saradnji sa bankama
realizuje. Budžetom za ovu godinu za
ovaj projekat je predviđeno oko 18
miliona eura po linijama Zavoda za
zapošljavanje, Direkcije za razvoj malih
i srednjih preduzeća i Fonda za razvoj.
To je jedna od mjera koja stimulisanjem
preduzetništva i samozapošljavanja
treba da djeluje amortizaciono na odr­
eđene negativne efekte krize. Očekuju
nas značajne aktivnosti praćenja onoga
što su zainteresovani građani bili u prilici
da povuku kao kredite za realizaciju
svojih projekata zapošljavanja…”
27.01.2009. godine - Potp­re­
dsjednik Vlade i ministar finansija,
dr Igor Lukšić, razgovarao sa pre­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
dstavnicima Generalnog direktorata
za ekonomska i finansijska pitanja
Evropske komisije
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
nansija, dr Igor Lukšić, i pomoćnik mi­
nistra, Milorad Katnić, sa saradnicima,
sastali su se sa predstavnicima Gen­
eralnog direktorata za ekonomska i
finansijska pitanja (DGECFIN) Evrop­
ske komisije, Hose Leandrom i Anto­
niom Sančezom. Na sastanku su
ra­­zm­ijenjena mišljenja o fiskalnom
okviru i perspektivama za naredni
sre­dnjoročni period, kao i o mogućim
ko­nsekvencama globalne finansijske
krize na Crnu Goru. Predstavnici Min­
istarstva finansija su prezentirali fis­
kalne tokove na kraju 2008. godine,
uz konstataciju da su ostvarena kre­
tanja bila na liniji planiranih bud­
žetom za 2008. godinu. Takođe, dis­
ku­tovano je i o javno finansijskom
okviru do 2011. godine i alternativnim
makrofiskalnim scenarijima, imajući u
vidu mogućnost različitih potencijalnih
uticaja globalne finansijske krize na
crnogorski ekonomski sistem. Detaljno
su razmatrana i struktura i projekcije
kretanja javnog duga u narednom sr­e­
dnjoročnom periodu i dalje aktivnosti u
vezi sa procesom privatizacije i planovi
na daljem privlačenju stranih direktnih
investicija.
04.02.2009. godine - Potpredsje­
d­nik Vlade Crne Gore i ministar fin­
ansija, dr Igor Lukšić, sastao se sa
delegacijom Evropske misije vladavine
prava na Kosovu (EULEX)
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, sastao se sa
delegacijom Evropske misije vladavine
prava na Kosovu (EULEX), koju je
predvodio šef Misije, Iv de Karmabon.
Gospodin Karambon je upoznao pot­
predsjednika Vlade sa ciljevima i akt­
ivnostima Misije EULEX-a koja, pored
monitoringa, ima zadatak da pruža
tehničku i stručnu podršku u izgradnji
i unapređenju institucija na Kosovu. On
je, takođe, naglasio značaj unapređenja
regionalne i pogranične saradnje sa ze­
mljama iz okruženja, što je jedan od pri­
oriteta Evropske unije. Potpredsjednik
Lukšić je upoznao predstavnike EU­
LEX-a sa progresom koji je Crna Gora
postigla u oblasti legislative, poreskog
i carinskog sistema, i istakao značaj
nastavka reformi. Takođe je istakao
da su uspostavljanje regionalne sara­
dnje, razmjena i protok informacija,
eliminisanje barijera u razmjeni roba i
usluga, ključni element za unapređenje
oblasti carina.
05.02.2009. godine - Izjava pot­
predsjednika vlade i mi­ni­stra finansija,
dr Igora Lukšića, po­vodom utvrđivanja
Predloga zakona o državnoj imovini
“Ovaj predlog biće upućen Sku­
pštini, uz zahtjev da se što prije sazove
sjednica, odnosno do kraja februara
raspravalja i o ovom zakonu. To je veoma
važno, jer ćemo nakon toga doći do
samog kraja procesa tranzicija u Crnoj
Gori. Ovi rokovi su i na liniji rješenja iz
zakona o koncesijama. Raspolaganje
državnom imovinom je vrhovno pravo
koje podrazumijeva i prodaju, razmjenu,
davanje koncesije, kao i dugoročni
zakup. Gornja granica do koje se traži
Vladino odobrenje je 150 miliona eura.
Ukoliko se koncesija daje na period od
15, 20 ili 30 godina i pod uslovom da
vrijednost prelazi 150 miliona eura,
onda se traži odobrenje Skupštine. U
svim imovinskim zakonima našli smo
balans između nadležnosti Vlade i
Skupštine. Predlogom ovog zakona stv­
oreni su uslovi da se određeni postupci
koji su počeli ili će se završiti kasnije
završe na način koji je biti interesantan
investitorima. Ocijenjeno je da je rok
na 90 godina kvalitetna ponuda, s tim
što postoji mogućnost da se ugovorom
predvidi promjena tretmana za dio
lokaliteta koji su u redovnoj upotrebi,
poput vila i zemljišta. U ovom momentu
nudimo rješenja koja treba da zadrže
visok stpen atraktivnosti crnogorske po­
nude prema stranim investitorima. Uk­
oliko njihove reakcije budu negativne,
razmišljaćemo o tome da li je Vlada
definisala dobra zakonska rješenja.
Ov­im zakonskim rješenjem definiše se
i valorizacija lokaliteta Velika plaža, Va­
ldanos, Ostrvo cvijeća, Luštica...”.
18.02.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, učestvovao na Poslovnom
ručku Američke privredne komore u
Crnoj Gori
“Centralna banka Crne Gore će
omogućiti poslovnim bankama da 20
odsto obavezne rezerve iskoriste za
kupovinu državnih zapisa, čime bi se
obezbijedila njihova likvidnosti i na
nekoliko mjeseci riješio problem platnog
prometa. Kupovinom emitovanih drž­
avnih zapisa banke imale bi veći prinos
od onog koji sada ostvaruju od obavezne
rezerve. Tako sterilisani novac, ubačen
u bankarski sektor, pomogao bi u ob­e­
zbjeđivanju likvidnosti i na nekoliko mje­
seci riješio problem platnog prometa.
Budući da nas očekuje veoma teška
naredna godina, dokapitalizacijom Ele­
ktroprivrede i strukturnim reformama
bio bi obezbijeđen svježi novac, koji bi
dugoročno pomogao stabilizaciji do­
maće ekonomije i bankarskog sektora.
Prilično je izvjesno da će se Ministarstvo
finansija zadužiti u cilju finansiranja
budžetske potrošnje, čime bi se obe­
zbijedio depozitski potencijal, koji bi
sl­užio za budžetsku potrošnju do kraja
godine i uticao na zdravo funkcionisanje
platnog prometa. Nije isključena mo­
g­ućnost da sa predstavnicima Među­
narodnog monetarnog fonda bude prip­
remljen scenario za podršku oni­ma koji
budu u najgoroj situaciji. Efe­kti mjera,
koje je u cilju suzbijanja po­sljedica gl­
obalne ekonomske krize pripremila
27
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Vla­da, biće vidljivi u drugom i trećem
kvartalu. Mjere koje je pripremila Vla­
da predviđaju smanjenje poreza, po­
većanje neto zarada, prijevremenu
ot­platu unutrašnjeg duga, ukidanje
od­r­eđenih naknada, subvencije, pod­
rš­ku preduzetništvu, kao i spremnost
da se u saradnji sa međunarodnim fi­
nansijskim institucijama obezbijedi du­
goročna finansijska pomoć domaćim
bankama…”
20.02.2009. februara - Izlaganje
potpredsjednika Vlade i ministra fi­
nansija, dr Igora Lukšića, na panel
diskusiji „Zaštita depozita – trenutno
stanje i izazovi“
“Svjetska finansijska kriza, koja se
prelila i na našu ekonomiju, alarmirala
je posljednjih mjeseci svjetsku i stručnu
javnost u pronalaženju odgovora kako
izaći iz krize i kako se nositi sa izazovima
koje je kriza donijela. Svjedoci smo de­
šavanja na međunarodnoj sceni - velike
i razvijene svjetske ekonomije, priznate
renomirane finansijske institucije i
rejting agencije koriguju svoje procjene
iz dana u dan. Čini se, da gotovo niko do
kraja nije u mogućnosti da da odgovore
kako izaći iz krize ili, makar, kako izaći
sa što manje negativnih posljedica za
javne finansije, bankarski i finansijski
sektor, privredu i građane. Takođe, ovih
dana, dogovorili smo sa Centralnom
bankom mogućnost komercijalnim
ba­nkama da 20% obavezne rezerve
iskoriste za kupovinu državnih zapisa,
a Zakonom o budžetu za 2009. godinu
predvidjeli smo i zaduživanje do 75
mil eura za finansiranje budžetske
potrošnje, čime će se dati dodatni impuls
našem bankarskom sektoru, pospješiti
likvidnost platnog prometa i pojačati
komponenta investicione potrošnje.
Vraćanje povjerenja u bankarski sist­
em mora, u narednom periodu, biti
zajednički zadatak Ministarstva fina­
nsija, Centralne banke, Fonda za za­
28
štitu depozita, a, prije svega, svih kome­
rcijalnih banaka u Crnoj Gori…”
27.02.2009. godine - Potpreds­
jednik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, učestvovao na vanrednom
sastanku Foruma sindikata jugois­
točne Evrope
“Najbolji odgovor i recept za ubla­
žavanje posljedica krize je uspješan
socijalni dijalog koji smo u Crnoj Gori
uspjeli da izgradimo. Vlada razmatra
mogućnost dodatne podrške privredi
kroz povoljnosti za izvozna preduzeća.
Analiziramo mogućnost da relaksiramo
izvoznike. Ukoliko bude trebalo širiti
paket državne pomoći, to treba uraditi
kroz širenje državnih garancija. Ukoliko
i bude novih mjera, to će biti fino po­
dešavanje onog što smo već uradili.
Iscrpili smo prostor za kreiranje novih
mjera. U ovom momentu je mnogo
značajnije da se obezbijedi upliv novca
nego na drugi način da se pomaže. Kad
zemlje koje su van eurozone razmišljaju
da uvedu euro, poput Danske, čak
i Velike Britanije, priča o štampanju
so­pstvene valute u Crnoj Gori zvuči
pretenciozno. O tome dovoljno govori
i veliki pritisak koje imaju nacionalne
valute u regionu. Euro u Crnoj Gori, u
ovom trenutku, pruža značajnu sigu­
rnost...”.
16.03.2009. godine - Izjava po­
tpredsjednika Vlade Crne Gore i mi­
nistra finansija, dr Igora Lukšića,
na­kon potpisivanja Sporazuma o
za­­jedničkom sprovođenju projekta
„Jačanje kapaciteta Ministarstva fina­
nsija za efikasno planiranje, analizu i
upravljanje javnim finansijama, kao
podrška težnjama države ka ost­va­
rivanju ciljeva održivog razvoja i int­
egracija u EU“
“...Za Crnu Goru je ovaj projekat, čiji
cilj je ne samo jačanje kapaciteta, već i
efikasno planiranje analiza i upravljanje
javnim finansijama i podrška težnjama
održivom razvoju i integracijama u
EU - izuzetno važan. Projekat će bi­ti
usredsređen na ekonomski i fis­ka­­lni
program, budžet, porez i ca­rine, in­d­
ik­atore javnih finansija i os­ig­ uranje.
Očekuje se da će doprinijeti mo­de­rn­
izaciji finansijskog sistema i njego­vom
usklađivanju sa standardima EU - kako
bi se na bolji način odgovorilo razvojnim
ciljevima i smanjenju siro­maštva...”
18.03.2009. godine - Potpisan Ug­
ovor o zajmu za finansiranje Projekta
“Izgradnja regionalnog reciklažnog
ce­ntra u Livadama - Podgorica”
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, Igor Lukšić, potpisao je Ugo­
vor o zajmu za fin­a­­n­siranje projekta
“Izgradnja regio­na­lnog reciklažnog
centra u Livadama - Podgorica“, u
iznosu od 5 miliona eu­ra. Ugovor o izg­
radnji Regionalnog reciklažnog centra
u “Livadama” - Po­dgorica zaključen je
između “Depo­nija” d.o.o. Podgorica i
“UTE Planta Residuos Solidos Urbanos
Posgorica”, Madrid, a potpisivanje
ovog Ugovora između “Instituto de
Credito Oficial” Kraljevine Španije (ICO)
i Crne Gore (Ministarstva finansija)
predstavlja us­lov kako bi se pomenuti
projekat mogao realizovati. Nacrtom
ugovora o zajmu predviđeno je da
Vlada Španije odobri Crnoj Gori zajam
uz kamatnu stopu od 1% na godišnjem
nivou, grejs period od 5 godina i period
otplate 11 godina.
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
18.03.2009. godine - Potpreds­j­
ednik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, posjetio područnu jedinicu
Poreske uprave u Podgorici i predao
poresku prijavu
“Realizacijom projekta objedinjene
registracije i naplate Poreske uprave
eliminisaće se biznis barijere, a po­
četak primjene novog sistema je ve­
oma uspješan. Ovim programom
po­­­činjemo primjenu politike jednog
š­al­­­tera, čime eliminišemo značajne
biznis barijere koje su u prethodnom
periodu postojale, a ogledale su se
kroz obavezu poreskih obveznika da
obiđu nekoliko institucija da bi došli
do registracije. Poreski obveznici i os­
iguranici mogu dolaskom u Poresku
upravu i podnošenjem jedinstvene pri­
jave da obave sve što se tiče njihovih
obaveza. Očekujemo da će od 1. jula biti
moguća i objedinjena naplata poreza i
doprinosa, što znači da će na adresu
Poreske uprave dolaziti podaci u kojima
će biti iskazane sve poreske obaveze. To
će dodatno umanjiti biznis barijere, jer
su obveznici i osiguranici do sada morali
da kontaktiraju i fondove penzijskoinvalidskog osiguranja (PIO), zdravstva,
kao i Zavod za zapošljavanje…”
18.03.2009. godine - Potpr­eds­
jednik Vlade i ministar finansija,
dr Igor Lukšić, učestvovao na van­
rednoj sjednici Upravnog odbora Un­
ije poslodavaca, u okviru diskusije o
mjerama za ublažavanje efekata eko­
nomske krize
„Vlada će razmatrati mogućnost da
se cijene električne energije za privredu
dodatno subvencionišu za pet odsto.
Biće omogućeno uvoznicima da PDV
plaćaju na 30 umjesto dosadašnjih
osam dana. Dodatna subvencija za str­
uju Vladu će koštati četiri miliona eura.
Ukupna subvencija biće 12 miliona, jer je
Vlada već subvencionisala deset odsto
cijene. Za uvoz za odloženo plaćanje
PDV biće neophodne bankarske ga­
rancije. Pošto svi privredni subjekti
nijesu u mogućnosti da obezbijede ove
garancije spremni smo da prihvatimo i
korporativnu garanciju pod uslovom da
firma koja je daje za plaćanje carinskih
obaveza ima bankarsku garanciju.
Biće podržan i turizam i građevinarstvo
i kreditne linije biće usmjerene ka
njima. To, takođe, može biti način da
se u sistem vrate depoziti kroz drugu
vrstu kapitala. Cilj je da se poveća
konkurentnost privrede. One moraju
biti sa dugoročnim efektom i u osnovi sa
tržišnim ponašanjem. Ne smijemo sebi
dozvoliti da donosimo odluke koje će
biti grubo miješanje u poslovne odluke
banaka, privrede…“.
27.03.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, učestvovao na VIII cetinjskom
Parlamentarnom forumu
“…Posljednjih mjeseci svijet je bio
svjedok najturbulentnijih dešavanja
na svjetskim finansijskim tržištima od
vremena Velike depresije. Ekonomsko
finansijska kriza okupirala je cijeli
svijet i učinila ga, možda, po prvi put
u ekonomskoj istoriji jedinstvenim
mje­­stom. Gotovo da nema mjesta na
svijetu u koje se kriza nije uvukla u
sve pore društva i u kojem se građani
svakodnevno ne suočavaju sa istim
pitanjima: kako sačuvati radno mjesto,
gdje čuvati novac, koliko i do kada će
kriza trajati. Na žalost, ekonomska situ­
acija je takva da niko ne može da da
pravi odgovor na krizu, a odgovornost
prema građanima nameće potrebu
da i u ovoj vanrednoj situaciji, a kriza
jeste vanredna, sačuvamo prisebnost
i optimizam. Jer ni ova kriza neće be­
skrajno trajati i kad ona prođe svijet će
se vratiti u normalne ekonomske to­
kove…”
02.04.2009 godine - Učešće potp­
redsjednika Vlade i ministra fin­ansija,
dr Igora Lukšića, na okr­u­glom stolu
„Sa druge strane usp­ona: Fiskalne
politike efektivne u pr­ocikličnom ok­
ruženju”
“Crnogorska Vlada bi bila zado­vo­
ljna ukoliko bi ekonomski rast u ovoj
godini bio između nula i dva odsto. To
bi obezbijedilo stabilnost eko­nom­skih
prilika. Crna Gora je 90 odsto eko­
nomskih aktivnosti vezala za region i
EU. Ukoliko oni budu u recesiji, onda
se teško izboriti sa izazovima i u Crnoj
Gori. Vjerujemo da ćemo Vladinim
mje­rama i kreditnim linijama od me­
đu­narodnih finansijskih institucija u
narednim mjesecima imati efekata.
Naš zadatak je da sprovodimo mjere
koje neće kratkoročno ugasiti požar,
a praviti trošak za buduće generacije.
Smanjenje poreza dalo je i daje do­
bre efekte. Uticalo je na povećanje
likvidnosti, potrošnje, plata. To je način
da se ublaže posljedice krize. Istina je da
smanjenje poreskih stopa ima granicu
koja je definisana našim zakonima.
Najveći jaz je u PDV prihodima iz uvoza
i carina. To je razumljivo, jer je u prvom
29
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
kvartalu smanjen između 30 i 40 odsto.
To nije posljedica načina oporezivanja,
već direktno ekonomske krize. Vlada
Crne Gore ne razmatra mogućnost uv­
ođenja progresivnog oporezivanja koje
stvara naviku da se javna potrošnja
planira prema troškovima, a ne prema
pr­ihodima. Proporcionalno oporezivanje
zarada zaposlenih u prethodnom pe­
riodu dalo je pozitivne efekte. Nova
Vlada odlučivaće o rebalansu budžeta
i eventualnom aranžmanu sa MMF-om.
Za sada u izvršavanju budžeta nema
posebnih kašnjenja. Od saradnje sa
MMF-om Crna Gora ne bježi, ali će o
tome odlučivati, takođe, nova Vlada.
Naš posao je da definišemo mogući
model saradnje sa MMF-om koji bi bio
aktiviran ukoliko zatreba. U prethodnom
periodu vodili smo opreznu politiku koja
nam omogućava da Crna Gora ne dođe
u situaciju da mora da traži hitne pakete
podrške. Da nije bilo bankarske krize,
posljedice od globalne krize u ovom
momentu u Crnoj Gori bi bile minimalne.
Iz toga je sasvim jasno koliko je bitno
da svi zajedno obezbijedimo stabilnost
bankarskog sistema…”
06.04.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, potpisao Ugovor o garanciji
za treću tranšu kredita za Projekat
“Hitne rehabilitacije željezničke in­
frastrukture”
Potpredsjednik Vlade i ministar fin­
ansija, dr Igor Lukšić, i šef Kancelarije
Evropske banke za obnovu i razvoj,
Marek Lorinc, potpisali su Ugovor o
ga­ranciji za treću tranšu kredita za
Projekat “Hitne rehabilitacije željezničke
infrastrukture”. Potpisivanju ugovora
o garanciji prethodilo je potpisivanje
Ugovora o kreditu za Projekat “Hitne
rehabilitacije željezničke infrastrukture“
u iznosu od 4.000.000,00 eura, koji su
potpisali izvršni direktor JP Željeznička
30
infrastruktura Crne Gore A.D. Podgorica,
g-din Vladimir Šaulić, i predstavnik
EBRD-a. U prethodnom periodu pot­
pisani su ugovori za prve dvije tranše
projekta (2007. godina - 6.000.000
eura, 2008. godina - 5.000.000 eura),
dok je realizacija treće tranše u iznosu
od 4.000.000 eura predviđena za
2009. godinu. Varijabilna kamatna
stopa predviđena ugovorom iznosi še­­
s­tomjesčni EURIBOR plus 1%, a ug­
ovorom je predviđena i mogućnost
prelaska na fiksnu kamatu u zavisnosti
od kretanja na finansijskom tržištu. Ugo­
vorom je, takođe, predviđeno je da će
se sredstva treće tranše kredita koristiti
za finansiranje prioritetnih građevinskih
radova na rehabilitaciji željezničke
pruge.
13.04.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, sastao se sa Simeonom Dja­
nkovim, pokretačem i idejnim tvorcem
Doing Business izvještaja
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, sastao se sa
delegacijom Svjetske banke - IFC/FIAS,
koju predvodi g-din Simeonom Djankov,
glavni ekonomista za finansije i privatni
sektor u Svjetskoj ba­nci, pokretač i
idejni tvorac Doing Business izvještaja
(„Izvještaja o lakoći poslovanja“). Po­
tpredsjednik Lukšić prezentirao je
aktivnosti Vlade Crne Gore u pogledu
unapređenja institucionalnog okvira
za obavljanje biznisa u Crnoj Gori i
posljedično rangiranja u ovogodišnjem
Doing Bussines Izvještaju. Izvještaj se
bazira na utvrđenim indikatorima, na
osnovu kojih se pozicionira zemlja sa
aspekta uslova, odnosno lakoće za
obavljanje biznisa. Pomenuti indikatori,
na osnovu kojih se rangira zemlja se
odnose na pokretanje biznisa, izd­
avanje licenci, zapošljavanje radnika,
registraciju imovine, mogućnosti dob­
ijanja kredita, zaštitu investitora, pl­
aćanje poreza, prekograničnu trgovinu,
realizaciju ugovora i zatvaranje biznisa.
14.04.2009. godine - Potpisan
Memorandum o izradi dokumenta
„Crna Gora u XXI stoljeću - u eri ko­
mpetitivnosti“ – Izjava potpre­dsjed­
nika Vlade i ministra finansija, dr
Igora Lukšića:
“Narednih 15 mjeseci, za koliko
dokument bude gotov biće angažovan
kompetentan tim koji će izraditi pro­
jekat, a troškovi rada iznosiće oko
920 hiljada eura, kroz tri tranše. Ovaj
poduhvat u ekonomskoj krizi dodatno
dobija na značaju. Stekli su se uslovi
da domaće znanje bude iskorišćeno
i ne robujemo više potrebi da nešto
kvalitetnije i pametnije tražimo van Crne
Gore. Vlada će sve svoje kapacitete
staviti na raspolaganje projektnom
timu, a za koordinaciju će biti zaduženo
Ministarstvo finansija...“.
29.04.2009. godine - Potpred­
sjednik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, održao predavanje na
Džons Hopkins univerzitetu
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, održao je
sinoć na prestižnom Džons Hopkins
univerzitetu u Vašingtonu predavanje
na temu „Uticaj globalne ekonomske
krize na region jugoistočne Evrope“.
Potpredsjednik Vlade upoznao je stu­
dente, takođe, i sa procesom evroat­
lanskih integracija, pristupanjem STO i
drugim važnim političkim i ekonomskim
temama u Crnoj Gori. Govoreći o ut­
icaju ekonomsko - finansijske krize na
Crnu Goru, potpredsjednik Lukšić je
predstavio paket socijalno-ekonomskih
mjera za prevazilaženje posljedica
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
te krize, koje se odnose na podršku
privredi, malim i srednjim preduzećima,
bankarskom sektoru, građanima i dr.
Kao potencijalne amortizere krize,
istakao je kreditnu podršku od stane
EU i Svjetske banke, a na pitanje zašto
se Crna Gora do sada nije zadužila kod
MMF-a, potpredsjednik je pojasnio da
Crna Gora do sada nije imala potrebu za
aranžmanom sa MMF-om, te da će se o
eventualnom aranžmanu odrediti nova
crnogorska Vlada. U dijelu izlaganja
koji se odnosio na ekonomske reforme,
potpredsjednik Vlade govorio je o
značaju uvođenja eura za stabilizaciju
monetarnog sistema i crnogorske
ekonomije, slobodnom protoku kapit­
ala i politici jednocifrenih poreza, kao
konceptu za kreiranje otvorenog eko­
nomskog sistema za nova ulaganja i
investicije.
12.05.2009. godine - Potpred­
sjednik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, učestvovao na okruglom
stolu „Uticaj ekonomske krize na
evropske integracije“ u organizaciji
nedeljnika „Monitor“ i Ambasade
Nje­mačke u Crnoj Gori u okviru
projekta „Crna Gora i evropske in­
tegracije“
“Vanredne ekonomske okolnosti
nijesu mogle poremetiti implementaciju
aktivnosti i prioriteta definisanih Nac­
ionalnim planom evropskih integracija.
To su, možda, najbolji pokazatelj našeg
predanog rada i posvećenosti procesu
pridruživanja, kao i svijesti Evrope o
velikom poslu koji je Crna Gora uradila
do sada. Globalna finasijska kriza neće
suštinski uticati na krupne korake
i napore koje Crna Gora preduzima
na njenom putu ka evropskoj por­
odici. Kriza će uticati na vođenje flek­
sibilnije ekonomske i monetarne po­
litike, određene izmjene u fiskalnim
politikama zemalja EU i stagnaciju ek­
onomskog razvoja na evropskom nivou.
Međutim, ništa od navedenog neće
uticati na evropske integracije Crne
Gore. Crna Gora samostalno odolijeva
izazovima krize i redovno se servisiraju
sve mandatorne državne obaveze,
up­rkos 18 odsto manjim prihodima
od planiranih. Vlada je bez obzira na
aktuelni ekonomski momenat, koj­i
zahtijeva dodatno angažovanje u
prevazilaženju posljedica krize, u pot­
punosti posvećena ispunjavanju ciljeva
i obaveza iz Sporazuma o stabilizaciji
i pridruživanju. Proces pridruživanja
Cr­ne Gore nikako ne smije biti danak
koji bi ekonomska kriza mogla uze­
ti, dosljedna primjena evropskog
zakonodavstva pozitivno uticati na dalje
jačanje institucija i vladavinu prava što
je, uz ekonomske slobode, najbolja
kombinacija brzog ekonomskog raz­
voja...”
13.05.2009. godine - Potpredsj­
ednik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, učestvovao na konferenciji
“Finansijska kriza: greška države ili
greška tržišta” koju je organizovao
UDG u saradnji sa Hayek Institutom iz
Beča u okviru programu manifestacije
„Free Market Road Show“
“Ako Crna Gora hoće da ostvari
konzistentan ekonomski rast i produkt­
ivnost neophodno je da se fokusiramo
na infrastrukturne projekte. Preduzete
mjere i planovi Vlade ne znače da mo­
žemo izbjeći negativne uticaje krize.
Mi nijesmo imuni ni izolovani. Do odr­
eđenog stepena neminovno je da će
potrošači prilagoditi svoje potrebe no­
vim uslovima. Nijedna Vladina mje­ra
ne može uticati preventivno na to. Ali
nema grešaka tržišta, tržište je odraz
u ogledalu, onoga što mi radimo kao
učesnici u tržišnoj interakciji. Mno­
go je primjera, kako su politike drugih
zemalja oživjele krah. Što je veća in­
terakcija države, to je veća ner­avn­ot­eža
tržišta, a implikacije utiču na cje­novnu
strukturu što ne odražava pra­vu sliku.
Pravo je pitanje je da li su ekonomije
spremne da snesu socijalni trošak ovih
dešavanja...”
18.05.2009. godine - Potpred­
sjednik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, učestvovao na sastanku
borda guvernera EBRD-a u Londonu
„...U ispunjavanju postavljenih
ci­ljeva, od ogromonog značaja za
Cr­­nu Goru je finansijska podrška
i pomoć koju nam je prethodnih go­
dina Evropska banka za obnovu i
razvoj pružila u oblastima regulisanja
tretmana otpadnih voda, komunalne
infrastrukture, rehabilitacije pute­va i
željeznice i drugih važnih infrastrukt­
urnih projekata, vrijednosti od oko 80
miliona eura, koji su osnovi preduslov
za razvoj jedne zemlje. Vrlo je važno
pomenuti i ulogu Evropske banke za
obnovu i razvoj u prethodnom periodu,
ne samo kada su u pitanju ekonomski
i razvojni prioriteti Crne Gore, već go­
tovo cjelokupnog regiona jugoistočne
31
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Evrope. Realizujući svoje ciljeve, banka
je, zaslužna za ostvareni napredak i
reforme u svim zemljama, što je, sva­
kako, imalo pozitivne političke i eko­
no­mske implikacije i na razvoj Crne
Gore.
Ipak, posljednjih mjeseci okončanje
tranzicionog procesa je, moglo bi se
reći, u većini zemalja prolongirano za
postkrizni period. Potreba da se sačuva
socijalni i ekonomski balans u cijelom
svijetu je danas prećutno izglasani
gotovo ekumenski prioritet. Sve svjetske
ekonomije, pa i crnogorska, smišljaju
nove načine i modele za prevazilaženje
krize. Čini se, ipak, da su manje zemlje,
kakva je Crna Gora, osjetile prednosti
male i otvorene ekonomije, kao i dobrih
ekonomskih politika iz pretkriznog
perioda. Crna Gora, je zbog pozitivnih
performansi javnih finansija – suficit u
posljednje tri godine, smanjenje drža­
vnog duga, bila u maloj prednosti u
odnosu na druge zemlje, pa je prvi udar
krize lakše amortizovala...”
27.05.2009. godine - Potpisan
Ugovor o kreditu između Crne Gore i
IBRD-a za Projekat institucionalnog
razvoja i jačanja poljoprivrede i Ugovor
o grantu Globalnog fonda za životnu
sredinu
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, i šef kance­
larije Svjetske banke u Crnoj Gori,
Jan-Peter Olters, potpisali su Ugovor
o kreditu između Crne Gore i IBRD-a
za Projekat institucionalnog razvoja i
jačanja poljoprivrede i Ugovor o gra­
ntu Globalnog fonda za životnu sre­
dinu (GEF Grant), koje će realizovati
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva
i vodoprivrede kao nosilac projekta.
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva
i vodoprivrede, Zavod za statistiku Cr­
ne Gore i Veterinarska Uprava, kao
institucije nadležne za implemetaciju
32
projekta, učestvovaće u kofinansiranju
projekta u iznosu od 2.955.000 €.
Ugovor o kreditu između Crne Gore i
IBRD-a za Projekat institucionalnog
razvoja i jačanja poljoprivrede, odobren
je na period od 11,5 godina, sa grejs
periodom od 5,5 godina i otplaćivaće
se polugodišnje uz povoljne kamatne
stope.
16.06.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, bio je domaćin sastanka
Holandske Konstituence MMF-a i
Svje­tske banke, koji se od 14-16. juna
održao u Budvi - Pozdravni govor
“...Neću kriti lično zadovoljstvo što je
Crna Gora upravo u godini ekonomske
krize domaćin Holandske Konstituence,
kao i ovolikom broju država. Želim da
ovaj sastanak bude mjesto za jednu
kvalitetnu, konstruktivnu i bogatu ra­z­
mjenu mišljenja i iskustava. Prije svega,
prilika da male zemlje, kakva je Crna
Gora, predstavljajući svoja iskustva,
doprinesu da se svi zajedno u narednom
periodu borimo za bolja, fleksibilnija
i inovativnija rješenja, koja će nam
pomoći da globalni ekonomski haos
premostimo sa što manje posljedica.
Ali, neka i ovo bude dobra prilika da,
u godini kada se sve destinacije bo­
re za svoje mjesto u turističkom
kalendaru, date Vaš doprinos našem
paketu antikriznih mjera i dobar glas
prenesete o Crnoj Gori. Drago mi je
što ćete, prije svega, otkriti, doživjeti i
uživati u ljepotama Crne Gore, na koje
smo mi u Crnoj Gori ponosni. I nadam
se da ćemo uspjeti da, kroz programe
koje smo pripremili, predstavimo dio
naše mladosti, kreativnosti, umjetnosti
i kulturne raznolikosti...”
18.06.2009. godine - Izjava potpre­
dsjednika Vlade i ministra finansija,
Igora Lukšića, povodom utvrđivanja
Predloga zakona o završnom računu
Budžeta Crne Gore za 2008. godine
“Ukupni primici budžeta bili su
0,74 odsto veći od plana, zbog čega
je ostvaren suficit oko 0,4 odsto bruto
nacionalnog proizvoda. Realan rast
bruto proizvoda je 8,1 odsto, a nominalni
18,8 odsto. To su pokazatelji da je
crnogorska ekonomija u prošloj godini
bilježila dinamičan rast. Djelovanje krize
bilo u određenom smislu odloženo.
Crna Gora ima nizak javni dug. On je
prošle godine iznosio 26,8 odsto bruto
nacionalnog proizvoda, nezaposlenost
je pala na 10,8 odsto. Konsolidovana
javna potrošnja iznosi 46,6 odsto
bruto proizvoda ili 1,55 milijardi eura.
Tekuća javna potrošnja umanjena je za
ukupne kapitalne izdatke i bila je 37,32
odsto bruto proizvoda. Ovo je potvrda
da se struktura popravlja u korist
infrastrukturnih investicija. U prošloj
godini konsolidovani izdaci budžeta
iznosili su 38,1 odsto bruto proizvoda, a
tekući 33,6 odsto. Nema sumnje da je
ovo povoljna struktura javne potrošnje.
Na kraju prošle godine depoziti su
iznosili 96,58 miliona eura. Država
je raspolagala sa oko 23,6 miliona
eura u zlatu. Parlament bi o rebalansu
budžeta trebalo da se izjasni do kraja
jula ove godine. Sve to što Vlada kao
pomoć treba da se uradi treba da se
nađe veoma transparentno u državnom
budžetu..”
02.07.2009. godine - Potpisan
Ugovor o garanciji za finansiranje
pro­jekata malih i srednjih preduzeća
posredstvom crnogorskih poslovnih
banaka
Ministarstvo finansija Crne Gore, u
ime Vlade Crne Gore, izdalo je državnu
garanciju za kreditni aranžman sa Ev­
ropskom investicionom bankom (EIB),
vrijednom 91 milion eura. Navedeni
iznos će biti pozajmljen crnogorskim
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
po­slovnim bankama u cilju kreditiranja
projekata malih i srednjih preduzeća. U
skladu sa procjenama EIB-a, Vlada Crne
Gore odobrila je izdavanje garancije za
kredite sljedećim bankama: Crnogorska
komercijalna banka: 33.000.000 eura,
Hipo Alpe Adria Banka: 5.000.000 eura,
NLB Montenegro banka: 20.000.000
eura, Podgorička banka: 7.000.000
eu­ra, Opportunity banka: 6.000.000
eu­ra, Atlasmont banka: 9.000.000
eura, Hipotekarna banka: 4.000.000
eura, Komercijalna banka Budva:
3.000.000 eura, First Financial bank:
2.000.000 eura. Rokovi otplate, grejs
period i kamatna stopa su međusobno
povezani, a od uticaja je i vrsta projekta
koji će biti finansiran. Grejs period za
odobrena sredstva iznosi 4 godine,
a ukoliko se radi o infrastrukturnom
projektu - 5 godina, dok je period otp­
late kredita 12 godina, odnosno 15
godina za infrastrukturne projekte. U
pogledu kamatne stope banke se mogu,
prilikom povlačenja prve tranše kredita,
opredjeljivati za fiksnu ili varijabilnu
kamatnu stopu. Fiksna kamatna stopa
nije vezana za “čisti” EURIBOR, već se
kamatna stopa vezuje za swap stopu,
koja zavisi od broja godina otplate
kredita, i na koju se dodaje fiksni spred
od 60 baznih poena (0.60%).
02.07.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, Ig­
or Lukšić, sastao se sa Majklom
Ha­ltzelom, višim članom Centra za
transatlanske odnose u školi za me­
đu­narodne napredne studije pri Uni­
verzitetu Johns Hopkins
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, Igor Lukšić, sastao se sa
Ma­jklom Haltzelom, višim članom Ce­
ntra za transatlanske odnose u školi
za međunarodne napredne studije pri
Univerzitetu Johns Hopkins. Tokom
sa­stanka su razmijenjena mišljenja o
ekonomskoj situaciju u Crnoj Gori, glo­
balnim ekonomskim trendovima, kao i
opštoj ekonomskoj i političkoj situaciji
u regionu. G-din Haltzel se zanimao
za najaktuelnija ekonomska pitanja –
kao što je restrukturiranje kompanije
KAP, dokapitalizacija Elektroprivrede,
stanje u bankarskom sistemu u Crnoj
Gori. Potpredsjednik Lukšić se osvrnuo
na makroekonomski ambijent u Crnoj
Gori, ističući da Crna Gora, za razliku
od većine zemalja nije pala u recesiju,
i da će crnogorska ekonomija do kraja
2009. godine ostati na nultom rastu.
09.07.2009. godine - Izjava pot­
predsjednika Vlade i ministra finansija,
Igora Lukšića, povodom Predloga
zakona o izmjenama i dopunama Za­
kona o budžetu Crne Gore za 2009.
godinu, s rezimeom
„...Zbog posljedica ekonomske krize
smanjili smo budžetsku potrošnju - pri­
hode i rashode. Očekujemo da će do
kraja godine izvorni prihodi biti 1,250
milijardi eura ili 216 miliona manje
od plana. Nadamo se da ćemo do
kraja godine uspjeti da zadržimo nultu
stopu ekonomije i da ćemo sa ovim
promjenama budžeta uspjeti da održimo
stabilnost javnih finansija. U ovoj godini
predviđamo budžetski deficit od oko 2,6
odsto bruto nacionalnog proizvoda ili 90
miliona eura. Zaduživanje i dalje treba
da bude isključivo u funkciji razvoja,
odnosno realizaciju niza projekata iz
kapitalnog budžeta. Kapitalni budžet
projektujemo na 130 miliona eura umj­
esto planiranih 215 miliona. Po svim
stavkama, osim u subvencijama koje
služe za amortizovanje krize za mala i
srednja preduzeća, ali i građane, imamo
korekcije. Podrška preduzećima među
kojima je i KAP je, takođe, planirana
što realno neće povećati troškove.
Rashodi za materijal i usluge smanjeni
su za oko 15 odsto, 8,5 odsto tekuće
održavanje, troškove rente za 18,3,
kapitalni izdaci za oko 34 odsto. Osim
subvencija, povećana su samo sredstva
za tehnološke viškove, jer je predviđena
participacija Vlade u rješavanju jednog
broja socijalnog problema u privredi.
Bez obzira na rebalans, mjere štednje
se nastavljaju. Jednostavno rečeno,
izračunali smo da ima prostora da se
dodatno uštedi. Današnjim rebalansom
projektovali smo ekonomiju na nultoj
stopi, a inflaciju na oko tri odsto. Prihodi
od privatizacije su ostali na 35 miliona
eura. Dio tih prihoda koje očekujemo u
ovoj godini planiramo da angažujemo
- u četvrtom kvartalu. Očekujemo da
do kraja godine realizujemo neke
značajnije privatizacije…”.
10.07.2009. godine - Izlaganje
potpredsjednika Vlade Crne Gore i
mi­nistra finansija, Igora Lukšića, na
sastanku Hrvatskog poslovnog kluba
Crna Gora
„...Vlada ima pravo da vrši pritisak
na banke da povlače novac koji je
uz državnu garanciju obezbijeđen iz
inostranstva. Ne želimo da sugerišemo
bankama u šta će ulagati novac - od­
nosno u koje preduzeće. To je nji­
ho­va stvar i zavisi od analize biznis
plana. Ukoliko se ekonomska kriza
produbljava, onda više ne možete
govoriti o solventnim klijentima. Onda
su svi u lancu u problemima. Zato je
neophodno da shvatimo da banke
moraju da preuzmu ulogu, uslovno
rečeno restrukturiranja preduzeća. Bez
te vrste pomoći kompletan proces neće
dovesti do rezultata. Obezbjeđenje sv­
ježeg novca crnogorskom bankar­skom
sistemu biće ovih dana zaokruženo,
a dati efekte u narednom periodu
kroz podršku ekonomiji - malim i sre­
dnjim preduzećima. To je samo pola
posla završeno, ukoliko taj novac ne
bude povlačen, odnosno plasiran. U
tom slučaju to ne bi bilo rješenje za
sprečavanje posljedica krize. Novac koji
smo obezbijedili izuzetno je povoljan.
To je najbolji mogući izvor finansiranja,
poslije trajnog kapitala - bolji od de­
pozita u prethodnom periodu. Taj novac
se servisira u roku od sedam 12 i 15
godina u poređenju sa depozitima koji
su oročeni na godinu - dvije. Crna Go­
ra mora obzebijediti stabilnost javnih
33
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
finansija. Mi smo rebalansom budžeta
koji je usvojen na Vladi smanjili linearno
fond zarada za sve one koji su na
budžetu, što ne znači smanjivanje
zarada. Onemogućilli smo dodatno
širenje administaracije, jer zato nema
prostora. Produžili smo mjere štednje.
I ponudili alternativni scenario. Re­
ba­lansom smo uvećali stavku za su­
bvencije za električnu energiju za
građane i privredu. KAP i Željezara
bez obzira što su privatizovani nijesu
do kraja restrukturirani. Ekonomska
kriza je šansa da sprovedete reforme.
Ekonomski sistem treba dodatno libe­
ralizovati, osnažiti poziciju regulatora u
ekonomiji...“
16.07.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr
Igor Lukšić, sastao se sa direktorom
i regionalnim koordinatorom Svjetske
banke za zemlje jugoistočne Evrope,
Džejn Armitaž
Potpredsjednik Vlade i ministar fin­
ansija, dr Igor Lukšić, sastao se sa di­
rektorom i regionalnim koordinatorom
Svjetske banke za zemlje jugoistočne
Evrope Džejn Armitaž. Potpredsjednik
Lukšić je informisao g-đu Armitaž o
najnovijim makroekonomskim poka­
zateljima i ekonomskim kretanjima
u Crnoj Gori, kao i pripremljenim iz­
m­­­je­nama i dopunama Zakona o bu­
džetu i nastavku mjera štednje u ci­
lju stabilizacije javnih finansija. Na
sa­­stanku je razgovarano o aktuelnim
pitanjima restrukturiranja KAP-a, do­
kapitalizaciji Elektroprivrede, kao i dr­
ugim strateškim aktivnostima usmje­re­
nim na stimulisanje ekonomije i bržem
ekonomskom oporavku. G-đa Armitaž je
istakla da je globalna situacija veoma
teška i da Crna Gora nije mogla biti
izolovana, ističući značaj likvidnosti
i stabilnosti finansijskog sistema za
na­stavak ekonomskih aktivnosti. Ta­
34
kođe, na sastanku je razgovarano o
ev­entualnom sklapanju aranžmana
sa MMF-om, kao i mogućnosti za ko­
rišćenja kreditnih sredstava Svjetske
banke kao podrška Vladi Crne Gore u
sprovođenju strukturnih reformi.
17.07.2009. godine - Izjava potp­
redsjednika Vlade i ministra finansija,
Igora Lukšića, nakon sastanka sa
predstavnicima Unije poslodavaca, na
temu unapređenja socijalnog dijaloga
u Crnoj Gori, u uslovima uticaja glo­
balne ekonomske krize
„...Vlada će stalno insistirati da ba­
nke koriste sredstva za koje je država
obezbijedila garanciju. Relativno visoke
kamate na koje utiče više faktora nije
moguće preko noći smanjivati. Zajmovi
obezbijeđeni uz držanu garanciju od
KFV, Evropske investicione banke...
objektivno mogu uticati na smanjenje
kamata. Veoma smo zainteresovani da
taj novac uđe u sistem. Zbog toga smo ih
pritiskali tako što smo konstantno slali
poruke da smo zainteresovani da banke
što je moguće brže potpišu ugovore
sa međunarodnim institucijama i da
novac usmjere u turizam, poljoprivredu,
drvopreradu, trgovinu, zanatstvo. Banke
treba da realizuju kreditne šeme koje su
odobrene, jer je to i u njihovom interesu.
Kad nemate dobre klijente, onda imate
probleme i u bankama. Ako banke
ne vide interes za plasiranje kredita
neće to uraditi samo zato što je novac
pokriven garancijom. Moramo shvatiti
da je prošlo vrijeme komunizma u kome
države govore segmentima u društvu
šta treba da se radi. Država samo
treba da unaprijedi poslovni ambijent.
Nije u svijetu dominantna praksa da
država odustaje od tržišne ekonomije
u korist socijalizma. Odgovornost je na
poslodavcima da plasiraju dobre biznis
planove. Vlada, sindikat i poslodavci
uskoro treba da definišu novi kolektivni
ugovor što će biti veoma složen posao,
jer mora sadržati i odgovor na posljedice
krize. Vlada se sprema za pregovore oko
novog kolektivnog ugovora. Tim koji je
formiran napraviće nacrt. Budući ugovor
treba da uvaži elemente krize, ali i da
predvidi ponovni rast ekonomije. U tom
rasponu treba tražiti rješenje i odgovor
sa visokim stepenom odgovornosti.
U novom kolektivnom ugovoru treba
da predvidimo najnižu zaradu, koja
treba da bude socijalni minimum.
Kolika će ona biti - stvar je pregovora,
odnosno inputa koje budemo koristili za
izračunavanje...“
27.07.2009. godine - Potpredsje­­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, sastao se sa ministrom fi­n­
ansija Republike Slovenije, Francem
Križaničem
Potpredsjednik Lukšić i ministar
Križanič razgovarali su o otvorenim pi­
tanjima finansijske saradnje između
država na finansijskom i poreskom trž­
ištu, saradnji na razvojnim programima
i projektima između Slovenije i Crne
Gore, kao i pitanjima podrške i pomoći
Slovenije na putu Crne Gore u Evropsku
uniju. Razgovarano je i o pitanjima
dvostrukog oporezivanja i poreza na
dodatu vrijednost (PDV), imajući u
vidu da dvije zemlje nijesu uspostavile
sistem reciprociteta povraćaja PDV-a
poreskim subjektima sa sjedištem u
Sloveniji, odnosno u Crnoj Gori. Pr­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
edsjednik Savjeta Agencije za nadzor
osiguranja, Vladimir Kavarić, potpisao je
Memorandum o saradnji sa Agencijom
za nadzor osiguranja Slovenije (Agencija
za trg vrednostnih papirjev), koji će,
kako je naglasio potpredsjednik Lukšić,
pomoći jačanju saradnje na području
osiguranja.
11.09.2009. godine - Potpisan Ug­
o­vor o dugoročnom zakupu zem­ljišta
na poluostrvu Luštica
“..Zakup je na 90 godina, a kon­
zorcijum preuzima obavezu da narednih
20 godina upravlja ovim područjem
i investira minimum 210 miliona eu­
ra. Naknada za zakup je 88 centi po
kvadratu, s tim što je predviđeno da
se za prvih deset godina novac plati
unaprijed. Nakon potpisivanja ugo­
vora zakupnina za 18 mjeseci biti
uplaćena, a ostatak nakon što ugovor
postane pravosnažan. Danas potpisani
dokument treba da ratifikuje Skupština.
Nakon toga, on postaje u potpunosti
pravno valjan. Sada se stvaraju uslovi
da se krene u integralni koncept ra­
zvoja poluostrva Luštica. Ovo je prvi
aranžman zakupa koji je u skladu sa
nedavno usvojenom Zakonom o drž­a­
vnoj imovini…”
15.09.2009. godine - Potpisan
Pro­tokol o razvojnoj saradnji između
Vlade SR Njemačke i Crne Gore
„...Njime se obezbjeđuje i deset
miliona eura za projekte i programe
bilateralne i tehničke saradnje. Protokol
predviđa korišćenje novih kreditnih
linija KfW i nekoliko donatorskih pro­
jekata. Razvojni zajam je namijenjen za
energetiku kroz ulaganja u obnovljive
izvore energije. Od 80 miliona eura pet miliona je iz njemačkog budžeta,
a 75 miliona zajam KfW -a. U oblasti
vodosnabdijevanja je predviđeno ang­
ažovanje dodatnih milion eura koji će
biti korišćeni za različite studije - osnov
za buduće aranžmane za rješavanje
otpadnih voda - ne samo na primorju.
U oblasti tehničke saradnje preko
GTZ-a biće angažovano četiri miliona
eura. Predviđeno je da se ovaj novac
koristi u narednih osam godina. Ovo je
podrška Crnoj Gori da što prije ispuni
standarde na putu ka integracijama
i potvrda dobrih odnosa Crne Gore i
Njemačke...”.
30.09.2009. godine - Izlaganje
potpredsjednika Vlade i ministra fi­
n­ansija, dr Igora Lukšića, na Milo­če­
rskom razvojnom forumu
„...Bez obzira što do kraja godine
očekujemo da ekonomija bude na ni­vou
rasta od minus tri do minus četri posto,
možemo se nadati uz određene ak­
tivnosti blagom rastu naredne godine.
Rast crnogorske ekonomije nakon kri­
ze biće mukotrpan, dug i postepen,
jer su prognoze i procjene rasta u više
navrata korigovane prema dolje. Sada
više razmišljamo o onome šta su šanse,
a ne opasnosti krize. U međuvremenu
smo realizovali rebalans budžeta kojim
je izbalansirana potrošnja, bilježimo
rast stranih direktnih investicija, a na
stabilizaciju ukupnih prilika uticala
je i transakcija sa EPCG. Zbog svega
toga ne treba očekivati dalje poniranje
ekonomije. Pred Crnom Gorom sada
stoji nekoliko izazova, prije svega, do­
datno smanjenje budžetske potrošnje
koju će Vlada naredne godine smanjiti
dodatnih tri odsto na 35 odsto BDP-a.
Potrebno je dalje redefinisanje tržišta
rada kroz primjenu novog zakona o
radu i izmjene postojećeg ili usvajanjem
novog kolektivnog ugovora. To je ozbiljan
zadatak, ako želimo da naš sistem bude
do kraja održiv. Dugoročni izazov je dalje
unapređenje poslovnog ambijenta koji
treba osloboditi barijera i stega. Država
treba da se bavi socijalnom politikom,
a ekonomija da zadovoljava interese
potrošača. Jedino aktivna, dodatno li­
beralizovana i otvorena ekonomija
može generisati jak privredni rast. Kra­
jem prošle i početkom ove godine bilo
je puno zagovornika teorije da Crna
Gora treba da napravi aranžman sa
MMF-om. Ja, kao i neki drugi odupirao
sam se toj tezi i mislim da je vrijeme
pokazalo da smo u pravu. O tom pe­
riodu kriza je vladala i MMF-om i mislim
da bi aranžman, odnosno mjere i
preporuke MMF-a, u tom periodu samo
produbile krizu. U međuvremenu se i
na unutrašnjem i na spoljašnjem planu
situacija promjenila i sada ne vidim neki
veći problem ili negativni uticaj ako bi
Crna Gora odlučila da sklopi aranžman
sa MMF-om...“.
06.10.2009. godine - Održani
godišnji sastanci MMF-a i Svjetske
banke u Istanbulu
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, i predsjednik
Savjeta Centralne banke, Ljubiša Krg­
ović, učestvovali su od 3 - 6. oktobra na
g­odišnjim sastancima MMF-a i Svj­­etske
banke, koji se ove godine održ­avaju u
Istanbulu. Tokom godišnjih sastanaka,
potpredsjednik Lukšić i go­spodin
Kr­gović učestvovali su u radu ho­la­
ndske Konstituence i imali veliki broj
bilateralnih susreta sa predstavnicima
MMF-a, Svjetske banke, IFC-a, Dojče
banke, Credit Svisa, te ministrima fi­
n­ansija Holandije i Kosova i dr. Na sa­
35
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
stancima je razgovarano o trenutnoj ek­
onomskoj i finansijskoj situaciji u Crnoj
Gori i aktivnostima na prevazilaženju
posljedica krize, kao i o aktuelnim
mjerama na smanjivanju javne pot­
rošnje i kreiranju održivog fiskalnog
i monetarnog okvira. Potpredsjednik
Lu­kšić i gospodin Krgović su upoznali
predstavnike MMF-a i Svjetske banke
sa trenutnim aktivnostima na pripremi
izmjena zakona iz oblasti bankarskog
sektora, koji bi trebalo da ojača i do­
datno stabilizuje finansijski sistem
Crne Gore. Posebno su pozitivno oci­
jenjene aktivnosti Vlade na poboljšanju
poslovnog ambijenta, koje su vodile
napredovanju Crne Gore za 6 pozicija
u Doing Business izvještaju. Ocijenjeno
je da su fiskalni paket mjera, prila­
gođavanje velikih industrijskih predu­
zeća i strukturne reforme dobra platf­
orma za nastavak razgovora u vezi
po­­tencijalnog aranžmana, ukoliko se
Cr­­na Gora odluči i za taj oblik saradnje.
16.10.2009. godine - Potpredsj­
ednik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, sastao se sa predsjednikom
Svjetskog savjeta za turizam i puto­
vanja, Žan Klod Baumgartenom
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, sastao se sa
predsjednikom Svjetskog savjeta za
turizam i putovanja (WTTC), Žan Kl­
od Baumgartenom. Razgovarano o
globalnim ekonomskim trendovima, ek­
onomskoj situaciji u Crnoj Gori, kao i tre­
ndovima u sektoru turizma u godinama
nakon krize. Imajući u vidu globalnu
ekonomsku situaciju, potpredsjednik
Lukšić je izrazio zadovoljstvo povodom
rezultata ovogodišnje turističke sezone,
ističući da će 2010. godina biti izazov
za sve ekonomije Evrope. On je istakao
da je turizam na vrhu crnogorske eko­
nomske agende i da, u godinama
36
nakon krize, Crnu Goru očekuje dobro
osmišljen postkrizni menadžment u
svim sektorima, unapređenje postojeće
ponude, nova ulaganja u putnu i
komunalnu infrastrukturu i, takođe, je
istakao da je očuvanje životne sredine
i ekološka orjentisanost, rješavanje
eko­loških crnih tačaka, korišćenje
alternativnih izvora energije prioritet u
daljem razvoju crnogorskog turizma.
Kao ključni preduslov za razvoj turizma
u jednoj zemlji, gospodin Baumgarten
je naveo dijalog između javnih inst­
itucija, donosilaca odluka, privatnog
sektora, u čemu je Crna Gora dobar
primjer drugim zemljama članicama
WTTC-a. Takođe, istakao je važnost
razumijevanja turističkih vrijednosti od
svih relevantnih subjekata, prije svega,
Vladinih institucija.
09.11.2009. godine - Potpredsj­
ednik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, sastao se sa predstavnicima
Generalnog direktorata za ekonomska i
finansijska pitanja Evropske komi­sije
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
na­nsija, dr Igor Lukšić, sastao se sa An­
toniom Sančezom Parejom i Mihajijem
Makovejim, ekonomskim analitičarima
za Crnu Goru u Generalnom direktoratu
za ekonomska i finansijska pitanja Evr­
opske komisije. Potpredsjednik Vla­de
ih je upoznao sa aktivnostima Vlade na
planu smanjenja javne potrošnje i stva­
ranja održivog fiskalnog okvira u godi­
nama nakon krize. Takođe, je ra­zgova­
rano i o finansijskoj situaciji u lokalnim
samoupravama. Lukšić je is­takao da će
finansiranje projekata in­frastrukture u
lokalnim samouprava biti prioritet Vlade
u narednom periodu, imajući u vidu
potrebu za njenim daljim unapređenjem.
Istovremeno, istakao je važnost donošenja
seta zakona kojim će se unaprijediti
regulacija finansijskog sektora.
13.11.2009. godine - Potpred­sje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, primio je predstavnike mladih
SDP-a
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
nansija, dr Igor Lukšić primio je pre­
dstavnike mladih SDP-a, koji su mu
uručili peticiju povodom odluke Vla­de
o zapošljavanju pripravnika u drža­v­
nim organima bez nadoknade, uz ob­
o­stranu saglasnost. Potpredsjednik
Lu­kšić je pozdravio inicijativu mladih
SDP-a i okupljanje mladih ljudi oko
jedne ideje, naglašavajući da je ova,
u potpunosti pozitivna i stimulativna
odluka Vlade, u kontekstu finansijske
krize, u javnosti dobila drugačiju kon­
otaciju. Ponovio je da je odluka koju
je usvojila Vlada Crne Gore imala za
cilj da omogući mladim ljudima da, uz
njihovu saglasnost, ukoliko institucija u
kojoj žele da odrade pripravnički staž,
nema finansijskih sredstva, to mogu
uraditi bez nadoknade. „Mislim da je to
u potpunosti pozitivna odluka, imajući
u vidu da veliki broj institucija, zbog li­
mitiranosti finansijskih sredstava nema
mogućnost da upošljava pripravnike.
Na taj način stvorili smo ambijent da
odrade pripravnički staž i dodatno
se edukuju u našim institucijama. Mi
ćemo, prilikom kreiranja budžeta za
2010. godinu, nastojati da sredstva koja
se opredjeljuju Zavodu za zapošljavanje
za te namjene, budu na nivou ovogodi­
šnjeg budžeta, ali sa ciljem da u na­
jvećem dijelu budu upućena privredi
u cilju racionalizacije državne uprave
i dugoročnog ulaganja u crnogorsku
privredu. Stekao se utisak da Vlada
na taj način zatvara vrata mladim lju­­­
dima, što nam nije bila namjera. Ako
pogledate strukturu zaposlenih u
Ministarstvu finansija, uočićete da na­
jvažnije funkcije pokrivaju upravo mladi
ljudi. I vrlo sam raspoložen i u narednom
periodu upošljavati mlade ljude, vidjeti
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
stažiste u našoj instituciji, naravno, u
okviru naših finansijskih mogućnosti...
18.11.2009. godine - Govor potpr­
edsjednika Vlade i ministra fina­nsija,
dr Igora Lukšića, na regi­onalnoj ko­
nferenciji o reformi poslovnog amb­
ijenta u jugoistočnoj Evropi
„Poboljšanje uslova poslovanja
nije i ne treba da bude izolovani cilj
kreatora ekonomske politike. Na
kratak rok, ze­mlje koje tome posvećuju
više pažnje od ostalih mogu ostvariti
određene benefite, ali već u srednjem
i dugom roku vremenski koordinirani
napori ze­malja u regionu da rade na
stvaranju uslova za lakše poslovanje,
čine ukupan region konkurentnijim
i vizibilnijim na globalnom tržištu.
Tek tada se ostvaruju pravi benefiti
za građane naših zemalja. Bilo bi mi
neobično danas da se ne osvrnem
na hronologiju i uzroke krize. Čini mi
se da se riječ „kriza“ u govorima mi­
nistara finansija gotovo odomaćila i da
je i danas teško, nakon vrlo neizvjesne
godine, pronaći pravi odgovor. Da li je
krizu prouzrokovao krah tržišta Ili se
radi o nepromišljenim ekonomskim
politikima koje su prethodno impleme­
ntirane? Ili su, ipak svi naši nacionalni
planovi, ipak, određeni globalnim fina­
nsijskim i ekonomskim trendovima. To
je pitanje na koje će tek kasnija eko­
nomska istorija moći da da odgovor,
ukoliko se imajući ranija iskustva bude
oko toga mogao postići elementarni
konsenzus. Kako god, smatram da
su ključni dugoročni izazovi za lije­
č­enje posljedica krize upravo u po­
bo­ljšanju poslovnog ambijenta i
da­ljim naporima na uspostavljanju sis­
t­ema slobodne trgovine, odnosno slo­
bodne razmjene. Afirmacija principa
olakšanog poslovanja u vremenu
ekonomske krize govori da elementi
institucionalne ekonomije postepeno
postaju dio mejnstrim ekonomije, što
je prije samo desetak godina bilo za
mnoge nezamislivo. Smatram, stoga,
da ekonomski sistem treba osloboditi
svih mogućih stega, a da je budžetska
politika okvir kojim uz što manje dist­
orzivnog djelovanja prema tržištu treba
uticati na poboljšanje blagostanja sva­
kog pojedinca u društvu...“.
19.11.2009. godine - Potpisan
Ug­ovor o dodatnom finansiranju za
Projekat unapređenja sistema zdravs­
tva u Crnoj Gori
Potpredsjednik Vlade i ministar
finansija, dr Igor Lukšić, i šef kancelarije
Svjetske banke u Crnoj Gori, Jan-Peter
Olters, potpisali su Ugovor o dodatnom
finansiranju za Projekat unapređenja
sistema zdravstva u Crnoj Gori. Ugov­
orom o kreditu Svjetska banka će
obe­zbijediti Crnoj Gori kredit u iznosu
od 5,10 miliona eura za Projekat un­
apređenja sistema zdrastva u Crnoj
Gori. Sredstva iz kredita će se koristiti
za podršku inicijalnim koracima ka re­
formisanom sistemu zdravstva u Crnoj
Gori, pri čemu se daje prioritet jačanju
kapaciteta za planiranje i uređenje
zdr­avstvene politike, stabilizovanju fi­
n­ansiranja zdravstva, poboljšanju pru­
žanja usluga primarne zdravstvene za­­
š­tite...
20.11.2009. godine - Potpisan
Ugovor o garanciji za kreditnu podršku
KAP-u
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
nansija, dr Igor Lukšić, potpisao je Ug­
ovor o garanciji za kreditnu podršku
KAP-u, u iznosu od 49,68 miliona eura,
a, takođe, potpisani su i Ugovor o kreditu
za restrukturiranje (socijalni program),
refinansiranje, za Montenegrobonus AD
Cetinje, od strane izvršnog direktora
KAP-a, Leonida Krilova i potpredsjednika
OTP banke, Laslo Wolfa, i Ugovor o im­
plementaciji socijalnog programa koji
je potpisao ministar ekonomije, Branko
Vujović, i izvršni direktor KAP-a, Leonid
Krilov. Krediti su odobreni na 4 godine,
uz 1 godinu grejs perioda i uz kamatnu
stopu EURIBOR + 4,625. Ugovor o kr­
e­ditu za restrukturiranje iznosi 25
miliona eura i namijenjen je rješavanju
pitanja otpremnina zaposlenih u KAP-u
i Rudnicima Boksita - Nikšić. Ugovor o
kreditu za refinansiranje, u iznosu od
21,68 miliona eura namijenjen je re­
finansiranju duga koji KAP ima prema
CKB/OTP-u.
24.11.2009. godine - Potpisan Ug­
ovor za projekat odlaganja čvrstog
otpada u Crnoj Gori
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
n­a­nsija, dr Igor Lukšić, i viši kreditni
sl­užbenik EIB-a za region, Marion Hoe­
n­icke, potpisali su Ugovor za proj­e­k­
at odlaganja čvrtsog otpada u Crnoj
Gori vrijedan 27 mil. eura, koji će fin­
ansirati Evropska investiciona banka.
Cilj projekta je da se razvije integrisana
šema održivog upravljanja čvrstim otp­
adom u Crnoj Gori, po standardima
Evropske unije. Projekat uključuje gr­a­
dnju prvih ćelija za sanitarne deponije
na lokacijama Kotor (za opštine Kotor,
Budva, Tivat i eventualno Herceg No­
vi); Nikšić (za oštine Nikšić, Plužine i
Šavnik); Bijelo Polje (za opštine Bijelo
Polje, Mojkovac i Kolašin) i Pljevlja (za
opštine Pljevlja i Žabljak). Projektom
je predviđena i sanacija 30 deponija
ot­­pada, nabavka vozila za odlaganje
otpada, izrada svih neophodnih studija
za izgradnju deponija, tehnička pomoć za
pripremu i implementaciju projekta, us­
37
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
tanovljavanje sistema za registrovanje
ili praćenje otpada širom zemlje.
24.11.2009. godine - Održan sve­
čani prijem povodom proslave de­
setogodišnjice uspješne saradnje u
oblasti razvoja između Vlade Crne
Gore i Vlade SR Njemačke
„Kad pravimo retrospektivu jedne
saradnje i prijateljstva, onda je uvijek
dobro osvrnuti se na ono što je taj spoj
donio. Prolazeći pored prezentacija,
na putu do vas, osjetio sam veliko
zadovoljstvo zbog znanja, iskustava,
razvojnih projekata koje je njemačka
Vlada donijela u Crnu Goru. Kad vam
neko daruje novac, onda je on Vaš
ktitor, a kad vam daje dio sebe i svoje
znanje, onda je Vaš prijatelj. Za male
država, kao što je Crna Gora, tek na
izlasku iz tranzicije, to je dar prijateljske
države koji ćemo pamtiti i vraćati
tako što ćemo na gotovo najvećem
političkom i ekonomskom putu najbrže
učiti, da bi i mi ubrzo mogli da učimo
i darujemo druge. I to je onda ciklus
koji traje, daje šansu nekim novim
državama, ono čemu težimo i u čemu
vidim najskoriju budućnost Crne Gore.
Da se rad, dobra volja i pozitivna en­
ergija oko jedinstvenog cilja uvjek
vraćaju višestruko kroz znanje, razvoj
i radost zbog zajednički odrađenog po­
sla. Ali, naravno, zahvaliću se svima,
bilo da su sa crnogorske, njemačke ili
neke druge strane, koji pomažu Crnoj
Gori da premosti jaz između sjevera i
juga, obezbijedi i razvije nedostajuću
infrastukturu, obogati svoju turističku i
kulturnu ponudu, unaprijedi finansijski
okvir i sve drugo...“.
26.11.2009. godine - Izjava po­
t­­pre­dsjednika Vlade i ministra fi­
na­nsija, Igora Lukšića, povodom
utvr­đivanja Predloga zakona o izmj­
enama i do­punama Zakonu o porezu
38
na dohodak fizičkih lica, Predloga
zakona o izm­jenama i dopunama
Za­kona o porezu na dobit pravnih
lica, Predloga zakona o izmjenama
i dopunama Zakona o porezu na
up­otrebu motornih vozila, plovnih
objekata, vazduhoplova i le­tilica,
Predloga zakona o izmjenama i do­
punama Zakona o doprinosima za
obavezno socijalno osiguranje i Pre­
dloga zakona o Budžetu Crne Gore
za 2010. godinu
„...Tekući budžet iznosiće 651,46
miliona, a finansiranje dugova oko 128
miliona eura. Za kapitalni budžet pr­
edviđen je 121 milion, devet miliona ma­
nje u odnosu na ovu godinu. Rashodi dr­
žavnih fondova iznose 527,61 miliona.
Ovaj budžet će, kada se konsoliduju
podaci, biti na nivou od oko 40 odsto
procijenjenog bruto domaćeg proizvoda.
Planiran je blagi rast ekonomije od 0,5
odsto, što znači stagnaciju. Razmatra se
i mogućnost da ekonomija i u narednoj
godini bude u minusu oko dva odsto,
što je projekcija MMF-а. Dešavanja u
ekonomiji posljednjih mjeseci ukazuju
na to da privreda u narednoj godini
ne bi trebalo dodatno da ponire. Mo­
gli bismo očekivati oporavak ili stab­
il­izaciju. Predviđeno je da Vlada u
narednoj godini potpiše kredite vrijedne
do 73,5 miliona eura, za zaduživanje u
otplati deficita i servisiranje duga do
200 miliona, i izda garancije za zajmove
vrijedne 202 miliona eura. Izvjesno je
da se jedan dio garancija, prije svega,
za KAP i Željezaru, mora prenijeti iz ove
godine u narednu…“.
03.12.2009. godine - Izjava pot­­­­
pr­edsjednika Vlade i ministra fin­
a­­­­­­n­sija, Igora Lukšića, povodom
ut­­­­v­­­r­­đ­­ivanja Predloga zakona o inves­
t­ic­i­­ono-razvojnom Fondu Crne Gore
i Akcionog plana za unapređenje po­
slov­nog ambijenta
„Nakon dužeg vremena raz­ma­
tranja ra­zličitih opcija transfio­rmacija
Fonda za razvoj, Vlada je utvrdila
predlog Zakona o investicionom ra­
zvojnom fondu Crne Gore i to treba
posmatrati i u kontekstu preporuka koje
Državna Revizorska Institucija ranije
dala da se redefiniše pozicija Fonda za
razvoj u našem si­stemu, jer je postojala
određena ko­alizija između njegovog bu­
džetskog tretmana, odnosno tretmana
kao pra­ktičnu prirodu društva po zakonu
Fonda za razvoj. Iz tog razloga, pristupilo
se donošenju ovog Zakona i sada se
stvaraju uslovi da se Fond za razvoj
transformiše u Investiciono razvojni fond,
dakle akcionarsko društvo koje će pod
jedan krov smisliti aktivnosti dosadašnje
podrške preduzetništvu Fondu za razvoj
i Direkciji za razvoj mala i srednja pr­
eduzeća. Istovremeno se na taj način
rješava određen problem koji je Državna
revizorska institucija predložila da se
razriješi, time dolazimo do kvalitetnog po
nama sistemskog rješenja. Istovremeno
će Direkcija za razvoj malih i srednjih
preduzeća na­stavitit da radi one poslove
zbog kojih je u suštini i formirana to je
da kroz podsticanje biznisa, stvaranje
uslova za razvoj biznis inkubatora pomoći
mi­kro i malim preduzećima da dođu do
kvalitetnog biznis planova, projekata itd.,
nađu svoje mjesto na tržištu...“.
04.12.2009. godine - Potpredsje­
dnik Vlade i ministar finansija, dr Igor
Lukšić, razgovarao sa direktorkom i
regionalnim koordinatorom Svjetske
banke za zemlje jugoistočne Evrope,
Džejn Armitaž
Potpredsjednik Vlade i ministar fi­
na­nsija, dr Igor Lukšić, sastao se sa
direktorkom i regionalnim koordina­
torom Svjetske banke za zemlje jugo­
istočne Evrope, gospođom Džejn Ar­
mitaž. Na sastanku je razgovarano o
aktuelnim mjerama Vlade Crne Gore na
stabilizaciji javnih finansija i okončanju
poreske reforme započete 2002. go­
dine. Potpredsjednik Lukšić je izrazio
nadu da će novi set poreskih rješenja
i prijedlog Zakona o budžetu naići na
odobravanje Parlamenta, sindikata i
privrede, kao i da se inkorporiranjem
novih poreskih rješenja daje doprinos
boljoj implementaciji objedinjenog si­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
s­tema poreske registracije, koji će
ot­p­očeti početkom naredne godine.
Potpredsjednik Lukšić je upoznao gos­
pođu Armitaž i sa najvažnijim aspektima
mjera na stabilizaciji javnih finansija i
novim prijedlogom Zakona o budžetu za
2010. godinu. U tom kontekstu, istakao
je da je tekuća potrošnja smanjena
u odnosu na pre­thodne godine, ka­
pitalni budžet ostao na približnom
ni­­vou, a planirani deficit na nivou ka­
pitalnog budžeta. U razgovoru je bilo
riječi i o progresu koji je crnogorska
administracija napravila u godini krize
- pripremi odgovora na Upitnik, viznoj
liberalizaciji, raspravi o ulasku u MAP i
drugim važnim ekonomskim i političkim
pitanjima. „Sve to daje nam dodatan
elan i podsticaj da u 2010. godini na­
stavimo sa sprovođenjem mjera kako
na ekonomskom, tako i na političkom
planu“ - istakao je potpredsjednik Lu­­
kšić. Gospođa Armitaž je najavila pote­
ncijalni kredit Svjetske banke za mart
naredne godine, koji će se odnositi na
podršku finansijskom sektoru i ind­
ustrijskim sistemima ukoliko se ispune
uslovi predviđeni programom.
15.12.2009. godine - Uvodno izl­
aganje potpredsjednika Vlade i min­
istra finansija, Igora Lukšića, na se­
minaru povodom zvaničnog poč­etka
Twinning projekta ‘’Jačanja regu­la­
tornih supervizorskih kapaciteta fi­na­
nsijskih regulatora“
„...U svijetlu krupnih koraka Crne
Gore na njenom putu ka učlanjenju
u evropsku porodicu dozvolite da se
osvrnem na par najznačajnih aktivnosti
u prethodnom periodu. Prije tačno
go­dinu dana Crna Gora je predala
formalan zahtjev za status kandidata
u Evropskoj uniji. U svijetlu globalne
ekonomske krize, koja je, možemo reći,
svoj zenit dostigla upravo u godini koja
je polako za nama, naša posvećenost
politici integracije nije izgubila na svom
intenzitetu i entuzijazmu. Dosljedno
sprovođenje Privremenog sporazuma
o stabilizaciji i pridruživanju, koje se
potvrđuje i kroz redovne sastanke po­
d­odbora, implementacija prioriteta
de­finisanih Nacionalnim programom
za in­tegraciju Crne Gore u EU, ra­
tifikacija Sporazuma o stabilizaciji i
pridruživanju koja, nadam se, ulazi
u svoju završnu fazu, a koja sa druge
strane, predstavlja dodatan pozitivan
impuls država čla­nica, samo su neki
od pokazatelja da i mala administracija
može kvalitetno od­govoriti velikim
izazovima i preuzetim ob­avezama.
Twi­nning projekat finansiran kroz In­
strument pretpristupne pomoći Evro­
pske komisije, započet u dobroj pr­aksi
i saradnji Ministarstva finansija sa De­
legacijom EU u Crnoj Gori, doprinijeće
daljem unapređenju institucionalnih,
regulatornih i supervizijskih kapaciteta
finansijskih regulatora. Ovaj projekat
će samo potvrditi stabilne osnove kv­
alitetne i efikasne saradnje između
Mi­n­istarstva finansija kao lidera pr­
ojekta sa crnogorske strane sa in­
stitucijama korisnicama: Centralnom
bankom Crne Gore, Komisijom za
hartije od vrijednosti i Agencijom za
nadzor osiguranja i trasirati put dobroj
kooperaciji i razmjeni iskustava između
naše zemlje, Bugarske i Holandije, jer
priznaćete da je volja za razmjenom
znanja i dostignuća prvi korak ka
uspjehu...“.
18.12.2009. godine - Potpisan
Ugovor o kupoprodaji 41,1402% akci­
jskog kapitala u društvu „Lovćen osi­
guranje“ AD Podgorica
Potpisan Ugovor o kupoprodaji
41,1402% akcijskog kapitala u društvu
„Lovćen osiguranje“ AD Podgorica.
Ugovor je potpisan između Vlade Crne
Gore, Fonda penzijskog i invalidskog
osiguranja, Zavoda za zapošljavanje
Cr­ne Gore i Fonda za razvoj Crne Go­
re, kao prodavaca i Zavarovalnica
Tr­i­­­­glav, d.d. Slovenija, kao kupca ak­
ci­ja. Zavarovalnica Triglav je skupa
sa povezanim licima tako postala
91,83% vlasnik najveće crnogorske osi­
guravajuće kuće. Za kupovinu 83.331
akcije Lovćen osiguranja se saglasila
i crnogorska Agencija za nadzor osi­
guranja, a kupovina je Zavarovalnicu
Triglav koštala 5.999.832 eura, tj.
72 eura po akciji. Transakcija će biti
realizovana u januaru 2010. godine.
Potpredsjednik Vlade i ministar finan­
sija, dr Igor Lukšić, je ovim povodom
kazao: „Potpisivanjem ovog ugovora
završena je privatizacija u finansijskom
sektoru, čime sprovodimo jedan od
važnih segmenata ukupnih struktu­
rnih reformi. Triglav osiguranje preuz­
imanjem akcija države pokazuje da je
opredijeljen da bude strateški partner
u ovoj oblasti u Crnoj Gori“. Matjaž
Rakovec je nakon potpisivanja Ugovora
saopštio: „Triglav Grupa osnažuje svoje
prisustvo u Crnoj Gori, jer smo se i do
sada iskazali kao dobar suvlasnik i
kvalitetan partner našim osguranicima,
poslovnim partnerima i zaposlenima. U
skladu sa korporativnim vrijednostima
koje gajimo, takođe, želimo biti i po­
vezani sa okolinom u kojoj djelujemo,
zato osnažujemo i našu društvenu
odgovornost. Da zaključim, i ubuduće
ćemo biti otvoreni za pružanje podrške
kulturi, sportu i mladima Crne Gore.”
Triglav grupa doniraće po 150 000 eura
u narednih pet godina za realizaciju
programa sporta u opštini Cetinje.
Pripremile:
Gordana Jovanović,
portparol
Ivona Mihajlović,
asistent portparola
39
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Izvještaj o radu za
2009. godinu Sektora za
centralnu harmonizaciju
finasijskog upravljanja i
kontrole i unutrašnje revizije
u javnom sektoru
su odgovorni rukovodioci korisnika
budžeta, koji upravljajući rizicima, osi­
guravaju razumnu sigurnost da će se u
ostvarivanju ciljeva budžetska i druga
sredstva koristiti pravilno, ekonomično,
efikasno i efektivno. To znači u skladu
sa zakonima i drugim propisima, štiteći
sredstva od gubitka, zloupotrebe i
štete. Taj sistem obuhvata sve poslovne
transakcije, a posebno one koje su
vezane za prihode/primitke, rashode/
izdatke, procedure nabavki i ugovaranja,
povraćaj pogrešno uplaćenih iznosa,
imovinu i obveze. Sistem unutrašnjih
kontrola sprovode rukovodioci i svi
zaposleni.
UVOD
U sklopu pretpristupnih pregovora
Crne Gore sa EU, jedan od zahtjeva
je da se postojeći sistem unutrašnjih
finansijskih kontrola prilagodi, odnosno
razvije u skladu s konceptom sistema
unutrašnjih finansijskih kontrola koji
je u tom području razvila Europska
unija, zasnovanom na međunarodnim
standardima i dobroj praksi evropskih
zemalja.
Prema navedenom konceptu, si­
stem unutrašnjih finansijskih kontr­ola
u javnom sektoru (PIFC - Public Int­
ernal Financial Control) predstavlja
objedinjen sistem koji uspostavljaju
korisnici budžetskih sredstava u cilju
kontrolisanja, revidiranja i izvještavanja
o korišćenju nacionalnih sredstava i
sredstava EU, a koji čine: finansijsko
upravljanje i kontrole i unutrašnja re­
vizija.
40
Mila Barjaktarović
Finansijsko upravljanje i kontrole
je sveobuhvatan sistem unutrašnjih
kontrola koji uspostavljaju i za koji
Donošenjem Zakona o sistemu un­
utrašnjih finansijskih kontrola u javnom
sektoru, crnogorsko zakono­davstvo
je u dijelu unutrašnje finansijske ko­
ntrole u javnom sektoru, usklađeno sa
pravnom tekovinom Evropske unije.
Prema odredbama ovog Zakona, Min­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
i­starstvo finansija nadležno je za ko­
o­rdinaciju uspostavljanja i razvoja si­
stema unutrašnjih finansijskih kont­r­ola
u javnom sektoru, a Sektor za centralnu
harmonizaciju finansijskog upravljanja i
kontrole i unutrašnje revi­zije u javnom
sektoru Ministarstva fi­nansija nadležan
je za sprovođenje ko­ordinacije u ovoj
oblasti.
NORMATIVNI DIO
U 2009. godini nastavljene su akti­
vnosti na realizaciji Akcionog plana
vezanog za sprovođenje Strategije ra­
zvoja unutrašnje finansijske kontrole u
javnom sektoru Crne Gore.
U izvještajnom periodu u Sektoru za
centralnu harmonizaciju finansijskog
upravljanja i kontrole i unutrašnje re­
vizije u javnom sektoru, na osnovu
Za­kona o sistemu unutrašnjih finan­
sijskih kontrola u javnom sektoru,
pri­premljeni su podzakonski akti u
oblasti unutrašnje revizije i to: Uredba
o uspostavljanu unutrašnje revizije u
javnom sektoru, Uredba o zvanjima
unutrašnjih revizora i Pravilnik o načinu
i postupku rada unutrašnje revizije.
Po­red navedenih podzakonskih akata,
izrađen je i Priručnik za unutrašnju
reviziju.
1. Uredba o uspostavljanu unutra­
šnje revizije u javnom sektoru („Sl.
List CG“, br. 23/09)
Ovom Uredbom stvoreni su pre­
duslovi za uspostavljanje nezavisne
funkcije unutrašnje revizije kod subje­
kata javnog sektora, kao jednog od
elemenata sistema unutrašnje finan­
sijske kontrole u javnom sektoru. Ure­
dbom je propisana obaveza usposta­
vljanja posebne organizacione je­di­n­ice
za unutrašnju reviziju kod 11 minista­
rstava, 4 uprave, 2 direkcije, 2 zavoda,
3 fonda i Glavnog grada. Pored toga,
utvrđeni su i kriterijumi po kojima su
ostali subjekti u obavezi da uspostave
posebnu jedinicu za unutrašnju reviziju
saglasno Zakonu. Rok za uspostavljanje
nezavisne jedinice za unutrašnju reviziju
za korisnike sredstava budžeta Crne
Gore i Glavni grad je april 2010. godine,
a za ostale subjekte javnog sektora
april 2011. godine.
2. Uredba o zvanjima unutrašnjih
revizora („Sl. List CG“, br. 23/09)
Uredbom su utvrđena zvanja unu­
trašnjih revizora, uslovi za sticanje
zvanja i raspoređivanje zvanja u platne
razrede, iz razloga što Zakonom o drž­
avnim službenicima i namještenicima
nijesu utvrđena njihova zvanja, a Za­
konom o sistemu unutrašnjih finansi­
jskih kontrola u javnom sektoru dato je
ovlašćenje Vladi Crne Gore da svo­jim
aktom utvrdi zvanja unutrašnjih rev­
izora.
3. Pravilnik o načinu i postupku
ra­da unutrašnje revizije („Sl. List CG“,
br. 23/09)
Ovim Pravilnikom bliže je propisan
način i postupak rada unutrašnje rev­
izije u dijelu koji se odnosi na postupak
izrade strateškog i godišnjeg plana rada
unutrašnje revizije i razradu određenih
faza u procesu sprovođenja pojedinačne
unutrašnje revizije.
4. Priručnik za unutrašnju reviziju
Priručnik je namijenjen zaposle­
nima u unutrašnjoj reviziji u javnom
sektoru Crne Gore, u kojem je opis­
ana metodologija rada i obavljanje
un­utrašnje revizije kod subjekata u
javnom sektoru, koji će pomoći unu­
trašnjim revizorima u razumijevanju
na­­čela i pravila revizorske tehnike ko­
ju će primjenjivati u svom radu, kao i
usvajanju zajedničke stručne termin­
ologije. Priručnik za unutrašnju reviziju
definiše zahtjeve i procedure unutrašnje
revizije, daje opšti prikaz pristupa vr­
šenju revizije i pruža smjernice za vrš­
enje dobre revizorske prakse.
U cilju sprovođenje Zakona o sis­­
temu unutrašnjih finansijskih kontro­
la u javnom sektoru u dijelu fi­n­a­
nsi­­jskog upravljanja i kontrole kao
jednog od elemenata sistema unu­
tra­šnje kontrole, izrađen je nacrt
podzako­nskog akta za uspostavljanje
i sprovođenje finansijskog upravljanja
i kontrole u javnom sektoru. Na os­
novu obaveza koje proističu iz Ad­mi­
nistrativnog sporazuma o saradnji po­
tpisanog između Direktorata za bu­džet
EK i Ministarstva finansija, nacrt ovog
podzakonskog akta dostavljen je na
mišljenje Direktoratu za budžet EK.
AKTIVNOSTI VEZANE ZA
EVROPSKE INTEGRACIJE
U izvještajnom periodu značajnije
aktivnosti ovog Sektora vezane za ev­
ropske integracije odnosile su se na:
t Pripremu odgovora na pitanja iz
Upitnika EK za članstvo Crne Gore u EU
za poglavlje 32- Finansijska kontrola.
Rukovodni tim podgrupe za ovo pogla­
vlje u koji je imenovan određeni broj
zaposlenih iz ovog Sektora, preduzimao
je značajne aktivnosti u cilju izrade
što kvalitetnijih odgovora na pitanja
iz Upitnika EK, a koje su se odnosile
na redovnu razmjenu informacija, ko­
nsultacija i organizovanje sastanaka sa
članovima ove podgrupe - odgovornim
licima iz institucija koje su bile zadužene
za davanje odgovora na pojedina pitanja
iz ovog poglavlja;
t Pripremu materijala i učestvova
-nje na sastanku Unaprijeđenog stalnog
dijaloga za ekonomska i finansijska pi­
tanja i statistiku sa predstavnicima
EK, održanog 26. maja 2009. godine u
Podgorici;
t Prilog godišnjem izvještaju za
2009. godinu o napretku CG u procesu
EU integracija u oblasti unutrašnje fi­
nansijske kontrole u javnom sektoru
Crne Gore;
t Organizovanje misije predstavnika
Generalnog direktorata za budžet Evr­
opske komisije, krajem juna 2009.
godine Ministarstvu finansija, po pi­
tanju ostvarenog napretka u oblasti un­
utrašnje finansijske kontrole u javnom
sektoru. Predstavnici Generalnog dire­
ktorata za budžet su pozitivno ocijenili
dosadašnje napore koje je Crna Gora
postigla u ovoj oblasti i ukazali da je
za uspješnu implementaciju ovog si­
stema veoma važno jačanje svijesti
rukovodilaca i svih zaposlenih o njihovoj
ulozi i odgovornostima i potrebi da se
ojača postojeći sistem unutrašnjih ko­
n­trola, čiji je cilj da se osigura da se
javnim sredstvima ekonomično, efika­
sno i efektivno upravlja.
41
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
AKTIVNOSTI NA POSLOVIMA REVIZIJE
Pored poslova iz nadležnosti ov­
og Sektora, u pralaznom periodu ut­vr­
đenom Zakonom o sistemu unu­trašnjih
finansijskih kontrola u javnom sektoru,
službenici ovog Sektora i unutrašnji
revizori Ministarstva finans­ija, izvršili
su 11 revizija kod budžetskih korisnika.
Za svaku izvršenu reviziju sačinjeni su
revizorski izvještaji ko­ji sadrže nalaze
i preporuke za otklan­janje uočenih
nedostataka i isti su do­stavljeni su­bje­
ktima kod kojih su iz­vršene revizije.
Takođe, na osnovu Zakona o fina­
nsiranju poltičkih partija i Zakona o
finansiranju kampanje za izbor pr­
edsjedinka Crne Gore, gradonačelnika
i predsjednika opština, sačinjeno je 28
revizorskih izvještaja o reviziji izvještaja
o utrošenim sredstvima podnosioca
iz­bornih lista za izbornu kampanju za
izbor poslanika u Skupštinu Crne Go­
re, za izbor odbornika i za izbor pre­
dsjednika opština u kojima su održani
izbori u 2009. godini.
OSTALE AKTIVNOSTI
Ostale realizovane aktivnosti ovog
Sektora u izvještajnom periodu odnosile
su se na:
t pripremu materijala za poglavlje o
unutrašnjoj reviziji za izradu Priručnika
o procedurama koji je namijenjen stru­
kturama decentralizovanog implemen­
tacionog sistema (DIS) Instrumenta za
pretpristupnu pomoć (IPA);
t učešće u izradi više podzakonskih
akata iz nadležnosti drugih organiza­
cionih jedinica Ministarstva finansija;
t koordiniranje aktivnostima za
us­po­stavljanje unutrašnje revizije kod
budžetskih korisnika na republičkom
nivou, koji su saglasno Uredbi o uspo­
stavljanu unutrašnje revizije u javnom
sektoru obavezni da uspostave nezav­
isnu jedinicu za unutrašnju reviziju;
t učešće na sastancima sa pre­ds­
tav­nicima Generalnog direktorata za
42
pr­o­širenje EK, sa ciljem utvrđivanja či­
nje­ničnog stanja u kojoj se fazi na­lazi
Crna Gora u procesu prelaska na De­
centralizovani sistem upravljanja (DIS)
pretpristupnim fondovima Evropske
unije;
t učešće na sastancima sa reviz­
ors­kom ku­ćom KPMG, angažova­nom
od stra­ne Delegacije Evrpske komisije,
u cilju procijene do kojeg nivoa su isp­
unjeni uslovi za uspostavljanje dec­
entralizovanog sistema upravljanja EU
sredstvima u Crnoj Gori;
le i unutrašnje re­vizije u javnom sek­
toru, Odjeljenju un­ut­ rašnje revizije
Mi­nistarstva finan­sija i predstavnike
od­ređenog broja mi­­nistarstava, koji
su u obavezi da uspostave posebnu je­
dinicu za unut­ra­šnju reviziju saglasno
Uredbi o usp­ostavljanju unutrašnje re­
vizije u javnom sektoru.
t učešće na Konferenciji o unutr­
ašnjoj finansijskoj kontroli u javnom
sektoru (PIFC), koja je održana u Briselu
krajem septembra 2009.godine, pod
pokroviteljstvom EK. Izlaganja na ovoj
Konferenciji su se fokusirala na iskustva
stečena u uvođenju i implementaciji
PIFC-a od poslednjeg pristupanja (ne­
k­ada poglavlje 28, sada poglavlje 32
pregovora o pristupanju), uz osvrt na
procjenu adekvatnosti politika Direkto­
rata za budžet EK u odnosu na PIFC.
t Učešće na petom PEMPAL ple­
na­r­nom sastanku Zajedinice praksi in­
ternih revizora koju čine predstavnici
zemalja Evrope i centralne Azije, održ­
anom u Jerevanu - Jermenija u oktobru
2009. godine, sa ciljem razmjene zn­
anja i iskustava iz oblasti unutrašnje
revizije, upoznavanja sa novim stand­
ardima unutrašnje revizije IIA, kao i
upoznavanja sa predlogom programa
obuke i sertifikacije unutrašnjih revi­
zora;
t Studijske posjete ministarstvima
finansija Slovenije i Hrvatske vezano
za ulogu ovog Sektora, jedinica za unu­
trašnju reviziju i ostalih operativnih str­
uktura u uspostavljanju DIS sistema u
Crnoj Gori;
t Organizovanje seminara u ju­lu
2009. godine, u okviru projekta “Prvi
koraci ka uspostavljanju decentral­iz­
ovanog sis­tema implementacije”, na
temu “Unutrašnja revizija i njena ul­o­­
ga unutar IPA strukture”, za zap­oslene
u Sektoru za centralnu harmoni­za
­­
ciju finansijskog upravljanja i kon­tr­o­
Mila Barjaktarović
Pomoćnik ministra
za centralnu harmonizaciju
finansijskog upravljanja i kontrole i
unutrašnje revizije u javnom sektoru
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu
za 2009. godinu
Sektora državnog trezora
Državni trezor, shodno odredbama
člana 54 Zakona o budžetu (,,Službeni
list RCG“, br. 40/01,...,71/05 i ,,Službeni list CG“, br. 12/07,...,53/09) vrši
poslove uprave koji se odnose na: plaćanje na bazi relevantne dokumentacije i dostavljenih podataka od strane
potrošačkih jedinica; upravljanje računovodstvenim sistemom državnih
primitaka i izdataka; vođenje Glavne
knjige Trezora; obrađivanje naloga za
potrošnju sredstava; pripremanje Zakona o završnom računu budžeta; praćenje izvršavanja potrošnje sredstava
opredijeljenih po godišnjem Zakonu o
budžetu; razvijnje i vođenje računovodstva budžeta i upravljanje finansijskim
informacionim sistemom; pripremanje
redovnih finansijskih izvještaja za potrebe ministra, Vlade i budžetskih korisnika; davanje podataka za analizu
finansijskog sistema; upravljanje raspoloživim novčanim sredstvima na konsolidovanom računu Trezora; obezbjeđivanje neophodnog iznosa novčanih
sredstava na konsolidovanom računu
trezora koji je potreban za blagovremeno plaćanje planiranih obaveza, i upravljanje likvidnošću; politiku upravljanja
javnim dugom, pripremu i predlaganje
pravne regulative iz oblasti upravljanja
dugom i gotovinom; učestvovanje u pregovorima sa stranim partnerima kada
se radi o stranom dugu koji preuzima
Vlada, kao i drugim vidovima saradnje
sa međunarodnim finansijskim organizacijama; pripremu propisa upravljanja
gotovinom i platnim prometom; upravljanje domaćim i stranim dugom; upravljanje stranim donacijama, pomoćima
Boris Bušković
i zajmovima; upravljanje dugom nastalim po osnovu datih garancija i uzetih
zajmova; upravljanje dugom po osnovu
hartija od vrijednosti koje je emitovala
država; vođenje evidencije o državnom dugu, stranim donacijama, datim
zajmovima i garancijama; vođenje evidencije državne imovine; utvrđivanje
računovodstvenih standarda u oblasti
javnih finansija Crne Gore u skladu
sa Međunarodnim računovodstvenim
standardima; analiziranje i izvještavanje o stanju zaduženosti Crne Gore;
prikupljanje i analiziranje podataka koji
se finansiraju iz budžeta; poboljšanje
tehničkih procedura i sistema podrške u cilju vođenja efektivne, efikasne i
tačne evidencije; obezbjeđenje upravljanja svim tokovima prihoda i rashoda budžeta; pružanje savjeta i vršenje
obuke zaposlenih u organima državne
uprave o načinu korišćena sistema trezora; otvaranje i i vršenje kontrole bankarskih računa i podračuna; praćenje
finansijskog poslovanja vanbudžetskih
fondova i opština.
Organizacija i sistematizacija Sektora Državnog trezora utvrđena je Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistenatizaciji Ministarstva finansija, tako
da u okviru Sektora Državnog trezora
postoji pet odsjeka:
1. Odsjek za računovodstvene us­­
lu­ge, izvršenje budžeta i obračun za­
rada;
2. Odsjek za računovodtsvenu politiku, evidenciju državne imovine i obuku;
3. Odsjek za upravljanje dugom,
ana­lizu zaduženosti, upravljanje gotovinom i odnose sa inostranstvom;
4. Odsjek za informacione tehno­lo­
gije;
5. Odsjek za Nacionalni fond.
1. Odsjek za računovodstvene us­­
lu­ge, izvršenje budžeta i obračun za­
rada
t Tokom 2009. godine, u Odsjeku
za računovodstvene usluge, izvršenje
bu­džeta i obračun zarada obavljane
su redovne aktivnosti koje se sastoje u
obradi naloga korisnika budžeta, kreiranja više vrsta izvještaja za korisnike
budžeta, kao i za potrebe drugih odsjeka unutar Sektora, ministarstva, Vlade i
nekih međunarodnih institucija;
43
­ ­ ­
t Odsjek za računovodstvene usluge, izvršenje budžeta i obračun zarada,
takođe, obavlja i svakodnevna plaćanja
obaveza korisnika budžeta, prati i evidentira izvršenje sudskih rješenja, evidentira dnevni priliv sredstava na državnim računima, vodi dnevne izvještaje o
svim promjenama na Glavnom računu
državnog trezora;
­
­ ­
­
­
t Značajne aktivnosti ovog odsjeka
odnose se na pripremu Završnog ra­
čuna budžeta države koji se bazira na
podacima evidentiranim u Glavnoj knjizi državnog trezora;
t Korisnici budžeta, koji su ručno
obrađivali naloge su prešli na korišćenje SAP sistema krajem 2009. godine;
t Nacrt Zakona o Završnom računu
za 2008. godinu, shodno odredbama
člana 49 Zakona o budžetu (,,Službeni
list RCG“, broj 40/01, 44/01 i 71/05 i
,,Službeni list CG“, br. 12/07, 73/08 i
53/09) u propisanom roku je dostavljen Vladi;
t Izvršena je priprema da Fond
zdravstva i Fond penzijskog i invalidskog osiguranja postanu direktni korisnici budžeta da bi u toku 2010. godine
mogli da pređu na SAP sistem;
t Službenici ovog odsjeka obračunavaju i kontrolišu zarade za oko 6.300
službenika zaposlenih u organima državne uprave i u pravosudnim organima
na nivou Crne Gore;
t U ovom odsjeku se vrši svakodnevna komunikacija sa svim komercijalnim bankama na teritoriji Crne Gore, zatim dobavljačima koji sarađuju i pružaju
svoje usluge korisnicima budžeta, kao i
znatnim brojem fizičkih lica koja ostvaruju svoja prava preko budžeta države iz
oblasti socijalne zaštite;
t Prate se i primjenjuju svi zakoni,
podzakonski akti i drugi propisi vezani
za ostvarivanje prava na zarade zaposlenih koje se obračunavaju u ovom
Odsjeku;
44
t Prate se i sprovode sve promjene
vezane za: Zakon o porezima na dohod-
ak fizičkih lica, Zakon o doprinosima za
obavezno socijalno osiguranje, Zakon o
zdravstvenom osiguranju, Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju i Uputstva za njihovo sprovođenje. Sve promjene po navedenim zakonima unose se
u sistem za obračun zarada;
t Svakodnevno se pružaju informacije, sugestije i tumačenja vezane za
navedene propise, kao i prijem i kontrola zakonitosti svih mjesečnih platnih
spiskova sa propratnom dokumentacijom za službenike svih potrošačkih jedinica;
t Nakon blagovremenog unosa
podataka u sistem, štampaju se platni spiskovi koji se šalju poštom prema
bankama širom Crne Gore za zaposlene koji primaju zaradu preko istih;
t Jednom godišnje štampaju se
analitičke kartice za svakog zaposlenog
pojedinačno, koje sadrže: ime i prezime, jedinstveni matični broj, koeficijent
zvanja, minuli rad, redovan rad, prekovremeni rad, dežurstva itd;
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
t Jednom mjesečno za svakog službenika štampaju se obračunske liste
koje sadrže podatke na osnovu kojih
potrošačke jedinice popunjavaju mjesečno obrasce OPD1 i godišnje obrasce
OPD3, koje nakon toga dostavljaju Poreskoj upravi i Zavodu za statistiku;
t Svakodnevno se po pojedinačnom zahtjevu dostavljaju podaci koji
zaposlenima služe za regulisanje prava
iz radnog odnosa;
t Ministarstvo finansija preko ovog
Odsjeka vrši primjenu i nadzor nad sprovođenjem Zakona o zaradama državnih
službenika i namještenika i podzakonskih akata. Svakodnevno se pregledaju
akta o unutrašnjoj organizaciji i sistemazizaciji organa državne uprave i drugih državnih organa, Rješenja o rasporedu, Rješenja o fiksnom dijelu zarade i
Rješenja o varijabilnom dijelu zarade;
t Po potrebi ostvaruje se saradnja
sa Ministarstvom unutrašnjih poslova i
javne uprave - Upravnom inspekcijom,
posebno kada se primijeti nepoštovanje
zakonske procedure javnog oglašavanja, neispunjenje uslova sistematizacije
i drugih uočenih propusta;
t Ministarstvo finansija preko ovog
Odsjeka postupa po žalbama uloženim
na rješenjima o fiksnom dijelu zarade;
2. Odsjek za računovodstvenu pol­
i­tiku, evidenciju državne imovine i
obuku
U ovom odsjeku vrši se priprema i
usaglašavanje računovodstvenih standarda javnog sektora u skladu sa najboljom računovodstvenom praksom,
priprema mišljenja i informacija iz oblasti računovodstvene politike javnog sektora, izmjena postojećih i nacrti novih
propisa u oblasti računovodstvene politike i sistema budžeta, otvaranje i zatvaranje kako uplatnih računa kod Centralne banke Crne Gore, tako i računa
kod poslovnih banaka, kao i priprema
informacija i učestvovanje u izradi propisa iz oblasti evidencije državne imovine.
U toku 2009. godine u ovom od­sje­
ku, između ostalog, radilo se na sle­de­
ćem:
t Aktivno učešće u pripremanju
Na­crta Zakona o završnom računu
Budžeta Republike Crne Gore za 2008.
godine, koji je u maju dostavljen Vladi,
kao i rad na usaglašavanju Izvještaja
o reviziji Završnog računa Budžeta Cr­
ne Gore za 2009. godinu u saradnji
sa potrošačkim jedinicama budžeta.
U Zakonu o završnom računu Budžeta
Re­publike Crne Gore za 2008. godine
po prvi put su bili uključeni državni fondovi;
t Učešće u izradi Uputstva o načinu
preusmjeravanja sredstava iz opštih prihoda Budžeta Crne Gore za finansiranje
osnovne djelatnosti javnog preduzeća
Radio i televizija Crne Gore;
t Učešće u stručnom timu za izra­
du Pravilnika o načinu pripreme, sastavljanja i podnošenja finansijskih iz­
vještaja Budžeta, državnih fondova i
jedinica lokalne samouprave, kojim se
propisuje način pripreme, sastavljanja
i podnošenja mjesečnih, kvartalnih i
godišnjih finansijskih izvještaja budžeta
Crne Gore, potrošačkih jedinica budžeta
Crne Gore, državnih fondova, budžeta
jedinica lokalne samouprave, kao i dru­
gih pravnih lica koja se na osnovu po­
sebnih propisa finansiraju iz budžeta
Cr­ne Gore;
t Učešće u izradi Pravilnika o bližim
kriterijumima za korišćenje sredstava
tekuće i stalne budžetske rezerve, sho­
dno ovlašćenju iz člana 33 Zakona o
budžetu (,,Službeni list RCG“, br. 40/01,
44/01, 28/04, 71/05 i ,,Službeni list
CG“, br. 12/07, 73/08, 53/09), kojim
su propisani kako kriterijumi, tako i pr­
ocedura podnošenja zahtjeva za kori­
šćenje sredstava tekuće i stalne bu­
džetske rezerve;
t Učešće u izradi Uredbe o zvanjima unutrašnjih revizora;
t Učešće u izradi Uredbe o uspo­
stavljanju unutrašnje revizije u javnom
sektoru;
t Učešće u izradi Odluke o kriterijumima za utvrđivanje visine naknade
za rad članova radnih tijela, timova
ili drugog odgovarajućeg oblika rada.
Imajući u vidu da kod potrošačkih jedinica ne postoje jedinstvena pravila
o utvrđivanju visine naknada za rad
članova radnih tijela, timova ili drugog
oblika rada, Vlada je zadužila Ministarstvo finansija da pripremi predlog akta
kojim će se usaglasiti ovi kriterijumi,
a ujedno je i to jedna od preporuka
Dr­ž­avne revizorske institucije data u
Izvještaju o reviziji Završnog računa Bu­
džeta Crne Gore za 2008. godinu.
t Učešće u izradi Uredbe o načinu
vođenja evidencije pokretnih i nepokretnih stvari i o popisu stvari u državnoj
svojini, kojom se utvrđuje način vođenja
evidencije pokretnih i nepokretnih stvari koje koriste državni organi, organi
lokalne samouprave i javne službe čiji
je osnivač Crna Gora, odnosno lokalna
samouprava. U sastavu ove Uredbe dati
su i obrasci koji će se podnositi radi evidencije;
t Izrada Uputstva o uslovima i na­
činu korišćenja poslovnih kreditnih kartica državnih organa, kojim je po prvi
put u našem zakonodavstvu uređena
ova oblast;
t Aktivno učešće u pripremanju
od­govora na Upitnik Evropske unije.
Službenici ovog odsjeka učestvovali
su u pripremi odgovora na pitanja
koja se odnose na Poglavlje 32 – Finansijska kontrola, kao i pitanja iz
Poglavlja 22 – Finansijsko upravljanje i kontrola;
t Izrada Izvještaja o realizaciji Za­
klju­čaka Skupštine Crne Gore povodom
usvajanja Predloga Zakona o Završnom
računu Budžeta Crne Gore za 2007.
godinu;
t Izrada Uputstva za izradu završnih
računa potrošačkih jedinica za 2009.
godinu, koje je u novembru dostavljeno
svim potrošačkim jedinicama Budžeta
Crne Gore, zajedno sa obrascima koje
je neophodno dostaviti uz završni račun
potrošačke jedinice budžeta;
45
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
t U 2009. godini radilo se na usa­­
g­la­šavanju podzakonskih akata sa
najno­vijom izmjenom poreskih i drugih
propisa. Tako je u 2009. godini izvršeno
šest izmjena i dopuna Naredbe o načinu
uplate javnih prihoda i Pravilnika o jedinstvenoj klasifikaciji računa za budžet
Republike, budžete vanbudžetskih fo­
ndova i budžete opština, i s tim u vezi
je urađeno uparivanje eko kodova pro­
pisanih Pravilnikom sa uplatnim rač­
unima propisanim Naredbom;
t Svakodnevno se vrši priprema
mišljenja iz oblasti računovodstvene
politike javnog sektora, pružanje savjetodavnih usluga potrošačkim jedini­
cama, davanje savjeta i preporuka u
vezi otvaranja i zatvaranja računa i po­
dračuna potrošačkim jedinicama;
t Priprema mišljenja (potrošačkim
jedinicama, lokalnoj samoupravi, ne­
vla­­dinim organizacijama, privrednim
dr­uštvima i drugim subjektima), kao
i organizovanje i učestvovanje u radu
ra­znih sastanaka sa privrednim subjektima i potrošačkim jedinicama Budžeta
Crne Gore;
t Zbog često pogrešno usmjerenih
više odnosno pogrešno uplaćenih ja­vnih
prihoda, u toku 2009. godine je donešeno
230 rješenja kojima se po­grešno usmjereni prihodi vraćaju sa obračunatih računa
naplatnih institucija korisnicima javnih
prihoda kojima i pripadaju;
t Donošenje rješenja za povraćaj
ulaznog poreza na dodatu vrijednost,
koji se od decembra 2007. godine realizuje sa Centralnog računa Državnog
trezora (230 rješenja doneseno u toku
2009. godine);
t Otvarnje i gašenje računa potrošačkih jedinica Budžeta Crne Gore kod
poslovnih banaka i Centralne banke Crne
Gore, obzirom da je Zakonom o budžetu
(,,Službeni list RCG”, br. 40/01,71/05 i
,,Službeni list CG”, broj 12/07) ministar
finansija nadležan za otvaranje i gašenje
računa budžetskih korisnika;
t Rad na uparivanju evidencije o
aktivnim računima budžetskih koris-
46
nika sa evidencijom poslovnih banaka
u Crnoj Gori, shodno preporukama Drž­
avne revizorske institucije;
3. Odsjek za upravljanje dugom,
analizu zaduženosti, upravljanje
go­tovinom i odnose sa inostrans­
tvom
lnih banaka, o realizaciji otkupa pre­
uzetih kredita Željeznice Crne Gore a.d.
Podgorica kod komercijalnih banaka i o
kreditnoj podršci Prvoj banci Crne Gore
a.d.;
t Informacija o davanju saglasnosti
Željezničkom prevozu Crne Gore AD Po­
d­gorica za zaduženje kod Eurofime;
U Odsjeku za upravljanje dugom,
analizu zaduženosti, upravljanje goto­
vinom i odnose sa inostranstvom su
tokom 2009. godine pripremljene i
upu­ćene na razmatranje i usvajanje
Ko­misiji za ekonomsku politiku i finansijski sistem, a u skladu sa Programom
rada Vlade Crne Gore za 2009.godinu,
sledeće informacije i izvještaji:
t Informacije o davanju saglasnosti
za zaduženje Opštine Nikšić, Opštine
Bijelo Polje, Opštine Berane i Glavnog
grada Podgorice;
t Odluka o zaduživanju i davanju
garancija Crne Gore za 2009. godinu;
t Informacija o davanju saglasnosti
Željezničkoj infrastrukturi Crne Gore AD
Podgorica za kreditno zaduženje;
t Informacija o zaključivanju Ugovora o kreditu sa austrijskom bankom
Steiermaerkische Bank und Sparkassen AG;
t Informacija o angažovanju Dojče
banke kao agenta u cilju obezbjeđivanja
sredstava za finansiranje budžetskog
deficita;
t Informacija o angažovanju Credit
Suisse banke kao agenta u cilju obe­
zbjeđivanja sredstava za finansiranje
budžetskog deficita;
t Informacija o polaznim osnovama
za pregovore sa Erste Group AG u cilju
obezbjeđivanja sredstava za finansiranje budžetskog deficita;
t Informacija o emisiji Državnih
zapisa;
t Informacija o polaznim osnovama
za pregovore sa Abu Dabi fondom za
razvoj i o zaključivanju Ugovora o kreditu i Ugovora o garanciji za finansiranje
Projekta Izgradnja regionalnog vodovoda na crnogorskom primorju;
t Informacija o potpisivanju Ugovo­
ra o zajmu za finansiranje Projekta Izg­
radnja reciklažnog centra “Livade” u
Podgorici ;
t Informacija o rezultatima pregovora sa Erste Group AG u cilju obe­
zbjeđivanja sredstava za finansiranje
budžetskog deficita;
t Izvještaj o državnom dugu Crne
Gore za 2008. godinu;
t Informacija o zaključivanju Ugovora o garanciji za kredit Željezare AD
Nikšić sa BlueBay Asset Management
plc. i o davanju saglasnosti Željezari AD
Nikšić za zaključivanje Ugovora kreditu
sa MNSS B.V.;
t Odluka o izmjenama i dopunama
Odluke o zaduživanju i davanju garancija Crne Gore za 2009. godinu;
t Predlog Zakona o izmjenama i
do­punama Zakona o isplati stare devi­
zne štednje građana položene kod ovla­
šćenih banaka sa sjedištem van Crne
Gore;
t Izvještaj o realizaciji otkupa kre­
dita budžetskih korisnika od komercija­
t Informacija o zaključivanju Ugovora o finansiranju između KfW-a, Fr­
an­kfurt i Vlade Crne Gore u cilju finansiranja Projekta vodosnabdijevanje
i sanacija jadranske obale faza III i IV
i o zaključivanju posebnog Ugovora o
finansiranju između Vlade Crne Gore i
Vodacom DOO, Tivat;
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
t Informacija o zaključivanju kreditnog aranžmana sa Credit Suisse ba­
nkom;
nog aranžmana namijenjenog Agenciji
za zaštitu depozita Crne Gore, u iznosu
od 30 miliona eura;
za bivšeg SSSR po obračunima u vezi
sa robnom razmjenom između bivšeg
SSSR i bivše SFRJ« (Sporazum)
t Izvještaj o državnom dugu na 30.
jun 2009. godine;
t Informacija o kreditnom zaduž­
ivanju kompanije »Montenegro Airlines« a.d. Podgorica kod komercijalnih banaka i izdavanju garancije za
zaduživanje;
t Informacija o polaznim osnovama
za pregovore sa Evropskom bankom za
obnovu i razvoj (EBRD) za Projekat »Hitne rehabilitacije željezničke infrastrukture II«;
t Informacija o rezultatima pregovora sa Abu Dabi Fondom za Razvoj, vezano za finansiranje Projekta »Regionalnog sistema za vodosnabdijevanje
crnogorskog primorja«;
t Informacija o rezultatima pregovora sa Evropskom bankom za obnovu
i razvoj (EBRD) za Projekat »Hitne rehabilitacije željezničke infrastrukture II«;
t Informacija o Okvirnim uslovima
kredita (Term Sheet), usaglašenim iz­
među predstavnika OTP banke, Crno­
gorske komercijalne banke (CKB),
KAP-a i Ministarstva finansija u cilju
re­­alizacije kredita OTP-a i CKB-a prema
KAP-u;
t Informacija o otpisivanju potražnih
i dugovnih salda sa klirinških i specijalnih računa Narodne banke Jugoslavije
bivše SFRJ kod banaka u Albaniji, Alžiru,
Bugarskoj, Gvineji i Indiji;
t Informacija o zaključivanju Ugovora o garanciji za kreditni aranžman za
izgradnju OŠ “Ante Đedović” u Šušnju
(Opština Bar);
t Informacija o toku pregovora iz­
među KAP-a, OTP banke, CKB-a i pre­
dstavnika Vlade Crne Gore o odobravanju kreditnog zaduženja KAP-a;
t Informacija o rezultatima pregovora između KAP-a, OTP banke, CKB-a i
predstavnika Vlade Crne Gore o odobravanju kreditnog zaduženja KAP-a;
t Predlog odluke o izmjenama i
dopunama Odluke o zaduživanju i davanju garancija Crne Gore za 2009.
godinu i Informacija o izdavanju garancije za kreditni aranžman OTP banke i
KAP-a i regulisanju odnosa između Ministarstva finansija, Uprave carina, KAP-a
i Montenegrobonusa DOO Cetinje po
osnovu međusobnih potraživanja;
t Informacija o daljoj realizaciji Projekta rekonstrukcija pruge Podgorica
– Nikšić koji se finansira sredstvima
Češke eksportne banke;
t Informacija o Okvirnim uslovima
kredita (Term Sheet), usaglašenim iz­
među predstavnika Ministarstva finansija i Evropske banke za obnovu i razvoj
(EBRD), za realizaciju stand-by kredit-
t Informacija o preuzimanju prava
i obaveza prema Evropskoj Zajednici
po osnovu Ugovora o zajmu za makroekonomsku pomoć, zaključenog iz­
među bivše Savezne Republike Jugoslavije i Evropske Zajednice;
t Informacija o konačnom Nacrtu
izvozno – uvoznog ugovora između
Ministarstva prosvjete i nauke i »Olma
Media Group« iz Ruske Federacije, po
osnovu Sporazuma između Vlade Republike Crne Gore i Vlade Ruske Federacije o regulisanju obaveza bivšeg
SSSR po obračunima u vezi sa robnom
razmjenom između bivšeg SSSR i Bivše
SFRJ (Sporazum);
t Informacija o aktivnostima u vezi
sa sprovođenjem „Sporazuma između
Vlade Republike Crne Gore i Vlade Ruske
Federacije o regulisanju obaveza bivšeg
SSSR po obračunima u vezi sa robnom
razmjenom između bivšeg SSSR i bivše
SFRJ“ (Sporazum), u dijelu realizacije
projekta u oblasti poljoprivrede;
t Informacija o aktivnostima u vezi
sa sprovođenjem »Sporazuma između
Vlade Republike Crne Gore i Vlade
Ruske Federacije o regulisanju obaveza bivšeg SSSR po obračunima u vezi
sa robnom razmjenom između bivšeg
SSSR i bivše SFRJ«, u dijelu realizacije
projekata iz oblasti energetike;
t Informacija o aktivnostima u vezi
sa sprovođenjem »Sporazuma između
Vlade Republike Crne Gore i Vlade
Ruske Federacije o regulisanju obave-
Osim pomenutih Informacija i Izvješ­
taja Odsjek je tokom godine pripremao
i:
t Kvartalne izvještaje o stanju
javnog duga Crne Gore;
t Kvartalne izvještaje o servisiranju
javnog duga, stanju depozita i projekcije kretanja duga za period do 2015. godine za MMF i Svjetsku banku;
t Redovno izvještavanje za Stand­
ard&Poor’s i Moody’s (Međunarodne
age­ncije za utvrđivanje kreditnog rejt­
inga);
t U skladu sa Zakonom o isplati
devizne štednje građana položene
kod ovlašćenih banaka sa sjedištem
van Republike Crne Gore (“Službeni
list RCG” broj 81/06), 1. jula 2009.
godine je počela isplata treće rate
devizne štednje građana položene kod
ovlašćenih banaka sa sjedištem van
Crne Gore;
t U skladu sa Zakonom o regulisa­
nju obaveza i potraživanja po osnovu
ino duga i devizne štednje građana
(“Službeni list RCG”, br.55/03 i 11/04)
1. jula 2009. godine počela je isplata
šeste rate obveznica konvertovane de­
vi­zne štednje građana;
t U skladu sa Zakonom o obešt­
ećenju korisnika prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja (“Službeni list CG”,
broj 40/08), 20. aprila 2009. godine
je počela isplate druge rate obveznica
obeštećenja.
47
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
t U skladu sa Zakonom o obešte­
ćenju korisnika prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja (“Službeni list CG”,
broj 40/08), 20. oktobra 2009. godine
je počela isplata treće rate obveznica
obeštećenja.
4. Odsjek za informatičku tehno­lo­
giju, računovodstvenu kontrolu, raspo­
red javnih prihoda i razvoj sistema
Glavni sistemi koji se nalaze u nadl­
ežnosti IT službe Ministarstva su:
t prihodni model donacija USAIDa,
t rashodni model (SAP) donacija
EAR-a,
t REES sistem – donacija EAR-a,
t Sistem za obračun zarada,
t Internet portal.
Prihodni model je uveden početkom
2005 godine. Razvijen je i doniran
od strane USAIDa, a zatim predat na
održavanje Ministarstvu finansija.
t Preventivno održavanje sistema;
t Redovno održavanje sistema;
t Prilagođavanje sistema za kraj
stare i početak nove budžetske godine;
t Kreiranje novih izvještaja prema
zahtjevima sektora Trezora i Budžeta;
t Generisanje izvještaja za druge
korisnike;
t Sprovođenje backup i recovery
procedura;
t Održavanje računara koji je povezan na RTGS sistem Centralne banke.
Rashodni model je u upotrebi od
marta 2003. godine i doniran je od
strane EARa.
t Sprovođenje procedura automats­
kog plaćanja;
t Generisanje i dostava izvještaja
korisnicima;
t Puštanje standardnih SAP procedura;
t Import prihoda;
t Podrška krajnjim korisnicima;
t Instalacija korisničkog interfejsa.
REES sistem koristi se kao intranet
portal za prihode i kao zamjena SAPu
za unos naloga za plaćanje u nekim
48
potrošačkim jedinicama.
t Podrška krajnjim korisnicima;
t Instalacija korisničkog interfejsa;
t Dorada aplikacije u smislu omo­
gućavanja importa i kontrole obračuna
zarada u državnoj upravi.
Sistem za obračun zarada razvijen
je i doniran od strane USAIDa, a zatim
predat na održavanje Ministarstvu finansija.
t Preventivno održavanje sistema;
t Redovno održavanje sistema;
t Prilagođavanje sistema za kraj
stare i početak nove budžetske godine;
t Kreiranje novih izvještaja prema
zahtjevima sektora Trezora i Budžeta;
t Generisanje izvještaja za druge
korisnike;
t Sprovođenje backup i recovery
procedura.
nabavki i finansijskog upravljanja;
t Studijska posjeta IPA strukturama
u Republici Hrvatskoj;
t Angažovanje spoljnje revizorske
kuće KPMG za fazu I Mape puta –
Procjena stanja.
5. Odsjek za Nacionalni fond
U Odsjeku za za Nacionalni fond su
tokom 2009. godine preduzete sljedeće
aktivnosti:
t Imenovanje Nacionalnog službe­
nika za ovjeravanje (NAO) (Ponovno
ime­novanje Nacionalnog službenika za
ovjeravanje uslovljeno je održavanjem
Parlamentarnih izbora u martu 2009.
godine, nakon čega je došlo je do pro­
mjene na mjestu pomoćnika ministra
za Državni Trezor koji je istovremeno i
Nacionalni službenik za ovjeravanje);
t Imenovanje osobe zadužene za
upravljanje rizicima u okviru Nacionalnog fonda;
t Rad na Priručniku o procedurama
namijenjenog strukturama Decentralizovanog Implementacionog Sistema
IPA;
t Potpisan Implementacioni sporazum između Nacionalnog službenika za
ovjeravanje i Službenika za ovjeravanje
programa (PAO);
t Održani su seminari u oblasti upravljanja rizicima, upravljanja ljudskim
resursima, informacionih tehologija,
Boris Bušković,
pomoćnik ministra za trezor
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o državnom dugu
Crne Gore na
31. decembar 2009. godine
Državni dug Crne Gore na 31.12.
2009. god. iznosi 1.140,2 mil. eura ili
38,0% bruto domaćeg proizvoda (BDP).
Unutrašnji dug iznosi 440,3 mil. eura
ili 14,7% BDP-a, dok spoljni dug iznosi
699,9 mil. eura ili 23,3% BDP-a. Državni
dug čini oko 75,3% ukupno realizovanih
budžetskih prihoda u 2008. godini
(bez prihoda od privatizacije, kredita i
donacija).
Kretanje spoljnjeg duga
u toku 2009. godine
Spoljni dug je u toku 2009. godine
porastao za 218,2 mil. eura u odnosu
na kraj 2008. god. Stanje ino duga
uvećano je uslijed preuzimanja duga
Željezničke infrastrukture Crne Gore
A.D. prema Češkoj eksportnoj banci
(ČEB) u iznosu od 48,1 mil. eura, prema
Evropskoj investicionoj banci (EIB) u
iznosu od 7,0 mil. eura (sredstva još
uvijek nijesu povlačena), Evropskoj
banci za obnovu i razvoj (EBRD) u iz­
nosu od 11,0 mil. eura (do sada je
povučeno 8,9 mil), i preuzimanjem
duga Željezničkog prevoza Crne Gore
A.D. prema EUROFIMI u iznosu od 34,5
mil. CHF. Osim toga, stanje ino duga
uvećano je povlačenjem sredstava
kredita kod Erste banke u iznosu 30,0
mil. eura, kredita kod Credit Suisse
banke u iznosu od oko 90,3 mil. eura,
kredita IBRD za projekte “Katastar”,
“Poljoprivreda” i „Energetska efikas­
nost“ u iznosu od oko 1,9 mil. eura,
Ana Banović
Mersija Purišić
Mađarskog kredita u iznosu od 1,1 mil.
eura, EBRD kredita za rehabilitaciju
puteva u iznosu od oko 0,8 mil. eura,
IDA kredita u iznosu od oko 0,7 mil.
eura, sredstva kredita za finansiranje
projekta „Nabavka specijalnih vozila
za gašenje požara i spasavanje“ kod
austrijske banke Steiermarkisiche Ba­
nk und Sparkassen AG u iznosu od
9,1 mil. eura, EIB kredita za projekat
rehabilitacije puteva u iznosu od 27,0
mil. eura, sredstva robnog kredita
Vlade Španije za reciklažni centar u
Podgorici u iznosu od 0,9 mil. eura,
sredstva francuskog kredita za EPCG u
iznosu od 0,5 mil. eura. Stanje duga je
umanjeno po osnovu redovnih otplata
glavnice u iznosu od oko 26,9 mil
eura.
U iznos spoljnjeg duga nijesu uklju­
čene obaveze po osnovu neriješenih
dužničkih pitanja prema Libiji, Ku­
vajtu, Češkoj i Slovačkoj i UBS banci
po osnovu obveznica izdatih u okviru
Londonskog kluba. Dug prema vla­
dama ove četiri zemlje Crnoj Gori
je pripao po osnovu raspodjele ne­
alociranog duga (5,88% od 38% za
Srbiju i Crnu Goru), i shodno Spo­
razumu o pitanjima sukcesije iz Be­
ča 29. juna 2001. godine rješava
se usaglašenim stavovima u okviru
Ko­miteta za podjelu finansijske ak­
tive i pasive bivše SFRJ. Što se tiče
49
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
STANJE DRŽAVNOG DUGA CRNE GORE NA DAN 31.12.2009. god.
EURO (milioni)
Inostrani dug
Kreditor
Stanje duga
BDP est
1
2
3
Međunarodna banka za obnovu i razvoj (IBRD)
181.8
3,003.0
Međunarodna finansijska organizacija (IFC)
6.9
3,003.0
Zemlje članice Pariskog kluba kreditora*
124.4
3,003.0
Međunarodna organizacija za razvoj (IDA)**
53.9
3,003.0
Evropska investiciona banka (EIB)****
62.3
3,003.0
Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD)
18.6
3,003.0
Razvojna banka Savjeta Evrope
1.0
3,003.0
Evropska Zajednica
5.5
3,003.0
Kreditna banka za obnovu - Njemačka (KFW)
10.6
3,003.0
Austrijski kredit
4.1
3,003.0
Madjarski kredit
12.9
3,003.0
Poljski kredit
11.7
3,003.0
Societe Generale - Education IT
1.5
3,003.0
Francuski kredit***
8.5
3,003.0
EUROFIMA - dug Željeznice*****
22.5
3,003.0
Češki EXIM - dug Željeznice
43.4
3,003.0
Steiermarkische Bank und Sparkassen AG******
9.1
3,003.0
Erste Bank
30.0
3,003.0
Credit Suisse Bank
90.3
3,003.0
Spanski kredit za izgradnju deponije
0.9
3,003.0
UKUPNO
699.9
3,003.0
* Iznos originalnog duga u eurima je 71%,americkim dolarima 26% i 3% u ostalim valutama.
**Originalni iznos je u specijalnim pravima vučenja (SDR). Korišćen je kurs XDR/EUR = 1.0886
***Robni kredit - EPCG
Ino dug/BDP
(2/3)
4
6.1%
0.2%
4.1%
1.8%
2.1%
0.6%
0.0%
0.2%
0.4%
0.1%
0.4%
0.4%
0.0%
0.3%
0.7%
1.4%
0.3%
1.0%
3.0%
0.0%
23.3%
% ino duga
% državnog duga
5
6
15.9%
0.6%
10.9%
4.7%
5.5%
1.6%
0.1%
0.5%
0.9%
0.4%
1.1%
1.0%
0.1%
0.7%
2.0%
3.8%
0.8%
2.6%
7.9%
0.1%
61.3%
26.0%
1.0%
17.8%
7.7%
8.9%
2.7%
0.1%
0.8%
1.5%
0.6%
1.8%
1.7%
0.2%
1.2%
3.2%
6.2%
1.3%
4.3%
12.9%
0.1%
100.0%
****Krediti EIB u ukupnom iznosu od 47,0 mil. eura koje servisiraju javna preduzeca (Monteput, Aerodromi CG i EPCG) ne ulaze u iznos spoljnjeg duga, vec se
tretiraju kao garancije.
*****Dug prema EUROFIMA je 34,5 mil. CHF, koriscen kurs 0,6617
******Kredit za finansiranje nabavke vatrogasnih vozila za MUP
Domaci dug
Kreditor
Stanje duga
BDP
Dom dug/BDP
(2/3)
4
3.6%
2.1%
3.3%
1.3%
1.1%
1.6%
1.7%
14.7%
38.0%
% dom duga
% državnog duga
1
2
3
5
6
Stara devizna štednja
107.9
3,003.0
24.5%
9.5%
Dug lokalnih samouprava
61.7
3,003.0
14.0%
5.4%
Obaveze po osnovu obeštećenja
100.2
3,003.0
22.8%
8.8%
Krediti kod poslovnih banaka
39.8
3,003.0
9.0%
3.5%
Krediti nefinansijskih institucija
32.6
3,003.0
7.4%
2.9%
Zaostale penzije
48.5
3,003.0
11.0%
4.3%
Državni zapisi
49.6
3,003.0
11.3%
4.4%
UKUPNO
440.3
3,003.0
100.0%
38.6%
UKUPNO DRŽAVNI DUG
1,140.2
3,003.0
Napomene:
1) Kredite od njemačke KfW banke za potrebe vodosnabdijevanja koriste opštine ali je prikazan u zbirnoj tabeli ino duga.
2) 15.09.2008.godine izvršena je emisija obveznica stečenih po osnovu Zakona o obeštećenju korisnika prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, u
ukupnom iznosu od 105,0 miliona eura
API obveznica, očekuje se da će se
početkom 2010. godine održati pr­
egovori sa predstavnicima UBS ba­
nke, u cilju iznalaženja mogućnosti za
bilateralno rješavanje ovog pitanja.
Ukupan iznos obaveze po osnovu neri­
ješenih dužničkih pitanja vjerovatno
će iznositi oko 1% BDP-a i uključen je
u projekcije kretanja duga u periodu
50
2009-2012.
U septembru su održani pregovori
povodom rješavanja pitanja klirinškog
duga Republike Albanije prema bivšoj
SFRJ, između predstavnika Ministarstva
finansija Albanije i predstavnika svih
zemalja sukcesora bivše SFRJ, na ko­
jima je utvrđen iznos duga Republike
Albanije prema Crnoj Gori, čiji će se
na­čin izmirivanja naknadno utvrditi
bi­­­lateralnim sporazumom čije se pot­
pi­sivanje očekuje početkom 2010. go­
dine.
Navedeni podatak o stanju ino duga
podrazumijeva iznose angažovanih (po­
v­učenih) kreditnih sredstava po po­jedi­
nim kreditima.
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Tabela 2. Podaci o stanju ino duga i iznosu nepovučenih sredstava kredita
Inostrani dug
Kreditor
Međunarodna banka za obnovu i razvoj (IBRD)
Međunarodna finansijska organizacija (IFC)
Zemlje članice Pariskog kluba kreditora
Međunarodna organizacija za razvoj (IDA)
Evropska investiciona banka (EIB)
Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD)
Razvojna banka Savjeta Evrope
Evropska Zajednica
Kreditna banka za obnovu - Njemačka (KFW)
Austrijski kredit
Madjarski kredit
Poljski kredit
Societe Generale - Education IT
Francuski kredit
EUROFIMA - dug Željeznice
Češki EXIM - dug Željeznice
Steiermarkische Bank und Sparkassen AG
Erste Bank
Credit Suisse Bank
Spanski kredit za izgradnju deponije
UKUPNO
Stanje duga
181,8
6,9
124,4
53,9
62,3
18,6
1,0
5,5
10,6
4,1
12,9
11,7
1,5
8,5
22,5
43,4
9,1
30,0
90,3
0,9
699,9
Nepovučena sredstva
31,8
10,4
46,0
2,7
52,8
6,0
2,1
0,3
12,9
4,1
169,1
Shodno navedenom, ukupan iznos raspoloživih a nepovučenih sredstava je oko 169,1 mil. eura.
Ino garancije Crne Gore iznose oko 142,0 mil. eura, ili 4,7% BDP-a, odnosno 12,5% državnog duga.
Tabela 3. Izdate ino garancije
Kreditor
EIB
EIB
EIB
Zajam
Projekat evropskih puteva
Rekonstrukcija elektroenergetskog sistema
Modernizacija aerodroma
Mala i srednja preduzeca preko poslovnih
EIB
banaka
EBRD
Modernizacija aerodroma
Projekat izgradnje regionalnog vodovoda
EBRD
– juzni krak faza I
Projekat izgradnje regionalnog vodovoda
EBRD
– juzni krak faza II
Projekat obnove zeljeznicke infrastrukture
EBRD
– faza III
Projekat hitne obnove zeljeznicke
EBRD
infrastrukture II
KfW
Perucica
KfW
Piva
KfW
Trafostanica Ribarevine
Zamjena filtera u TE Pljevlja i prosirenje
KfW
trafostanica Podgorica-Ribarevine
KfW
Opportunity banka
KfW
NLB
OTP
KAP
UKUPNO povuceno do 31.12.2009.
Monteput
EPCG
JP Aerodromi CG
Godina
potpisivanja
2004
2002
2004
Potpisani
iznos
24.000.000
11.000.000
12.000.000
Povuceno do
31.12.2009.
24.000.000,00
7.917.281,01
11.000.000,00
Poslovne banke
2009
91.000.000
18.600.000,00
JP Aerodromi CG
2003
11.000.000
10 235.127,00
JP Regionalni vodovod
2007
8.000.000
8.000.000,00
JP Regionalni vodovod
2008
7.000.000
6.136.959,71
JP Zeljeznice CG
2009
4.000.000
40.000,00
Zajmoprimac
Zeljeznicka infrastruktura
AD Podgorica
EPCG
EPCG
EPCG
2009
15.000.000
0,0
2003
2007
2007
3.580.000
16.000.000
5.400.000
3.055.065,34
1.247.439,34
0,0
EPCG
2008
15.000.000
4.906.798,75
Opportunity banka
NLB
KAP
2009
2009
2009
15.000.000
16.000.000
49.680.000
15.000.000,00
5.000.000,00
26.813.633,00
141.952.304,15
51
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Tabela 4. Ugovori potpisani tokom 2009. godine
Ugovori o kreditu potpisani u 2009. godini
Kreditor
Steiermarkisiche Bank
und Sparkassen, Austrija
IBRD
Projekat
Nabavka specijalnih vozila za gašenje požara i
spasavanje
Institucionalni razvoj i jačanje poljoprivrede
Dodatno finansiranje za Projekat
IBRD
unaprijeđenja zdravstva u Crnoj Gori
Credit Suisse
Finansiranje budžetske potrošnje
Erste Bank, Austrija
Finansiranje budžetske potrošnje
EIB
Odlaganje čvrstog otpada
EIB
Putevi i mostovi A3
KfW
Vodosnabdijevanje – faza IV
Ugovori o garanciji potpisani u 2009. godini – ino garancije
Kreditor
Projekat
Kreditiranje projekata malih i srednjih
EIB
preduzeća preko poslovnih banaka
KfW
Kredit za Opportunity Bank (Erste Bank)
KfW
Kredit za NLB Montenegrobanku
EBRD
Projekat za Željeznicu, faza III
OTP Bank
Kreditna podrška KAP-u
Ugovoreni iznos kredita
22,0
11,0
5,1
90,0
30,0
27,0
30,0
25,0
Ugovoreni iznos kredita
91,0
15,0
16,0
4,0
49,7
Zakonom o budžetu za 2010. godinu predviđeno je zaduživanje Države kod: IBRD u iznosu od 3,5 mil. eura za finansiranje
projekta „Zaštita osjetljivih turističkih oblasti“, Banke za razvoj Savjeta Evrope (CEB) u iznosu od 10,0 mil. eura za finansiranje
projekta „Stanovi solidarnosti i rješavanja stambenih potreba građana i ublažavanja efekata ekonomske krize na sektor građe­
vinarstva“, EBRD u iznosu od 30,0 mil. eura za potrebe Fonda za zaštitu depozita, kod EIB u iznosu od 25,0 mil. eura za finansiranje
projekta „Otpadne vode“ i 5,0 mil. eura za finansiranje projekta „Rješavanje uskih grla u saobraćaju“. Planirano je i potpisivanje
bilateralnih i multilateralnih kredita namijenjenih potrebi zaštite spomenika kulture na Cetinju u iznosu od 5,0 mil. eura. Osim
navedenog, budžetom za 2010. godinu planirano je zaduživanje u cilju obezbjeđivanja sredstava za finansiranje budžeta, otplatu
duga i podršku bankarskom sektoru u iznosu do 200,0 mil. eura. Kada je riječ o garancijama Države, planirano je izdavanje
garancija u ukupnom iznosu od 202,0 mil. eura, od čega se 140,0 mil. eura odnosi na garancije za kredite za podršku privredi,
15,0 mil. eura za kredit za Željeznicu kod EBRD, 7,0 mil. eura kredit za Željeznicu kod EIB, kao i 40,0 mil. eura za kredit za
nabavku novih brodova kod Kineske Export banke, a čiji je korisnik Crnogorska plovidba AD Kotor.
Depoziti Ministarstva finansija na 31.12.2009. godine iznosili su 159,6 mil eura, uključujući i 38.477 unci zlata, što je za
oko 105,6 mil. eura više nego na kraju 2008. godine, dok depoziti državnih fondova, koji nijesu u potpunosti integrisani u sistem
trezora – Fonda PIO, Fonda za zdravstveno osiguranje i Fonda za razvoj Crne Gore, prema podacima Centralne banke CG iznose
48,8 mil. eura, tako da je neto iznos državnog duga oko 31 % BDP-a.
Grafik 1. – Valutna struktura ino duga
Valutna struktura ino duga
7%
3%
8%
EUR
USD
CHF
SDR
82%
52
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Grafik 2. Kamatna struktura ino duga
47%
fi ks na ka ma tna s topa
53%
va ri ja bi l na ka ma tna s topa
Kretanje unutrašnjeg duga u toku 2009. godine
Unutrašnji dug je tokom 2009. godine uvećan za 27,3 mil. eura u odnosu na kraj 2008. godine. Rast unutrašnjeg duga u
toku 2009. godine uzrokovan je nastavkom realizacije projekata Direkcije za saobraćaj u cilju rješavanja uskih grla u saobraćaju
u iznosu od oko 47,2 mil. eura, emisijom Državnih zapisa u iznosu od 49,6 mil. eura i povećanjem zaduženosti opština. S druge
strane, unutrašnji dug je smanjen redovnom isplatom rate duga po osnovu stare devizne štednje u iznosu od 8,3 mil. eura, rate
duga po osnovu obeštećenja u iznosu od 2,2 mil. eura, otplate kredita kod komercijalnih banaka i nefinansijskih institucija,
otplate preuzetog duga Željezničkog prevoza CG i Željezničke infrastrukture CG prema komercijalnim bankama, dobavljačima i
po osnovu nesreće na Bioču u iznosu od oko 6,8 mil. eura, otplata preuzetog duga Radio televizije Crne Gore u iznosu od 4,1 mil.
eura, kao i otplate redovnih rata po osnovu realizacije projekata Direkcije za saobraćaj u iznosu od 14,6 mil. eura.
Ukupna obaveza po osnovu restitucije iznosi 100,2 mil. eura, što je za 16,6 mil. eura manje nego na kraju 2008. godine.
Smanjenje iznosa duga po osnovu restitucije uzrokovano je isplatom obaveza u gotovini i otkupom obveznica FO01 i FO02 od
strane Države na berzi. Vlada CG je, u cilju smanjenja unutrašnjeg duga, u januaru ove godine počela otkup obveznica restitucije,
po osnovu obeštećenja bivših vlasnika, prije roka dospijeća, i do sada je otkupljeno oko 17,0 mil. eura obveznica, za šta je
plaćeno oko 5,5 mil. eura.
Vlada je u 2008. godini usvojila Odluku o otkupu obveznica devizne štednje građana za 2016. i 2017. god, i do sada je
otkupljeno obveznica u vrijednosti od 1,2 mil. eura, od čega u 2009. godini 0,5 mil. eura.
Konsolidovani dug opština iznosi oko 61,7 mil. eura, prema podacima dostavljenim od strane opština. Ministarstvo finansija
donijelo je u novembru 2008. godine Uputstvo o sadržaju zahtjeva za zaduživanje opština i ispunjenosti finansijskih uslova za
njihovo zaduživanje, kojim se detaljno utvrđuje postupak zaduživanja lokalnih samouprava.
Tabela 5. Domaće garancije izdate u 2009. godini
Kreditor
Zajmoprimac
Iznos
NLB Montenegrobanka
Podgorička banka
Rudnici boksita A.D. Nikšić
Pobjeda A.D. Podgorica
Hipotekarna banka
Montenegro Airlines
NLB Montenegrobanka
Montenegro Airlines
5.000.000,00
2.970.000,00
2.700.000,00 (sredstva još uvijek
nijesu povučena)
1.800.000,00 (sredstva još uvijek
nijesu povučena)
7.970.000,00
UKUPNO POVUČENO DO 31.12 2009.
Državni dug Crne Gore sa javnim preduzećima iznosi 1.335,1 mil. eura ili 44,5% BDP. Iznos obaveza preduzeća u većinskom
državnom vlasništvu izračunat je na osnovu garancija Vlade, podataka Centralne banke i podataka dostavljenih od strane
preduzeća.
Tabela 6. - Servisiranje državnog duga u 2009. godini i plan za 2010. godinu
Budžetska pozicija
Plaćeno u 2009. godini
Plan otplate za 2010. god.
4611 – Otplata glavnice rezidentima
4612 - Otplata glavnice nerezidentima
4630 – Otplata obaveza iz prethodnih godina
4151 – Otplata kamate rezidentima
4152 – Otplata kamate nerezidentima
UKUPNO
53,0
26,9
47,2
3,1
20,2
150,4
17,8
43,3
66,7
3,5
28,6
159,9
53
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Kretanje i održivost državnog duga u narednom periodu
Grafik 3. – Visina državnog duga i učešće u BDP u periodu 2004 – 2009
Državni dug/BDP %
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
Državni dug/BDP
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Tabela 7. - Projekcija visine i strukture državnog duga Crne Gore u periodu kraj 2010-2013. god.
2010 projekcija
2011 projekcija
2012 projekcija
2013 projekcija
Inostrani dug (u mil €)
856,2
964,2
970,0
968,0
Inostrani dug (u % BDP-a)
26,7%
28,3%
26,4%
24,4%
Unutrašnji dug (u mil €)
408,3
354,8
284,7
243,2
Unutrašnji dug (u % BDP-a)
12,8%
10,4%
7,8%
6,1%
Ukupan dug (u mil €)
1.264,5
1.319,0
1.254,7
1.211,2
Ukupan dug (u % BDP-a)
39,5%
38,7%
34,2%
30,5%
napomena: procijenjeni BDP u 2010. god. 3.201,4 mil. €, u 2011. god. 3.412,3 mil. €, u 2012. god. 3.671,6 mil. €, a u
2013. god. 3.965,4 - Izvor Ministarstvo finansija
U tabeli 7. je projektovan je iznos državnog duga, na osnovu preuzetih zakonskih i ugovornih obaveza Države, u cilju procjene
održivosti duga.
Projekcija kretanja unutrašnjeg duga u periodu od 2010. do 2013. godine navedena u tabeli 7. zasnovana je na pretpostavkama
da će otplata obaveza po osnovu restitucije iznositi oko 0,5% BDP-a godišnje. Obaveze po osnovu zaostalih penzija biće u
potpunosti isplaćene do kraja 2011. godine. Predviđena su i zaduženja u cilju finansiranja projekata Direkcije za saobraćaj, za
rješavanje uskih grla u saobraćaju, u iznosu od oko 53,3 mil. eura u 2010. godini i 20,7 mil. eura u 2011. godini. Pretpostavka je
da će iznos duga lokalnih samouprava ostati na sadašnjem nivou. Otplata obaveze po osnovu devizne štednje iznosiće oko 14,0
mil. eura godišnje. Nije uzet u obzir otkup obveznica stare devizne štednje OB16 i OB17 i DO16 i DO7. Osim toga, pretpostavka je
da neće biti preuzimanja dugova preduzeća.
Kod projekcije ino duga nova zaduženja i transferni zajmovi su projektovani u skladu sa dogovorenim okvirom saradnje
sa međunarodnim i bilateralnim kreditorima, i sredstva će se koristiti za projekte iz oblasti otpadnih voda, regionalnog vodo­
snadbijevanja, putne i željezničke infrastrukture i energetike. Kretanje ino duga projektovano je uz pretpostavku prosječnog
četvorogodišnjeg povlačenja sredstava kredita. U 2010. godini dodato je zaduženje u iznosu od 150,0 mil. eura za finansiranje
budžetskog deficita i otplate kredita i u 2011. godini dodatnih 100,0 mil. eura. Očekujemo da će se finansiranje obezbijediti iz
inostranih izvora.
Ana Banović,
savjetnik u Odsjeku za upravljanje dugom i gotovinom
Mersija Purišić,
samostalni savjetnik I u Odsjeku za upravljanje dugom i gotovinom
54
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu Odjeljenja
za pripremu državne
pomoći u 2009. godini
U okviru projekta TRIM MNE pomoći
Evropske unije Crnoj Gori, u smislu uspostavljanju sistema državne pomoći u
Crnoj Gori, u 2009. godini, u saradnji sa
ekspertima Evropske unije, radna grupa i
Odjeljenje je uradilo novi Zakon o kontroli
državne pomoći, koji je usvojen i stupio
na snagu 9. novembra 2009. godine.
Pripremljena su i stavljena u dalju proceduru podzakonska akta na Zakon, i to:
Uredba o bližim kriterijumima, uslovima
i načinu dodjele državne pomoći; Uredba o metodologiji i sadržaju obrazaca
za podnošenje prijave i kontrole državne
pomoći i Pravilnik o sadržaju godišnjeg
izvještaja o dodijeljenoj državnoj pomoći.
Odjeljenje je sarađivalo sa svim sektorima Ministarstva finansija, svim ministarstvima i lokalnim samouprava­ma u
cilju ispunjavanja obaveza Crne Gore iz
Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju,
a radi dostavljanja propisa i odredbi iz tih
propisa kojima je ustanovljeno pružanje
državne pomoći, kao pravnog osnova
za dodjelu državne pomoći. Ovo je neophodno Odjeljenju i Komisiji za kontrolu
državne podrške i pomoći radi ocjenjivanja zakonitosti i kompatibilnosti tih pomoći
sa pravilima EU.
U martu 2009. organizovano je case
study putovanje u Brisel u okviru TRIM
MNE projekta radi konsultacija sa Evropskom komisijom o mogućnosti dodjele
državne pomoći u skladu sa sektorskim
pravilima kojima se reguliše dodjela dr­
žavne pomoći za željezničku infrastrukturu i ugalj.
Tom prilikom zaposleni u Odjeljenju
posjetili su DG COMP i DG TREN, gdje
smo imali značajne konsultacije i pružena
su nam značajna ohrabrenja.
Predstavnici odjeljenja učešstvovali
su i na sastanku privremenog pododbora EU i Crne Gore za unutrašnje trži­
šte i konkurenciju (Interim Agreement on
Trade and Trade-related matters between
the European Community and Montene-
Sonja Bećović
gro, 2nd Interim Commitee meeting - State
aid).
Sačinjen je Godišnji izvještaj o dodijeljenim državnim pomoćima u 2008. godini po metodologiji Evropske unije.
Sastavljen je inventar o prijavljenim i
dodijeljenim državnim pomoćima koji se
redovno ažurira.
Takođe, odjeljenje i konsultanti Evropske unije dali su mišljenja i sugestije
pri izradi izmjena i dopuna organskog
Zakona o budžetu, kao i izradi Odluke o
postupku podnošenja zahtjeva pravnih
lica za izdavanje državne garancije.
Odjeljenje je odgovorilo na Upitnik
Evropske komisije, na dio koji se odnosi na oblast državne pomoći i koji je u
nadležnosti Odjeljenja i Komisije za kontrolu državne podrške i pomoći; kao i na
pitanja iz oblasti državne pomoći koja su
resorna ministarstva prosljeđivala Od­
jeljenju.
U aprilu 2009. godine održana je
završna konferencija TRIM MNE proje­
kta, u okviru kojeg je bila komponenta
„Državna pomoć“. Gđa Sonja Bećović,
savjetnik ministra finansija, imala je izlaganje na okruglom stolu konferencije u
okviru komponente „Državna pomoć“.
Gospodin Argyroudis - Rom Team
Western Balkan - posjetio je Odjeljenje i
Ko­misiju radi monitoringa i ocjene TRIM
MNE projekta.
Obrađeno je i pripremljena su miš­lje­
nja za ukupno 16 notifikacija, odnosno
prijava državne pomoći.
Komisija za kontrolu državne pod­rš­ke
i pomoći ocijenila je 12 notifikacija uskl­
ađenim sa pravilima o državnoj po­moći.
Na osnovu detaljnih analiza Odjeljenje je pripremilo mišljenje, a Komisija se
oglasila nenadležnom u slučaju četiri programa.
Održan je niz konsultativnih sastanaka sa resornim ministarstvima i lokalnim
samoupravama, uz prisustvo eksperata
Evropske unije ili bez, a na zahtjev samih
ministarstava ili lokalnih samouprava,
radi otklanjanja nedoumica, odnosno davanja praktičnih savjeta pri prijavljivanju
(notifikaciji) državne pomoći.
U junu mjesecu održan je sastanak i
sa predstavnicima Svjetske banke u cilju
njihove pune informisanosti o pravilima
državne pomoći koje Crna Gora primjenjuje.
Uz puno razumijevanje Twinning proj­
ekta, nakon prestanka TRIM MNE pro­
jekta, odjeljenju je u dva navrata obez­
bijeđena ekspertska pomoć za izradu
predloga mišljenja za složene slučajeve
restrukturiranja.
U oktobru mjesecu održan je sasta­
nak sa predstavnicima GTZ-a u cilju ob­
ezbjeđivanja dalje podrške Evropske unije na uvođenju sistema državne po­moći
u Crnoj Gori.
Sonja Bećović,
savjetnik ministra finansija i načelnik
odjeljenja za državnu pomoć
55
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Godina krize
- pregled antikriznih mjera
U kontekstu antikriznih mjera koje
je Vlada Crne Gore preduzela sa ciljem
predupređenja negativnih posledica
globalne ekonomske krize, kao jedna
od mjera koja je imala za cilj da sa
jedne strane pospješi likvidnost bankarskog sistema, koja je u to vrijeme
bila na niskom nivou, i sa druge strane
da obezbijedi jeftina sredstva malim i
srednjim preduzećima, jeste izdavanje
državne garancije međunarodnim finansijskim institucijama.
Izdavanje državne garancije crno­
gorskim poslovnim bankama za finansiranje projekata malih i srednjih
preduzeća predstavljalo je svojevrstan
izuzetak. Naime, Ministarstvo finansija
je prvi put izdalo garancije privrednim subjektima koji nisu u većinskom
državnom vlasništvu ili se ne radi o jedinicama lokalne samouprave za realizaciju infrastrukturnih projekata. Ova
činjenica dovoljno govori o prioritetu
koji je Vlada dala ovom aranžmanu.
Takođe, imajući u vidu, aktuelni trenutak u kome je izražena nelikvidniost
privrede, u kome se raspravlja o modelima državne podrške ekonomiji, imajući
u vidu i smanjenu kreditnu aktivnost
pojedinih banaka, čini se potrebnim da
se približi priroda preduzetih mjera od
strane Ministarstva finansija, odnosno
Vlade Crne Gore.
Kontekst u kome
su mjere preduzete
Kao što je i poznato, početak me­
đunarodne ekonomske krize, vezuje se
za krizu u finansijskom sektoru, tako da
se prvi talas »krize«, prije svega, reflektovao u finansijskom sektoru. Bankroti
po­znatih finansijskih institucija, en­ormne
56
om nelikvidnosti, što će se posljedično
odraziti na realnu ekonomiju. Takođe,
bilo je i evidentno da priliv stranih
direktnih investicija, odnosno struktura
SDI koje su generisale rast crnogorske
ekonomije neće biti kao u prethodnom
periodu.
Uzimajući u obzir navedene okolnosti, Ministarstvo finansija se sa prvim
znacima krize, obratilo mulitlateralni
finansijskim institucijama sa zahtjevom
odobravanja kreditnih linija crnogorskim poslovnim bankama za finansiranje
projekata malih i srednjih preduzeća.
Evropska investiciona
banka (EIB)
Ivan Petrović
količine državne pomoći »ubrizgane« u
finansijski sistem, povlačenje depozita,
krah tržišta nekretnina i sl. bili su crveni signal da je neophodno preduzeti
čitav set mjera koje bi preduprijedile ili
ublažile posljedice krize.
Nedugo nakon što su se zemlje sa
razvijenim finansijskim tržištem susrele sa navedenim problemima, bilo je
jasno da isti ili slični problemi očekuju
crnogorski finansijski sistem i crnogorsku ekonomiju, koja je kao mala i visokootvorena bila podložna eksternim
šokovima.
Imajuću u vidu značajno povlačenje
depozita iz crnogorskih poslovnih banaka u posljednjim mjesecima 2008.
godine, i pored donošenja Zakona o
mjerama za zaštitu bankarskog sektora, bilo je očigledno da će se crnogorske poslovne banke suočiti sa problem-
Ministarstvo finansija Crne Gore je
već u novembru 2008. godine, prilikom
potpisivanja Memoranduma o razumijevanju između Crne Gore i Evropske
investicione banke vrijednog 200 miliona eura, pokrenulo inicijativu kod EIBa, za odobravanje kreditnih sredstava
crnogorskim bankama za finansiranje
projekata srednjih i malih preduzeća,
što je prva inicijativa takve vrste
upućena EIB-u, od svih zemalja koje
su se obratile za takvu vrstu kredita.
Takođe, ukoliko se ima ima u vidu iznos
državne garancije koji je dogovoren sa
Evropskom investicionom bankom od
91 milion eura, to je uzimajući u obzir
vrijednost BDP-a, najveći iznos kredita
koji je za ovu svrhu odobren od strane
EIB-a nekoj od država regiona.
Sama procedura odobravanja pro­
jekta finansiranja malih i srednjih pre­
duzeća posredstvom crnogorskih po­
slovnih banaka, kao i analiza bankarskog
sistema u Crnoj Gori trajala je nekoliko
mjeseci. Nakon izvršene analize, Evropska investiciona banka predložila je da
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Banka
Crnogorska komercijalna banka
Hipo Alpe Adria Banka
NLB Montenegro banka
Podgorička banka
Opportunity bank
Atlasmontbanka
Hipotekarna banka
Komercijalna banka Budva
Investbanka
First Financial Banka
se krediti odobre sljedećim bankama i
u sljedećim iznosima:
Prva banka Crne Gore u trenutku
odobravanja sredstava bila je korisnik
kredita Vlade Crne Gore u čiju korist je
založila akcijski kapital, te iz tog razloga
nije mogla biti uključena u aranžman sa
Evropskom investicionom bankom.
Nakon odobravanja cjelokupnog
projekta od strane Borda direktora EIBa, krajem maja održani su u Podgorici
pregovori između predstavnika Minista­
rstva finansija, Evropske investicione
banke i crnogorskih poslovnih banaka.
Tom prilikom usaglašeno je da Ministarstvo finansija izda Evropskoj investicionoj banci jedinstvenu garanciju na
iznos od 91 milion eura. Ovakav vid
aranžmana, s obziriom na dalji tok realizacije se pokazao kao pravi izbor,
jer je time Ministarstvo finansija, kao
garant, steklo mogućnost da vrši realokaciju sredstava, odobrava dodatne
iznose sredstava ili otkaže aranžmane
sa pojedinačnim bankama.
Iznos
33.000.000
5.000.000
20.000.000
7.000.000
6.000.000
9.000.000
4.000.000
3.000.000
2.000.000
2.000.000
odobren, kao i spremnost da se zaključi
Ugovor o kreditu sa EIB-om.
Finansijski uslovi koji su ponuđeni
bankama bili su izuzetno povoljni. Grejs
period na odobrena sredstva iznosi 4
godine, izuzev za infrastrukturne projekte za koje je grejs period 5 godina,
dok je rok otplate 12, odnosno 15 godina ukoliko se radi o infrastrukturnim
projektima. U pogledu kamatne stope,
bankama na raspolaganju stoje fiksna
i varijabilna kamatna stopa. Visina fiksne kamatne stope zavisi od dužine
grejs perioda i perioda otplate kredita.
Varijabilna kamatna stopa iznosi 6M
Euribor + maržu koju obračunava EIB
i radi se o veoma povoljnim finansijskim sredstvima, možda i najjeftinijim
dostupnim na finansijskom tržištu, za
kredite koji su obezbijeđeni državnom
garancijom.
Takođe, u intezivnoj komunikaciji
iz­među predstavnika ministarstva i
EIB-a usaglašen je tekst Ugovora o garanciji, što je rezultiralo zaključenjem
Ugovora o garanciji 2. jula 2009. godine. Zaključenjem ovog ugovora ispu­
njen je formalni uslov da bi banke
mo­gle zaključiti pojedinačne kreditne
aranžmane sa EIB-om.
Što se tiče samog kreditnog aranž­
mana, Evropska investiciona banka nije
postavljala posebne uslove u pogledu
malih i srednjih preduzeća koja mogu
biti korisnici kreditnih sredstava, izuzev
u smislu da krajnji korisnici sredstava
ne mogu biti preduzeća koja se bave
proizvodnjom oružja i vojne opreme,
igrama na sreću, čija djelatnost ima
negativan uticaj na životnu sredinu i sl.
Pored malih i srednjih preduzeća, krajnji korisniici mogu biti i jedinice lokalne
samouprave i javna preduzeća.
U ovom kontekstu, interesantno je
istaći da su sve banke koje su uzele
učešće u pregovorima, iskazale tokom
pregovora, interes za većim iznosom
sredstava od onog koji je bio inicijalno
U narednom periodu, zainteresovane banke su pokrenule internu proceduru odobravanja kredita, što je
re­zultiralo zaključivanjem Ugovora o
kreditu između Evropske investicione
banke i sljedećih crnogorskih poslovnih
banaka – Komercijalne banke Budva,
Hipotekarne banke, Atlasmont banke,
Investbanke Montenegro, First Financial Bank, Hypo Alpe Adria banke, Er­
ste banke i nedavno NLB Montenegro­
banke.
Crnogorska Komercijalna banka
(CKB) nije potpisala Ugovor o kreditu.
Pretpostavke za zaključenje kreditnog
aranžmana između CKB i Evropske investicione banke postoje, a da li će do
zaključenja Ugovora doći, i u kom iznosu, biće definisano kroz neposredne
razgovore početkom naredne godine.
Podgorička banka – Societe Generale, obavjestila je Ministarstvo finansija
da je nakon analize svojih izvora finansiranja odustala od zaključenja Ugovora
o kreditu sa Evropskom investicionom
bankom.
U pogledu operativnost kreditnih
sredstava od Evropske investicione
banke, nakon ispunjenja formalnih uslova od strane crnogorskih poslovnih
banaka, izdati su i prvi zahtjevi za po­
vlačenjem sredstava i prva sredstava su
isplaćena sredinom novembra tekuće
godine. Do kraja 2009. godine banke
su povukle 10.6 miliona eura, dok će
početkom 2010. godine biti povučeno
još 8 miliona eura.
U cilju plasiranja sredstava, da bi
sredstva kredita bila transferisana cr­
nogorskim poslovnim bankama, neophodno je da uz zahtjev za isplatu EIBu bude dostavljen i spisak preduzeća
čiji će projekti biti finansirani, kao i us-
57
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
lovi pod kojima će novac biti dostupan
krajnjim korisnicima. U tom smislu,
sve banke koje su poslale zahtjev za
isplatu, istovremeno su prezentirale
i projekte koji će biti finansirani ovim
kreditnim sredstvima. Ovaj podatak,
kao i podatak da je većina banaka uputila zahtjev za isplatom nedvosmisleno
upućuje da crnogorska mala i srednja
preduzeća imaju kreditni potencijal,
kao i da postoje kvalitetni projekti u
sektoru malih i srednjih preduzeća koji
zaslužuju kreditnu podršku. Takođe, iz
zahtjeva za isplatu se može zaključiti da
su podjednako zastupljena preduzeća
kako iz južnog, tako i iz sjevernog regiona države, kao i da su sredstva plasirana u najrazličitije oblasti privredne
djelatnosti. Intencija samog kreditnog
aranžmana jeste partnerski odnos
između komercijalnih banaka, Vlade
i malih i srednjih preduzeća. U tom
smislu, Ministarstvo finansija ponudilo
je onim bankama koje najbrže budu realizovale kreditni aranžman, tj. najbrže
plasirala sredstva malim i srednjim
preduzećima, dodatna sredstva iz
iznosa „pokrivenog“ državnom garancijom, do 100% prethodno odobrenog
iznosa. Šema odobravanja dodatnog
iznosa predstavljena je bankama i vrlo
brzo očekujemo zahtjeve za dodatnim
sredstvima uz prethodni dokaz da su
ranije odobrena sredstva plasirana
privredi.
S obzirom na komunikaciji koja
je prethodnih nedjelja ostvarena sa
bankama, broj zahtjeva za dodatnim
sredstvima, kao i činjenicu da su banke
sada do detalja upoznate sa procedurama vezanim za povlačenje sredstava,
očekuje se da ukupan iznos kreditnog aranžmana od 91 milion eura do
proljeća bude plasiran malim i srednjim
preduzećima.
Njemačka banka
za razvoj (KfW)
U pogledu kreditnog aranžmana
sa KfW-om, treba, prije svega, istaći
da se radilo o različitom mehanizmu
državne garancije, u odnosu na kreditni aranžman sa Evropskom investicionom bankom. Naime, u ovom
58
slučaju KfW je na osnovu sopstvenih
procijena odlučio kojim poslovnim
bankama u Crnoj Gori će odobriti kreditna sredstva i u kom iznosu, na način
da bi se zaključivao i pojedinačni Ugovor o garanciji, za svaku banku sa kojom bi bio postignut neposredan dogovor o kreditiranju.
jasno da CKB neće zaključiti ugovor o
kreditu, nije bilo moguće da zainteresovane banke i KfW sprovedu sve neophodne procedure koje bi rezultirale
zaključenjem ugovora.
KfW je odobrio kreditne linije za
tri banke – Crnogorsku komercijalnu
banku (20 miliona eura), NLB Montenegrobanku (15 miliona eura) i Erste
banku (15 miliona eura). Od navedenih iznosa, 2 miliona eura je namijenjeno kreditiranju projekata koji
imaju za cilj povećanje energetske
efikasnosti, dok je ostatak namijenjen fianansiranju projekata malih i
srednjih preduzeća.
Direktni pregovori između KfW-a
i odnosnih banaka počeli su u prvom
kvartalu 2009. godine i do sada su
zaključena dva kreditna aranžmana.
Erste banka je, 24. juna 2009. godine zaključila Ugovor o kreditu sa KfWom, za koji je Vlada Crne Gore posredstvom Ministarstva finansija 25. juna
2009. godine izdala državnu garanciju.
Sredstva kredita u iznosu od 15 miliona
eura isplaćena su kroz tri tranše i veći
dio tih sredstava plasiran je malim i
srednjim preduzecima.
NLB Montenegrobanka potpisala je
Ugovor o kreditu sa KfW-om 26. oktobra
2009. godine, za koji je Vlada Crne Gore
posredstvom Ministarstva finansija 28.
oktobra 2009. godine izdala državnu
garanciju. Prva tranša iz ovog kreditnog
aranžmana u iznosu od 5 miliona eura
isplaćena je NLB Montenegrobanci sredinom 2009. godine.
Crnogorska komercijalna i KfW nisu
usaglasili tekst Ugovora o kreditu i iz tog
razloga nije iskorišćen ukupan iznos za
koji je Vlada Crne Gore, u skladu sa Zakonom o budžetu za 2009. godinu, bila
spremna da izda garanciju. Postojala
je spremnost da bude izdata garancija
za druge banke u okviru predviđenog
iznosa, ali s obzirom na kratak vremenski period, nakon što je postalo
Ivan Petrović,
samostalni savjetnik
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Aktivnosti
Sektora za budžet
u toku 2009. godine
Sektor za budžet je u junu mjesecu
dostavio Supštini Crne Gore na razmatranje Predlog Zakona o izmjenama
i dopunama Zakona o budžetu Crne
Gore za 2009. godinu, koji je Skupština
usvojila u julu mjesecu. Ovaj Zakon donesen je u uslovima ekonomsko finansijske krize i opadajućeg trenda naplate
tekućih prihoda i predviđa smanjivanje
izdataka budžeta, u cilju očuvanja makroekonomske stabilnosti.
Sektor za budžet pripremio je Predlog Zakona o budžetu Crne Gore za
2009. godinu, koji je Skupština usvojila
17.12.2009. godine. Budžet Crne Gore
za 2009. godinu obuhvata četiri dijela:
tekući budžet, transakcije finansiranja,
kapitalni budžet i budžet državnih fondova.
Pored opšteg i posebnog dijela Za­
kon o budžetu Crne Gore za 2010.
godinu sadrži obrazloženje koje obuh­
vata: procjenu konsolidovane javne
pot­rošnje u Crnoj Gori, makroekonomski i fiskalni okvir, srednjoročni okvir
budžetske potrošnje, obrazloženje te­
kućeg budžeta, transakcije finansiranja,
kapitalnog budžeta i budžeta državnih
fondova.
Zakon o zaradama državnih služ­
benika i namještenika - Donošenje ov­
og Zakona treba da doprinese reformi
državne uprave koja će obezbijediti
održivost sistema javnih finansija, kao
makroekonomske i fiskalne politike za
prva tri mjeseca 2008. godine i predlaganje ciljeva i smjernica fiskalne politike na osnovu kojih se planiraju primici
i izdaci sa procjenom za naredne tri
fiskalne godine i Projekcija kapitalnog
budžeta za 2009. godinu.
Navedene izvještaje usvojila je
Vlada u skladu sa članom 20 Zakona
o budžetu. U njima je data analiza kretanja makroekonomskih agregata (bruto domaćeg proizvoda, cijena zarada,
zaposlenosti), koja služi kao osnova za
planiranje glavnih kategorija primitaka
i izdataka, sa procjenom za naredne tri
fiskalne godine.
Ostale aktivnosti u Sektoru budžeta
Nemanja Pavličić
i jačanje administrativnih kapaciteta
u Crnoj Gori kroz manju, ali efikasniju
državnu upravu.
Program rada Vlade za 2009. godinu
- tematski dio
U postupku pripremanja i planiranja budžeta za 2010. godinu u sektoru
budžeta uradjeni su: Izvještaj o makrofiskalnim kretanjima za prva tri mjeseca 2009. godine, Izvještaj o realizaciji
Sektor za budžet Ministarstva finansija Crne Gore aktivno je učestvovao u
izradi odgovora na Upitnik Evropske komisije, u periodu avgust - oktobar 2009.
godine. Pripremljeni su odgovori na pitanja iz nadležnosti Ministarstva finansija, kao i drugih resornih ministarstava
i institucija, pogotovo u dijelu makroekonomskih i fiskalnih pokazatelja, istorijskih podataka i projekcija. Sektor za
budžet pripremio je odgovore u okviru
sledećih poglavlja Upitnika: Ekonomski
kriterijumi, Poglavlje 8: Politika konkurencije - liberalizacija, Poglavlje 17: Ekonomska i monetarna politika, Poglavlje
59
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
19: Socijalna politika i zapošljavanje,
Poglavlje 20: Preduzetnička i industrijska politika, Poglavlje 22: Regionalana
politika i koordinacija strukturnih instrumenata, Poglavlje 23: Saradnja na
polju pravosuđa i fundamentalnih prava i Poglavlje 33: Finansijske i budžetske odredbe.
Ministarstvo finansija donijelo je,
u martu mjesecu, Pravilnik o načinu
pripreme, sastavljanja i podnošenje finansijskih izvještaja budžeta, državnih
fondova i jedinica lokalne samouprave.
Ovim pravilnikom je propisan način sastavljanja mjesečnih, kvartalnih i godišnjih izvještaja potrošačkih jedinica
budžeta Crne Gore, državnih fondova,
lokalne samouprave i drugih pravnih
lica koja se finansiraju iz budžeta.
U okviru Ekonomskog i fiskalnog
programa za Crnu Goru za period
2008-2011. godine urađeno je poglavlje 3 - Javne finansije. Ovo poglavlje obuhvata sektor javnih finansija srednjoročni fiskalni okvir i upravljanje
dugom, kvalitet javnih finansija i strukturu javnih finasija. Realizovano je u
skladu sa preporukama datim od Evropske komisije, uz uvažavanje aktuelnih globalnih ekonomskih kretanja.
Takođe, data su alternativna fiskalna
scenarija i instrumenti i mjere za dalji
ekonomski razvoj.
Kroz Nacionalni program za integraciju Crne Gore u EU (NPI) za period
2008-2012. godine izvršeno je usklađivanje propisa koji se odnose na finansijske i budžetske odredbe (u okviru 3.
poglavlja NPI: Sposobnost preuzimanja
obaveza iz članstva u EU) sa propisima
Evropske unije.
Sektor za budžet je u saradnji sa
Svjetskom bankom učestvovao u izradi
Sistema upravljanja javnim finansijama
(PEFA), koji se sastoji u davanju ocjena
za definisane indikatore. Tim povodom,
zaposleni u sektoru za budžet su u navedenom periodu, održali niz sastanaka sa predstavnicima Svjetske banke,
pružili sve potrebne informacije i dokumentaciju.
U saradnji sa Kancelarijom Svjetske banke u Podgorici sektor za budžet
je učestvovao u izradi Pregleda javne
potrošnje i institucija (PEIR-2007). U
ovom izvještaju date su mogućnosti za
60
upravnu i institucionalnu reformu u cilju jačanja upravljanja javnim sredstvima u Crnoj Gori. Izvještaj obuhvata tri
institucionalna aspekta dobre uprave:
reformu javne uprave i transparentnost
javnog sektora, finansijsku disciplinu
i jačanje institucionalnih procesa za
dobro budžetiranje i finansijski menadžment i jačanje ključnih institucija za
nadzor i odgovornost .
Sektor za budžet je redovno (kvartalno) izvještavao javnost o ostvarenju
konsolidovane javne potrošnje (budžeta i državnih fondova i lokalne samouprave) i njihovo objavljivanje u Biltenu
Ministarstva finansija.
U toku 2010. godine, sektor je ostvario intenzivnu komunikaciju i saradnju
sa međunarodnim finansijskim institucijama (MMF, Svjetska banka, Evropska
komisija) i agencijama za utvrđivanje
rejtinga: Moodys, Standard&Poors, Heritage fondation.
Sektor za budžet pripremio je i
budžetski cirkular sa detaljnim obrazloženjem za popunjavanje zahtjeva za
dodjelu budžetskih sredstava za potrošačke jedinice. U njemu su sadržani zahtjevi, parametri i objašnjenja za izradu
Budžeta Crne Gore za 2010. godinu.
Budžetski cirkular pripremljen je u junu
mjesecu 2009. godine i dostavljen svim
potrošačkim jedinicama.
Budžetski cirkular sadrži sljedeće
djelove: Makroekonomska i budžetska
politika za 2010. godinu koja obuhvata
osnovne smjernice makroekonomske i
fiskalne politike za period 2010-2012.
godine, za pripremu budžet za 2010.
godinu. Srednjoročni prioriteti ministarstva sadrži pripritete, gdje je potrebno
navesti aktivnosti koje predstavljaju
srednjoročne prioritete koje će ministarstvo realizovati u naredne tri godine, kao i očekivani rezultati koji će biti
ostvareni ukoliko aktivnost bude uspješno realizovana. Instrukcije za popunjavanje tabela sa finansijskim podacima
za sve korisnike budžeta. Instrukcije i
smjernice za pripremanje ne-finansijskih podataka za sve korisnike budžeta
kojim je predviđena obaveza budžetskih
korisnika da dostave sljedeće ne-finansijske podatke: Izjavu o misiji, Nazive
programa, Opise programa, Ciljeve programa, Zadatke programa, Indikatore
programa, Značajne promjene i Izvore
finansiranja.
Obrazloženje koje budžetski korisnik prilaže uz zahtjev za budžetskim
sredstvima i ovaj dio budžetskog cirkulara se odnosi na potrebu da se dostave podaci o zakonskom okviru iz kojih
prolazi aktivnost potrošačke jedinice,
aktivnosti koje su realizovane u 2008.
godini i koje se planiraju u 2009. godini, podatke o broju zaposlenih koji su
primili zaradu i prosječna isplaćena zarada za prvih sedam mjeseci, podatke o
najznačajnijim problemima finansiranja
u 2008. godini i obrazloženje traženih
sredstava po pojedinim stavkama.
Ministarstvo finansija izdalo je u februaru mjesecu Uputstvo za pripremu
zahtjeva za budžetskim sredstvima za
kapitalni budžet za 2010. godinu, za
pripremu kapitalnog budžeta potrošačkih jedinica i jedinicama lokalne samouprave.
Nemanja Pavličić,
pomoćnik ministra za budžet
Tamara GaČeviĆ
samostalni savjetnik I
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Procjena konsolidovane
javne potrošnje u
Crnoj Gori za 2009. godinu
Vladislav Karadžić
Radovan Živković
Iva Vuković
Konsolidovana javna potrošnja u 2009. godini procijenjena je na iznos od 1.472,93 mil. €. Procijenjeni nivo javne potrošnje
finansiran je iz poreza u iznosu od 795,73 mil. €, doprinosa 307,95 mil. €, taksi 28,90 mil. €, naknada 105,57 mil. €, ostalih
tekućih prihoda 66,64 mil. € i primitaka od otplate kredita u iznosu od 61,70 mil. €. Osim izvornih prihoda, konsolidovana javna
potrošnja sa finansiranjem u 2009. godini finansirana je i iz pozajmica i kredita u iznosu od 209,95 mil. €, donacija u iznosu od
9,41 mil. € i prihoda od privatizacije i prodaje imovine u iznosu od 123,04 mil. €. Ministarstvo finansija procijenilo je ostvarenje
budžeta lokalnih samouprava za 2009. godinu, na osnovu plana opština za 2009. godinu i ostvarenja opštinskih budžeta u
prethodnim godinama i na osnovu preliminarnih podataka o ostvarenju opština za dvanaest mjeseci tekuće godine. Takođe,
konsolidovani su međusobni transferi Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje i Fonda za zdravstveno osiguranje.
61
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Tekući javni prihodi procijenjeni su u iznosu od 1.366,48 mil. € ili 45,50% procijenjenog BDP-a za 2009. godinu (3.003,00
mil €). U strukturi javnih prihoda, najznačajniji su porezi - 26,50 % BDP-a i doprinosi - 10,25 % BDP-a. U odnosu na plan po
rebalansu, izvorni javni prihodi ostvareni su sa 92,67%. Bitno je istaći da se u 2009. godini promijenila struktura izvornih prihoda
u odnosu na prethodne godine. Naime, primjetan je rast direktnih poreza (porez na dohodak i doprinosi) u ukupnim porezima,
dok se istovremeno smanjuje učešće indirektnih poreza (40%:60% u korist direktnih). U 2009. godini je nastavljen rast zarada
i povećanje zaposlenosti, što je dovelo do porasta direktnih poreza, dok je došlo do smanjenja prihoda po osnovu poreza na
dodatu vrijednost na uvezenu robu i poreza na međunarodnu trgovinu i transakcije. U prethodnim godinama je zbog visokog
učešća PDV-a na uvezenu robu struktura ukupno naplaćenog PDV-a bila 75:25 - PDV na uvezenu robu: PDV u unutrašnjem
prometu, dok je u ovoj godini, prije svega, zbog smanjenja PDV-a na uvezenu robu, ovaj odnos promijenjen na 63:37 i ovakav
trend može se očekivati u 2010. i narednim godinama.
Konsolidovani javni izdaci za 2009. godinu procijenjeni su na 49,05% BDP-a. Tekuća javna potrošnja (konsolidovani izdaci
umanjeni za kapitalne izdatke tekućeg budžeta, Kapitalnog budžeta Crne Gore, državnih fondova i lokalnih samouprava) za
2009. godinu iznosila je 1.220,13 mil € ili 40,63% BDP-a. U odnosu na plan, konsolidovani javni izdaci izvršeni su sa 92,76%.
Pojedinačno po ekonomskoj klasifikaciji, najveću stavku izdataka predstavljaju Transferi za socijalnu zaštitu – 388,42 mil. €, što
čini 12,93% BDP-a, Bruto zarade – 299,74 mil. € ili 9,98% BDP-a i Transferi institucijama, pojedincima, nevladinom i javnom
sektoru – 228,45 mil. € ili 7,61% BDP-a, dok su kapitalni izdaci iznosili 252,80 mil. € ili 8,42% BDP-a.
Tekući gotovinski deficit javnog sektora za period januar-decembar 2009. godine planiran je u iznosu od 93,80 mil. €, a
ostvaren je u iznosu od 106,45 mil. €, što čini 3,54% procijenjenog BDP-a za 2009. godinu. Deficit je najveći kod Budžeta Crne
Gore i državnih fondova u iznosu od 69,06 mil. €, dok je kod lokalne samouprave procijenjen deficit u iznosu od 37,39 mil. €.
Povećanje depozita u 2009. godini iznosilo je 59,13 mil. € ili 1,97% BDP-a.
Konsolidovana javna potrošnja 2009
1800,00
1600,00
1400,00
1200,00
mil €
1000,00
800,00
600,00
400,00
200,00
0,00
-200,00
TEKUĆI JAVNI PRIHODI
Plan
KONSOLIDOVANI IZDACI
DEFICIT/ SUFICIT
Ostvarenje
U tabeli je prikazano ostvarenje izvornih javnih prihoda i izvršenje konsolidovanih javnih izdataka sa finansiranjem za 2009.
godinu u mil € i % BDP-a:
KONSOLIDOVANA JAVNA POTROŠNJA 2009
OPIS
62
Plan
Ostvarenje
u mil €
u mil €
TEKUĆI JAVNI PRIHODI
1474.52
1366.48
92.67
45.50
Porezi
Porez na dohodak fizičkih lica
Porez na dobit pravnih lica
Porez na imovinu
Porez na dodatu vrijednost
859.20
136.08
67.95
23.90
392.57
795.73
121.44
54.74
19.80
370.78
92.61
89.23
80.55
82.82
94.45
26.50
4.04
1.82
0.66
12.35
% Ostvarenja
Ostvarenje
u % BDP-a
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Akcize
Porez na međunarodnu trgovinu i transakcije
Lokalni porezi
Ostali republički prihodi
Doprinosi
Doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje
Doprinosi za zdravstveno osiguranje
Doprinosi za osiguranje od nezaposlenosti
Ostali doprinosi
Takse
Naknade
Ostali prihodi
Primici od otplate kredita
KONSOLIDOVANI IZDACI
TEKUĆA JAVNA POTROŠNJA
Tekući izdaci
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca
Ostala lična primanja
Rashodi za materijal i usluge
Tekuće održavanje
Kamate
Renta
Subvencije
Ostali izdaci
Transferi za socijalnu zaštitu
Prava iz oblasti socijalne zaštite
Sredstva za tehnološke viškove
Prava iz oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja
Ostala prava iz oblasti zdravstvene zaštite
Ostala prava iz oblasti zdravstvenog osiguranja
Transferi instit. pojed. NVO i javnom sektoru
Transferi javnim institucijama
Transferi nevladinim organizacijama
Transferi javnim preduzećima
Transferi poje dincima
Ukupni kapitalni izdaci
Kapitalni izdaci
Kapitalni Budžet CG
Pozajmice i krediti
Rezerve
DEFICIT/ SUFICIT
FINANSIRANJE
Domaće finansiranje
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora
Otplata dugova rezidentima
Otplata glavnice
Otplata obaveza iz prethodnog perioda
Inostrano finansiranje
Pozajmice i krediti iz inostranih izvora
Otplata dugova nerezidentima
Donacije
Prihodi od privatizacije ili depoziti
POVEĆANJE/SMANJENJE DEPOZITA
118.95
64.05
45.70
9.97
337.33
218.39
108.41
10.53
0.00
31.55
132.21
65.83
48.41
1587.86
1299.37
588.00
303.81
31.57
138.88
12.82
26.45
10.49
52.62
11.36
423.11
52.23
22.46
332.82
10.48
5.12
237.75
191.58
10.67
10.10
25.40
288.49
157.86
130.62
29.72
20.80
-113.34
113.34
-106.25
42.71
48.93
48.93
81.52
128.70
143.80
27.51
12.40
54.74
-36.15
128.68
49.12
42.25
8.92
307.95
198.91
98.02
9.00
2.02
28.90
105 57
66.64
61.70
1472.93
1220.13
562 22
299.74
27.56
131.95
9.95
25.35
9.07
50.95
7.65
388.42
47.47
20.05
295.67
17.70
7.53
228.45
181.97
7.99
15.15
23.35
252.80
147 39
105.41
25.51
15.53
-106.45
106.45
-90.35
59.38
36.91
36.91
112.83
132.89
150 57
27.09
9.41
123.04
59.13
108.18
76.69
92.45
89.46
91.29
91.08
90.41
85.40
0.00
91.60
79.85
101.23
127.45
92.76
93.90
95.62
98.66
87.29
95.01
77.62
95.84
86.52
96.83
67.30
91.80
90.89
89.27
88.84
168.84
146.98
96.09
94.98
74.91
150.03
91.91
87.63
93.37
80.69
85.82
74.65
85.04
139.03
75.42
75.42
138.40
103.26
104.71
98.50
75.91
224.78
4.29
1.64
1.41
0.30
10.25
6.62
3.26
0.30
0.07
0.96
3.52
2.22
2.05
49.05
40.63
18.72
9.98
0.92
4.39
0.33
0.84
0.30
1.70
0.25
12.93
1.58
0.67
9.85
0.59
0.25
7.61
6.06
0.27
0.50
0.78
8.42
4.91
3.51
0.85
0.52
-3.54
3.54
-3.01
1.98
1.23
1.23
3.76
4.43
5.01
0.90
0.31
4.10
1.97
63
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
BUDŽET CRNE GORE
Primici Budžeta Crne Gore i državnih fondova za 2009. godinu iznose 1.244,46 mil. €. Izvorni prihodi Budžeta za 2009. godinu
iznose 1.182,77 mil. € ili 39,39 % BDP-a, dok su u odnosu na plan ostvareni 94,35 %.
Plan i ostvarenje prihoda budžeta i državnih fondova za 2009.
godinu
160,00
140,00
120,00
mil €
100,00
80,00
60,00
40,00
20,00
0,00
Jan
Feb
Mart
Apr
Maj
Jun
Plan prihoda
Jul
Avg
Sept
Okt
Nov
Dec
Ostvarenje prihoda
Prihodi po osnovu poreza iznose 712,50 mil. € ili 23,73% BDP-a. Prihodi po osnovu doprinosa iznose 307,95 mil. € ili 10,25%
BDP-a. Prihodi po osnovu taksi iznose 22,39 mil. €, a prihodi po osnovu naknada iznose 28,32 mil. €. Ostali tekući budžetski
prihodi iznose 49,91 mil. €, dok su primici od otplate kredita ostvareni u iznosu od 61,70 mil. €, od čega se 44,00 mil. € odnosi
na povraćaj kredita od strane Prve banke.
Konsolidovani izdaci budžeta za 2009. godinu iznose 1.251,82 mil. € ili 41,69% BDP-a. U odnosu na plan ostvareni su sa
92,87%.
Izdaci Budžeta Crne Gore u 2009. godini
387,80
199,62
140,45
24,89
487,16
64
11,91
Tekući izdaci
Transferi za socijalnu zaštitu
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru
Ukupni kapitalni izdaci
Pozajmice i krediti
Rezerve
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
BUDŽET CRNE GORE 2009
OPIS
TEKUĆI PRIHODI
Porezi
Porez na dohodak fizičkih lica
Porez na dobit pravnih lica
Porez na promet nepokretnosti
Porez na dodatu vrijednost
Akcize
Porez na međunarodnu trgovinu i transakcije
Ostali republički porezi
Doprinosi
Doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje
Doprinosi za zdravstveno osiguranje
Doprinosi za osiguranje od nezaposlenosti
Ostali doprinosi
Takse
Naknade
Ostali prihodi
Primici od otplate kredita
KONSOLIDOVANI IZDACI
TEKUĆA BUDŽETSKA POTROŠNJA
Tekući izdaci
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca
Ostala lična primanja
Rashodi za materijal i usluge
Tekuće održavanje
Kamate
Renta
Subvencije
Ostali izdaci
Transferi za socijalnu zaštitu
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru
Ukupni kapitalni izdaci
Kapitalni izdaci
Kapitalni budžet CG
Pozajmice i krediti
Rezerve
DEFICIT / SUFICIT
FINANSIRANJE
Domaće finansiranje
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora
Otplata glavnice rezidentima
Otplata obaveza iz prethodnih godina
Inostrano finansiranje
Pozajmice i krediti iz inostranih izvora
Otplata glavnice nerezidentima
Donacije
Prihodi od privatizacije i prodaje imovine
POVEĆANJE/SMANJENJE DEPOZITA
Plan
Ostvarenje
u mil €
u mil €
1253.62
768.18
107 51
67.95
7.17
392 57
118.95
64.05
9.97
337 33
218 39
108.41
10.53
0.00
22.05
33.62
44.03
48.41
1347.99
1180.15
504 56
262 52
24.51
118.81
5.99
25.17
9.67
51.07
6.82
419.75
213.02
167.84
37.22
130.62
28.75
14.07
-94.37
94.37
-89.91
34.00
42.47
81.44
132.67
143.80
22.46
11.32
35.00
-16.61
1182.77
712.50
95.06
54.74
5.21
370.78
128.68
49.12
8.92
307.95
198.91
98.02
9.00
2.02
22 39
28 32
49.91
61.70
1251.82
1111.37
487.16
259.21
21 53
112.05
5.09
24.42
8.33
49.82
6.71
387.80
199.62
140.45
35.05
105.41
24.89
11.91
-69.06
69.06
-71.31
41.85
29.16
84.00
127.35
150.57
27.09
3.87
100.31
87 30
% ostvarenja
94.35
92.75
88.42
80.55
72.61
94.45
108.18
76.69
89.46
91.29
91.08
90.41
85.40
0.00
101.52
84.24
113.37
127.45
92.87
94.17
96.55
98.74
87.85
94.31
85.06
96.99
86.13
97.56
98.33
92.39
93.71
83.68
94.17
80.69
86.57
84.66
79.31
123.09
68.65
103.15
95.99
104.71
120.66
34.22
286.60
Ostvarenje
u % BDP-a
39.39
23.73
3.17
1.82
0.17
12.35
4 29
1.64
0 30
10.25
6.62
3 26
0 30
0.07
0.75
0.94
1.66
2.05
41.69
37.01
16.22
8.63
0.72
3.73
0.17
0.81
0 28
1.66
0 22
12.91
6.65
4.68
1.17
3 51
0.83
0.40
-2.30
2 30
-2.37
1 39
0.97
2.80
4 24
5.01
0.90
0.13
3 34
2.91
Defcit budžeta Crne Gore sa državnim fondovima u 2009. godini procijenjen je na 69,06 mil. € ili 2,30 % BDP-a, što je za oko
25 mil. € niže nego što je planirano rebalansom budžeta. Razlog je veća naplata privatizacionih prihoda od planirane rebalansom,
65
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
i dodatnim uštedama kod tekućih izdataka i Kapitalnog budžeta CG. Na kraju 2009. godine, procjenjuje se povećanje depozita
od oko 87,30 mil. €.
LOKALNA SAMOUPRAVA
Procijenjeni konsolidovani izdaci lokalne samouprave za 2009. godinu iznose 222,66 mil. € ili 7,41% BDP-a. Potrošnja je
finansirana iz poreza u iznosu od 83,22 mil. €, taksi 6,51 mil. €, naknada 77,25 mil. € i ostalih tekućih prihoda 16,72 mil. €.
Ukupni tekući prihodi lokalne samouprave za 2009.godinu, procijenjeni su na 183,71 mil. € ili 6,12 % BDP-a.
OPIS
LOKALNA SAMOUPRAVA 2009
Plan
Ostvarenje
% Ostvarenja
u mil €
u mil €
Ostvarenje
TEKUĆI PRIHODI
Porezi
Porez na dohodak fizičkih lica
Porez na promet nepokretnosti
Lokalni porezi
Takse
Naknade
Ostali prihodi
KONSOLIDOVANI IZDACI
TEKUĆA POTROŠNJA LOKALNE SAMOUPRAVE
Tekući izdaci
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca
Neto zarade
Porez na zarade
Doprinosi na teret zaposlenog
Doprinosi na teret poslodavca
Prirez na porez
Ostala lična primanja
Rashodi za materijal i usluge
Tekuće održavanje
Kamate
Renta
Subvencije
Ostali izdaci
Transferi za socijalnu zaštitu
Prava iz oblasti socijalne zaštite
Sredstva za tehnološke viškove
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru
Transferi javnim institucijama
Transferi nevladinim organizacijama
Transferi pojedincima
Transferi javnim preduzećima
Kapitalni izdaci
Pozajmice i krediti
Rezerve
DEFICIT / SUFICIT
FINANSIRANJE
Domaće finansiranje
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora
Otplata glavnice
Otplata obaveza iz prethodnog perioda
Donacije
Prihodi od privatizacije i prodaje imovine
Transferi iz Budžeta CG
POVEĆANJE/SMANJENJE DEPOZITA
220.90
91.01
28.58
16.73
45.70
9.49
98.59
21.80
242.41
121.77
83.44
41.29
26.63
4.03
5.41
4.68
0.54
7.07
20.07
6.84
1.27
0.81
1.55
4.54
3.36
3.28
0.08
27.27
9.70
3.63
4.28
9.66
120.64
0.97
6.73
-18.97
18.97
-16.34
8.71
6.46
18 59
1.08
19.74
2.54
-19.54
6.12
2.77
0.88
0.49
1.41
0.22
2.57
0.56
7.41
3.67
2.50
1.35
0.99
0.10
0.13
0.12
0.01
0.20
0.66
0.16
0.03
0.02
0.04
0.03
0.02
0.02
0.00
1.01
0.32
0.10
0.14
0.45
3.74
0.02
0.12
-1 25
1.25
-0.63
0.58
0.26
0.96
0.18
0.76
0.05
-0.94
66
183.71
83.22
26.38
14.59
42.25
6.51
77.25
16.72
222.66
110.32
75.07
40.53
29.81
2.92
3.79
3 57
0.44
6.03
19.90
4.86
0.93
0.74
1.13
0.94
0.62
0 56
0.06
30.39
9.61
2.96
4.24
13.58
112.34
0.62
3.62
-37.39
37.39
-19.05
17.53
7.75
28.83
5.54
22.73
1.55
-28.17
83.17
91.44
92.31
87.20
92.45
68.55
78.36
76.72
91.85
90.60
89.97
98.16
111.93
72.46
70.14
76.31
80.41
85.35
99.19
71.10
73.14
91.18
72.86
20.71
18.57
17.17
78.97
111.45
99.08
81.57
99.16
140.53
93.12
63.71
53.71
116.57
201.26
119.89
155.10
512.73
115.17
61.22
u % BDP-a
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izdaci lokalne samouprave u 2009. godini
112,34
30,39
0,62
0,62
75,07
3,62
Tekući izdaci
Transferi za soc jalnu zaštitu
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru
Kapitalni izdaci
Pozajmice i krediti
Rezerve
Usled niže naplate izvornih prihoda lokalne samouprave, kao i zajedničkih prihoda, umjesto izbalansiranog konsolidovanog
bilansa lokalne samouprave procjenjuje se deficit od 37,39 mil € ili 1,25% BDP-a. Procijenjeni deficit je gotovo u potpunosti
finansiran korišćenjem depozita opština, koji je akumuliran u godinama visokog rasta i suficita, a dijelom i prihodima od prodaje
imovine.
Vladislav Karadžić,
samostalni savjetnik I
Radovan Živković,
samostalni savjetnik I
Iva Vuković,
viši savjetnik
67
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Godišnji izvještaj
Sektora za
imovinsko pravne poslove
U 2009. godini usvojeni su Zakon
o svojinsko pravnim odnosima koji je
objavljen u “Službenom Listu CG” broj
19/09, Zakon o državnoj imovini koji je
objavljen u “Službenom Listu CG” broj
21/09.
Samostalna savjetnica Milanka Ot­
o­vić učestvovala je u radu radionica
koje se odnose na primjenu Zakona o
staranju privremeno ili trajno oduzetom
imovinom koji je objavljen u “Službenom
Listu RCG” broj 49/08. Prva radionica
održana je u Kolašinu, a druga u Bugarskoj u Sofiji.
U 2009. godini formirana je Uprava
za imovinu. Pravni osnov za formiranje
ovog organa sadržan je u članu 20 Zakona o državnoj imovini “Službeni List
CG” broj 21/09.
Uprava za imovinu, odnosno organ nadležan za poslove upravljanja
državnom imovinom, bavi se poslovima
vođenja jedinstvene evidencije i registra državne imovine, poslove namjenskog korišćenja državne imovine, st­
aranju o imovini koja po sili zakona
po­staje državna imovina, staranju o
poslovima upisa u katastar, parcelacije,
razgraničenja, razmjene, priprema nacrte ugovora i prati njihovu realizaciju,
vodi poslove naplate zakupa i druge
poslove u vezi sa državnom imovinom,
obezbjeđuje uslove za zaštitu imovine i
po nalogu Vlade Crne Gore i Ministarstva finansija obavlja i druge poslove.
U Odjeljenju za drugostepeni upravni postupak ukupno podnijetih žalbi bilo
je 2 822. Od ukupnog broja podnijetih
riješeno je 2 089 žalbi, dok je u radu
ostalo još 643 žalbe.
68
Fond za obešetećenje u 2009. godini godini isplatio je 1.951.000.00 eura
po osnovu obešetećenja bivšim vlasnicima za oduzeta imovinska prava.
Od ukupno 10.721 podnijetih za­ht­­
je­va u tri Regionalne Komisije za po­vr­
aćaj I obeštećenje, završeno je oko 20%
podnijetih zahtjeva.
Periša Perović
U toku 2009. godini raspisana su
3 javna poziva, u skladu sa Odlukom o
naplati potraživanja putem obveznica
devizne štednje građana i obveznica
restitucije “Službeni List RCG” broj
17/08, za naplatu potraživanja po osnovu duga kod NLB Montenegrobanke,
a koji je preuzet na osnovu Ugovora o
cesiji – ustupanju potraživanja. U tim
postupcima naplaćeno je od pravnih
lica 208.069.00 eura, a od fizičkih lica
58.461.00 eura.
Periša Perović,
pomoćnik ministra
za imovinsko pravne poslove
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu Sektora
za poreski i carinski sistem
za 2009. godinu
bi­znis barijera. Navedene izmjene zakona sprovedene se u cilju dodatnog
re­laksiranja poreskih obveznika fiskalnim opterećenjima kako bi se ublažili
efekti globalne finansijske krize, koja je
uticala na poslovanje pravnih lica i njihovu likvidnost.
I - NORMATIVNE AKTIVNOSTI:
U izvještajnom periodu, u Sektoru za
poreski i carinski sistem pripremljeno je
sedam predloga zakona, šest uredbi i
osam pravilnika, a čiji se kratak sadržaj
daje u narednom tekstu:
ZAKONI
1. Zakon o izmjeni Zakona o akci­
zama (“Sl.list CG”, br.50/09)
Navedenim zakonom, u cilju obezbj­
eđenja dodatnih prihoda Budžeta i
prevazilaženja efekata svjetske ekono­
mske krize, izvršeno je povećanje akcize na mineralna ulja (olovni benzin,
bezolovni benzin i gasna ulja koja se
koriste kao motorno gorivo), za 0,10 €
po litru, odnosno 100 € na 1 000 litara.
Za ostala mineralna ulja visina akcize
je povećana za 30%. Ovim zakonom
je, takođe, predviđeno da se rješenje o
povećanju visine specifične akcize na
cigarete sa 3€ na 5€ za 1000 komada i
proporcionalne sa 30% na 35% od ma­
loprodajne cijene cigareta primjenjuje
od 01. oktobra 2009. godine.
2.Zakon o izmjenama Zakona o
po­rezu na dobit pravnih lica (“Sl. list
CG”, br. 86/09)
Navedenim zakonom ukinute su ol­
akšice po osnovu zapošljavanja novih
radnika i po osnovu ulaganja u stalna
Biljana Šćekić
osnovna sredstva koja se koriste za pro­
izvodnju energije iz obnovljivih izvora i
energetsku efikasnost. Novim zakonskim rješenjem promijenjen je i način
oporezivanja kapitalnih dobitaka i za
ra­zliku od ranijih rješenja, gdje su prihodi od kapitalnih dobitaka uključivani
u poresku osnovicu u visini od 50%, po
novom rješenju prihodi od kapitalnih dobitaka uključuju se u poresku osnovicu
u cjelosti tj. 100%. Istovremeno, ukinuto je i mjesečno akontativno plaćanje
poreza na dobit u cilju eliminisanja
3.Zakon o izmjenama i dopunama
Zakona o porezu na dohodak fizičkih
lica (“Sl. list CG”, br. 86/09)
Navedenim zakonom vrši se upodobljavanje poreskog opterećenja za
sve vrste prihoda koji čine dohodak
fizičkih lica (prihodi od povremene samostalne djelatnosti tj. autorski ugovori i akontativno plaćanje poreza na
prihode od imovine i imovinskih prava
koji su bili oporezovani stopom od 15%)
sa poreskim opterećenjem zarada zaposlenih, s ciljem da poreska stopa za
sve prihode koji čine dohodak fizičkih
lica iznosi oko 9%. Pored navedenog,
kapitalni dobici fizičkih lica ostvareni
od prodaje nepokretnosti, udjela u
pravnom licu i hartija od vrijednosti
će se oporezovati po stopi od 9% od
2011. godine.
4.Zakon o izmjenama Zakona o
doprinosima za obavezno socijalno
osiguranje (“Sl. list CG”, br. 86/09)
Navedenim zakonom izvršena je
iz­mjena stopa doprinosa za obavezno
socijalno osiguranje i to doprinosa za
69
­ ­ ­
penzijsko i invalidsko osiguranje i zdr­
av­stveno osiguranje. Naime, novim za­
konskim rješenjima zadržava se pos­
tojeća kumulativna stopa doprinosa za
penzijsko i invalidsko osiguranje koja
iznosi 20,5%, uz izmjenu strukture sto­
pa, tako da je stopa na teret zaposlenog povećana sa 12% na 15%, dok se
sto­pa za poslodavca smanjila sa 8,5
na 5,5%. Kumulativna stopa doprinosa
za zdravstveno osiguranje povećana
je sa 10.5% na 12.3%, s tim što stopa
do­prinosa na teret zaposlenog iznosi
8.5%, a na teret poslodavca 3.8%. Na
ovaj način bi se povećali ukupni prihodi
od doprinosa za zdravstveno osiguranje.
70
­
­ ­
­
­
5. Zakon o izmjenama Zakona o
porezu na upotrebu putničkih mo­to­
rnih vozila, plovnih objekata, vazduho­
plova i letilica („Službeni list CG“, broj
86/09)
Navedenim zakonom izvršeno je
po­većanje visine poreske obaveze na
upo­trebu putničkih motornih vozila
i motocikala (posebno na luksuzna
vo­zila sa većom kubikažom), kao i
plovnih objekata sa kabinom. Prema
nave­denim izmjenama, propisani
porez na upotrebu putničkih vozila
od 2010. godine kreće se u rasponu
od 25 € (za putnička vozila do 1300
cm3), do 1500 € (za putnička vozila
preko 5000 cm3), a za upotrebu mo-
tocikala od 10 € (za motocikle do 125
cm3) do 300 € (za mo­tocikle preko
1100 cm3). Takođe, predmetnim zakonom predviđeno je da ukupno umanjenje poreza po osnovu godina starosti vozila ne može preći 50% ukupno
propisane visine poreza, u odnosu na
dosadašnje umanjenje koje je iznosilo
najviše 70% ukupno propisane visine
poreza.
Istovremeno, ovim zakonom ukinu­
to je oslobođenje od plaćanja poreza
na upotrebu motornih vozila pojedinih
organa i to za: vozila državnih organa i
jedinica lokalne samouprave, vozila organa državne uprave i organa jedinica
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
lokalne samouprave, kao i vozila za
rent-a car usluge.
Takođe, ovim zakonom predviđeno
je i povećanje visine poreza na upotrebu
plovnih objekata sa kabinom, a posebno za plovne objekte čija dužina prelazi
12 m, tako da je od 2010. godine vlasnik dužan da plati porez u iznosu od
1.500 € za upotrebu plovnih objekata
dužine od 12-16m, za upotrebu plovnih
objekata dužine od 16-20m - 2000 € i
preko 20m- 3.000 €.
6. i 7. Zakon o ratifikaciji Sporazuma između Vlade Crne Gore i Vlade
Republike Moldavije o uzajamnoj po­
moći u carinskim pitanjima (Sl. list
CG-Međunarodni ugovori, br.02/09) i
Predlog Zakona o potvrđivanju Sporazuma između Vlade Crne Gore i Kabineta Ministara Ukrajine o uzajamnoj
pomoći u carinskim pitanjima (nalazi
se u skupštinskoj proceduri)
Navedenim sporazumima obezbje­
đu­je se bolja saradnja između carinskih
organa ugovornih strana, a sve u cilju
pravilne primjene carinskih propisa, po­
sebno u sprečavanju, otkrivanju, istraži­
vanju i borbi protiv carinskih prekršaja.
Parafiran je Ugovor između Crne
Go­re i Irske o izbjegavanju dvostrukog
oporezivanja i sprecavanje izbjegavanja
placanja poreza na dohodak .
Navedenim ugovorom, koji je pa­ra­­
firan u Dablinu, 2. jula 2009. godi­ne,
postiže se otklanjanje problema dvo­
strukog oporezivanja fizičkih i pravnih
lica rezidenata Crne Gore i Irske, pu­
tem obezbjeđenja zajedničkih metoda
i kriterijuma za određivanje prava opo­
rezivanja pojedinih kategorija doho­tka,
što omogućava stimulisanje, odno­sno,
intenziviranje ekonomsko-finansij­s­kih
odnosa između dvije zemlje; obezbje­
đenje fiskalne i pravne sigurnosti kao
uslov za unapređenje privredne djelatnosti rezidenata obje države ugovornice; osiguranje pozitivnog dejstva pore­
skih olakšica radi stimulisanja ulaganja
rezidenata jedne države ugovornice u
drugu državu ugovornicu i dr.
Takođe, ovim ugovorom se obezbje­
đuje unapređenje saradnje poreskih
organa Crne Gore i Irske, kroz postupak
zajedničkog dogovaranja i razmjenu
oba­­vještenja, radi efikasne borbe protiv
poreske evazije.
UREDBE
1. Uredba o izmjenama i dopuna­
ma Uredbe o obilježavanju duvanskih
proizvoda i alkoholnih pića kontrolnim
akciznim markicama („Sl.list CG”, br.
22/09 i 89/09)
Ovom uredbom izvršeno je pobolj­
ša­nje rješenja koja se odnose na pos­
tupak štampanja, odobravanja i izda­v­
anja akciznih markica. Takođe, u cilju
unapređenja fiskalne discipline pobolj­
ša­na su i rješenja koja se odnose na
tre­tman akciznih markica koje nijesu
podignute u propisanom roku. Naime,
prema inoviranim rješenjima, akcizne
markice koje ne budu podignute u
pro­pisanom roku (10 dana od dana
dobijanja obavještenja da su te markice odštampane), imaće tretman nei­
skorišćenih i biće uništene od strane
nadležne Komisije.
2. Uredba o načinu i postupku utvr­
đivanja iznosa najpopularnije cijene
cigareta („Sl.list CG”, br. 30/09)
Ovom uredbom, u cilju praćenja vi­
sine akcize na cigarete u Crnoj Gori u
odnosu na Acquis, predviđene su procedure za utvrđivanje najpopularnije
cij­ene cigareta i u odnosu na koju će se
određivati dostignuti nivo akcize u Crnoj
Gori u odnosu na Acquis. Naime, Direktivama EU 92/79/ EEC i 92/80/EEC
predviđeno je da najniži iznos akciza
za cigarete u EU ne može biti manji od
57% maloprodajne cijene cigareta iz najpopularnijeg cjenovnog razreda, ali ne
manje od 64 € po kilogramu iz kategorije cigareta koje su po cijeni najtraženije
(sa najvećim obimom prodaje).
Proizvođači, odnosno uvoznici cigareta, su dužni da Agenciji za duvan, do
15. novembra tekuće godine, dostavljaju podatke o obimu ostvarene prodaje
cigareta za svaku cjenovnu kategori­ju,
po svim maloprodajnim cijenama ci­ga­
reta. Takođe, na osnovu dostavlje­nih po­
dataka Agencija za duvan je u obavezi
da Ministarstvu finansija do kra­ja novembra tekuće godine dostavlja predlog
iznosa najpopularnije cijene cigareta za
tu godinu, kako bi Ministarstvo finansija
utvrdilo iznos najpopularnije cijene cigareta do 31. decembra tekuće godine.
3. Uredba o odloženom plaćanju
ca­rinskog duga („Sl. list CG“, br.
25/09 i 48/09)
Navedenom uredbom je privremeno
(do 31. decembra 2009. godine) omo­
gućeno odloženo plaćanje carinskog
duga (carine i PDV), nastalog pri uvozu
proizvoda, na rok od 30 dana od dana
prihvatanja carinske deklaracije. Ovim
rješenjem stvoreni su povoljniji uslovi
za kontinuirani uvoz proizvoda koji je
bio neophodan za realizaciju mnogih
investicionih projekata.
4. Uredba o uslovima za obavljanje
poslova zastupanja pred carinskim organom („Sl. list CG“, br. 50/09)
Navedenom uredbom izvršeno je
poboljšanje rješenja koja se odnose na
uslove i postupak davanja odobrenja i
licenci za obavljanje poslova zastupanja
pred carinskim organom. Najznačajnija
novina u oblasti zastupanja pred carinskim organom, shodno predmetnoj
uredbi je pružanje mogućnosti i licima
sa srednjim stručnom spremom da dobiju licencu za obavljanje poslova zastupanja.
5. Uredba o slobodnim carinskim prodavnicama („Sl. list CG“ br.
50/09)
Navedenom uredbom izvršeno je
usklađivanje sa odredbama Carinskog
zakona Crne Gore kojima je ukinuta
mogućnost otvaranja slobodnih carinskih prodavnica na međunarodnim putnim graničnim prelazima.
6.Uredba o usklađivanju nomenklature Carinske tarife za 2010. go­
dinu („Sl. list CG“, br. 85/09)
Navedenom uredbom, koja je u pri­
71
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
mjeni od 1. januara 2010. godine, iz­
vršeno je usaglašavanje nomenklatu­re
nacionalne Carinske tarife sa Kombi­
novanom nomenklaturom EU za 2010.
godinu (Uredba Komisije EU No 948
/2009), kako bi se stvorili povoljniji uslovi za odvijanje spoljnotrgovinskog po­
slovanja naših privrednih subjekata.
PRAVILNICI
1. Pravilnik o dopuni Pravilnika o
utvrđivanju proizvoda i usluga koji se
oporezuju po sniženoj stopi PDV („Sl.
list CG”, br.11/09)
Navedenim pravilnikom definisano
je da se servisnim uslugama koje se
pružaju u marinama smatraju i usluge
smještaja, čuvanja i zaštite jahti (vez u
vodi i na suvom).
2. Pravilnik o utvrđivanju iznosa
na­jpopularnije cijene cigareta („Sl.list
CG”, br. 84/09)
Ovim pravilnikom je propisan iznos
najpopularnije maloprodajne cijene
cjenovne kategorije cigareta, koje imaju
najveći obim prodaje u Crnoj Gori, a koja
iznosi 0,60 €/paklici. Naime, izmjenama Zakona o akcizama čija su rješenja
u primjeni od 1. januara 2009. godine,
u cilju usklađivanja visine akcize na
cigarete sa direktivama EU, uvedena je
obaveza utvrđivanja najpopularnije cijene cigareta, a koja istovremeno služi
kao osnovica za određivanje minimalnog iznosa akcize na cigarete.
3. Pravilnik o izmjenama i dopunama Pravilnika o primjeni Zakona o
akcizama („Sl.list CG”, br. 18/09)
Ovim pravilnikom izvršeno je uskla­
đivanje sa izmjenama Zakona o akciza­
ma (Sl.list CG”, br.76/08), a kojim je
izvršeno dodatno usklađivanje visine
akcize na mineralna ulja, njihove derivate i supstitute sa direktivama EU, kao
i usaglašavanje carinskih oznaka za na­
vedene proizvode sa Kombinovanom
Ca­rinskom nomenklaturom EU.
4. Pravilnik o načinu postupanja
ca­rinskog organa u carinskim postup-
72
cima sa naoružanjem, vojnom opremom i robom dvostruke namjene („Sl.
list CG“, br. 60/09)
Navedenim pravilnikom propisano
je postupanje i način kontrole carinskog
organa prilikom stavljanja navedene
robe u odgovarajući carinski postupak.
5. Pravilnik o izmjeni pravilnika o
obliku i sadržini jedinstvene prijave za
registraciju poreskih obveznika, ob­ve­
znika doprinosa i osiguranika u Centralni registar (“Sl.list CG”, br. 15/09
i 43/09)
Navedenim pravilnikom pojednostavljen je postupak registracije poreskih
obveznika (pravnih i fizičkih lica-preduzetnika) i njihovih zaposlenih, kao
osiguranika obaveznog socijalnog osiguranja. Ovim pravilnikom predviđeno je
da se registracija poreskih obveznika
(pravnih i fizičkih lica), kao i osiguranika
doprinosa za obavezno socijalno osiguranje vrši putem jedne prijave (ObrazacJPR).
6. Pravilnik o izmjeni pravilnika o
obliku, sadržini, načinu popunjavanja
i dostavljanja jedinstvenog obrasca
o obračunatom porezu na dohodak fi­
zičkih lica i doprinosima za obavezno
socijalno osiguranje (“Sl.list CG”, br.
40/09 i 88/09)
Ovim pravilnikom stvaraju se uslo­
vi da se sve fiskalne obaveze u vezi sa
dohotkom fizičkih lica (porez na do­
hodak i doprinosi za obavezno socijalno
osiguranje) evidentiraju na jedinstvenom
obrascu (Obrazac-IOPD), što treba da
ima za posledicu smanjenje troškova administriranja poreza od stra­ne poreskih
obveznika i bolju evide­nciju o plaćenim
poreskim obavezama od strane Poreske
uprave putem uspostavljanja integralnog
informacionog sistema, a primjenjivaće
se od 2011. godine.
7. Pravilnik o izmjenama pravilnika
o postupku i načinu povraćaja više
plaćenog doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje (“Sl.list CG”, br.
11/09 )
Navedenim pravilnikom je izvršeno
upodobljavanje sa izmijenjenim za-
konskim rešenjima koja se odnose na
povraćaj doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje.
8. Pravilnik o usklađivanju iznosa
najviše godišnje osnovice za plaćanje
doprinosa za penzijsko i invalidsko
osi­guranje za 2009. godinu (“Sl.list
CG”, br. 9/09 )
Navedenim pravilnikom je propisana
najviša godišnja osnovica za plaćanje
doprinosa za penzijsko i invalidsko
osiguranje za 2009. godinu.
II - UPRAVNI POSTUPAK
(postupak po žalbi)
U 2009. godini, u Odsjeku za drugo­
stepeni poreski i carinski postupak za­
primljeno je 904 predmeta, od čega se
833 odnosi na žalbe, a 71 na odgovore
na tužbe. Od ukupnog broja zaprimljenih žalbi, iz oblasti poreza je 634 ili
76%, a iz oblasti carina 199 ili 24%.
Žalbe s najčešće izjavljuju iz svih
žalbenih razloga (povrede pravila po­
stupka, nepravilno utvrđenog činje­
n­i­čnog stanja i pogrešne primjene
materijalnog prava), dok nije rijedak
slu­čaj da žalba bude izjavljena iz sa­
mo jednog ili dva žalbena razloga.
Najčešći razlog za žalbu je povreda
pravila postupka od čega je posebno
izražena bitna povreda pravila upravnog postupka (član 226 Zakona
o opštem upravnom postupku), koje
su u ZUP-u posebno propisane, kako
po obliku, tako i po pravnim posledicama. U vezi sa tim, važna činjenica
je to što drugostepeni organ na bitne
povrede pazi tokom cijelog postupka
po službenoj dužnosti. U slučaju kada
utvrdi bitnu povredu pravila postupka,
drugostepeni organ mora upravni akt
poništiti i predmet vratiti prvostepenom organu na ponovni postupak, bez
ocjene da li je ta povreda zaista mogla
uticati na tok postupka (član 236 stav
3 ZUP-a). Jedina iznimka od ovog pravila je u slučaju kada stranci nije data
mogućnost da se izjasni o činjenicama
bitnim za donošenje rješenja, to izjaš­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
nje­nje može učiniti i pred drugostepenim organom, odnosno, u ovom slučaju,
drugostepeni organ može ukoliko je to
ekonomičnije i efikasnije po stranku i
sam riješiti upravnu stvar.
Nepravilno utvrđeno činjenično sta­­
nje redovan je žalbeni razlog protiv po­
reskih rješenja donesenih u postupku
procjene poreske osnovice od strane
poreskog organa i poreskih rješenja donesenih na osnovu nalaza iz postupka
inspekcijskog nadzora.
Nepravilno utvrđeno činjenično sta­
nje i pogrešna primjena materijalnog
prava, najčešće su povezani, tako da
svaka primjena materijalnog prava na
nepravilno utvrđeno činjenično stanje je
pogrešna, dok česta je situacija da se iz
pravilno utvrđenog činjeničnog stanja izvodi pogrešan zaključak, koji uslovljava
pogrešnu primjenu materijalnog prava.
Takva situacija je česta kod utvrđivanja
poreza na promet nepokretnosti i kod
utvrđivanja carinskih dažbina pri uvozu
upotrebljavanih motornih vozila, gdje
po­reski, odnosno carinski organ bez
va­ljanih razloga odbacuje dokumentaciju o sticanju nepokretnosti, odnosno
nabavci robe, koju fizičko ili pravno lice
u skladu sa zakonom prilaže uz zahtjev
i tako pristupa utvrđivanju poreskih ili
carinskih dažbina primjenom drugih
odredbi određenog zakona, bez valjanih
činjenica i dokaza za to. Dakle, u takvim
slučajevima, odluka upravnog organa je
zasnovana na pogrešnoj primjeni materijalnog prava na štetu žalioca.
Zapažanje drugostepenog organa
je da mnoga pravna i fizička lica još
uvi­jek ne koriste žalbu kao sredstvo
za zaštitu svojih prava ili pravnih interesa, već prihvataju svaku odluku
navedenih organa, čime se istovremeno Ministarstvu finansija uskraćuje
mogućnost ostvarivanja funkcije upravnog nadzora, a u slučaju da utvrdi
nepravilnosti i preduzimanje mjera u
skladu sa zakonom.
Navedena zapažanja potvrđuju i
podaci o načinu rješavanja žalbi u na­
značenom periodu. Tako je od ukupnog
broja riješenih žalbi, odbijanjem riješeno
oko 31%, poništavanjem rješenja i vra­
ćanjem predmeta prvostepenom organu na ponovni postupak 58%, dok je
11% riješio drugostepeni organ u meritumu, preinačenjem odluke ili obustavljanjem postupka.
Od ukupnog broja riješenih žalbi u
oblasti poreza, odbijanjem je riješeno
38%, poništenjem rješenja i vraćanjem
prvostepenom organu na ponovni pos­
tupak 58%, dok je u meritumu riješeno
4% žalbi.
U oblasti carina od ukupnog broja
riješenih žalbi, odbijanjem je riješe­no
8%, poništavanjem riješenja i vraća­
njem predmeta prvostepenom organu
na ponovni postupak riješeno je 58%,
dok je u meritumu riješeno 34% žalbi,
od čega promjenom odluke 29, a obustavom postupka 34.
Neriješene žalbe, koje su zaprimljene u zadnjoj sedmici izvještajne godine, biće riješene u 2010. godine. U
izvještaju nijesu obuhvaćene žalbe, koje
je drugostepeni organ vratio prvostepenom organu na dopunu postupka ili kao
neposredno izjavljene, a prvostepeni
organ ih je riješio u svojoj nadležnosti.
U 2009. godini, u Odsjeku je pripre­
m­ljeno i Upravnom sudu dostavljeno
71 odgovor na tužbe. Od ukupnog broja
izjavljenih tužbi u izvještajnoj godini,
Upravni sud je riješio 31%, od čega je
55% tužbi odbijeno, 36% drugostepe­
nih rješenja poništeno i 9% postupka
obu­stavljeno.
U poreskim i carinskim upravnim
stv­a­rima žalba nema suspenzivno dejstvo, što znači da ne odlaže izvrše­nje
upravnog akta prije njegove pravos­
nažnosti. Ovakvo dejstvo žalbe u navedenim oblastima je izuzetak od
opšteg pravila propisanog Zakonom o
opštem upravnom postupku i uređeno
je Zakonom o poreskoj administraciji
i Carinskim zakonom, kao posebnim
procesnim zakonima. Isključenje suspe­
nzivnog dejstva žalbe u navedenim up-
ravnim stvarima prisutno je u mnogim
poreskim i carinskim zakonodavstvima.
Isključenje suspenzivnog dejstva žalbe
posebno obavezuje upravni organ da
o pravima, obavezama i pravnim interesima poreskih obveznika i carinskih
dužnika odlučuju brzo, efikasno i zakonito, bez štetnih posledica koji bi po
njih proizvelo izvršenje rješenja, prije
do­nošenja odluke po žalbi.
Članom 237 stav 2 Zakona o
opštem upravnom postupku, između
ostalog, propisano je da je prvostepeni organ dužan u svemu da postupi
po drugostepenom rješenju i da, bez
odlaganja, a najkasnije u roku od 30
dana od da­na prijema predmeta, donese novo rješenje. Drugostepenim
rješenjem ko­jim je poništeno prvostepeno rješenje i predmet vraćen na
ponovni postupak, poništene su i sve
pravne posledice koje je to rješenje
proizvelo, (kao npr. prinudna naplata,
blokada računa, za­brana obavljanja
djelatnosti, idr.) od­nosno sve radnje
koje je prvostepeni organ preduzeo
u postupku izvršenja prvostepenog
rješenja, treba da se bri­šu ili suspenduju danom dostavljanja drugostepenog rješenja sa spisima predmeta prvostepenom organu.
Pored poslova na rješavanju žalbi i
odgovora na tužbe, zaposleni u Odsjeku
u izvještajnoj godini povremeno su ang­
ažovani i na drugim poslovima i to: izradi zakona i drugih propisa, davanje
stručnih mišljenja, saopštavanju ranije
zauzetih stavova po pojedinim pitanjima, bilo da ta mišljenja i stavove traže
poreski obveznici, bilo prvostepeni organi ili njihovi zaposleni.
III - AKTIVNOSTI U VEZI
SISTEMA FINANSIRANJA
LOKALNE SAMOUPRAVE
Najznačajnije aktivnosti vezane za
funkcionisanje sistema finansiranja lo­
k­alne samouprave odnosile su se na
pripremu sljedećih akata:
1. Odluka o dodjeli uslovnih dotacija opštinama za 2009. godinu (Vla-
73
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
da je usvojila na sjednici od 20. maja
2009. godine)
Prema navedenoj odluci, zainteresovanim opštinama koje su ispunile kriterijume za korišćenje uslovnih dotacija
(Andrijevica, Berane, Bijelo Polje, Danilovgrad, Žabljak, Kolašin, Nikšić, Plav,
Pljevlja, Rožaje, Ulcinj i Cetinje), bilo je
opredijeljeno 1.901.900 €.
2. Odluka o izmjeni Odluke o dodjeli
uslovnih dotacija opštinama za 2009.
godinu (Vlada je usvojila na sjednici
od 24. septembra 2009. godine)
Prema navedenoj odluci, zaintere­
sovanim opštinama koje su ispunile
kri­terijume za korišćenje uslovnih do­
tacija, planirani obim sredstava u iz­
nosu od 1.901.900 €, smanjen je us­
led izmjene Zakona o budžetu Crne
Go­re za 2009. godinu za 1,0 mil. €,
tako da su raspoloživa sredstva za ove
namjene bila 901.900 €. Ova sredstva
su, u skladu sa realizacijom investicionih projekata i planiranom dinamikom
Državnog trezora, u cjelosti prenesena
opštinama.
3. Rješenje o konačnoj raspodje­li
sredstava Egalizacionog fonda za 2008.
godinu („ Sl. list CG“ broj 44/09)
Prema ovom rješenju, opštinama
je iz sredstava Egalizacionog fonda za 2008. godinu, raspoređeno
23.311.985 €, i to: po privremenom ra­
sp­oredu 18.931.485 € i na ime razlike
po konačnom obračunu 4.380.500 €.
4.Plan akontativne raspodjele sredstava Egalizacionog fonda za 2010.
godinu („Sl. list CG“, broj 87/09)
Prema navedenom planu, sredstva
Egalizacionog fonda za 2010. godinu
planirana su u iznosu od 13,5 mil. €.
Pravo na korišćenje ovih sredstava,
primjenom zakonskih kriterijuma, ostvarilo je 15 opština, i to: Andrijevica, Berane, Bijelo Polje, Danilovgrad, Žabljak,
Kolašin, Mojkovac, Nikšić, Plav, Plužine,
Pljevlja, Rožaje, Ulcinj, Cetinje i Šavnik.
Pored navedenog, za potrebe predsjednika Vlade, pripremljen je veći broj
informacija u vezi finansiranja lokalne
74
samouprave. Takođe, u saradnji sa
Se­ktorom za budžet, pripremani su
kv­a­r talni izvještaji o realizaciji javne
po­trošnje na lokalnom nivou, koji su
ima­li za cilj detaljnije sagledavanje ostvarenja prihoda (po izvorima i vrstama),
izvršenja rashoda (po namjenama), ob­
i­ma neizvršenih obaveza budžeta op­š­­
tina, kao i zaduženja opština (po vrs­ta­
ma duga).
pro­pisa, kao i mišljenja na predloge
zakona iz različitih oblasti u dijelu koji
se odnosi na fiskalnu problematiku. U
izvještajnom periodu pripremljeno je
više od 200 mišljenja po navedenom
osnovu..
IV - TEMATSKE, MEĐUNARODNE I
OSTALE AKTIVNOSTI:
- Pripremljena je Analiza o realizaciji
poreske politike za 2008. godinu, koju
je Vlada usvojila na sjednici od 26. marta 2009. godine. Navedenom analizom
dat je prikaz ostvarnih poreskih prihoda
po svim osnovama (porezi, doprinosi,
takse, naknade, i dr.), ocjena stanja
realizacije postavljenih ciljeva u oblasti
poreske politike za 2008. godinu i dat
predlog mjera koje treba preduzeti u
ovoj oblasti u toku 2009. godine.
- Drugi sastanak Privremenog po­
dodbora za trgovinu, industriju, carine,
poreze i saradnju sa drugim zemljama
kandidatima, održan je u Briselu 3.
aprila 2009. godine. U skladu sa Agendom sastanka, predstavnici Evropske
komisije detaljnije su informisani o ostvarenom napretku iz oblasti poreza
i carina i istovremeno su upoznati sa
planiranim aktivnostima vezanim za
usklađivanje poreskog i carinskog zakonodavstva sa Acquis-em.
- U okviru Sektora značajn dio aktivnosti bio je posvećen koordinaciji
pro­cesa odgovaranja i pripremanju od­
govora na pitanja iz dva poglavlja Upi­
tnika Evropske komisije (poglavlje 16
Oporezivanje i poglavlje 29 Carinska
unija). Odgovori na pitanja iz navedenih
poglavlja blagovremeno su pripremljeni
u saradnji sa Poreskom upravom i Upravom carina.
- Pored navedenog, aktivnosti su
bi­le usmjerene i na davanje mišljenja
u vezi primjene poreskih i carinskih
Biljana Šćekić,
pomoćnik ministra
za poreski i carinski sistem
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izmjene stopa doprinosa
za obavezno
socijalno osiguranje
većanje za 1.8 procentna poena (od­
nosno, sa 32% na 33,8%), pri čemu
će doprinosi na teret poslodavca biti
znatno smanjeni.
Zakonom o doprinosima za obav­
ezno socijalno osiguranje („Službeni
list CG“ br. 13/07 i 79/08) koji se
primjenjuje od početka 2008. go­dine,
na jedinstven način je uređeno ob­e­
zbjeđivanje sredstava za finansiranje
obaveznog socijalnog osiguranja (pen­
z­ijsko i invalidsko osiguranje, zdra­vs­
tveno osiguranje i osiguranje od nez­
aposlenosti) i ujednačena su osnovna
rješenja u pogledu obveznika, osnovica
i rokova za plaćanje doprinosa za oba­
vezno socijalno osiguranje.
Zakonom o izmjenama Zakona o
doprinosima za obavezno socijalno osi­
guranje, koji je Skupština Crne Gore
usvojila 17. decembra 2009. godine,
predviđena je izmjena stopa doprinosa
za obavezno socijalno osiguranje i to
do­prinosa za penzijsko i invalidsko osi­
guranje i zdravstveno osiguranje.
Tatjana Bošković
Novim zakonskim rješenjima zad­
ržan je iznos postojeće kumulativne
stope doprinosa za penzijsko i invali­
dsko osiguranje od 20,5%, uz izmjenu
strukture stopa, tako da je stopa na teret
zaposlenog povećana sa 12% na 15%,
dok se stopa za poslodavca smanjila
sa 8,5 na 5,5%. Kada su u pitanju
doprinosi za zdravstveno osiguranje
do­ćiće do povećanja kumulativna sto­
pe sa 10.5% na 12.3%, s tim što sto­pa
doprinosa na teret zaposlenog iznosi
8.5%, a na teret poslodavca 3.8%.
Primjena navedenih zakonskih rje­še­
nja će uticati na smanjenje stopa dopr­
inosa koje plaća poslodavac sa 14.5%
na 9,8%.
S obzirom da je od 2010. godine
stopa poreza na dohodak fizičkih lica
znatno smanjena sa 12% na 9% i po
tom osnovu će biti smanjeni prihodi
Budžeta Države, u cilju obezbjedjenja
dodatnih prihoda izvršene su izmjene
stopa doprinosa za obavezno socijalno
osiguranje uz njihovo kumulativno po­
U narednoj tabeli dat je prikaz ra­
nijih i novih stopa doprinosa za obave­
zno socijalno osiguranje, koje se pri­
mjenjuju od 2010. godine.
75
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Tabela 1
Doprinosi
PIO
Zdravstveno
osiguranje
Nezaposlenost
Ukupno
Ranije zakonsko rješenje
Novo zakonsko rješenja (od 2010. god)
12,0% zaposleni
15,0% zaposleni
8,5% poslodavac
5,5% poslodavac
kumulativna stopa 20,5%
kumulativna stopa 20,5%
5,0 % zaposleni
8,5 % zaposleni
5,5 % poslodavac
3,8 % poslodavac
kumulativna stopa 10.5%
kumulativna stopa
0,5 % zaposleni
0,5 % zaposleni
0,5 % poslodavac
0,5 % poslodavac
kumulativna stopa 1%
kumulativna stopa 1%
17.5 % zaposleni
24,0 % zaposleni
14.5 % poslodavac
9,8 % poslodavac
32,00%
33,80%
12,3 %
Shodno odredbama Zakona o porezu na dohodak fizičkih lica, poslodavac, odnosno isplatilac ličnih primanja, dužan je da
obračuna, obustavi i uplati porez prilikom isplate tih primanja, a prema propisima koji važe na dan isplate. Lična primanja se
iskazuju u bruto iznosu, koji pored neto ličnog primanja obuhvata porez i doprinose koje plaća zaposleni.
Budući da je izmjenama Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak fizičkih lica, koji je, takođe, Skupština
Crne Gore usvojila sredinom decembra 2009. godine, uvedeno oporezivanje određenih naknada po osnovu ličnih primanja
zaposlenih i to: toplog obroka, regresa i prevoza, to se na navedena primanja zaposlenih plaćaju i doprinosi za obavezno socijalno
osiguranje. Naime, odredbama člana 4 tačka 25 Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje („Službeni list CG“, br.
13/07 i 79/08) zaradom zaposlenog, koja predstavlja osnovicu za plaćanje doprinosa, smatra se bruto zarada koja obuhvata
zaradu za obavljeni rad i vrijeme provedeno na radu, uvećanu zaradu, naknadu zarade i druga lična primanja, koja podliježu
plaćanju poreza na dohodak fizičkih lica, utvrđena zakonom, kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu.
Na ovaj način se proširuje poreska osnovica, kao i osnovica za plaćanje doprinosa.
Kod obračuna poreza i doprinosa iz i na zarade zaposlenih, poslodavac ima nekoliko mogućnosti (npr. da zadrži postojeću
bruto zaradu kao osnovicu za obračun poreza i doprinosa, da zadrži postojeću neto zaradu i izvrši njen preračun u novi bruto
iznos i dr.).
Ukoliko poslodavac zadrži postojeću bruto zaradu, kao osnovicu za obračun poreza i doprinosa za obavezno socijalno
osiguranje, što će biti praksa za zarade koje se isplaćuju iz Budžeta, primjena novih stopa će uzrokovati smanjenje neto zarade
zaposlenog, a povećaće se doprinosi na teret zaposlenog.
U slučaju da se zadrži nivo postojeće neto zarade, neophodno je da poslodavac izvrši njen preračun u novi bruto primjenom
sledeće formule:
Bruto zarada =
___
100________ X Neto zarada,
100 – (zbir stopa poreza i doprinosa koje plaća zaposleni)
mr Tatjana Bošković,
Samostalni savjetnik I u Sektoru za poreski i carinski sistem
76
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Informacija o radu
Uprave za igre na sreću
u toku 2009. godine
Nakon donošenja Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o igrama na
sreću („Sl. list CG“, br. 13/07) i Uredbe
o izmjenama i dopunama Uredbe o organizaciji i načinu rada državne uprave
(„Sl. list CG“, br. 26/08) stvorile su se
normativne pretpostavke za rad Uprave za igre na sreću, kao samostalnog
organa, u cilju omogućavanja efikasnog i racionalnog obavljanja poslova i
podizanja standarda u ovoj oblasti, te
obezbjeđivanja stalne i potpune kontrole priređivača. Uredbom je, takođe,
bilo predviđeno da dokumentaciju i
službenike Ministarstva finansija koji
su radili na poslovima nadzora nad prir­
eđivanjem igara na sreću u Crnoj Gori
preuzme Uprava za igre na sreću. Za
direktora Uprave, Vlada Crne Gore je
imenovala mr Aleksandra Moštrokol, a
rad u Upravi je otpočeo oktobra 2008.
godine, pa je i 2009. godina protekla u
svojevrsnoj kadrovskoj, organizacionoj,
tehničkoj i drugoj konsolidaciji.
Na sjednici Vlade Crne Gore od 22.
oktobra 2009. godine usvojen je novi
Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i
sistematizaciji, kojim su izvršene manje organizacione promjene. Novina je
uvođenje još jednog mjesta pomoćnika
direktora za informacioni sistem čime
se dodatno optimalizuju uslovi za us­
Aleksandar Moštrokol
Milena Savović
tanovljenje i razvoj on-line sistema za
praćenje i kontrolu priređivača igara
na sreću na cjelokupnoj teritoriji. Tako
da je izmjenama sistematizovano 29
radnih mjesta, a trenutno je uposleno
16 službenika i namještenika i 3 pripravnika sa VSS.
je dodijeljene 1996. godine i u protekloj
godini vršilo je jedno privredno društva.
U Crnoj Gori 3 privredna društva pri­
ređuju posebne igare na sreću u 4 kazina, od toga je jedan kazino smješten u
Podgorici, dva u Budvi i jedan u Kotoru.
Priređivanje lutrijskih igara na sreću,
a na osnovu zakonske odredbe i Koncesi-
U 2009. godini Upravi za igre na
sreću je podneseno 57 zahtjeva za dod-
77
­ ­ ­
jelu koncesije za priređivanje posebnih igara na sreću – kladioničke igre.
Po izvršenom utvrđivanju ispunjenosti
prostornih i tehničkih uslova od strane
inspektora Uprave u saradnji sa JU Institutom za razvoj i istraživanja u oblasti
zaštite na radu – Podgorica, sklopljeno
je 57 ugovora o koncesiji.1 U istom periodu, podneseno je 70 zahtjeva za raskid
ugovora o koncesiji usljed nerentabilnog poslovanja, dok je 10 priređivača
posebnih igara na sreću – kladioničke
igre prestalo sa obavljanjem te djelatnosti i izbrisano je iz registra priređivača
igara na sreću na teritoriji Crne Gore.
Zakonom o igrama na sreću, takođe, je
propisano i da se koncesija daje na period od tri godine sa pravom produžetka
za još dvije godine. U 2009. godini to
pravo su iskoristili priređivači za 69
koncesije, dok su 4 koncesije istekle i
nijesu produžene.
Na dan 31. decembara 2009. go­
dine, u Crnoj Gori 18 privrednih dru­
štava priređuju posebne igre na sreću
– kladioničke igre u 336 kladionica,
što je za oko 21% manje u odnosu na
2008. godinu.
­
­ ­
­
­
Kada su u pitanju posebne igre na
sreću na automatima, u 2009. godini
podnijeto je 44 zahtjeva za dodjelu
koncesija. I u ovom slučaju inspektor
Uprave u saradnji sa JU za razvoj i
istraživanja u oblasti zaštite na radu
je nadležan za utvrđivanje prostornih
i tehničkih uslova, kao i stavljanje u
upotrebu automata za igre na sreću,
nakon što je utvrđeno da su svi podnosioci zahtjeva ispunili zakonom propisane uslove, sklopljeno je 44 ugovora
o koncesiji. Zakon i za igre na sreću
na automatima predviđa mogućnost
produženja ugovora za još dvije godine,
tako da su u 2009. godini produžena
dva ugovora, dok je u jednom slučaju
ugovor istekao i nije produžen. Usljed
nerentabilnog poslovanja, koncesionari su za 54 lokacije podnijeli zahtjeve
za raskid ugovora, dok je 7 priređivača
definitivno odustalo od priređivanja
posebnih igara na sreću na automatima, pa su se stekli uslovi za brisanje
iz registra priređivača. Podnijeto je i 40
zahtjeva za anekse ugovora i svi su se
odnosili na promjenu broja aparata na
kojima se priređuju igre na sreću za
pojedine lokacije. Po zahtjevu konc-
1 - Neophodno je napomenuti da se svaki ugovor odnosi na tačno određenu lokaciju.
78
esionara, izvršene su i 3 denominacije
kod aparata, odnosno promjene vrijednosti poena (kredita) kod automata.
Na dan 31. decembara 2009. godine, 32 koncesionara priređuje pose­
bne igre na sreću na automatima u
111 automat klubu - 1059 automata
i 96 elektronskih ruleta (1 elektronski rulet sa 10 igračkih mjesta, 64
elektro­nska ruleta sa 8 igračkih mjesta, 9 elektronskih ruleta sa 6 igračkih
mjesta, 18 elektronskih ruleta sa 5
igračkih mjesta, 1 elektronski rulet sa
1 igračkim mjestom, 1 elektronski rulet
sa 4 igračka mjesta, 1 elektronski rulet
sa 3 igračka mjesta i 1 elektronski rulet sa 13 igračkih mjesta). Broj automat
klubova u 2009. godini je za oko 14%
manji u odnosu na 2008. godine.
U 2009. godini koncesiju za prire­
đivanje igara na sreću - tombole zatv­
orenog tipa dobilo je još jedno privredno
društvo za dvije lokacije. Podnesen je
jedan zahtjev za produženje koncesije i
jedan ugovor je istekao i nije produžen.
To privredno društvo je odustalo od
priređivanja igara na sreću – tombole za-
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
tvorenog tipa, pa je zbog toga i izbrisano
iz registra priređivača igara na sreću.
Na dan 31. decembra 2009. godine
u Crnoj Gori 10 privrednih društava
priređuje igre na sreću – tombolu zatvorenog tipa u 11 objekata.
U toku 2009. godini donijeto je 38
rješenja kojima se odobrava priređivanje
nagradnih igara. Na sve zahtjeve je blagovremeno odgovoreno.
U izvještajnom periodu, inspektori
Odjseka za inspekcijski nadzor u Upravi
za igre na sreću izvršili su 158 kontrola.
Struktura kontrolisanih subjekata je:
66 kontrola se odnosilo na kladionice,
84 na automat klubove i 1 na kazino
i 7 na fizička lica koja su priređivala
igre na sreću. Od toga, nepravilnosti su
konstatovane u 75 slučajeva, odnosno
47,47%. Podnijeto je 68 prekršajnih
(50 prekršajnih prijava se odnosilo na
priređivača koji su priređivali igre na
sreću u objektima za koje nijesu dobili
koncesiju i 18 prekršajnih prijava zbog
neblagovremenog izmirivanja obaveza
po osnovu koncesionih naknada) i 7
krivičnih prijava protiv fizičkih lica koja
su obavljala djelatnost priređivanja
igara na sreću bez odobrenja. Od podnijetih prekršajnih prijava, okončano je
45 i izrečene su novčane kazne u iznosu
od 55.450€. Izrečena je mjera zabrane
obavljanja djelatnosti i pečaćenje ob­
je­kata u 6 slučajeva. Izrečeno je 7
privremenih mjera zabrane raspolag­
anja sredstvima na žiro računu koncesionara. U toku inspekcijskog nadzora obračuna i uplate koncesionih
naknada kod priređivača igara na
sreću, utvrđena je i naplaćena obaveza
u iznosu od 538.333,60 € od čega je
naplata izvršena aktiviranjem garancije
u 7 slučajeva u iznosu 213.464,42€.
Zakon o igrama na sreću propisuje
obavezno prisustvo predstavnika Uprave za igre na sreću prilikom izvlačenja
dobitnih kombinacija u lutrijskim igrama, pa su, u skladu sa tim, u 2009.
godini, komisije, u čijem su sastavu bili
i predstavnisi Uprave, u 138 slučajeva
pratile javna izvlačenja dobitnih kombinacija.
Uprava za igre na sreću je, na za­
si­j­­e­danju održanom od 10. do 14. ju­
na 2009. godine u Talinu - Estonija,
u pri­sustvu predstavnika više od 22
evr­­opske zemlje, zvanično primljena
u članstvo Evropskog foruma regulatora u oblasti igara na sreću (Gaming
Regul­ators European Forum – GREF).
GREF je udruženje osnovano sa ciljem
da se na sastancima zemalja članica
omogući razmjena iskustava, informa­
cija, stručnih mišljenja, razmotre aktuelna pitanja i politika u oblasti igara na
sreću, radi prepoznavanja i podizanja
standarda u ovoj oblasti. Činjenica da je
Crna Gora postala član ove organizacije, predstavlja priznanje za utvrđenu
strategiju, dostignute rezultate, ali i
šansu za dalje unapređenje ove oblasti. Na navedenom zasijedanju, pored
uobičajenih tema, dodatno su analizirane i aktuelne teme, poput efekata
ekonomske krize na tržište igara na
sreću, internet priređivanja, kao i rizika
od negativnih psiho-socijanih efekata
koje igre na sreću mogu prouzrokovati.
Predstavnici Uprave su bili prisutni i
na premitingu u vezi sa odbranom (4-6.
februara 2009. godine), kao i na samoj
odbrani Izvještaja Komiteta eksperata
Savjeta Evrope za sprečavanje pranja
novca i finansiranja terorizma (Moneyval) o trećem krugu detaljne procjene
Crne Gore u oblasti sprečavanja pranja
novca (16-20. marta 2009. godine), u
Savjetu Evrope, u Strazburu.
U skladu sa Zakonom o sprečavanju
pranja novca, Uprava kao nadzorni organ nad priređivačima igara na sreću
koji su obveznici po tom zakonu, 25. decembra je doniijela Smjernice o izradi
analize rizika radi sprječavanja pranja
novca i finansiranja terorizma, na osnovu kojih će obveznici, tj. priređivači
igara na sreću donijeti svoje akte radi
uspješne analize rizika sprečavanja
pra­nja novca i finansiranja terorizma.
Smjernice su proslijeđene priređivačima
igara na sreću, na dalju proceduru.
U protekloj godini je uložen napor u
pogledu stručnog usavršavanja i spe­
cijalističkog obučavanja zaposle­nih
službenika i namještenika u Upra­vi. Us­
pješno su realizovane obuke i stru­čna
usavršavanja zaposlenih, po pro­gramu
Uprave za kadrove.
Početkom septembra konkretizova­
la se saradnja sa Uredom Republike
Slovenije za nadzor nad priređivanjem
igara na sreću. Naime, Upravu za igre
na sreću su posjetili predstavnici Ureda
Republike Slovenije i u dvodnevnoj radnoj posjeti zaposlenima u Upravi su prezentirali svoja dugogodišnja iskustva u
oblasti igara na sreću. Krajem godine,
u uzvratnoj posjeti, predstavnici naše
uprave bili su u mogućnosti da se u Sloveniji upoznaju sa radom Ureda i funkcionisanjem njihovog on-line sistema
za nadzor nad priređivanjem igara na
sreću.
Posebno važnim ističemo činjenicu
da je Uprava za igre na sreću dobila softver koji će joj omogućiti vođenje elektronske baze podataka o priređivačima
igara na sreću i koncesionim prihodima
na moderan i pouzdan način i to će,
naravno, dodatno poboljšati efikasnost
u radu Uprave.
Prihodi od koncesija za priređivanje
igara na sreću u 2009. godini iznose
4.678.445,16 €. Kao i što se i moglo pretpostaviti, ekonomska kriza nije
zaobišla ni tržište igara na sreću, pa je
i u ovom segmentu to bio dominantan
uzrok brojnih problema sa kojima su se
susretali priređivači igara na sreću. To
je dodatno prouzrokovalo pomanjkanje
interesovanja za organizovanje igara
na sreću, što je u krajnjem rezultiralo
umanjenjem budžetskih prihoda po
osnovu koncesionih naknada za 8.2%
(ostvareni prihod u 2008. godini iznosio
5.096.441,44 €).
Aleksandar Moštrokol,
direktor Uprave za igre na sreću
Milena Savović,
samostalni savjetnik
79
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Rezultati rada
Poreske uprave
Izvještaj o radu Poreske uprave
za period januar - decembar 2009.
go­dine je sinteza izvještaja o radu
svih organizacionih djelova Poreske
uprave i predstavlja sažetu cjelinu svih
realizovanih aktivnosti u okviru dje­
latnosti ovog organa. Pružanjem brze i
kvalitetne usluge poreskim ob­ve­znicima
i građanima i ažurnim evidentiranjem
poreskih obaveza, os­tvaren je strateški
cilj Poreske uprave - efikasna naplata
izvornih budžetskih prihoda i doprinosa,
uz efikasnu kontrolu poreskih obve­
znika. Prilikom sumiranja rezultata ko­
rišćeni su službeni podaci, kako iz se­
ktora, odsjeka i službi centrale, tako i iz
područnih jedinica Poreske uprave.
PRUŽANJE USLUGA PORESKIM
OBVEZNICIMA I REGISTRACIJA
Aktivnosti Poreske uprave u dijelu
pružanja usluga poreskim obveznicima
i registracije, u navedenom periodu,
od­vijale su se u skladu sa usvojenim
Planom rada za 2009. godinu, pru­
žanjem kvalitetne i profesionalne us­
luge poreskim obveznicima, a u cilju
efikasne naplate javnih prihoda, što
je glavni zadatak Poreske uprave. Pos­
lovne aktivnosti u izvještajnom periodu,
bile su usmjerene na sačinjavanje
kvalitetnih odgovora na pitanja posta­
vljena putem telefona, pisanim za­h­
tjevima i elektronskom poštom, uče­šću
u postupcima i modelima edukacije
javnosti, analiza izvještaja o odnosima
80
sa svim javnošću, objedinjena regist­
racija – učešće i aktivan doprinos, uč­
ešće u kreiranju i praćenju kvaliteta
i održavanja sajta Poreske uprave,
re­alizaciji zahtjeva o slobodnom pri­
s­tupu informacijama. U periodu
januar - decembar 2009. godine,
Call centar Poreske uprave pozvalo
je ukupno 1 503 lica. Od ukupnog
br­oja, 1 393 poziva se odnosilo na
neizdavanje fiskalnih računa, 69
poziva na prijavu rada bez odobrenja i
41 poziv na prijavljivanje nepravilnosti
u poslovanju. Broj registrovanih pra­
vnih lica u istom periodu (aktivnih)
je 27 202, a broj kojima je prestala
registracija je 1 983. Broj registrovanih
preduzetnika (aktivnih) je 10 870, a
broj kojima je prestala registracija je
3 595. Broj registrovanih obveznika
za PDV (aktivnih) je 21 792, a broj
kojima je prestala PDV registracija
je 2 372. Broj registrovanih akciznih
obveznika (aktivnih) je 248, a broj ko­
jima je prestala akcizna registracija
je 22. Poreska uprava je u skladu sa
doslj ednim poštovanjem principa tra­
nsparentnosti rada, koji se u skladu
sa evropskim standardima poštuje u
ovom organu, izgradila sveobuhvatan
i cjelovit sistem informisanja javnosti i
edukacije poreskih obveznika.
INSPEKCIJSKI NADZOR
Postupak inspekcijskog nadzora je
vršen u skladu sa odredbama Zakona
o poreskoj administraciji, Zakona o
opštem upravnom postupku i Zakona
o inspekcijskom nadzoru, kao i drugim
poreskim propisima koji se primjenjuju
kod utvrđivanja poreskih obaveza. U
postupku inspekcijskog nadzora os­
novni cilj je utvrđivanje novih poreskih
obaveza, zatim utvrđivanje pojava
koje bi mogle negativno uticati na pla­
ćanje poreskih obaveza, a sve u cilju
uspostavljanja većeg stepena poreske
discipline, koja podrazumijeva, prije
svega, blagovremenu registraciju dje­
la­tnosti i tačno i blagovremeno prija­
vljivanje i plaćanje poreskih obaveza.
Poreska uprava je u ovom izvještajnom
periodu obezbijedila visok stepen po­
dnošenja poreskih prijava, tako da je
kod poreza na dodatu vrijednost bilo
više podnijetih poreskih prijava nego u
prethodnoj godini za 3%, a kod poreza
na dobit pravnih lica za 12%. Kod poreza
na dodatu vrijednost poreski period za
koji se podnosi prijava je kalendarski
mjesec, tako da je svakog mjeseca pr­
i­jave podnosilo oko 15190 obveznika.
Kada je u pitanju porez na dobit, poreski
period predstavlja kalendarska godina,
te je u 2009. godini podnijeto 16 653
prijave za prethodnu godinu. Prema
tome, postignuti su značajni rezultati
i u pogledu registarcije djelatnosti i u
pogledu podnošenja poreskih prijava.
Na takve rezultate su, svakako, uticale
i preduzete mjere inspekcijskog nad­
zora. Može se zaključiti da je sistem
mjera u inspekcijskom nadzoru do­bro
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
sproveden, te da je postupak orga­
nizovan na način da se ostvare izuzetno
dobri rezultati. Inspekcijski nadzor u
cilju utvrđivanja novih poreskih obaveza
je izvršen kod 2 383 poreska obveznika,
kod 1838 poreskih obveznika su ut­vr­
đene nepravilnosti, a kod 545 obve­
znika nije bilo nepravilnosti. Navedeni
podaci ukazuju da su kontrole dobro
organizovane čemu je doprinijela i
adekvatna priprema, što ukazuje da
Po­­reska uprava dosljedno provodi ak­
tivnosti na «procjeni rizika» i izboru
produktivnih, tzv. «ciljanih kontrola».
Konkretno, u kontroli poreza na dobit,
nepravilnosti su utvrđene kod 297
obveznika i poreske obaveze u iznosu od
11.091.465,00€. U postupku kontrole
poreza na dodatu vrijednost u 907 slu­
čajeva su utvrđene nepravilnosti, a no­
ve poreske obaveze utvrđene u iznosu
od 20.325.262 €. U značajne prihode
ubraja se i porez na dohodak fizičkih lica,
kao i doprinosi za socijalno osiguranje,
gdje su nepravilnosti utvrđene kod 608
obveznika u dijelu obračuna i uplate
poreza i doprinosa na lična primanja
u iznosu od 11.488.004,00 €. Takođe,
izvršen je veći broj kontrola koje imaju
za cilj poštovanje zakonskih propisa u
pogledu evidentiranja prometa, zatim
u dijelu registracije, prometa akciznih
proizvoda i druge slične kontrole. Po­
stupak kontrole je izvršen kod 5 035
obveznika, od čega su nepravilnosti
utvrđene kod 2 737 obveznika, a kod 2
298 poreskih obveznika nijesu utvrđene
nepravilnosti. Ovakve kontrole se obično
rade po principu slučajnog uzorka, te
se može zaključiti da se povećava broj
kontrola bez nepravilnosti, što ukazuje
da je povećan stepen poreske discipline
s obzirom da je inspekcijskim nadzorom
obuhvaćen veliki broj pravnih i fizičkih
lica. U postupku inspekcijskog nadzora
su izvršene i 743 provjere osnovanosti
zahtjeva za povraćaj poreskog kredita u
iznosu od 21.680.192,10 €. Vršenjem
inspekcijskog nadzora utvrđene su i
korekcije kod drugih poreskih oblika,
kao što su porez na promet, koncesije,
prirez porezu na dohodak fizičkih lica
i drugi javni prihodi. Kada su u pitanju
mjere koje se preduzimaju zbog kršenja
poreskih propisa, u toku ili nakon
okončanja postupka inspekcijskog
na­dzora, podnijeto je 3 599 zahtjeva
za pokretanje prekršajnog postupka,
15 krivičnih prijava, doneseno je 29
rješenja o zabrani obavljanja djela­
tnosti, 75 rješenja o blokadi žiro raču­
na, dok je pečaćenje objekata, oduzi­
manje robe i druge mjere izvršene
u 34 slučaja. Postupak inspekcijskog
na­dzora podrazumijeva analizu riz­
i­ka kao početnu fazu, vršenje po­
stu­pka inspekcijskog nadzora i pr­
ed­uzi­ma­nje mjera za otklanjanje
utv­rđe­nih nepravilnosti. Analiza rizika
obu­hvata radnje na pripremi postupka
inspekcijskog nadzora, tako da se
kontrole sprovode ciljano i rezultiraju
najboljim efektima. Podaci o rezultatima
postupka inspekcijskog nadzora su u
direkrtnoj vezi sa izvršenom analizom
rizika, te činjenica da je kod najvećeg
broja obveznika, koji su kontrolisani
utvrđena nova poreska obaveza, uka­
zuju da je dobro izvršen i postupak
procjene rizika, a time i sam postupak
inspekcijskog nadzora. Podaci o predu­
zetim mjerama ukazuju da su iste
adekvatne utvrđenim prekršajima, te se
kroz sve pokazatelje može zaključiti da
je i u ovoj godini kvalitetno organizovan
postupak inspekcijskog nadzora.
NAPLATA JAVNIH PRIHODA
Fiskalna disciplina izražena kroz
bla­govremeno podnošenje poreskih
prijava je uslov za efikasnu naplatu ja­
vnih prihoda i sprovođenjem zakonom
predviđenih mjera, Poreska uprava je
postigla izuzetno dobre rezultate. Tokom
2009. godine, u dijelu sprovođenja
na­plate, projekat procjene rizika kao
os­novni metodološki postupak, omo­
gu­ćio je sagledavanje nedostataka na
in­dividualnim analitičkim računima
poreskih obveznika i stvorio uslove da
se ostvari pozitivan efekat u ukupnoj na­
plati. U skladu sa planom rada Poreske
uprave za 2009. godinu, realizovane su
aktivnosti čiji je cilj održivost sistema
blagovremenog podnošenja poreskih
prijava i usmjeravanje na povećanje
broja podnosilaca poreskih prijava. Ovo
se, prije svega, odnosi na aktivnosti
podnošenja mjesečnih PDV prijava,
budući da od broja podnosilaca ovih pr­
ijava, direktno zavisi naplata osno­vnog
budžetskog prihoda, PDV-a - do­maće
tržište, za čiju je naplatu nadležna
Poreska uprava. U odnosu na broj reg­
istrovanih PDV obveznika, prema po­
dacima područnih jedinica, procenat
podnosilaca PDV prijava je 93%. Visok
procenat podnosilaca mjesečnih PDV
prijava i njegova stabilnost tokom ci­
jele fiskalne godine, omogućili su Po­
reskoj upravi, naročito u drugom po­
lu­gođu izuzetno dobru naplatu ove
vrste prihoda. U izvještajnom periodu,
naplata PDV-a, u odnosu na Plan
Budžeta za decembar 2009. godine,
ostvarena je sa indeksom 224,41. U
skladu sa zakonskim ovlašćenjima
Po­reska uprava ima za cilj afirmaciju
dobrovoljnosti u izvršavanju poreskih
obaveza od strane poreskih obveznika.
Međutim, kada je to neophodno, ko­
risteći zakonska ovlašćenja, primjenjuje
i metode prinudne naplate, dospjelih a
neizmirenih poreskih obaveza. Zap­oč­
injanje postupka prinudne naplate, pu­
tem kontaktiranja poreskog obveznika
ili upućivanja pisanog obavještenja,
u 70% slučajeva daje pozitivan
efekat, i do­spjele poreske obaveze
u ostavljenom roku budu izmirene.
Naplata javnih prihoda u dijelu poreza
na dobit pravnih lica, ostvarena je
sa indeksom od 129,38, porez na
dohodak građana je u odnosu na
budžetski plan, ostvaren sa indeksom
od 121,04, a najvažniji budžetski
prihod porez na dodatu vrijednost,
naplaćen je sa indeksom od 137,07.
Iznijeti pregled naplate javnih prihoda
za novembar 2009. godine, dovoljno
pokazuje da je primjena novih metoda
i načina rada Poreske uprave i u
uslovima globalne ekonomske krize,
rezultirala izuzetnim efektima.
Cijeneći značaj procjene rizika,
Po­reska uprava je ovu metodu kand­
idovala u okviru projekta IPA 2007, koji
je počeo sa realizacijom krajem oktobra
2009. godine. Rad na ovom projektu
realizuju konsultanti u okviru Švedske
konsultantske kuće SIPU International
AB. Novo softversko rješenje u Informa­
cionom sistemu Poreske uprave, omo­
gućiće zahvatanje većeg broja indiv­
idualnih analitičkih računa poreskih
obveznika, a time i stvoriti mogućnost
81
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
za veću naplatu prihoda. Program će
predstavljati nadgradnju i usavršavanje
već postojećeg. SIPU International u
Poreskoj upravi, programsko rješenje
za metodu analize rizika, realizuje u
okviru projekta pod nazivom ‘’Jačanje
efikasnosti i funkcionalnosti Poreske
uprave’’.
INFORMACIONI SISTEM,
PORESKE PRIJAVE I
RAČUNOVODSTVO
U 2009. godini Poreska uprava
je primila, registrovala i obradila
700.000. poreskih prijava po svim
po­re­skim oblicima. Od ukupnog bro­
ja primljenih prijava, samo 17%
(111.077) su izmijenjene ili prijave iz
pr­e­thodnih godina, što ukazuje da se
poreske prijave predaju u skladu sa
propisanim rokovima, kao i da poreski
obveznici, zahvaljujući uputstvima i
po­jašnjenjima zaposlenih u Poreskoj
upravi postižu visok stepen tačnosti
iskazivanja poreskih obaveza. Najveći
broj prijava iz prethodnog perioda od­
nosi se na mjesečne izvještaje o obra­
čunatim ličnim primanjima po osnovu
zaposlenja. U 2009. godini Poreska
uprava je dnevnom dinamikom Drža­
vnom trezoru proslijedila 257 Izjava
primaoca i 741.454.711,98 eura na­
plaćenih prihoda. Takođe, izvršena
su 2.674 povraćaja za 655 poreskih
obveznika u iznosu od 15,19 miliona
eura. U istom periodu izvršeno je
12.520 preusmjerenja sa jednog
po­reskog oblika na drugi za 1.637
poreskih obveznika u iznosu od
32,42 miliona eura. U 2009. godini
knjigovodstveno je provedeno oko
4.000 naloga za ko­mpenzaciju,
1.067 naloga za evide­ntiranje zadu­
ženja po osnovu koncesija i 3.004
naloga po drugim osnovama u cilju
korekcije pogrešno evidentiranih
knji­­govodstvenih stavki. Urađena je
detaljna analiza registracionih i knji­
go­vodstvenih podataka u sistemu
Poreske uprave za 3.302 poreska
obveznika. Pored redovnih aktivnosti
propisanih poreskim zakonima, Pore­
ska uprava je u 2009. godini vrlo
intenzivno radila na realizaciji Projekta
“Objedinjena registracija i naplata”.
82
Početkom marta prethodne godine
puštena je u produkciju prva faza
sistema - unos i obrada je­dinstvenog
obrasca za registraciju po­reskih ob­
veznika i osiguranika. Od ostalih mo­
dula Projekta, modul za jedinstveni
obrazac o obračunatim po­rezima i
doprinosima je urađen i te­stiran u
realnom okruženju, kao i modul za
poresko knjigovodstvo koji će nakon
testiranja u realnom okruženju u
januaru 2010. godine biti spreman
za produkciju. Za potrebe Projekta
izvršena je fizička instalacija mrežne i
serverske opreme i izvršena konekcija
na MIP-net mrežu sa Fondom PIO,
Fondom za zdravstveno osiguranje
i Zavodom za zapošljavanje. Dakle,
Po­­reska uprava je sve aktivnosti na
realizaciji Projekta “Objedinjena re­
gistracija i naplata”, koje su u do­me­
nu i nadležnosti Poreske uprave re­
alizovala.
Poreska uprava je u upostupku
realizacije Projekta Objedinjena re­
gi­stracija i naplata. Za potrebe rea­
lizacije projekta, razvijen je poseban
informacioni sistem sa centralno pos­
tavljenom bazom podataka smje­štenoj
u Poreskoj upravi. S obzirom da su
pored Poreske uprave, državni fondovi
penzionog i zdravstvenog osiguranja,
kao i Zavod za zapošljavanje, osnovni
korisnici ovog sistema, bilo je neopho­
dno obezbijediti adekvatan način um­r­
ežavanja ovih institucija, kao i krei­rati
registar poreskih obveznika i osigur­
anika.
Poreska uprava
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj Komisije za
kontrolu postupka
javnih nabavki
- u prvom stepenu, decentralizovano,
podnošenje prigovora naručiocima, koji
su sproveli postupak javne nabavke;
- u drugom stepenu, centralizovano,
podnošenjem žalbe Komisiji za kontrolu
postupka javnih nabavki.
Osnova za uspostavljanje mo­
de­rnog sistema javnih nabavki na­
pravljena je usvjanjem Zakona o
javnim nabavkama juna 2006. godine.
Zakon je izrađen u saradnji domaćih
eksperata i pružene stručne pomoći
međunarodnih orga­nizacija SIGMA/
OECD; OEBS; Evropska Agencija za
rekonstrukciju, Svjetska banka, Pakt
stabilnosti za jugoistočnu Evropu i dr.
Polazište za rad na zakonu bile su re­
levante direktive EU koje se odnose na
ovu oblast, i to Direktiva 2004/18/EC
za klasični sektor i Di­rektiva 89/665/
EEC u oblasti zaštite prava.
Zakon, po ocjeni Evropske komisije
iz Izvještaja o napretku, predstavlja
dobru polaznu tačku i velikim dijelom
je usaglašen sa glavnim principima EU
sistema za javne nabavke.
Zakonom o javnim nabavkama pr­
ed­viđene su nove procedure ja­vnih
nabavki (otvoreni postupak javnih
nabavki, ograničeni postupak, pregova­
rački postupak sa i bez prethodnog
objavljivanja poziva za javno nadmet­
anje, okvirni sporazum, kao i za javne
nabavke male vrijednosti: šoping me­
toda i neposredni sporazum), koje su
u skladu sa postupcima javnih nabavki
predviđenih Direktivom 2004/18/EC.
Zakonom je, takođe, uspostavljen ins­
titucionalni okvir, koji čine Direkcija za
javne nabavke i Komisija za kontrolu
postupka javnih nabavki, sa jasno ra­
zgraničenim nadležnostima, a što je,
U Crnoj Gori, zaštita prava ponuđača
i javnog interesa se može pokrenuti
podnošenjem pravnih ljekova (prigovora
i žalbe) zbog učinjenih nepravilnosti u
toku čitavog postupka javne nabavke,
što je u skladu sa pravom Evropske
Unije u ovoj oblasti.
Aktivnu legitimaciju za pokretanje
postupka zaštite prava ponuđača i ja­
vnog interesa, ima širok dijapazon lica,
i to:
Katarina Radović
takođe, u skladu sa pravom Evropske
unije.
U zakonom predviđenom roku, usvo­
jena je i podzakonska regulativa, koja
olakšava primjenu zakona, a koja je
objavljena u Službenom listu RCG, kao i
na web sajtu Direkcije za javne nabavke
www.djn.gov.me i Komisije za kontrolu
postupka javnih nabavki www.kontrolanabavki.me
Postupak zaštite prava ponuđača i
javnog interesa obezbjeđuje se u dva
stepena i to:
Svaki ponuđač i svako lice na čija se
prava i pravne interese odnosi postupak
javne nabavke (zainteresovano lice)
- nadležni državni tužilac,
- Direkcija za javne nabavke,
- Državna revizorska institucija i
- drugi nadležni organi.
Podnijeti prigovor, kao i žalba, imaju
suspenzivno dejstvo na tok postupka
javne nabavke, što znači da podnijeti
pravni ljekovi obustavljaju sve radnje u
postupku javne nabavke, do donošenja
konačne i izvršne odluke Komisije za
kontrolu postupka javnih nabavki.
Zakonom o javnim nabavkama su,
zbog karaktera javnih nabavki, koji je
83
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
po svojoj prirodi hitan, određeni kratki
rokovi, i to:
- 8 dana za podnošenje prigovora,
- 8 dana za odlučivanje naručioca
po podnijetom prigovoru,
- 8 dana za podnošenje žalbe Kom­
isiji za kontrolu postupka javnih nabavki
i
- 15 dana za odlučivanje Komisije
za kontrolu postupka javnih nabavki.
Izu­zetno, ovaj rok se može produžiti
za najviše deset dana, o čemu se
ob­avještava podnosilac žalbe i na­
ručilac. U svom dosadašnjem ra­du,
Komisija za kontrolu postupka ja­v­
nih nabavki ni u jednom slučaju nije
iskoristila ovo pravo da produži rok
za donošenje odluke. Sve odluke se
donose u zakonom predviđenom ro­
ku od 15 dana. Prosječan broj dana
za odlučivanje Komisije za kontrolu
postupka javnih nabavki je 10 dana.
Ovdje posebno ukazujemo da Komisija
za kontrolu postupka javnih nabavki
efikasno obezbjeđuje dostavljanje od­
luka strankama u postupku. S obzirom
da se odluke dostavljaju strankama
u postupku (naručiocu i žaliocu) i ob­
javljuju na web sajtu Komisije www.
kontrola-nabavki.me na dan donošenja,
što nije praksa u zemljama zapadnog
Balkana.
Donošenje odluka u ovako kratkim
rokovima omogućava da se proces javne
nabavke ne zaustavi, što bi povećalo
troškove za naručioca, ali bi indirektno
stvorilo opterećenje i za državu i javni
interes, naročito u slučajevima javnih
nabavki koje su od izuzetnog značaja
za državu i gdje postoji snažno izražen
javni interes.
Na rad i organizaciju Komisije za
kontrolu postupka javnih nabavki, pri­
m­jenjuju se osnovna načela javnih
nabavki, i to načelo zakonitosti, jav­
nosti, transparentnosti i efikasnosti. U
skladu sa navedenim načelima, Drža­
vna komisija osnovana je Zakonom o
javnim nabavkama, kao samostalno i
nezavisno državno tjelo. Samostalnost
Državne komisije se ogleda u radu
i odlučivanju, koji su bliže uređeni
Poslovnikom o radu Državne komisije.
U pogledu imenovanja, Zakonom je
84
propisano da predsjednika i članove
Državne komisije imenuje Vlada i to:
predsjednika, na predlog ministarstva
nadležnog za poslove pravde, jednog
člana, na predlog ministarstva nadle­
žnog za poslove finansija i jednog
člana na predlog Zajednice opština.
Ovdje treba istaći da je zakonodavac
propisao uslove za imenovanje koji
su slični uslovima za izbor sudija
i to na način što je propisao da za
predsjednika Dr­žavne komisije može
biti imenovano lice koje je diplomirani
pravnik sa pol­oženim pravosudnim
ispitom i koje ima najmanje 15 godina
radnog iskustva u struci, dok za člana
Državne komisije može biti imenovano
lice sa visokom stručnom spremom i
najmanje 10 go­dina radnog iskustva
u struci.
Pored članova, Državna komisija
ima stručnu službu, kojom rukovodi
sekretar. Na zaposlene u stručnoj slu­
žbi primjenju se propisi o državnim
službenicima i namještenicima.
Način rada Državne komisije bliže
je uređen Poslovnikom o radu, kojim je
predviđeno da Državna komisija radi i
odlučuje na sjednici. Poslovnik o radu
je objavljen u Službenom listu Crne
Gore i na web sajtu Komisije za kontrolu
postupka javnih nabavki www.kontrolanabavki.me
Na sjednicama Državna komisija:
1) razmatra žalbe ponuđača na po­
stupke javnih nabavki i donosi odluke
po njima,
2) ispituje pravilnost primjene Za­
kona o javnim nabavkama i predlaže i
preduzima mjere za ispravku utvrđenih
nepravilnosti, kojima se obezbjeđuje
konkurentsko ponašanje ponuđača i
transparentnost postupka javnih naba­
vki,
3) utvrđuje načelne stavove radi
jedinstvene primjene zakona,
4) razmatra primjenu zakona i dru­
gih propisa iz nadležnosti Državne ko­
misije,
5) donosi poslovnik o radu,
6) donosi izvještaj o radu, na predlog
predsjednika Državne komisije,
4) vrši i druge poslove, utvrđene za­
konom i ovim poslovnikom.
Državna komisija odluke donosi na
sjednicama većinom glasova prisutnih
članova. Sjednice Državne komisije na
kojima se odvija vijećanje po žalbama,
kao i sam postupak odlučivanja nijesu
javni. O vijećanju i glasanju sastavlja
se posebni zapisnik koji potpisuju pre­
dsjednik, članovi i sekretar Državne
komisije.
Napominjemo da su odluke Kom­
isije za kontrolu postupka javnih
nabavki konačne i izvršne i da su svi
naručioci obavezni da postupe po
njima, kao i da obavijeste Komisiju za
kontrolu pos­tupka javnih nabavki da
su izvršili sve naloge date u odluci po
žalbi.
Administrativni kapaciteti
Komisije za kontrolu postupka
javnih nabavki
Komisija za kontrolu postupka
javnih nabavki, kao samostalan i
nezavisan organ, koji je budžetski
korisnik, ima stručnu službu, kojom
rukovodi sekretar. U stručnoj službi
je trenutno zaposleno 8 službenika i
namještenika, i to:
- sekretar, koji rukovodi stručnom
služ­bom,
- 1 pravnik koji priprema nacrte
odluka Komisije za kontrolu postupka
javnih nabavki,
- 1 pravnik, koji priprema zahtjeve
naručiocima za dostavljanje spisa pred­
meta i podnošenje izvještaja o realizaciji
naloga sadržanih u rješe­njima,
- 1 samostalni namještenik, koji vo­
di elektronski djelovodnik i ažurira web
sajt Komisije za kontrolu postupka ja­
vnih nabavki,
- 1 računovođa,
- 1 tehnički sekretar i arhivar,
- 1 namještenik VI, koji vrši poslove
arhivara,
- 1 pripravnik-pravnik, koji se osposo­
bljava za vršenje stručnih poslova u
Komisiji za kontrolu postupka javnih
nabavki,
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Uz intenzivni rad i rad duži od
punog radnog vremena, obezbjeđuje
se ostvarivanje poslova iz djelokruga
Ko­misije za kontrolu postupka javnih
nabavki.
Pri tom, treba imati u vidu da Ko­
misija za kontrolu postupka javnih
nabavki nema zadovoljavajuće smje­
štajne kapacitete, s obzirom da zapo­
sleni u stručnoj službi rade u tri ka­
nclearije, što onemogućava prijem
no­vozaposlenih kadrova, jer nemaju
gdje da budu fizički smješteni. Takođe,
ograničeno je korišćenje konferencijske
sale. Iz navedenih razloga, neophodno
je u što kraćem roku obezbijediti veći
broj kancelarija za potrebe Komisije za
kontrolu postupka javnih nabavki, kako
bi proces rada mogao nesmetano da se
odvija.
Rezultati rada Komisije za
kontrolu postupka javnih nabavki
u 2009. go­dini
Komisija za kontrolu postupka
javnih nabavki je u 2009 godini održala
58 sjednica i donijela 278 odluke, od
čega je 88 žalbi usvojeno, 164 žalbi
je odbijeno, a 26 žalbi je odbačeno.
Sjednice su se, u prosjeku, održavale
jednom sedmično. Na svim sjednicama
su bili prisutni svi članovi Komisije za
kontrolu postupka javnih nabavki, a sve
odluke su donijete jednoglasno, o čemu
postoje zapisnici o vijećanju i glasanju.
U oktobru 2009. godine obrazovana
je Radna grupa za pripremu stručne
osnove za izradu Nacrta zakona o
izmjenama i dopunama Zakona o
javnim nabavkama (,,Sl. List RCG’’, broj
46/06), odnosno stručne osnove za
izradu nacrta novog Zakona o javnim
nabavkama, koju čine predsjednik i
sekretar Komisije za kontrolu postupka
javnih nabavki, direktor, pomoćnik
direktora i sekretar Direkcije za javne
nabavke, pomoćnik ministra finansija,
savjetnik potpredsjednika Vlade Cr­
ne Gore. Zadatak Radne grupe je da
sagleda potrebu usaglašavanja naci­
onalnog zakonodavstva Crna Gore u ob­
lasti javnih nabavki, posebno u oblasti
komunalnih usluga, sa zakonodavstvom
i praksom Evropske unije i sprovede
aktivnosti na pripremi stručne osnove
na harmonizaciji zakonodavstva u obl­
asti javnih nabavki. Radna grupa je ot­
počela sa radom, upućeni su zahtjevi
svim naručiocima da dostave predloge i
sugestije u pogledu izmjena postojećeg
zakonodavstva javnih nabavki.
U 2009. godini, Komisija za kontrolu
postupka javnih nabavki je, u saradnji
sa Svjetskom bankom, radi lakše i
jednostavnije primjene Zakona, izdala
je publikaciju „Zaštita prava ponuđača
u postupcima javnih nabavki u Crnoj
Gori’’. U publikaciji su na jednostavan
i pristupačan način, objašnjeni stavovi i
postupci vezani za sistem pravne zaštite
u Crnoj Gori, a sve u cilju kako bi se
ovaj sistem približio i onim licima koja
nikada nisu imala dodirnih tačaka sa
javnim nabavkama i koja nisu pravnici.
Pomenuta publikacija je prevedena i
na engleski jezik. Povodom izdavanja
publikacije dana 08.07.2009. godine,
održana je konferencija za novinare.
Komisija za kontrolu postupka ja­
vnih nabavki izradila je logo, u cilju
prepoznatljivosti ove instuticije u široj
javnosti.
U okviru borbe protiv korupcije i
organizovanog kriminala, Komisija za
kontrolu postupka javnih nabavki je
izvršila sve mjere iz Iz inoviranog akc­
ionog plana za borbu protiv korupcije
i organizovanog kriminala, o čemu je
redovno dostavljala izvještaje Nac­io­
nalnoj komisiji za borbu protiv koru­pcije
i organizovanog kriminala. Real­izovane
mjere se odnose na:
- definisanje prioriteta u oblasti bo­
rbe protiv korupcije i oranizovanog kri­
mi­nala,
- izrada projekata i njihovo kandi­
dovanje za finansiranje iz Budžeta i
posredstvom međunarodnih organiz­
acija i institucija,
- obezbjeđivanje iz Budžeta finans­
ijske podrške nadležnim organima za
realizaciju kandidovanih projekata,
- obezbjeđivanje posredstvom međ­
u­n­arodnih organizacija finansijske po­
drške nadležnim organima za realizaciju
kandidovanih projekata,
- Procjenu potreba i zapošljavanje
novih kadrova,
- Izradu Priručnika o javnim nabav­
kama,
- Prijave korupcije u procesu javnih
nabavki,
- Sačinjavanje i dostavljanje izvješ­
taja o praćenju planova javnih nabavki
u odnosu na predviđene i realizovane
šoping metode (u vezi sa zakonskim
ograničenjem da se šoping metoda
može raspisati samo po dva puta za
usluge, robe i radove) i poništavanje po­
stupka u slučajevima povrede zakona i
- Objavljivanje žalbi i odluka po žal­
bama na posebnom dijelu sajta Ko­
misije za kontrolu postupka javnih na­
bavki.
Ovlašćeni predstavnici Komisije
za kontrolu postupka javnih nabavki,
učestovali su u treninzima obuke koje
je organizovala Uprava za kadrove,
kao predavači, i to na temu javnih na­
bavki i borbe protiv korupcije u javnim
nabavkama. Takođe, ovlašćeni pre­
dstavnici Komisije za kontrolu postupka
javnih nabavki su, kao predavači, uč­
estovali na treninzima obuke Komisije
za utvrđivanje konflikta interesa, gdje
su govorili o borbi protiv postojanja
ko­nflikta interesa u postupcima jav­
nih nabavki i o pravnoj zaštiti u tim
slučajevima.
U procesu podizanja svijesti o zna­
čaju sistema javnih nabavki, kao i o
pravima ponuđača i načinima i po­
s­t­up
­ cima na koje mogu da ostvare
svoja prava, Komisija za kontrolu po­
s­tupka javnih nabavki započela je
sveobuhvatnu PR kampanju, u okviru
koje je organizovala niz konferencija za
štampu. Na posljednoj konferenciji za
štampu održanoj 16.01.2009. godine,
gost je bio ambasador Delegacije Evro­
pske komisije u Crnoj Gori, gospodin Le­
opold Maurer.
85
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Državna komisija je, u saradnji sa Delegacijom Evropske komisije u Crnoj Gori, izradila veb portal www.kontrola-nabavki.me
na kojem su dostupne sve odluke Državne komisije, kao i informacije o svim aspektima sistema pravne zaštite u postupcima
javnih nabavki u Crnoj Gori. Portal ne doprinosi samo većoj transparentnosti i nije samo web sajt prezentativnog karaktera, već
ima i edukativnu funkciju za sve učesnike sistema javnih nabavki. Ovo je i najbolji dokaz sa kojom ozbiljnošću Državna komisija
pristupa preporukama Evropske komisije.
Statistički podaci o broju izjavljenih žalbi
U 2009. godini, Komisija je donijela odluke po 278 žalbi; 88 žalbi je usvojeno, gdje je u 43 predmeta poništen postupak
javnih nabavki naručioca u cjelini i naloženo im je da ponovo sprovedu postupak javne nabavke, u 35 predmetu je naručiocima
naloženo da ponovo sprovedu postupak pregleda, ocjene i upapređivanja ponuda, dok je u 10 predmeta naloženo naručiocima
da ponovo donesu odluku po podnijetom prigovoru; 164 žalbi je odbijeno; 26 žalbi je odbačeno i to: 4 kao neblagovremeno, u 4
predmeta je postupak obustavljen, jer je žalba povučena, u 7 predmeta Komisija je utvrdila da je žalba bespredmetna, u 8 da je
žalba nedopuštena i u 3 da Komisija nije nadležna da rješava po podnijetoj žalbi.
U 79% slučajeva žalbe su izjavljivali domaći ponuđači, dok su u 21% slučajeva žalbe izjavili inostrani ponuđači. Žalbe su
bile izjavljivane na sve faze postupka javnih nabavki i to: kod tendera na javni poziv, na sadržaj tenderske dokumentacije, na
razjašenjenja tenderske dokumentacije, na javno otvaranje ponuda, na odluku o dodjeli ugovora i na odluku o poništavanju
postupka javne nabavke. Takođe, žalbe su bile izjavljivane i na postupke javnih nabavki sprovedene primjenom ograničenog
postupka i šoping metodom.
Ukazujemo na povećanje kvaliteta izjavljenih žalbi, što je odraz rada na tumačenju propisa javnih nabavki i formiranju pravne
prakse Državne komisije, koja se nerijetko citira u izjavljenim žalbama.
Međunarodna saradnja
U toku 2009. godine, Komisija za kontrolu postupka javnih nabavki imala je intenzivnu regionalnu i međunarodnu saradnju,
koja se odnosi na:
- aktivno učestvovanje na drugoj međunarodnoj konferenciji na temu “Pravni lijekovi u postupcima javne nabave”, održanoj u
Dubrovniku, od 27-29.05.2009. godine;
- U cilju daljeg unapređivanja organizovanje programa obuke državnih službenika i drugih subjekata koji participiraju u
postupcima antikorupcijskih politika, mjera za sprečavanje konflikta interesa, sistema zaštite prava ponuđača i javnog interesa
u postupcima javnih nabavki, u saradnji sa Američkom ambasadom u Podgorici, Uprava za kadrove, Uprava za antikorupcijsku
inicijativu, Komisija za sprečavanje sukoba interesa Crne Gore i Komisija za kontrolu postupka javnih nabavki je, u proteklih
12 mjeseci, radila na identifikovanju relevatnih institucija u Sjedinjenim Američkim Državama, kojima je u nadležnosti vođenje
86
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
politike i implementacija zakonodavnih
propisa iz navedenih oblasti. Rezultat
zajedničkog rada je studijska posjeta
Sjedinjenim Američkim Državama, u
periodu od 31. avgusta do 04. sep­te­
mbra 2009. godine, koja je bila pri­
lika za brojne susrete sa visokim pr­e­­
dstavnicima relevatnih institucija ko­ji
vrše poslove, a koji se odnose na up­
ra­vljanje kadrovima, antikorupciju, sp­
riječavanje konflikta interesa i zaštite
prava ponuđača i javnog interesa.
- aktivno učestvovanje u Kazahstanu,
od 16. do 18. septembra 2009. godine,
na prestižnoj medjunarodnoj konferenciji
pod nazivom „Stvaranje uslova za održiv
ekonomski i socijalni razvoj u istočnoj
Evropi i centralnoj Aziji: Borba protiv
korupcije i promocija demokratije”. Se­
kretar Komisije, Katarina Radović, je bila
moderator sesije ,,Korupcija u javnim
nabavkama’’, a u toku konferencije, je
zbog rezultata postignutih u borbi protiv
korupcije, odlikovana medaljom za jač­
anje pravde I borbu protiv korupcije.
- u okviru IPA projekta, organizovana
je posjeta (study toure in UK) u Londonu
od 02.11 - 07.11.2009. godine;
- aktivno učestvovanje na trećoj
konferenciji o elektronskim javnim na­
b­avkama (III Global Conference on
Ele­c­tronic Government Procurement),
odr­žanoj u Washingtonu od 09. do 11.
novembra 2009. godine;
- učestvovanje na Konferenciji pov­
odom treće godišnjice implementacije
Konvencije Ujedinjenih nacija protiv
korupcije u Crnoj Gori, koja se održala u
Budvi u periodu od 02. do 04. decembra
2009. godine.
Takođe, Državna komisija je u
saradnji sa Sigmom – OECD, organ­
izovala Konferenciju o pravnim ljeko­
vima i reviziji u postupcima javnih na­
bavki u Budvi, u hotelu ”Maestral”, od
26. do 27. novembra 2009. godine,
koja je doprinjela boljem razumijevanju
najnovijih standarda u oblasti pravnih
ljekova i revizije u postupcima javnih
nabavki, kao i upoznavanja sa novom
Direktivom 2007/66/ EC. Povod org­
ani­z­ovanja ove konferencije je obav­
eza Crne Gore da u naconalno zakon­
odavstvo inkorporiraju nova rješenja
u oblasti zaštite prava i revizije u po­
stupcima javnih nabavki. Teme za ovu
konferenciju predviđene su kao visoko
relevantne za razmjenu iskustava ko­
ja se fokusiraju na pravnu zaštitu u
polju javnih nabavki, a odnose se na:
najnoviji zakonodavni razvoj na polju
javnih nabavki u EU; pravne lijekove u
nacionalnim zakonodavstvima – isku­
stva zemalja i najnovije presude Evrops­
kog suda pravde.
Komisija za kontrolu postupka ja­
vnih nabavki jača bilateralnu saradnju
sa Uredom za razmatranje žalbi Bosne
i Hercegovine, kao i Komisijom za za­
štitu prava Republike Srbije, a u cilju
razmjene iskustava i znanja, radi što
kvalitetnijeg izvršavanja i unapređenja
sistema javnih nabavki.
U februaru 2009. godine, Komisija
za kontrolu postupka javnih nabavki
inicirala je podršku od TAIEXA, radi
od­ržavanja ,,Regionalne radionice o
zaštiti prava ponuđača i javnog interesa
u postupcima javnih nabavki-izazovi i
nova rješenja’’. Sa SIGMA\OECD, odr­
žala je niz sastanaka, a sve u cilju ot­
v­aranja mogućnosti za dalji proces
reformi javnih nabavki u Crnoj Gori.
tra zviždača, Stiven Kon, održao je
pr­­­­e­davanje zaposlenim u Komisiji za
ko­­­ntrolu postupka javnih nabavki.
Dana 11.12.2009. godine, održan je
sastanak sa predstavnicima Ambasade
SAD u Podgorici, radi upoznavanja sa
radom Državne revizorske institucije i
Komisije za kontrolu postupka javnih
nabavki, i predviđanja modaliteta i
načina za buduću saradnju. Kako
se sa Državnom revizorskom instit­
u­­cijom kontuirano radi na jačanju
an­tikorupcijskih aktivnosti i sinhron­
izaciji rada svih subjekata u oblasti
javnih nabavki, a kako Državna rev­
izorska institucija sprovodi pos­tup­
ke revizije o toj oblasti, odlučeno je
da se potpiše Sporazum o saradnji
između Državne revizorske institucije
i Komisije za kontrolu postupka javnih
nabavki. Planirano je da se organizuje
konferencija na kojoj bi bio potpisan
pomenuti Sporazum.
Komisja za kontrolu postupka javnih
nabavki odgovorila je na pitanja iz Upitn­
ika EK.
Dana 17.02.2009. godine, Komisija
za kontrolu postupka javnih nabavki je
uputila predlog Univerzitetu Crne Go­
re da se na Pravnom i Ekonomskom
fakultetu kao izborni predmet uvedu
,,javne nabavke’’, čime bi se značajno
doprinijelo podizanju efikasnosti siste­
ma javnih nabavki u Crnoj Gori,
Značajna je i podrška UNDP-a, u
okviru edukacije službenika i članova
Državne komisije, u postupcima javnih
nabavki, u okviru toga, predsjednik
Ko­­misije za zaštitu prava Republike
Srbije, Saša Varinac, održao je niz
pre­davanja zaposlenima u Državnoj
komsiji u periodu od 30-31. jula i od 1213. oktobra 2009.godine, a sve u cilju
edukacije službenika i članova Državne
komisije kao i razmijene uporednih is­
kustava.
Dana 17.09.2009. godine, u sara­
d­nji sa Američkom ambasadom u Po­
d­gorici, predsjednik Nacionalnog cen­
Katarina Radović,
sekretar Komisije
za kontrolu javnih nabavki
87
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Izvještaj o radu
Direkcije za javne nabavke
za 2009. godinu
1. Sistem javnih nabavki u Crnoj
Gori
Sistem javnih nabavki u Crnoj Gori
uređen je Zakonom o javnim nabavkama („Službeni list RCG“, br. 46/06),
podzakonskim propisima donijetim na
osnovu Zakona, standardnim formularima i obrascima koji se odnose na
postupak njegove primjene.
Nadležnosti organa državne uprave koji vrše poslove javnih nabavki
utvrđene su ovim zakonom i Uredbom
o organizaciji i načinu rada državne
uprave („Službeni list CG“, br. 54/09).
Djelokrug Direkcije za javne nabavke,
kao organa uprave, utvrđen je članom
54 ove uredbe.
Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Direkcije utvrđeno je
15 službenikih i namješteničkih mjesta,
sistematizovanih u okviru Sektora za
poslove javnih nabavki i Službi za opšte
poslove i finansije. Nije popunjeno jedno, najsloženije službeničko mjesto u
Sektoru.
U izvještajnom periodu Direkcija je
realizovala sve poslove utvrđene dje­
lokrugom.
2. Realizovane aktivnosti
2.1. Aktivnosti u zakonodavnom
pro­­cesu
Otpočele su aktivnosti na implementaciji IPA Projekta 2007 – Jačanje
sistema javnih nabavki u Crnoj Gori, juna
88
Mersad Mujević, Sandra Krstović i Ivica Krkeljić
2009. godine. Aktivnosti na realizaciji
projekta, odnosno na pripremi zakona
i podzakonskih akata biće propraćene
od strane stručnog konsultanta - konzorcijuma Planet, BiP Solutions i Crown
Agents, koji je od strane Evropske unije
određen za pružanje pomoći institucijama u oblasti javnih nabavki.
U skladu sa zaključcima Vlade Crne
Gore broj 03-7248 od 15. juna 2009. go-
dine i 03-9687 od 17. septembra 2009.
godine, obrazovana je Radna grupa za
pripremu stručne osnove za izradu Nacrta zakona o izmjenama i dopunama
Zakona o javnim nabavkama, odnosno
stručne osnove za izradu Nacrta novog
Zakona o javnim nabavkama.
U realizaciji aktivnosti Radna grupa
je sagledala uporedna rješenja sistema
javnih nabavki zemalja zapadnog Bal-
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
kana, direktive i propise Evropske unije,
preporuke relevantnih međunarodnih
organizacijia i institucija i Evropske unije za poboljšanje zakonodavstva, pribavila mišljenja o potrebi poboljšanja
postojećeg teksta Zakona o javnim
nabavkama i tako obezbijedila Stručnu
osnovu za izradu odgovarajućih izmjena i dopuna ili izradu novog Zakona o
javnim nabavkama. Posjeta zemljama u
okruženju radi sagledavanja uporednih
iskustava u primjeni propisa odložena
je zbog nedostatka sredstava.
Saglasno zakonskoj obavezi Direkcija je pripremila i objavila na internet
stranici Listu obveznika primjene zakona o javnim nabavkama. Takođe,
pripremljena je i Lista ponuđača u po­
stupcima javnih nabavki, na osnovu
podataka o dodijeljenim ugovorima o
javnim nabavkama.
2.2. Praćenje primjene propisa o
javnim nabavkama i programa Vlade
Crne Gore
U okviru nadležnosti Direkcije realizuje se Nacionalni program za integraciju Crne Gore u Evropsku uniju (NPI) za
period od 2008-2012 godine.
Direkcija je kontinuirano uključena
u Unaprijeđeni stalni dijalog sa predstavnicima Evropske komisije. Posebno, treba naglasiti značaj sastanka u
Podgorici od 10. februara 2009. godine
na kome je prezentiran Izvještaj o stanju sistema javnih nabavki u Crnoj Gori.
Pozitivno je ocijenjen napredak sistema
javnih nabavki u Crnoj Gori i aktivnosti
koje je Direkcija ostvarila u tom procesu.
U novom dokumentu Evropske K­o­
misije - Izvještaj o napretku Crne Gore
za 2009. godinu, u odnosu na sistem
javnih nabavki u Crnoj Gori konstatovano je da je u sistemu javnih nabavki
učinjen izvjestan napredak, posebno
u formi usvajanja zakonodavstva koje
treba implementirati, obuke sa ciljem
pružanja podrške naručiocima i podizanja svijesti unutar privatnog sektora,
da je zaokružen institucionalni i organizacioni okvir u sistemu javnih nabavki
uspostavljanjem dva potpuno nezavisna organa, ali i da treba unapređivati
sistem kroz usklađivanje nacionalnog
zakonodavstva javnih nabavki u oblasti
komunalnih usluga i dopunjenim evropskim zakonodavstvom u oblasti zaštite
prava. Ono što je bitno naglašeno je da
dalje treba raditi na jačanju administrativnih kapaciteta i povećanju broja
službenika Direkcije za javne nabavke,
angažovanih na poslovima javnih nabavki.
Direkciji za javne nabavke je krajem avgusta 2009. godine, dostavljen
dio Upitnika Evropske komisije koji se
odnosi na javne nabavke. S tim u vezi,
formiran je Rukovodni tim za Podgrupu
5 – Javne nabavke, kojim je koordiniralo
Ministarstvo finansija. Tim je sačinio
tekst odgovora na oko 30 postavljenih
pitanja Upitnikom, sa značajnim brojem
potpitanja.
U dijelu realizacije preuzetih obaveza utvrđenih Inoviranim Akcionim planom za sprovođenje programa borbe
protiv korupcije i organizovanog kriminala iz 2009. godine, Direkcija je redovno, kvartalno podnosila izvještaj
Nacionalnoj komisiji za implementaciju
Akcionog plana za sprovođenje Programa borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala o stepenu realizacije
zacrtanih mjera. Na internet stranici
objavljeno je praktično uputstvo - Način
prijavljivanja nepravilnosti i nezakonitosti u postucima javnih nabavki.
Kvartalno, Direkcija je dostavljala
Izvještaj Upravi za antikorupcijsku inicijativu o rezultatima Programa intezivne
promocije ostvarenih rezultata u realizaciji obaveza utvrđenih Inoviranim
Akcionim planom za sprovođenje Programa borbe protiv korupcije i organizovanog kriiminala, za period jul – septembar 2009. godine i oktobar – decembar
2009. godine.
Pripremljen je Program rada Direkcije za javne nabavke za period od 2009
– 2013. godine.
2.3. Ostvarivanje javnosti i transparentnosti i unapređivanje informisanosti o javnim nabavkama
Saglasno propisanoj obavezi, obezbijeđeno je da obveznici primjene Zakona o javnim nabavkama, elektronskim
putem Direkciji za javne nabavke dostavljaju planove javnih nabavki, pozive
za javno nadmetanje, odluke o dodjeli
ugovora u postupcima javnih nabavki,
kao i odluke o poništenju, amandmane na tekst poziva i izvještaje o javnim
nabavkama, pojedinačno za svaku izvještajnu godinu. Svi naznačeni dokumenti objavljuju se odmah na internet
stranici Direkcije, čime su ispoštovana
načela transparentnosti i ravnopravnosti u javnim nabavkama.
Na internet stranici Direkcije daju
se neophodne instrukcije i ukazuje na
obaveze koje su obveznici dužni da preduzmu u skladu sa Zakonom, objavljuju
se osnovna mišljenja o primjeni pojedinih odredbi i posebno u dijelu postupaka javnih nabavki, kreirane su rubrike
sa prikazom zakona i podzakonskih
propisa, direktiva o javnim nabavkama, mišljenjima koje daje Direkcija
o primjeni propisa, obavještenja i instrukcije naručiocima i ponuđačima,
izvještavanje o aktivnostima na polju
međunarodne saradnje, organizovanju
seminara, bilteni i časopisi.
Redovno se, radi bolje informisanosti, razmjene iskustava i prevazilaženja
mogućih problema, ostvaruje saradnja
i sa predstavnicima državnih organa i
organizacija.
U okviru projekta „Izgradnja kapaciteta za Komisiju za javne nabavke“,
koji je finansiran iz sredstava CARDS-a,
u saradnji sa kompanijom FINEUROP,
koja je bila zadužena za implementaciju navedenog projekta, Direkcija je
izradila novi web sajt u cilju kvalitenijeg
upravljanja podacima i lakše elektronske komunikacije između ponuđača i
naručilaca. Sajt je polazna osnova za
unapređenje i uvođenje elektronskog
sistema javnih nabavki. Ovaj, novi web
sajt www.djn.gov.me je aktiviran u julu
2009. godine i omogućava naprednu
pretragu, odnosno lakši pristup podacima o javnim nabavkama. Prosječan
broj posjetilaca je iznosio oko 3000 na
dnevnoj osnovi.
2.4. Priprema i utvrđivanje Izvješt­
aja o javnim nabavkama
Saglasno odredbi člana 17 stav 1
tačka 18 Zakona o javnim nabavkama
Direkcija je pripremila Izvještaj o javnim
nabavkama u Crnoj Gori za 2008.
godinu koji je Vlada Crne Gore utvrdila
na sjednici od 2009. godine. Sastavni
dio ovog izvještaja čini Tabelarni prikaz
89
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
javnih nabavki u Crnoj Gori za 2008.
godinu. Izvještaj je objavljen na internet
stranici Direkcije.
2.5. Upravna ovlašćenja
U okviru neposrednih upravnih
ovlašćenja u vršenju poslova državne
uprave, Direkcija daje prethodnu saglasnost naručiocima na odabir vrste
postupka u slučajevima predviđenim
Zakonom o javnim nabavkama i pruža
savjetodavne i konsultantske usluge o
primjeni propisa o javnim nabavkama
kada oni to zatraže.
U 2009. godini podnijeto je ukup­
no 270 zahtjeva za davanje prethodne
saglasnosti o ispunjenosti uslova za
sprovođenje pregovaračkog postupka bez
prethodnog objavljivanja poziva za javno
nadmetanje - dato je 209 saglasnosti,
32 zahtjeva za sprovođenje postupka za
dodjelu ugovora putem okvirnog sporazuma - dato je 32 saglasnosti.
Dato je i oko 90 mišljenja o ispunjenosti uslova za skraćenje roka za
podnošenje ponuda u otvorenim pos­
tupcima javnih nabavki.
U izvještajnom periodu, svakodnevno, pisanim zahtjevom, uključujući
i zahtjeve za neposredan prijem kod
ovlašćenih službenika, Direkciji se
obraćao veliki broj obveznika – naru­
čilaca, za davanje mišljenja o primjeni
propisa o javnim nabavkama u skladu
sa ovlašćenjima za pružanje savjetodavnih i konsultantskih usluga. Najč­
ešće usluge pružene su u odnosu na
izuzeća od primjene zakona, obveznike
primjene, odabir postupka, kriterijume
za vrednovanje u postupku javne nabavke, planiranje u javnim nabavkama,
ocjenu i upoređivanje ponuda, rokove za podnošenje prigovora i odgovor po prigovoru, dokaze o podobnosti,
pripremu tenderske dokumentacije i
njenu izmjenu i dr. Dato je preko 400
mišljenja u pružanju savjetodavnih i
konsultantskih usluga. U okviru toga,
uključen je i veliki broj savjeta telefonskim putem – help desk.
2.6. Ostvarivanje saradnje
Glavne aktivnosti Direkcije u pravcu
dalje harmonizacije pravnog sistema u
oblasti javnih nabavki sa sistemom Evropske unije i dalja implementacija pro-
90
pisa u ovoj oblasti za period od 2009.
do 2012. godine, odvijala se i odvijaće
se u okviru IPA Programa pomoći 2007
pod nazivom „Budući razvoj i jačanje
sistema javnih nabavki u Crnoj Gori“,
finansiran od strane Evropske unije (vrijednost 1.100.000 eura).
U toku početne faze IPA Projekta,
usvojen je Početni izvještaj.
U cilju izrade kvalitetnog zakonodavnog okvira, koji je prioritet Direkcije
za javne nabavke u narednom periodu,
a u cilju harmonizacije nacionalnog
zakonodavstva sa pravnom tekovinom
Evropske unije, predstavnici Direkcije i
Komisije za kontolu postupka javnih nabavki, učestvovali su u studijskoj posjeti
Ujedinjenom Kraljevstvu, koja je organizovana u novembru 2009. godine. U
toku studijske posjete, predstavnici su u
interaktivnoj komunikaciji, učestvovali u
prezentaciji aktivnosti institucija javnih
nabavki i reprezentativnih ponuđača
Engleske i Škotske.
Predstavnici Direkcije uzeli su
uče­­šće na Regionalnoj konferenciji o
javnim nabavkama, održanoj u Zagrebu
u novembru 2009. godine, sa osvrtom
na stanje sistema u našoj zemlji u ovoj
oblasti, u funkciji profesionalizacije i
jačanja kapaciteta, razvojnim i koordinativnim funkcijama.
U decembru 2009. godine, potpisan
je Protokol o strateškom partnerstvu
između Direkcije za javne nabavke i
Pravnog fakulteta Univerziteta Mediteran. Ovim protokolom utvrđeni su pravci
i način međusobne saradnje u oblasti
javnih nabavki kroz zajedničke naučno
istraživačke projekte, zajedničku obuku
i edukaciju, organizovanje predavanja,
radionica, seminara, izradi studijskih
programa i drugih naučno stručnih
aktivnosti, kao i kroz izradu različitih
publikacija i drugih materijala od zaje­
dničkog interesa.
2.7. Organizovanje obuke kadrova
za vršenje poslova javnih nabavki
Utvrđen je Plan potreba za obukom
kadrova u oblasti javnih nabavki. Identifikovani su treneri koji su obučeni trenerskim vještima. Pripremljene su teme
budućih obuka i organizacioni aspekt
seminara obuke.
U prvom kvartalu 2009. godine,
organizovana su dva seminara obuke za oblast javnih nabavki za oko 50
učesnika.
U saradnji sa SIGMOM, u okviru
višekorisničkog projekta IPA 2009 za­
početa je faza razrade generičkih modula obuke o javnim nabavkama za
zemlje zapadnog Balkana.
Predstavnici Direkcije u saradnji sa
organizacijom TAZ iz Beograda sproveli
su obuku na temu Javne nabavke - zakonska regulativa i praksa, 23. marta i
07. decembra 2009. godine u Podgorici, sa oko 100 učesnika.
Misija OEBS-a u Crnoj Gori u saradnji sa Direkcijom, u prvom polugodištu
2009. godine, sprovele su Projekat
obuke zaposlenih na poslovima javnih nabavki na nivou lokalnih samouprava i institucija na državnom nivou,
pod nazivom „Ostvarivanje principa
transparentnosti u postupcima javnih
nabavki u Crnoj Gori“. Kao rezultat
ove zajedničke saradnje, urađen je i
Priručnik „Javne nabavke u Crnoj Gori
(ostvarivanje osnovnih principa)“. Aktivnosti obuke o procedurama javnih
nabavki, po ovom projektu, sprovedene
su kroz nekoliko radionica. Za region
južnih opština Crne Gore obuka je realizovana 23. i 24. aprila 2009. godine, za oko 30 učesnika, za centralne
opštine 7. i 8. maja 2009. godine za
oko 25 učesnika i za opštine sa sjevernog regiona 14. i 15. maja 2009. godine za oko 45 učesnika. Završna obuka
za institucije na centralnom-državnom
nivou održana je 11. i 12. juna 2009.
godine u Podgorici za oko 30 učesnika.
Obuku su sproveli sertifikovani lokalni
treneri za javne nabavke, uz podršku
internacionalnih eksperata.
Zaposleni u Direkciji pohađali su niz
obuka koje se odnose na budžetsko planiranje, vještinu komunikacije sa strankama, pripremu pristupanja Evropskoj
uniji, pregovaračke vještine i slobodan
pristup informacijama.
U organizaciji Britanskog Savjeta, u
projektu pod nazivom „Vještine za Evropsku uniju“, izvršena je odgovarajuća
obuka službenika Direkcije, a odnosila
se na sticanje vještina razvoja tehnika
efikasnog komuniciranja i funkcionisanja u međunarodnom kontekstu za
potrebe Unije.
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
2.8. Obavještavanje nadležnih organa i podnošenje prijava o slučajevima kršenja postupaka javnih nabavki, slobodan
pristup informacijama
Direkcija je, u cilju obezbjeđenja transparentnosti javnih nabavki, u okviru svojih ovlašćenja, sačinila i objavila na internet
stranici Informaciju o prijavljenim slučajevima kršenja postupaka javnih nabavki.
U toku 2009. godine dostavljeno je 40 prijava o potencijalnom kršenju postupaka javnih nabavki. Sve prijave podnijela je
Mreža za afirmaciju nevladinog sektora iz Podgorice (MANS). Prijave se odnose na ukupno na 234 postupka javnih nabavki male
vrijednosti (šoping metoda) od toga 42 postupka u kojima je konstatovana određena nepravilnost. Prijavama je obuhvaćeno
36 obveznika primjene Zakona. Što se tiče opisa nepravilnosti u Izvještajima Direkcije koji su dostavljeni Ministarstvu finansija,
konstatovano je da u 10 postupaka nema zapisnika o javnom otvaranju ponuda, u 15 postupaka naručilac je podijelio predmet
javne nabavke u cilju izbjegavanja primjene propisanog postupka javne nabavke, u 4 postupka naručilac nije dodijelio ugovor
o javnoj nabavci primjenom kriterijuma najniže ponuđena cijena, u 4 postupka naručilac nije ispoštovao zakonski uslov koji se
odnosi na prikupljanje najmanje 3 ponude, i u 5 postupaka zapisnici o javnom otvaranju ponuda su izrađeni naknadno, poslije
donošenja odluke o otvaranju i izboru najpovoljnije ponude. O nepravilnostima je, na propisani način, obaviještena Državna revizorska institucija.
Telefonskim putem, Direkciji se obratilo više lica, prijavom o kršenju određenih postupaka javnih nabavki. Međutim, prijave
su se uglavnom odnosile na različite pojedinačne predmete u upravnim i građanskim stvarima, tako da su ta lica upućivana na
institucije kojima se mogu obratiti radi zaštite njihovih prava.
Postupljeno je po svim zahtjevima za slobodan pristup informacijama (preko 200 zahtjeva uglavnom NVO „MANS“).
4. Statistički prikaz javnih nabavki u 2009. godini
U toku 2009. godine, prema prvim nezvaničnim pokazateljima, objavljeno je 1619 poziva za javno nadmetanje i to 743 poziva
za javnu nabavku roba, 488 za javnu nabavku usluga i 388 poziva za javnu nabavku ustupanja izvođenja radova.
Procentualno, za javnu nabavku roba objavljeno je 45,64% poziva, usluga 24,81% i radova 24,18%.
Transparentnim postupcima - otvorenim postupkom, objavljeno je 1548 poziva, okvirnim sporazumom 32, ograničenim 1 i
konkursom za izradu idejnog rješenja 2 poziva.
Pregled broja objavljenih poziva za javne nabavke u 2009. godini
VRSTA
ROBE
USLUGE
RADOVI
UKUPNO (Mjesec)
POSTUPKA
Broj
Broj
Broj
Broj
1
729
474
381
1584
14
12
6
32
3
Otvoreni
Okvirni
sporazum
Ograničeni
0
0
1
1
10
Konkurs
0
2
0
2
743
488
388
1619
2
UKUPNO
U strukturi odluka o dodijeljenim ugovorima - 3536 odluka, za javnu nabavku roba donijeto je 1790 odluka, usluga 908 odluka
i radova 838 odluka.
Procentualno, u strukturi odluka o dodiljenim ugovorima, robe su činile 50,64%, usluge 25,67% i radovi 23,69%.
Prema vrsti postupka, otvorenim postupkom je sprovedeno je 2148 ili 60,75% postupaka, okvirnim sporazumom 54 ili 1,53%,
ograničenim 1 ili 0,03%, pregovaračkim bez prethodnog objavljivanja poziva za javno nadmetanje 203 ili 5,74%, konkursom 1 ili
0.03% i šoping metodom 1129 ili 31,93% postupaka javnih nabavki.
Pregled broja odluka o dodijeljenim ugovorima za javne nabavke u 2009. godini
VRSTA
ROBE
USLUGE
RADOVI
POSTUPKA
Broj
Broj
Broj
1
Otvoreni
1223
478
447
2
Okvirni sporazum
31
21
2
3
Ograničeni
0
0
1
Pregovarački bez
4
46
94
63
objavljivanja poziva
5
Šoping metoda
490
314
325
6
Konkurs
0
1
0
UKUPNO
1790
908
838
UKUPNO
Broj
2148
54
1
203
1129
1
3536
91
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Ugovorena vrijednosti javnih nabavki u 2009. godini, prema prvim nezvaničnim pokazateljima, iznosila je 267,733,448.62
eura, od čega robe 82,557,994.05 eura, radovi 137,606,024.61 eura i usluge 47,569,429.96 eura.
U procentualnoj vrijednosnoj strukturi odluka o dodijeljenim ugovorima, radovi su činili 51%, robe 31% i usluge 18%.
Prema vrsti postupka javnih nabavki, otvorenim postupkom ugovoreno je 177,311,652.88 eura ili 66,23%, okvirnim sporazumom 16,558,869.20 eura ili 5,60%, ograničenim 15,000,000.00 eura ili 6,18%, pregovaračkim bez objavljivanja poziva
45,079,203.71 eura ili 16,84%, konkursom 2,000.00 eura ili 0,001% i šoping metodom 13,774,819.83 eura ili 5,15%.
Pregled broja dodijeljenih ugovora za javne nabavke u 2009. godini
VRSTA
ROBE
POSTUPKA
Broj
Iznos u eurima
Broj
1
1223
52,645,218.25
478
31
15,410,061.61
21
0
0.00
46
Otvoreni
Okvirni
sporazum
Ograničeni
Pregovarački bez
objavljivanja
poziva
Šoping
metoda
Konkurs
2
3
4
5
6
UKUPNO
USLUGE
RADOVI
UKUPNO
Iznos u eurima
Broj
Iznos u eurima
Broj
Iznos u eurima
36,259,620.01
447
88,406,814.62
2148
177,311,652.88
570,931.93
2
577,875.66
54
16,558,869.20
0
0.00
1
15,000,000.00
1
15,000,000.00
9,954,974.08
94
8,907,354.61
63
26,216,875.02
203
45,079,203.71
490
4,540,837.11
314
1,829,523.41
325
7,404,459.31
1129
13,774,819.83
0
0.00
1
2,000.00
0
0.00
1
2,000.00
1790
82,557,994.05
908
47,569,429.96
838
137,606,024.61
3536
267,733,448.62
U postupcima javnih nabavki u Crnoj Gori u 2009. godini, ostvaren je visok nivo transparentnosti.
Detaljan Izvještaj o javnim nabavkama u Crnoj Gori za 2009. godinu, u skladu sa obavezom propisanom Zakonom, Direkcija
za javne nabvke pripremiće i dostaviti radi usvajanja od strane Vlade Crne Gore, najkasnije do 31. maja 2010. godine. Izvještaj
se priprema na osnovu pojedinačnih izvještaja o zaključenim ugovorima o javnim nabavkama, koje su naručioci dužni dostaviti
Direkciji do 28. februara 2010. godine.
Mersad Mujević,
direktor
Ivica Krkeljić,
pomoćnik direktora
Sandra Krstović,
savjetnik
92
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu Zavoda za
statistiku u 2009. godini
realnog rasta izračunata kao odnos
BDP u stalnim cijenama 2008. godine
i BDP u tekućim cijenama 2007. godine
iznosio je 6.9 procenata, dok je nominalni rast izračunat kao odnos BDP-a u
tekućim cijenama tekuće godine i BDPa u tekućim cijenama prethodne godine
iznosio 15.1%.
Statistika i statistički sistem Crne
Gore predstavljaju bitan segment cr­
nogorskog društva. Ovaj segmenat se realizuje po dinamici planiranih aktivnosti,
a to je: Program istraživanja 2009 2013. godine, Godišnji plan istra­živanja
2009. godine, Strategija razvoja statistike 2009 - 2012. godine i Nacionalni
pr­ogram integracija (dio 3.18 Statistika).
Ove aktivnosti definisane su i u skladu
sa zahtjevima EU, a nalaze se u sledećim
dokumentima: (I) Community Statistical
Programme 2008 - 2012; (II) Statistical work programme of the Commission
for 2009; (III) Statistical Requirements
Compendium.
U ovoj godini Zavod za statistiku bio
je nosilac Poglavlja 18. Statistika Upitnika Evropske komisije. Poglavlje 18.
Statistika sadržalo je 131 pitanje, koja
su odgovorena na 126 strana.
U najkraćem roku odgovorilo se na
sva pitanja iz poglavlja 18. Statistika,
tako da je Zavod među prvima dostavio
kompletne odgovore. Pored toga, Zavod
je učestvovao direktno ili indirektno
na davanje odgovora u drugim poglavljima.
Takođe, rad Zavoda na odgovorima
na Upitnik ocijenjen je pozitivno, jer se
na kvalitetan i efikasan način pristupilo
u odgovaranju na sva pitanja u kojima
je Zavod prepoznat kao odgovorna institucija.
Rezultati obračuna poboljšani su
primjenom unaprijeđene tehnike kori­
steći okvir ponude i upotrebe roba i
usluga. Okvir ponude i upotrebe služi
kao provjera konzistentnosti statistike
tokova roba i usluga dobijenih iz raz­
ličitih statističkih izvora. Korišćena tehnika okvira ponude i upotrebe roba i
usluga rezultira konzistentnim BDP-om
sa proizvodne i potrošne strane.
Gordana Radojević
U 2009. godini urađen je obračun
Bruto domaćeg proizvoda (BDP) za
2008. godinu, čime je usvojena praksa
da podatak o BDP-u objavljujemo krajem tekuće za prethodnu godinu. Kao
rezultat bolje implementacije propisanih metodologija u sistemu nacionalnih računa, ESA 95 i SNA 93, dobijeni
su relevantni pokazatelji koji se odnose
na rast, vrijednost i strukturu BDP-a.
Bruto domaći proizvod Crne Gore u te­
kućim cijenama za 2008. godinu izn­
osio je 3 085,6 miliona eura, stopa
Tokom 2009. godine u sklopu projekta - IPA 2007 višekorisničkog programa pomoći urađena je i publikacija “Detaljni opis izvora i metoda za obračun
nacionalnih računa“.
U toku 2009. godine, takođe, je ura­
đ­en obračun Indeksa potrošačkih cijena
u skladu sa metodologijom EUROSTAT-a
i rezultati obračuna se publikuju svakog
mjeseca. Indeks proizvođačkih cijena
realizovao se mjesečno u skladu sa planom i programom statističkih cijena.
U okviru statistike cijena nastavljen
je i Projekat pariteta kupovne moći.
U 2009 godini realizovana su dva
93
­ ­ ­
­
­ ­
­
­
istraživanja za potrošna dobra: „Hra­
na, piće i duvan“ i „Lični izgled“, kao i
istraživanja za investiciona dobra „Oprema“ i „Građevinarstvo“. Podaci za navedena istraživanja su poslata Eurostatu
u skladu sa predviđenim rokovima.
t Unapređenje znanja iz oblasti
stat­itike spoljne trgovine kroz treninge
i tehničku pomoć;
t Promocija unutrašnje administra­
tivne saradnje sa zemljama u okru­
ženju;
Za Harmonizovani indeks potroša­
čkih cijena napravljen je plan za uvo­
đenje ovog indeksa, napravljena je optimalna lista reprezentativnih proizvoda
i usluga koji će se snimati za potrebe
ovog indeksa. Snimanje će početi od
januara 2010. godine. Planom je definisano da se ovaj indeks počne objavljivati od februara 2011. godine.
Postignuti su rezultati u kvalitetu
podataka spoljne trgovine kroz niz sastanaka održanih sa predstavnicima
Uprave carina Crne Gore, formirana je
baza uvoznika i izvoznika, izmijenjen
je datum objavljivanja podatka spoljne
trgovine umjesto 20-og u mjesecu podaci se objavljuju 5-og u mjesecu.
U statistici spoljne trgovine, postavljen je cilj unapređenje kvaliteta statistike spoljne trgovine.
U tom pravcu zadaci Zavoda su sle­
deći:
t Nastavak razvitka i harmoniza­
cija metodologije statistike spoljne trgo­
vine;
t Izvršiti procjenu i unaprijediti kva­
l­itet kroz analize mirror statistics i njiho­
vo usaglašavanje;
94
Unapređenje znanja iz oblasti statistike je postignuto kroz razne obuke i
sastanke koje je organizovao EUROSTAT.
Pripremljen je izvještaj mirror statistics podatka EUROSTAT-a i MONSTAT-a
čija će se detaljnija analiza nastaviti u
2010. godini.
Aktivnosti Zavoda za statistiku na
međunarodnom planu u 2009. godini
su sledeći:
t IPA 2007 nacionalni projekat –
Projekat je počeo avgusta 2009. godine, pokriva tri komponente: sistem
kvaliteta u statistici, ekonomsku i biznis
statistika. Redovnim posjetama ključnih
i kratkoročnih eksperata, projekat teče
po utvrđenom planu.
t IPA 2008 višekorisnički projekat
– pokrenut je 1. decembra 2009. godine i obuhvata razdoblje od 20 mjeseci. Kompanija ICON Institut je zadužena
za njegovu implementaciju. Program
obuhvata 11 pilot projekata (statistika
spoljne trgovine; statistika cijena-JPP;
statistika cijena - HICP; priprema za po­
pis stanovništva; statistika slobodnih
radnih mjesta; nacionalni računi; računi
ga­zdinstava za poljoprivredu; prenos
rezu­ltata iz Evropskog statističkog
sistema u Eurostat; strukturalna biznis
statistika; PRODCOM i biznis statistika).
t IPA 2010 nacionalni projekat Za­­všni predlog projekta proslijeđen
na uvid. MONSTAT pozitivno odgovorio, usaglasio se sa predlogom projekta. Predlog proslijeđen Evropskoj
komisiji gdje se očekuje konačan od­
govor.
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Ovaj organ je bio domaćin međuna­
rodnog sastanaka “Policy Group on
statistical cooperation”, koji se održao
u Budvi 8-9. oktobra 2009 godine.
Sastanku su, pored predstavnika EUROSTAT-a i međunarodnih organizacija
EFTA, SIDA, Evropska komisija, Regionalni Savjet i Delegacija Evropske
komisije, prisustvovali i predstavnici zemalja iz regiona (40 učesnika). Takođe
je u Budvi (u organizaciji MONSTAT-a) 7.
oktobra 2009. godine održan sastanak
o statističkoj saradnji jugoistočnih ze­
malja Evrope. Ovom sastanku su pri­
sustvovale zemlje regiona, a po prvi
put predstavnici Bugarske, Rumunije i
Gr­čke. Predstavnici Bugarske su izrazili želju da vode sastanak, što je bila
odlična prilika da se pripremi nacrt
Memoranduma o saradnji izmedju Bugarske i Crne Gore, za koji se nadamo
da će biti potpisan.
U Zavodu se sprovodi istraživanje
strukturalne biznis statistike iz kojeg
se dobijaju najznačajniji podaci o pre­
duzeću i njegovim jedinicama. Takođe
se vrši konstantno ažuriranje registara,
sa evidentiranjem svih nastalih promjena.
U narednom periodu predstoje nam
veliki izazovi na polju Biznis statistike.
Među najznačajnijim i najkompleksnijim promjenama je, svakako, priprema
i implementacija nove klasifikacije
dje­latnosti NACE Rev.2 u statistička
ist­raživanja koja su na njoj bazirana.
Dolazi do uvođenja novih kvartalnih istraživanja (npr. UG-11p) i novih
varijabli (promet i broj zaposlenih) u
postojeće upitnike (građevinarstvo
i transport), za potrebe obračuna
GDP-a. Osim “pre­kodiranja” na novu
klasifikaciju i pot­rebe double codinga, Biznis Registar se nalazi pred
uvođenjem novih jedi­nica (KAU-prema
vrsti djelatnosti i gru­pa preduzeća).
Istraživanje vezano za turizam
obogaćuje se praćenjem izle­tničkog
turizma i uključivanjem turizma u anketu o potrošnji domaćinstva. Takođe
je u planu uvođenje preduzetnika u
istraživanja biznis statistike.
Ciljevi kojima smo u potpunosti
okrenuti su usklađivanje naših ist­
raživanja sa standardima Evropske
unije, harmonizacija naših metodologija i upitnika sa onima koji se koriste u zemljama Evropske unije zbog
potreba uporedivosti naših podataka.
Za ostvarivanje ovih ciljeva potrebna
je bolja saradnja sa administrativnim
izvorima i njihova spremnost da izađu
u susret našim potrebama za sve
tačnijim i ažurnijim podacima.
I u ovoj godini Zavod je partio statistiku: rođenja, umiranja, sklopljenih
i razvedenih brakova. Takođe, se na
go­­dišnjem nivou izrađivao i procjene
broja stanovnika po polu, pojedinačnim
godinama starosti i po opštinama. U
statistici migracija pratio je unutrašnje
i spoljašnje migracije. Za sva navedena
istraživanja dinamika pristizanja podataka je mjesečna, dok je publikovanje
rezultata godišnje. Mjesečno objavljivanje prvih rezultata obavljalo se kroz
Mjesečni statistički pregled, u skladu
sa rokovima preciziranim u Godišnjem
planu za 2009. godinu. Takođe su,
u skladu sa rokovima preciziranim u
Kalendaru objavljivanja podataka pri­
pre­mljeni podaci koji se publikuju u
Statis­tičkom godišnjaku, kao i podaci
za web sajt i to konačni podaci za sva
istraživanja za 2008. godinu.
U okviru priprema za sprovođenje
popisa stanovništva 2011. godine,
ura­­đen je probni popis stanovništva u
junu 2009. godine sa ciljem da se testiraju instrumenti koji će se koristiti u
konačnom popisu. Takođe, započet je
unos materijala iz probnog popisa za
potrebe ocjene softvera za unos podataka. Isto tako pristupilo se izradi logičke
kontrole za obradu podataka iz popisa.
U toku septembra održana je i radionica na temu prezentacije izvještaja
eksperata koji su boravili u Crnoj Gori
sa ciljem ocjene instrumenata popisa
stanovništva. Takođe, završena je analiza pilot istraživanja o međunarodnim
migracijama sa tabelarnim prikazom
po­dataka dobijenim pilot istraživanjem.
U maju 2009. godine objavljeno je
godišnje saopštenje Ankete o potrošnji
domaćinstava u 2008. godini shodno
predviđenim Planom i Programom sta­
tističkih istraživanja. Kontinuirano se
radi kontrola prispjelog materijala sa
terena, priprema materijala za obradu
i kontrola za deset mjeseci 2009. godine.
Juna 2009. godine započete su aktivnosti na izradi minimalne potrošačke
korpe u saradnji sa Institutom za stra­
teške studije. Od januara 2010. godine
Zavod će mjesečno dostavljati podatke
minimalne potrošačke korpe.
U julu 2009. godine objavljeno je
saopštenje istraživanja Analiza siro­
maštva za 2007. godinu, a u decembru
2009. godine objavljeno je saopštenje
Analize siromaštva za 2008. godinu na
osnovu podataka Ankete o potrošnji
domaćinstava.
Objavljena su saopštenja o istraži­
vanju o zaposlenima i zaradama za
pr­vih jedanaest mjeseci tekuće godine
prema Planu i Programu statističkih ist­
raživanja. Saopštenja su objavljena na
sajtu Zavoda i Mjesečnom statističkom
pregledu.
Statističko istraživanje o troškovima
rada godišnje za 2008. godinu i po
kvartalima 2009. godine prvi put se
spr­ovelo u 2009.godini. Prikupljeni su
podaci za 2008. godini urađena logička
i računska kontrola i u pripremi su izl­
azne tabele. Ujedno se vrši kontrola
ma­terijala za prvi i drugi kvartal 2009.
godine.
U statistici obrazovanja, istraživanja
i razvoja, kulture, pravosuđa i uprave,
održano je nekoliko sastanaka vezanih za reformu nauke i tehnologije sa
predstavnicima Ministarstva prosvjete i
nauke i ekspertom iz instituta Mihailo
Pupin iz Beograda, kao i sastanak iz
oblasti pravosuđa sa predstavnicima
Kancelarije Ujedinjenih nacija za drogu
i kriminal (UNODC) da bi se upoznali sa
našim načinom vođenja i prikupljanja
podataka iz oblasti pravosuđa.
U okviru proizvodne statistike ura­
đeni su podaci za 2008. godinu o po­
vršinama, voćnim stablima, čokotima
vinove loze, proizvodnji i domaćoj pre-
95
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
radi, kao i podaci o broju i bilans stoke,
podaci o proizvodnji mlijeka, jaja, vune
i meda.
Popis poljoprivrede u Crnoj Gori
ko­ji je bio predviđen u oktobru 2009.
godine odložen je iz razloga specificnih zahtjeva Svjetske banke vezano za
javne nabavke i nedostatka ljudskih
re­s­ursa u TSU pri Ministarstvu finansija. Zakon o sprovođenju popisa poljoprivrede vraćen je na Skupštinsku proceduru zbog izmjena i dopuna Zakona
koje se odnose na izmjenu datuma
sprovođenja popisa poljoprivrede koji
se planira od 01-15 aprila 2010. godine. Revidirani su instrumenti popisa
(upitnici i metodološka uputstva). Inteziviran rad sa Svjetskom bankom vezano za javne nabake.
U okviru agromonetarne statistike dobijeni su podaci o otkupnim i
pijačnim cijenama za malu grupu poljoprivrednih proizvoda poljoprivrednih
preduzeca i zemljoradničkih zadruga.
Radi se na pripremi Pilot istraživanja o
cijenama koje je planiramo sprovesti
u 2010. Racuni u poljoprivredi se ne
rade.
U okviru statistike ribarstva dobijeni su podaci za 2008. godinu o ulovu
slatkovodne i morske ribe, zaposlenom
osoblju, o ribarskim objektima, plovnim
sredstvima, ribarskoj opremi, proizvodnji i ulovu ribe, proizvodnji ikre i mlađi i
potrošnji hrane u ribnjacima.
Zavod vodi statistiku otpada u okviru koje su dobijeni podaci o komunalnom otpadu po opstinama. Prikupljeni,
a nijesu obrađeni i objavljeni podaci o
industrijskom otpadu.
U okviru statistike voda dobijeni su
podaci o iskorišćenosti i upotrebi vode
prema izvorima snabdijevanja i načinu
upotrebe, otpadne vode, prečišćavanje
otpadnih voda, ponovno upotrebljavanje i recirkulacione vode, uređaji za
prečišćavanje otpadnih voda i hlađenje,
svojina, vrijednost, troškovi održavanja
i korišćenje uređaja, broj izrečenih ka­
zni zbog nepridržavanja propisa o zaštiti
voda i dr. Zahvatanje vode i vrs­te izvorišta
96
i sistema, broj korisnika si­stema, objekti
i uređaji za navodnjavanje, način navodnjavanja i navodnjavane površine i dr.
Količine zahvaćene i preuzete vode iz
svih vodozahvata, kao i kvalitet tih voda
određen prema klasi vode.
U okviru statistike vazduha prikupljeni su i tabelirani podaci o potrošnji
goriva i sirovina u pogonske i tehnoloske svrhe.
U statistici šumarstva podaci o
proizvodnji šumskih sortimenat za
2009, kao i podaci za 2008. godinu o
gajenju šuma, podaci o iskorišćavanju
držvnih i privatnih suma, podaci o
štetama u državnim šumama i o
štetama od požara u privatnim šu­m­
ama, podaci o promjenama u povr­šini
držvnih i privatnih suma, kao i prikupljeni i obrađeni, ali ne objavljeni podaci o građevinskim objektima, saob­
raćajnicama i mehanizaciji.
U Zavodu za statistiku u toku
2009. godine, pored rada na ranijim
aplikacijama i programima i njihovom
ažuriranju, nastavljena je izrada novih
aplikacija za istraživanja koja se sprovode zbog kompatibilnosti podataka,
kao i proizvodnje podataka, u skladu sa
zahtjevima EUROSTATA, i to:
(prilagođavanje programskog paketa)
EUROTRACE. Obezbijeđeno je i prisustvo jednog zaposlenog na prezentaciji
META DATE u Tirani, kao i radionici za
transfer podataka prema EURUSTAT-u.
Takođe je evidentan rad zaposlenog na
radionici za uzorak u Neushatel-u, kao i
studijska posjeta ISTAT-u u Rimu.
U okviru publicističkke djelatnosti
Zavoda izdate su sledeće publikacije:
Mjesečni statističi pregled dvanaest
brojeva;
t Saopštenja:
t Anketa o radnoj snazi, tri broja;
t Analiza siromaštva, dva broja;
t Crna Gora u brojkama;
t Saopštenje o obračunatom BDPu za 2008. godinu;
t Statistički godišnjak Crne Gore
2009. godine;
t Demografski trendovi u Crnoj Gori
– perspektive do 2050. godine;
t Baza RAE populacije u Crnoj Go­
ri;
t Analiza siromaštva u Crnoj Gori
t Prirodno kretanje stanovništva i
unutrašnji migracioni tokovi Crne Gore
u 2008. godini.
t SBS - strukturalna biznis statistika;
t Obrada Ankete o radnoj snazi
(ARS1 i ARS2) - Aplikacija za unos podataka za popis poljoprivrede;
t Aplikacija za unos podataka za
novo istraživanje troškova rada;
t Izmjena aplikacije za prostor­ni re­
g­istar, kao i učestvovanje na ažuri­ranju
elektronskih mapa u Direkciji za nekretnine;
t Aplikacija za unos podataka za
pro­bni popis stanovništva;
t Ažurirana je i page Publikacije.
htm - Godišnjak 2008. godine;
t Ažuriranje Web pages mjesečnih,
kvartalnih i godišnjih istraživanja.
Evidentan je rad zaposlenih na radionicama za uzorak i popis poljoprivrede
u Istanbulu i Zagrebu u okviru IPA projekta, kao i za statistiku spoljne trgovine
Gordana Radojević,
pomoćnik direktora
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu
Uprave carina
za 2009. godinu
U protekloj 2009. godini crnogorska ekonomija, kao otvoren sistem, bila je
suočena sa snažnim uticajem ekonomske i finansijske krize. U takvom ambijentu,
opšti pad privredne aktivnosti uslovio je smanjivanje dinamike privrednog rasta
u odnosu na prethodnu godinu, što se odrazilo na poslovanje Uprave carina,
kao jednog od važnih činioca privrednog sistema Crne Gore. Aktivnosti Uprave
carina u 2009. godini definisane su Carinskim zakonom, Zakonom o carinskoj
službi i drugim propisima, kao i Programom Vlade za 2009. godinu, Ekonomskom
politikom za tekuću godinu, Strategijom upravne reforme, Programom borbe
protiv korupcije i organizovanog kriminala, Strategijom podsticanja izvoza, kao i
drugim strateškim dokumentima kojima je utvrđena politika Vlade u pojedinim
oblastima.
Sagledavajući poslovanje za ovu godinu, možemo konstatovati da je, u navedenim
okolnostima, Uprava carina nastavila sa kvalitetnim i efikasnim poslovanjem i
postigla dobre rezultate. Programski zadaci se realizuju u velikoj mjeri u skladu sa
standardima EU, SCO i STO.
Finansijski pokazatelji
Od ukupno naplaćenih prihoda Budžeta (carine, porezi, takse) po osnovu
međunarodne trgovine i transakcija (uvoz-izvoz), Uprava carina je u 2009. godini
naplatila 345.839.400.34€.
Ostvareni primici Budžeta za koje je nadležna Uprava carina za period januardecembar 2009. godine u odnosu na plan Trezora i ostvarenje u istom periodu
2008. godine
Planirano
01.01.2009.g.
Vrsta
31.12.2009.g
primitka
(Dinamički plan
Uprave)
1
2
Akciza 113.530.190,00
PDV
411.860.581,00
Carina 87.039.867,00
Ostalo* 3.774.109,00
Svega: 616.204.747,00
Božidar Vuksanović
Ostvareno
01.01.2008.g.
31.12.2008.g.
Ostvareno
01.01.2009.g.
31.12.2009.g
Ostvareno
01.01.2009.g.
31.12.2009.g.
(ostv.Trezora)
%
Ostvarenja
2009/2008
4/3
%
Ostvarenja
2009/2009
4/5
%
Ostvarenja
2009/2009
4/2
3
12.918.013,21
396.182.455,53
72.926.890,00
4.144.804,36
486.172.163,10
4
9.042.439,76
285.156.588,33
49.121.124,34
2.519.247,91
345.839.400,34
5
128.684.864,44
370.777.114,73
49.121.124,34
39.067.892,97
587.650.996,48
6
70,00
71,98
67,36
60,78
71,14
7
96,00
76,90
6,44
78,33
8
108,81
69,23
56,43
66,75
74,70
97
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Napomena: U navedenom pe­r­i­odu od
ukupno ostvarenog primi­tka po osnovu
akcize u iznosu od 128.684.864,44€,
prema eko kodovima naplaćena je
ak­­ciza na uvezenu robu u iznosu
123.540.187,37€. Od toga je naplaćeno
prilikom carinjenja 9.042.439,76€, a
za preostali iznos od 114.497.747,61€
podnijet je akcizni dokument, za čiju
je naplatu zadužena Poreska uprava.
Uprava carina je obračunala akcizu u
iznosu 118.829.309,91€, na osnovu me­
todologije obračuna i podataka sa terena
u vidu mjesečnih izvještaja o obračunatoj
akcizi Carinarnica. Ovaj iznos nije pri­
kazan u tabeli kao prihod. Njegovom
naplatom procenat učešća Uprave carina
u ukupnim tekućim pri­hodima Budžeta
iznosio bi 57,83%.
*tavku „ostalo“ čine primici: nak­
nada za puteve, administrativna taksa,
prihodi od djelatnosti organa, novčane
kazne i oduz­ete imovinske koristi i os­
tale naknade (SCP).
Obrađeno je preko 340.000 cari­
nskih deklaracija i tranzitnih doku­
me­nata i više hiljada upravnih i
osta­lih akata. Ako se ima u vidu da ca­
r­­i­n­sku deklaraciju, odnosno tranzitni
dokument prati dva ili više trgovačkih
dokumenata koje carinski službenici
treba da razmotre, da se zaključiti da
su carinski službenici bili veoma opte­
rećeni i ostvarili ogroman posao.
U 2009. godini ukupna vrijednost
uvezene robe je 1.635.912.851,08€,
što je manje u odnosu na isti period
prošle godine za 34,02%. Ukupna
vrijednost izvezene robe za navedeni
period je 231.934.110,64 €, što je
manje u odnosu na prethodnu godinu
za 27,17%. Naplata prihoda je imala
manji pad (28,56%) u odnosu na sma­
njenje vrijednosti uvoza (34,02%), što
pored ostalog, ukazuje na efikasnost
rada carinske službe. Pozitivno je što
se u strukturi uvoza održava pretežno
učešće opreme i sirovina, što ukazuje
na kontinuitet investicione tražnje i
očekivanja ulaganja u nove investicione
projekte.
Ukupan broj deklaranata koji su
uključeni u elektronsko podnošenje de­
klaracija je 134. Ukupno je obrađeno
197.583 jedinstvenih carinskih isprava.
Od početka 2009. godine 192.415 dek­
98
laracija poslate su elektronskim putem,
što čini 97,38% od ukupnog broja obr­
ađenih deklaracija.
Zaštita carinskog područja
Uspješno se ostvaruje zaštita car­
inskog područja. Poštovanje propisa,
sa­­dejstvo sa drugim državnim organima
i povoljniji pravni ambijent doveli su do
smanjenja broja carinskih prekršaja.
Stabilan trend smanjenja carinskih pr­
ekršaja pokazuje se iz godine u godinu.
U ovom periodu pokrenuto je je 367
prekršajnih postupaka ili 19% manje
nego u istom periodu prošle godine.
Od ukupno primljenih zahtjeva za pok­
retanje prekršajnog postupka, 179 je
podnijeto od strane Uprave carina, 47
od Sektora carinske bezbjednosti, dok
je 141 podnijeto od strane MUP-a. Po
podnesenim zahtjevima izrečeno je 86
novčanih kazni, dok je ukupan iznos
izrečenih novčanih kazni 135.292.00
€. U 143 predmeta izrečena je zaštitna
mjera oduzimanja robe u vrijednosti
367.373.50 €.
Jačanje integriteta i kredibiliteta
Jačanje integriteta i povjerenja
u carinsku službu usko je povezana
sa sprječavanjem korupcije i drugih
nepravilnosti. Aktivno sprovodimo In­
o­virani Akcioni plan Vlade Crne Go­
re, kao i Revidirani Akcioni plan o raz­
voju integriteta u carinskoj službi Crne
Gore, koji je usvojen u skladu sa prepo­
rukama SCO.
„Naš cilj je da Uprava carina bude
služba koju će građani Crne Gore po­
štovati i na koju će njeni zaposleni biti
ponosni. Zato se Uprava opredijelila
da stvori i održi kulturu zasnovanu na
integritetu, časti i poštenju. Uprava
carina je izradila Kodeks ponašanja
za svoje službenike i vodiće računa da
njeni zaposleni obavljaju svoje dužnosti
u skladu sa ovim Kodeksom i najvećim
etičkim standardima. Uprava carina
neće tolerisati prevaru ili korupciju,
bez obzira da li se vrši unutar službe
ili van nje. Uprava carina se obavezala
da shodno Strategiji za efikasnu borbu
protiv prevara i korupcije, radi na jačanju
prevencije, promovisanju otkrivanja
pr­ek­ ršaja, sprovođenju istraga i pr­
eduzimanju odgovarajućih popravnih
mje­ra.” (iz Poslovne strategije UC).
Carinski službenici su učestvovali
u sačinjavanju Izvještaja o izvršenim
obavezama i planu narednih aktivnosti
koje su u nadležnosti Uprave carina,
a po Planu aktivnosti na realizaciji
preostalih obaveza Crne Gore iz Mape
puta za liberalizaciju viznog režima koji
je Vlada Crne Gore usvojila na sjednici
održanoj dana 30.07.2009. godine.
U cilju obezbjeđenja profesiona­
lnosti u radu, izgradnje integriteta ca­
rinskih službenika i borbe protiv ko­
rupcije, nagrađeno je 3 službenika, a
disciplinski postupak vođen je protiv
25 službenika, zbog povrede radnih
obaveza. Izrečeno je 9 novčanih
kazni za težu povredu radne obaveze
(20 do 30% zarade), u 2 slučaja izr­
ečena je kazna prestanak radnog
od­nosa. U 10 slučajeva radnici su
oslobođeni disciplinske odgovornosti,
za 1 namještenika je u toku postupak
utvrđivanja disciplinske odgovornosti,
za 1 službenika je obustavljen disc­
iplinski postupak (zbog prestanka
ra­dnog odn­osa istekom određenog
roka), dok je za 2 pokrenuta discipl­
inska postupka donijet Zaključak o
prekidu disciplinskog postupka do pr­
avosnažnog rješavanja krivičnog pos­
tupka.. Shodno Uredbi o naknadama i
drugim primanjima dr­žavnih službenika
i namještenika (»Sl.list RCG« broj
24/05), dodijeljeno je 35 novčanih
pomoći službenicima i namještenicima
odnosno njihovim poro­dicama u odr­
eđenim slučajevima.
Aktivnosti na usklađivanju sa EU
zakonodavstvom
Strateška orijentacija Crne Gore
je pridruživanje EU i evroatlanske int­
egracije. S tim u vezi, aktivnosti su
opredijeljene obavezama koje proističu
iz Privremenog sporazuma o trgovini
i srodnim pitanjima i obavezama iz
Nacionalnog programa integracija Cr­
ne Gore u EU 2008-2012.godine, na­
kon apliciranja za status kandidata za
članstvo u EU. Uskla­đi­va­nje na­ci­o­na­
l­nog prav­nog si­ste­ma sa pra­vom EU
pred­sta­vlja sve­o­bu­hva­tan i va­žan za­
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
da­tak. Sa dru­ge stra­ne, ima­ju­ći u vi­
du da se i sa­mo pra­vo EU kon­stant­no
raz­vi­ja, oba­ve­za usa­gla­ša­va­nja stal­no
je pri­sut­na, čak i kod po­sto­je­ćih čla­ni­
ca. Novi, složeniji i odgovorniji zadaci
carinske sluzbe, a time i veća uloga,
značaj i odgovornost prema državi i
društvu za izvršavanje zadataka, zah­
tijevaju i normativno regulisanje ni­za
značajnih pitanja rada carinske slu­
zbe, kao i stalno usklađivanje sa EU
zakonodavstvom. Dakle, na ovom planu,
primarni zadatak Uprave carina je
obezbjeđivanje usklađenosti carinskih
propisa sa standrardima EU, SCO, STO i
razvoj međunarodne carinske saradnje
(bilateralne i multilateralne).
Uspješno se primjenjuje Sporazum
o slobodnoj trgovini sa EU, CEFTA sp­
orazum i drugi bilateralni sporazumi.
Od graničnih prijelaza, do rukovodstva
ove Uprave, praktično svi su posvećeni
ovom važnom zadatku.
Veliki značaj dajemo regionalnoj
sa­radnji, posebno saradnji sa svim
zemljama jugoistočne Evrope. I dalje
smo podržani ekspertskom pomoći od
strane Evropske komisije i Vlade SAD-a.
Kao ključne segmente rada carinske
službe u 2009. godini, u zakonodavnoj
oblasti, međunarodnoj saradnji i evro­
pskim integracijama, izdvajamo:
t Početkom godine sprovođene
su pripreme za odgovore na Upitnik za
dobijanje mišljenja Evropske komisije
o zahtjevu Crne Gore za članstvo u
Evropskoj uniji.
t Donijeta je odluka o izboru konz­
orcijuma Austrija/Češka i popunjeni i
poslati Sekretarijatu za evropske integ­
racije formulari za izbor Twining par­
tnera.
t U aprilu je počela je sa radom
Radna grupa za realizaciju aktivnosti
vezanih za notifikaciju Privremenog
sporazuma o trgovini i srodnim pita­
njima između Evropske Unije i Crne
Gore, CEFTA Spo­razuma.
t Iniciran pilot projekat elektronske
razmjene podataka SEED sistem prema
Albaniji
t Uprava je, preko Ministarstva ino­
s­tranih poslova, uputila TAXUD-u inicij­
ativu-pismo namjere za pristupanje Cr­
ne Gore programu Customs 2013.
t Izrađen je Vodič za carinske služ­
be­nike o zaštiti prava intelektualne
svo­jine, u cilju pružanja dodatnih infor­
macija carinskim službenicima o zaštiti
prava intelektualne svojine i značaju
borbe protiv krivitvorenja i piraterije.
t Potpisan je Protokol između Sa­
v­jeta ministara Republike Albanije i
Vlade Crne Gore o vršenju aktivnosti
zajedničke granične kontrole na zajed­
ničkom gra­ničnom prelazu Murićani-Su­
kobin.
t Potpisan Sporazum između Vlade
Crne Gore i Kabineta ministara Ukrajine
o uzajamnoj pomoći u carinskim pi­
tanjima.
t Inicirano je potpisivanje dogovora
o usaglašenom setu podataka koji će
se razmjenjivati elektronskim putem
sistemom »SEED« između Uprave carina
Crne Gore i Uprave carina Srbije.
t Uprava je, preko Ministarstva
inostranih poslova, uputila Generalnom
direktoratu Evropske Unije za carinsku
i poresku uniju (TAXUD-u) inicijativupismo namjere za pristupanje Crne
Gore programu Customs 2013
t Dostavljeni su nadležnim minist­
a­­rs­tv­ima Nacrti odgovora na upitnik
Evropske Komisije za poglavlja: 7, 16,
23, 24, 28, 29, 30, 32 i 33
t Završen je rad na Uredbi o uskla­
đivanju nomenklature carinske tarife za
2010.godinu. Uredba je počela da se
primjenjuje 01.01.2010.godine (»Sl.list
CG«, br.85/2009).
Modernizacija
U ovoj godini značajno je ojačan
administrativni kapacitet ove Uprave.
Carinski zakonodavni okvir je usaglašen
sa zakonodavstvom Evropske unije. To
zahtijeva primjenu savremenih metoda
rada. Ključni faktor jačanja kapaciteta
Uprave carina je obuka službenika,
prijem kvalifikovanih mladih ljudi i od­
go­varajuća organizacija i planiranje.
Na­b­avkom opreme i izgradnjom infras­
trukture poboljšani su uslovi rada.
Uprava carina je, na inicijativu
dir­ektora, donijela novi Pravlinik o
unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji,
utvrđen od nadležnog organa, a koji je
stupio na snagu 09.12.2009.go­dine.
Saglasno uslovima utvrđenim nave­
denim Pravilnikom, u Upravi carina je
zaposleno 613 službenika, od čega 48
pripravnika i 47 izvršilaca angažovanih
po Ugovoru o djelu.
Stručnom osposobljavanju i usa­vr­
šavanju zaposlenih daje se veliki zna­
čaj. U ovom periodu organizovano je
155 stručnih obuka u zemlji i ino­str­
anstvu, koje je pohađalo 462 car­inska
službenika.
Započeta je implementacija Cu­s­
toms Blueprint-a, a za čiji kvalitet su
pretpostavka čvrsta opredijeljenost
rukovodstva i posvećenost ka ostvar­
ivanju zadatih ciljeva, kvalitetno razum­
ijevanje cijelog procesa, postojanje
odgovarajuće organizacije i ljudskih re­
sursa, čvrsta podrška promjenama od
strane rukovodstva službe.
U formiranju je Strateška razvojna
jedinica (definisana u Customs Blu­
eprinta - 2 - Organizacija i mena­dž­
ment) čiji će zaposleni, u saradnji sa
predstavnicima iz 22 oblasti rada ca­
rinske službe, biti zaduženi da koo­rd­
iniraju rad na implementaciji Cu­stoms
Blueprinta.
Saradnja sa državnim organima i
privredom
Saradnja sa privrednim okruženjem,
modernizacija tehnologije rada, po­
jednostavljenje procedura, doveli su do
olakšanja trgovine, ubrzanja transporta
i efikasnosti rada svih učesnika u ca­
rinskom postupku. U ovom periodu
na­stavljena je saradnja između proi­
zvođača statistike (Uprava carina, Mo­
nstat, Centralna banka, Poreska upr­
ava, Ministarstvo finansija, Centralni
registar Privrednog suda i Sekretarijat
za razvoj). Takođe, saradnja sa državnim
organima veoma se uspješno ostvaruje
na svim nivoima.
U cilju zaštite carinskog područja
izdvajamo kvalitetnu saradnju sa
MUP-om u okviru koje su uspješno
rea­lizovane brojne zajedničke akcije
tokom ove godine sa zadatkom pre­sij­
ecanja eve­ntualnih pravaca ilegalnog
unošenja cigareta u carinsko područje
Crne Go­re. U svim slučajevima, u ko­
jima je utvrđeno kršenje propisa,
službenici Uprave carina i Uprave
policije su po­dnijeli odgovarajuće prij­
ave iz svojih na­dležnosti.
99
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Carinska služba saradnju ostvaruje i sa Državnim tužiocem. Ustanovljena je metodologija po kojoj se postupa kad postoji
sumnja o radu carinskih službenika i krivičnim djelima od strane odgovornih službenika carinskih obveznika.
Pojačana je saradnja sa privrednicima u cilju daljeg olakšanja trgovine. Nastavljena je saradnja sa Privrednom komorom,
Unijom poslodavaca i drugim udruženjima privrednika, udruženjem špeditera, izvoznika, vezano za organizaciju obuka za licencu
i za polaganja stručnog ispita za licencu za zastupanje pred organima carinske službe.
Uprava sarađuje i s carinskim upravama susjednih i drugih zemalja, a uključena je i u saradnju s međudržavnim ili
međunarodnim carinskim asocijacijama. Vodeći računa o interesima naplate prihoda državnoga budžeta i zaštiti carinskog
područja, Uprava carina je otvorena za saradnju i sa svim drugim sudionicima u prekograničnom prometu robe, bez obzira na
vrstu robe, kao i količinu, porijeklo ili odredište.
Potpisan je Sporazum o međusobnoj saradnji u integrisanom upravljanju državnom granicom između Ministrastva unutrašnjih
poslova i javne uprave, Uprave policije, Uprave carina, Veterinarske uprave i Fitosanitarne uprave.
Shodno Zakonu o statistici i statističkom sistemu Crne Gore, Uprava carina je naznačena kao jedan od proizvođača podataka
koji se odnose na međunarodnu razmjenu roba. Podaci se dostavljaju Monstatu, koji je zadužen za statističku obradu i distribuciju
dostavljenih podataka.
Finansijski izvjestaj UC kao potrošačke jedinice
Zakonom o budžetu CG za 2009. godinu planirana su sredstva u iznosu od 7.834.320,87€, a rebalansom budžeta Upravi
carina su odobrena sredstva u iznosu od 7.043.178,48€ .
Izvještaj sa presjekom na dan 31.12.2009. godine ima sledeću strukturu:
t Otpušteno po varantima za perid 01.01.-31.12. 2009.g.................. 6.603.774,62 €
t Preostala sredstva..................................................................................439.403,86 €
t Raspoloživa sredstva...........................................................................................0,00 €
t U K U P N O: . ....................................................................................... 7.043.178.48 €
Preostala sredstva po pozicijama:
t Bruto zarade . ............................................................................................71.158,50 €
t Ostale naknade....................................................................................................0,02 €
t Materijalni troškovi..............................................................................................0,00 €
t Renta......................................................................................................... 49.072,05 €
t Ostali izdaci.................................................................................................. 7.414,43 €
t Tekuće održavanje...............................................................................................0,01 €
t Donacija . .................................................................................................. 13.653,00 €
t Kapitalni izdatci....................................................................................... 298.105,85 €
t UKUPNO: . ...............................................................................................439.403,86 €
Prema Uputstvu o radu državnog Trezora zaključno sa 25. decembrom 2009. godine dostavljeni su svi zahtjevi za plaćanje na
propisanim obrascima, tako da saldo raspoloživih sredstava na dan 31.12.2009. godine iznosi 0,00 €.
Budžet Uprave carina je struktuiran po programskom budžetu, koji je sadržan po sledećem:
1. Program Carinarnice
2. Program Bezbjednost i zaštita
3. Program Administarcija
Otpuštena i preostala sredstva po programima su prikazana u sledećoj tabeli:
100
Tekući budžet
Otpušteno
Preostalo
Carinarnice
4.794.186,16
4.493.869,94
300 316,22
Bezbjednost
364.657,18
344.499,55
20.157,63
Administracija
1.884.335,14
1.765.405,13
118.930,01
UKUPNO
7.043.178,48
6.603.774,62
439.403,86
­ ­ ­
Zastupljenost u javnosti
Tokom ove godine javnost je
redovno obavještavana o svim aktu­
elnostima, putem organizovanja kon­
f­erencija za novina­re, odgovora na
novinarska pitanja, gostovanja u ra­
zličitim emisijama i davanja izjava ca­
rinskih službenika. Javnost je obavje­
štena i o svim novim projektima i
dr­­u­gim aktuelnostima. Prekršaji ot­
kr­i­veni na terenu su prezentirani ja­
vn­osti putem saopštenja, što su uz
fotografiju objavljivali štampani me­
diji. U elektornskim medijima t.j. tele­
v­izijama, pored konferencija za no­
vinare, rad Uprave carina zastupljen
je preko gostovanja predstavnika
ca­­­­­r­inske službe uživo u emisijama
ili snimanjem i davanjem izjava sa te­
re­na. Medjunarodna angažovanja ru­
kovodioca, učešće na konferencijama
u inostranstvu i rezultati tih aktivnosti
javnosti su bili prezentirani putem
saopštenja i izjava.
U periodu od 01.01. - 31.12.2009.
go­dine o radu Uprave carina objavljeno
je 272 informacije, od kojih 196 poz­
itivnih, 63 neutralne, 2 negativne, 3
ne­gativno-neutralne i 8 neutralno –
pozitivnih.
­
­ ­
O radu carinske službe, projektima
i drugim aktuelnostima, javnost se in­
formiše i putem web sajta www.upra­
vacarina.gov.me.
Zaključak
Svakako da je globalna kriza zah­
vatila i usporila, prije svega, naše
pr­i­oritene sektore i nosioce razvoja
ekonomije, a što je neminovno uticalo
na pokazatelje poslovanja Uprave
carina. Ipak, zahvaljujući maksimalnom
angažovanju svih zaposlenih, rezultati
rada carinske službe ostvareni u peri­
odu januar - decembar 2009. godine
po­kazuju da je strateški cilj Uprave - da
obezbijedi brz promet legalne robe i
putnika, zaštitu i bezbjednost carinskog
područja uz efikasnu naplatu prihoda
u skladu sa propisima, u cilju bržeg
razvoja privrede Crne Gore, ostvaren.
U sljedećoj godini, u skladu s Pro­
gramom Vlade Crne Gore, Upravu ca­
rina čekaju značajni zadaci koji se
odnose na naplatu prihoda, jačanje
in­tegriteta, zaštite carinskog područja i
su­zbijanju sive ekonomije. Biće nas­ta­
vljena međunarodna saradnja na bazi
već potpisanih Sporazuma o carinskoj
saradnji, kao i drugim aktivnostima
­
­
uz ostvarivanje brojnih projekata i ed­
ukacije carinskih službenika. Ono što,
svakako, ohrabruje na kraju 2009.
godine su posljednje prognoze međ­
unarodnih institucija i opravak najvećih
ekonomskih sistema iz posljednjeg
kvartala.
Vjerujemo da će carinska služba u
predstojećoj godini ne samo ispuniti za­
datke već i premašiti plan.
mr Božidar Vuksanović,
direktor
101
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Izvješaj o radu
Uprave za nekretnine
za 2009. godinu
U 2009. godini Uprava za nekretnine (u daljem tekstu Uprava) je ostvarila veoma dobre rezultate, imajući u
vidu svu složenost i obim poslova koji
su joj povjereni, uz postupanje Zakona
o državnom premjeru i katastru nepokretnosti i drugih pratećih zakona i
podzkonskih akata koji se sprovode u
Upravi.
Značajno je istaći da su u izvještajnoj
godini stupili na snagu Zakon o svojinsko-pravnim odnosima (Sl CG br.19 od
13.03.2009.) i Zakon o državnoj imovini (Sl CG br.21 od 20.03.2009.), čija je
primjena počela u toku 2009. godine, a,
takođe, i Uredba o organizaciji i načinu
rada državne uprave (Sl CG br.19 od
13.09.2009.) kojom su Upravi povjereni dodatni poslovi na izradi, održavanju
i razvoju GIS-a u saradnji sa organom
državne uprave nadležnim za informaciono društvo i nacionalnu infrastrukturu geoprostornih podataka (NIGP).
Područne jedinice su u toku 2009.
godini imale u radu 47.766 predmeta
upravnog postupka od čega su donijele 42.389 rješenja, ostalo neriješenih
6606 predmeta, što izraženo u procentima iznosi 86,17% završenih predmeta, odnosno 13.83% predmeta koji su u
proceduri ili nijesu završeni.
102
Mićo Orlandić
Terenskih predmeta, kojih su od­
ra­đeni od strane geodetskih organiza­
cija, od ukupno primljenih 6.296 u
područnim jedinicama je obrađeno je
5.568, što izraženo u procentima iznosi
88,5% završenih predmeta, odnosno
728 ili u procentima izraženo 11.5%
predmeta koji su u proceduri ili su vra­
ćeni na dopunu podataka.
Tokom 2009. godine izdato je
126.207 listova nepokretnosti, 41.218
uvj­erenja i 12.074 kopija planova.
Na rješenja upravnog postupka,
ukupan broj žalbi podnijetih Drugostepenom organu u 2009. godini je 1479
predmeta, što iznosi 3% od ukupno
donijetih rješenja.
Privatne geodetske organizacije su
obavljale poslove u skladu sa svojim
ovlašćenjima i obradile 6 296 predmeta. U toku izvještajne godine izdato je
10 licenci geodetskim organizacijama,
tako da uzimajući u obzir podatke iz
prethodnog perioda. Ukupan broj licenciranih geodetskih organizacija iznosi
57.
U skladu sa donesenim strateškim
dokumentima i odlukom Vlade Crne
Gore broj 03-5982 od 26.07.2007. godine, Uprava je u toku 2009. godine
ob­avljala djelatnosti koje su iskazane u
ovom Izvještaju kako slijedi.
RADOVI NA OSNIVANJU KATASTRA
NEPOKRETNOSTI NA DIJELU OPŠTINA
PODGORICA, ANDRIJEVICA, BERANE
I BIJELO POLJE
Relizacija ovog projekta u 2009. godini obuhvatala je nastavak započetih
aktivnosti na izradi katastra nepokret-
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
nosti na dijelu područja opština Podgorica (14 katastarskih opština površine
20.372ha), Bijelo Polje (17 katastarskih opština površine 26.397ha), Andrijevica (3 katastarske opštine površine
2.195ha) i Berane (3 katastarske op­
štine površine 3.177ha), odnosno u
ukupnoj površini od 52.141ha.
Radovi su realizovani u skladu sa
Srednjoročnim programom i izrađenim
i usvojenim Glavnim projektom, saglasno prioritetima utvrđenim na osnovu
zahtjeva proisteklih iz Strategije razvoja
saobraćaja Crne Gore u dijelu koji se
odnosi na izgradnju autoputa Podgorica - Andrijevica - Berane - Bijelo Polje
(Boljari).
Radovi na realizaciji Glavnog projekta obezbijedili su izradu digitalnih
ka­tastarskih planovi sa visinskom predstavom terena koji su omogućili Izlaganje podataka na javni uvid i izradu
katastra nepokretnosti.
Uprava je blagovremeno izvršila izradu potrebne dokumentacije i elaborata za sprovođenje eksproprijacije na
dionici Autoputa Podgorica - Mateševo.
Poslovi i radne aktivnosti odnosile
su se na: izradu fotogrametrijskih pro­
izvoda, dešifrovanje nepokretnosti i
topografskih detalja, prikupljanje poda­
taka o nepokretnostima, izradu digitalnih katastarskih planova, katastarsko klasiranje i izradu privremene baze
katastra nepokretnosti.
U toku 2009. godine rađeno je
izlaganje podataka na javni uvid za: 4
katastarske opštine u okviru opštine
Podgorica, 5 katastarskih opština u
okviru opštine Bijelo Polje i 1 ka­ta­
starsku opštinu u okviru opštine Andrijevica.
Privremena baza katastarskih podataka za izlaganje podataka na javni
uvid pripremljena je za: 5 katastarskih
opština u okviru opštine Podgorica, 2
katastarske opštine u okviru opštine
Berane i 1 katastarsku opštinu u okviru
opštine Andrijevica.
U cilju poboljšanja i modernizacije
procesa izlaganja podataka na javni
uvid rađeno je na razvoju i implementaciji novog softverskog rješenja za po­
trebe obrade i izlaganja podataka.
RADOVI NA OSNIVANJU KATASTRA
NEPOKRETNOSTI NA DIJELU OPŠTINA
NIKŠIĆ, CETINJE I PODGORICA
Relizacija ovog projekta u 2009.
obuhvata 15 katastarskih opština
po­­d­ručja opštine Cetinje površine
54.670ha, 11 katastarskih opština područja opštine Nikšić površine
31.626ha, 1 katastarsku opštinu po­dr­
učja opštine Podgorica površine 1.911
ha, odnosno u ukupnoj površini od
88.207ha.
Radovi su se realizovali po izrađenom i usvojenom Glavnom projektu, saglasno Odluci Vlade Crne Gore o usvajanju Srednjoročnog programa radova
na premjeru i izradi katastra nepokretnosti za period 2008. – 2013. godine,
br. 03-5982 od 27.07.2007. godine, Poglavlje IV, Glava 2. i prioritetima utvrđenim na osnovu zahtjeva proisteklih iz
Strategije razvoja saobraćaja Crne Gore
u dijelu koji se odnose na izgradnju
puteva i rekonstrukciju postojećih pravaca; izgradnju puta Risan – Žabljak,
izgradnju puta Cetinje – Nikšić, rekonstrukcija i modernizacija pravca – Nikšić – granica sa BiH – Trebinje.
Poslovi i radne aktivnosti odnosile
su se na: izradu fotogrametrijskih proizvoda, dešifrovanje nepokretnosti i topografskih detalja, prikupljanje podataka
o nepokretnostima, izrada digitalnih
katastarskih planova i katastarsko klasiranje.
RADOVI NA OSNIVANJU
KATASTRA NEPOKRETNOSTI NA
DIJELU OPŠTINA ANDRIJEVICA,
MOJKOVAC I BERANE I
OPŠTINE ŽABLJAK
U skladu sa definisanim Projektnim zadacima, završeni su: Glavni
projekat osnivanja katastra nepokretnosti na dijelu područja opština Andrijevica (15 katastarskih opština
površine 25.865 hektara), Berane (17
katastarskih opština površine 28.456
ha) i Mojkovac (7 katastarskih opština
površine 25.096 ha), odnosno u ukupnoj površini od 79.417 hektara i Glavni
projekat osnivanju katastra nepokretnosti na dijelu područja Opštine Žabljak
za 10 katastarskih opština, u površini
od 36.649 hektara, a sve u skladu sa
Srednjoročnim programom, kao i ut­v­
rđenim prioritetima usvojenim od str­
ane Vlade Crne Gore.
Uprava je u okviru Projekta zemljišne
administracije (LAMP) koji je kreditiran
od Međunarodne Banke za obnovu,
dio sredstava planirala za realizaciju
Glavnog projekta.
U toku 2009. godine završene
su sve aktivnosti oko pripreme tenderske dokumentacije i u decembru
2009. objavljen je poziv zainteresovanim ponuđačima za Projekat MNELAMP-7647ME-ICB-TS-09-01 - Izrada
Katastra nepokretnosti za 15 Katastarskih opština područja Andrijevica, 17
Katastarskih opština područja Berane i
7 Katastarskih opština područja Mojkovac i Projekat MNE-LAMP-7647ME-ICBTS-09-02, Izrada Katastra nepokretnosti za 10 katastarskih opština.
Osnivanjem katastra nepokretnosti
će se obezbijediti podaci o nepokretnostima i pravima na njima. Istovremeno će se izraditi digitalni katastarski
planovi sa visinskom predstavom terena i digitalni ortofoto planovi neophodni
kao osnovna geometrijska podloga za
izradu tehničke dokumentacije kod
planiranja prostora.
RADOVI NA OSNIVANJU KATASTRA
NEPOKRETNOSTI NA DIJELU OPŠTINA
PLAV I ŠAVNIK
U skladu sa definisanim Projektnim
zadatkom, završeni su Glavni projekti
osnivanja katastra nepokretnosti na
dijelu područja opština Plav i Šavnik, a
sve u skladu sa Srednjoročnim programom.
Glavni projekti definiše izradu kata­
stra nepokretnosti za 18 katastarskih
opština Opštine Plav u površini od
45.106 ha i 16 katastarskih opština
Opštine Šavnik u površini od 43.863
ha..
POSLOVI NA IZRADI I
REALIZACIJI ELABORATA
O EKSPROPRIJACIJI
Postupajući po zaključcima Vlade
Crne Gore, Uprava je u toku 2009. godine radila eksproprijacije i to:
103
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
t za potrebe pripremanja dokumentacije za autoput Bar - Boljari dionica Smokovac - Mateševo, za katastarske opštine: Rogami, Mrke, Đurkovići,
Bli­zna, Bioče, Klopot, Pelev Brijeg, Lijeva Rijeka, Lopate, Tebješica, Jabuka
i Mateševo;
t za potrebe izgradnje Regionalnog
vodovoda;
t za potrebe pripremanja dokumentacije za Magistralni put Risan – Žabljak:
dionica Grahovo – Osječenica – Vilusi
(za katastarske opštine: Grahovo, Grahovac, Vilusi) i dionica Šavnik – Žabljak
(za katastarsku opštinu Grabovica);
t raskrsnica „Radovići“ – za kata­
starske opštine Đuraševići, Kavač, Lje­
ševići;
t miniobilaznica Podgorice – za ka­
tastarske opštine Podgorica III, Cijevna,
Dajbabe, Mahala;
t granični prelaz Dobrakovo i Dra­
čenovac.
PROCJENA VRIJEDNOSTI
NEPOKRETNOSTI
Za potrebe državnih organa i organa
lokalne samouprave, Uprava je vršila
procjenu vrijednosti nepokretnosti po
podnesenim pojedinačnim zahtjevama
tih organa.
USPOSTAVA I
MODERNIZACIJA DRŽAVNOG
REFERENTNOG
GEODETSKOG SISTEMA
(OSNOVNI GEODETSKI RADOVI)
U toku 2009. godine nastavljene su
već započete aktivnosti iz 2008. godine
na uspostavi i modernizaciji komponenti državnog referentnog geodetskog
sistema.
Izvršena su dodatna potrebna mjerenja za datumsko usaglašavanje i
međusobno integrisanje realizovanih
komponenti prostorne referentne osnove (tačke EUREF GPS mjerne kampanje, Državna referentna GPS mreža, Permanentna mreža MONTEPOS i tačke
mreže za progušćavanje). Pri tome će
koordinate tačaka EUREF GPS mjerne
kampanje biti referentne.
U toku 2009. godine Uprava je odradila dopunska GPS mjerenja RTK meto-
104
dom na naknadno definisanim tačkama
na cijeloj teritoriji Crne Gore.
Uprava je u saradnji sa LGB (služba
za katastarski premjer i geobazisne
informacije pokrajine Brandenburg,SR
Njemačka) realizovala projekat za jedinstvene transformacione parametre iz WGS 84 sistema u državni koordinatni sistem Crne Gore, postigla
zadovoljavajuću tačnost gdje predstoji
još dodatna obrada u softverskom
paketu Transsid zbog poboljšanja tačn­
osti jedinstvenih parametara.
Za potrebe ovog projekta neophodno je bilo uraditi kontrolu, dodatno snimanje, izopažanje i obradu podataka
dodatnih 315 tačaka.
IZRADA KARTE CRNE GORE
RAZMJERE 1:260 000
U toku 2009. godine ažurirana je u
prethodnoj godini urađene prve karta
Crne Gore u digitalnom obliku i pripremljeno je drugo izdanje.
IZRADA DIGITALNE
ORTOFOTO KARTE
U toku 2009. godine završeni su radovi na izradi digitalne ortofoto karte za
područje Crne Gore.
Digitalna ortofoto karta, ukupno 251
listova izrađena je iz raspoloživog fotomaterijala iz prethodno realizovanog
aviosnimanja, u skladu sa propisanom
tehničkom dokumentacijom.
U skladu sa Srednjoročnim programom, koji uvodi praksu da se za teritoriju Crne Gore vrši ciklično avisnimanje
svakih 5 godina u razmjeri ne manjoj od
1:20000 za potrebe ažuriranja topografsko-kartografske baze podataka i izrade
ortofoto, u 2009. godini realizovano je
aerofotogrametrijko snimanje teritorije
u razmjeri 1:10000.
DIGITALNA TOPOGRAFSKA
KARTA 1:25000
U toku 2009. godine završeni su
poslovi na izradi 92 lista digitalne
topografske karte Crne Gore razmjere
1:25000 i infrastrukture prostornih podataka, što ukupno čini 70% teritorije
Crne Gore.
U izvještajnoj godini Uprava je nas-
tavila izvođenje ovih radova za preostali
dio teritorije od 30%, što čini dodatnih
35 listova digitalne topografske karte
Crne Gore. Značajno je napomenuti da
se radi o digitalnoj karti, koja istovremeno predstavlja bazu infrastrukture
prostornih podataka.
Aktivno učešće i saradnja sa stru­
čnim timom JICA iz Japana u realizaciji
projekta izrade infrastrukturnih podataka za 70% teritorije Crne Gore, obezbijedilo je uslove za samostalni rad Uprave na realizaciji i izradi infrastrukture
prostornih podataka za preostalih 30 %
teritorije.
Obim ove studije je bio veoma zahtjevan i Uprava je uspješno odradila realizaciju poslova na izradi infrastrukture
prostornih podataka uz odgovarajuću
konsultantsku podršku JICA tima.
Ovi poslovi su obuhvatali aktivnosti
na uspostavljanju specifikacija na osnovu svjetskog standarda (serije ISO
19000) koji nije bio u ranijoj praksi u
Crnoj Gori, aerofotoframetrijsko snimanje teritorije, terenske poslove na
pripremi terena za snimanje i premjer
kontrolnih tačaka, poslove skeniranja,
obrade foromaterijala i aerotriangulacije, terenske poslove na dešifraciji
i identifikaciji sadržaja, digitalno kartiranje i obradu, dodatnu terensku opservaciju (identifikaciju), dodatnu digitalnu
obradu, strukturiranje baze podataka,
simbolizaciju karata do propagiranja
upotrebe GIS-a.
DRŽAVNA GRANICA
Pored obezbjeđivanja projektno-te­
hničke dokumentacije Uprava je obe­
zbijedila svu neophodnu logističku
podršku, podatke i tehničku infrastrukturu kako bi Međudržavne komisije za
razgraničenje sa Republikom Albanijom
i Republikom Bosnom i Hercegovinom
nesmetano mogle raditi.
Ove aktivnosti i podrška Uprave su
za rezultat imale potpisivanje Ugovora o
granici sa Republikom Albanijom i parafiranje Ugovora o granici sa Republikom
Bosnom i Hercegovinom, utvrđivanje
Poslovnika i uputstva za rad Komisije
na opisu i označavanju državne granice,
koja treba da izvrši opis i identifikaciju
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
državne granice.
U okviru aktivnosti i podrška Uprave
vezanih za državnu granicu, Uprava je
inicirala još 2008. godine saradnju sa
Republičkim geodetskim zavodom Srbije, kojem je upućen zahtjev za dostavu
podataka o granici sa Republikom Srbijom, nakon čega je uslijedila diplomatska aktivnost.
U toku 2009. godine Ministarstvo
inostranih poslova podnijelo je zahtjev
Vladi Republike Srbije za dostavljanje
podataka o granici sa Republikom Srbijom.
Traženi podaci su neophodni ne
samo za usaglašavanje podataka o
graničnoj linije, već i za izradu podataka osnivanja katastra nepokretnosti
za katastarske opštine koje se nalaze u
zoni državne granice.
Uprava je učestvovala u uspostavljanju tromeđe, odnosno, identifikova­
nja tromeđe između Crne Gore, Kosova i Albanije, kako bi se obezbijedili
nesmetani uslovi za rad Međudržavne
komisije za razgraničenje sa Republikom Albanijom.
U toku 2009. godine određene su
lokacije graničnih prelaza, određene
njihove koordinate i izvršeno postavljanje tabli na graničnim prelazima sa
državnim oznakama.
REGISTAR KUĆNIH BROJEVA,
ULICA I TRGOVA
U toku 2009. godine, a u cilju for­
miranja registra kućnih brojeva, ulica
i trgova, nastavljene su aktivnosti na
prikupljanju podataka o kućnim brojevima, ulicama i trgovima za područje
obuhvaćeno:
t Projektom osnivanja katastra ne­
po­kretnosti na nepremjerenim djelovima opština Podgorica, Andrijevica,
Berane i Bijelo Polje.
t Projektom osnivanja katastra
nepokretnosti na nepremjerenim djelovima opština Cetinje i Nikšić.
U cilju jedinstvenog regulisanja oz­
načavanja kućnih brojeva, ulica i tr­gova
za teritoriju Crne Gore pokrenuta Uprava je dala prijedlog za izmjene i dopune
Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne
Gore, u dijelu koji se tiče nadležnosti iz
rada ove Uprave.
Veoma značajno je pomenuti aktivnosti dogovorene sa Poštom Crne
Gore, na realizacije Projekta “Adresni
kod” i ustupanja podataka sa kojima
raspolaže Uprava za nekretnine, a sve
u cilju objedinjavanja prostornih podataka i implementiranja istih na GeoPortal Uprave za nekretnine.
EVIDENCIJA
PROSTORNIH JEDINICA
U toku 2009. godine, a u cilju form­
iranja jedinstvene evidencije prosto­
rnih jedinica vođene su sljedeće akt­
ivnosti:
t implementacija posebnog softverskog rješenja izrade evidencije prostornih jedinica;
t obradu prikupljanih podataka o
prostornim jedinicama od nadležnog
državnog organa za poslove statistike
(MONSTAT);
t određivanje digitalnih koordinata
graničnih linija za prostorne jedinice na
prostoru Crne Gore, sa odgovarajućom
tačnošću:
t pripremu podataka za štampu i
štampanje podataka za potrebe prikupljanja podataka na terenu od strane
nadležnog državnog organa za poslove
statistike (MONSTAT);
t obezbjeđivanju on-line korišćenja
baze podataka jedinstvene evidencije
prostornih jedinica putem linka nad­
ležnom državnom organu za poslove
statistike (MONSTAT).
Krajnji proizvod svih ovih aktivnosti
je baza podataka koja predstavlja osnovu za sprovođenje popisa svih vrsta.
MODERNIZACIJA
GEODETSKO-KATASTARSKOG
INFORMACIONOG
SISTEMA
Uprava je krajem aprila 2009. godine na sajtu Uprave omogućila svim
svojim korisnicima uvid u dio podataka
sa kojim raspolaže. Svi podaci su za
informativne svrhe, a planirano je projektom uspostave Geoportala razmjena
podataka elektronskim putem. Podaci
se odnose na: vlasničku struktiru, orto-foto za cijelu teritoriju Crne Gore,
Digitalnu kartu Crne Gore R 1:25000,
tematske podatke, koji uključuju putnu
mrežu, željezničku mrežu, vodene tokove, naseljena mjesta, objekte, digtalni
model terena, reljef, administrativne
granice, granice katastarskih opština,
podatke MontePos mreže.
Veoma važno je napomenuti da
Uredbom o organizaciji i načinu rada
državne uprave (Sl CG br. 59/09), Uprava ima obavezu da u okviru svojih
djelatnosti vrši poslove koji se odnose
na izradu, održavanje i razvoj GIS-a u
saradnji sa organom državne uprave
nadležnim za informaciono društvo i nacionalnu infrastrukturu geoprostornih
podataka (NIGP).
Uprava je, u cilju realizacije i spro­
vođenja aktivnosti iz ove oblasti odradila Glavni projekat izrade Geoportala i
pristupila njegovoj realizaciji. GeoPortal
Uprave za nekretnine treba da omogući
efikasnu razmjenu geoprostornih podataka između Uprave i korisnika njenih
usluga i da čini okosnicu sistema Infrastrukture Geoprostornih Podataka
Crne Gore.
U cilju razvoja informacionog sistema, modernizacije i unapređenja s ci­
ljem poboljšanja kvaliteta proizvoda i
usluga Uprave za nekretnine obavljane
su sljedeće aktivnost:
t priprema, kontrola i izdvajanje
podataka na računarskim sistemima;
t održavanje sistemskog i aplikativnog softvera;
t razvoj baza podataka za info­rma­
tičke i komunikacione potrebe;
t unapređenje postojećih i razvoj
no­vih softverskih rješenja za uspostavu
i održavanje baze katastarskih podata­
ka;
t razvoj i Implementacija modula
no­vih softverskih rješenja;
t e-arhiv, analiza postojećih poda­
taka, razvoj softverskog rješenja i ske­­
n­­iranje postojeće arhivske dokume­
ntacije vezane za podatke Uprave i
Područnih jedinica;
t nabavka informacione opreme
(hardvera i softvera);
t hardversko i softversko servisiranje;
t uvođenje novih operativnih si­
105
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
stema, sistemskog softvera, telekomunikacionog softvera, računarske mreže,
lokalne mreže, Internet i Intranet;
t prijem i sređivanje materijala za
izradu WEB i druge prezentacije Uprave
za nekretnine;
t distribucija podataka putem me­
dija, računarske mreže, Intraneta i Interneta;
t testiranje i implementacija novih
softverskih rješenja.
U toku 2009. godine izvršena je
zamjena dotrajalih servera, radnih
stanica, monitora, crno-bijelih laserskih
štampača A4 formata, skenera A4 formata, UPS-ova i ostale prateće opreme;
106
nabavka storage sistema i bekap servera podataka.
Sajt Uprave za nekretnine www.
nekretnine.co.me
REORGANIZACIJA UPRAVE ZA
NEKRETNINE
U toku 2009. godine urađen je Pra­
vilnik o unutrašnjoj organizaciji i sis­
tematizaciji radnih mjesta kojeg je Vlada Crne Gore usvojila 14. maja 2009.
godine. Ovim pravillnikom predviđen je
optimalan broj radnih mjesta od 473
izvršioca i popunjavanje radnih mjesta
će se obavljati fazno.
Pravilnikom su utvrđene sljedeće organizacione jedinice Uprave za nekretnine:
1. Sektor za državni premjer i kartografiju
2. Sektor za katastar nepokretnosti
3. Sektor za geodetsko-katastarski
informacioni sistem
4. Odjeljenje za inspekcijski nadzor
5. Odjeljenje za planiranje i normativu
6. Odjeljenje za unutrašnju reviziju
7. Služba za zajedničke poslove
8. Područne jedinice (21 područna
jedinica i dvije ekspoziture Golubovci i
Tuzi)
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
ADAPTACIJA I IZGRADNJA
POSLOVNOG PROSTORA
U toku 2009. godine izvršena je
adaptacija i adaptacija poslovnih
prostora u područnim jedinicama Bijelo Polje, Kolašin, Mojkovac, Plav i
Podgorica, kao i manji radovi u pod­
ručnim jedinicama Herceg Novi, Kotor
i u Upravi.
U toku 2009. godine obezbijeđene
su dodatne prostorije za potrebe
Područne jedinice Žabljak i pripremljena dokumentacija za njihovu adaptaciju, kao i za adaptaciju prostorija u
područnoj jedinici Rožaje.
Uprava je uspješno završila pregovore sa Svjetskom bankom, vezanim
za učešće izgradnje poslovne zgrade
Uprave i Područne jedinice Podgorica u
okviru.
Za potrebe izgradnje objekta Uprave za nekretnine u čijem će sastavu biti i Područna jedinica Podgorica, prihvaćena je lokacija u zoni DUP
“Servisno skladišna zona”.
Na osnovu prikupljene potrebne
dokumentacije i ugovora o prenosu
prava svojine raspisan je u saradnji sa
Direkcijom javnih radova konkurs - Izbor najboljeg idejnog arhitektonskog
rješenja za poslovnu zgradu Uprave za
nekretnine i na kojem je pristiglo 17 ponuda, od kojih je 14 ispunjavalo uslov.
U septembru mjesecu izvršen odabir
najboljeg ponuđača.
U toku novembra raspisan je u saradnji sa Direkcijom javnih radova poziv
za izradu Idejnog i Glavnog projekta
poslovne zgrade Uprave za nekretnine i
izvršen odabir. Predviđeno je da u toku
aprila 2010. godine bude završena revizija Glavnog projekta sa čime bi se
stekli uslovi za raspisivanje tendera
za izbor izvođača radova za izgradnju
objekta, koji će biti finansiran od sredstava kredita Svjetske banke u okviru
Projekta LAMP.
NORMATIVNA AKTIVNOST
U toku 2009. godine Uprava je uradila prijedlog Pravilnika o projektovanju i
izvođenju geodetskih radova, stručnom
i inspekcijskom nadzoru koji je objavljen u Sl. listu Crne Gore br. 74/09. Ovaj
Pravilnik detaljno obrađuje sva najbitnija pitanja od značaja za privatnu geodetsku praksu.
U toku 2009. godine urađen je Nacrt Zakona o izmjenama i dopunama
Zakona o državnom premjeru i katastru
nepokretnosti i predat Ministarstvu finansija na razmatranje.
U toku 2009. godine urađen je
tekst Pravilnika o državnom premjeru i
katastru nepokretnosti koji je objedinio
sljedeće:
t Pravilnik o upisu prava na nepokretnostima i postupak upisa,
t Pravilnik o tehničkim normativima, metodama i načinu rada kod izrade katastra nepokretnosti i njegovo
održavanje i upisa prava na nepokretnostima,
t Pravilnik o načinu i postupku
vršenja kontrole, pregleda i prijema radova u postupku održavanja katastra
nepokretnosti,
t Pravilnik o tehničkim normati­
vima, metodama i načinu rada koji
se primjenjuje u premjeru i njegovom održavanju (geodetska osnova,
ka­tastarsko klasiranje i bonitiranje
zemljišta, katastarski planovi, metrol­
oško obezbjeđenje geodetskih radova),
t Pravilnik o tehničkim normativima, metodama i načinu rada u oblasti
državnog premjera i katastra nepokretnosti,
t Pravilnik o utvrđivanju osnova
klasiranja zemljišta.
U toku 2009. godine urađena je
radna verzija teksta Uredbe o visini naknade za korišćenje podataka premjera,
katastra nepokretnosti i usluga Uprave
za nekretnine
Proteklu godinu karakteriše i implementacija seta Zakona koji su usvojeni
u toku 2008. i 2009. godine, a odnose
se na:
t Zakon o uređenju prostora i izgr­
adnji objekata (Sl CG br. 51/09)
t Zakon o svojinsko-pravnim odnosima (Sl CG br. 19/09)
t Zakon o državnoj imovini (Sl CG
br. 21/09)
t Zakn o koncesijama (Sl CG br.
8/09)
t Zakon o staranju o privremeno i
trajno oduzetoj imovini – usvojen 29.
07.2008. godine, a njegova primjena
počela od 1.01.2009.
OBRAZOVANJE KADROVA
U toku 2009. godine Uprava je nastavila podršku Studijskom programu
geodezije na Univerzitetu u Podgorici,
na kojem je u toku školske 2008.-2009.
godine diplomiralo 56 i to 7 diplomiranih
inžinjera geodezije, 23 S.A.pp geodezije
i 26 B.A.pp geodezije.
Od osnivanja Studijskog programa
geodezije, diplomiranih inžinjera geodezije je 36, S.A.pp geodezije 35 i B.A.pp
geodezije 59.
Ukupan broj zaposlenih u Upravi koji
su završili Studijski program geodezije
u Podgorici je 21. Uprava je u protekle
dvije godine stipendirala 18 studenata Studijskog programa geodezije za
S.A.pp geodezije, 20 završenih studenata za postdiplomske studije, 14 studenata ekonomske, pravne i informatičke struke za magistarske studije.
Uprava je u toku 2009. godine učestvovala u opremanju nove kompjuterske učionicu za potrebe obrazovanja
geodetskih tehničara-geometara u ok­
viru Srednjoškolskog centra Građevinsko-geodetske škole Marko Radević sa
opremom od 8 radnih stanica, štampačem i skenerom A4 formata.
MEĐUNARODNA SARADNJA
U toku 2009. godine, značajno je napomenuti da je Uprava postala članica
EUPOS-a (evropski sistem pozicioniranja) u Berlinu, decembra 2009. godine,
što uz članstvo u Eurogeografiksom i
UNGEGN ( grupa Ujedinjenih nacija za
standardizaciju geografskih imena) čini
dodatno priznanje i obavezu za Upravu
za nekretnine.
Veoma važno je istaći da je 24. februara 2009. godine kredit Svjetske
banke za Projekat zemljišne administracije i upravljanja (LAMP) koji koristi
Uprava (71% ukupne vrijednosti projekta) postao efektivan. U toku 2009. godine vođeno je niz aktivnosti vezano za
pripremanje potrebne dokumentacije
107
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
koja se odnosi na predložene aktivnosti
za korišćenje kredita.
Uprava je uz koordinaciju Ministarstva finansija nastavila aktivnost na
međunarodnoj saradnji, sa zemljama u
okruženju (Republičkim geodetskim zavodom Srbije, Republičkim geodetskim
zavodom Makedonije, Federalnom geodetskim upravom Bosne i Hercegovine
i Geodetskim zavodom Slovenije) i jula
2007. godine potpisala Sporazum o saradnji sa Republikom Hrvatskom.
U toku 2009. godine Uprava je nastavila saradnju sa GTZ (Njemačka
organizacija za tehničku saradnju) u
okviru projekta Opštinska zemljišna politika čiji je cilj unaprjeđenje planiranja i
upravljanja na opštinskom nivou. Uprava je obezbijedila adekvatne podatke
o nepokretnostima i imaocima prava
na nepokretnostima povezivanjem na
bazu podataka Uprave za nekretnine.
GTZ je u toku 2009. godine pružio
finansijsjku podršku za nabavku
zaštićenog papira potrebnog za izdavanje listova nepokretnosti i uvjerenja u
iznosu od 15.000 €, od kojih je 7.500
€ realizovano u toku 2009., a ostatak
od 7.500 € predviđen je za reali­zaciju u
2010. godini.
Najveći dio saradnje između Uprave
za nekretnine i GTZ-a i u toku 2009.
godine odnosio se na implementaciji
saradnje između Uprave za nekretnine
i LGB-a (Služba za katastarski premjer
i geobazneinformacije pokrajine Brandenburg).
U toku 2009. godine obavljene su
posjete i razmjena iskustava vezano
za nadzor nad licenciranim geodetima,
transformaciju državnog referentnog
sistema u ETRS89, uspostavljanje modela podataka za Katastar nepokretnosti i kartografiju.
Saradnja sa Vladom Japana koja se
odnosila na izradu digitalne topografske
karte uspješno je okončana aprila
2009. godine i kao krajnji proizvod dobijena su 92 lista karte Crne Gore.
Predstavnici Uprave za nekretnine
su u toku 2009. godine učestvovali na
međunarodnim seminarima i radionicama i dali značaj doprinos:
- Druga regionalna konferencija o
108
katastru održana maja 2009. godine u
Ohridu,
- Konferencija GISDATA održana
maja 2009. godine u Opatiji,
- CROPOS konferencija održana juna
2009. godine Zagreb,
- XVI festival ICT dostignuća – INFOFEST na tribini Savremeni informacioni sistemi državnih organa održan
oktobra 2009.godine u Budvi,
- Kongres o zemljišnoj administraciji
održan oktobra 2009 u Neumu,
- Regionalna Erdas konferencija
od­ržana oktobra 2009. godine u Beo­
gradu,
- Konferencija o razmjeni iskustava
o zemljišnoj administraciji u zemljama
u regionu održana novembra 2009. godine u Laktašima,
- Konferencija o NIPP u Hrvatskoj
od­ržana novembra 2009. godine u Va­
raždinu,
- EUPOS konferencija i GNSS simpozijum održan decembra 2009. godine u Berlinu,
- Učešće na okruglom stolu iskustva
iz prakse pri implementaciji Zakona o
uređenju prostora i izgradnji objekata
održanom decembra 2009. godine u
Baru,
- Učešće u pregovorima Međudr­ža­
vnih komisija za razgraničenje sa Republikom Albanijom i Republikom Bosnom i Hercegovinom.
- Učešće u pregovorima za Višekori­
snički IPA program 2010 – prijedlog pr­
ojekta.
Uprava je sačinila Izvještaj o dodjeli
javnih nabavki za 2009. godinu, tako da
je isplatila za nabavku putem otvorenog
iznos od 854.276,90 €, neposrednim
sporazumom 411.821,52 € tj 7,46% u
odnosu na ukupno planirani budžet za
javne nabavke u 2009. godini i putem
šoping metode 53.805,61 €.
IZRADA, PIPREMANJE I
USTUPANJE PODATAKA
PO ZAHTJEVIMA
U toku 2009. godine Uprava za
nekretnine je radila na pripremanju podataka različite količine i vrste podataka
(izvode iz digitalnih podataka, ortofoto,
vlasničke podatke, digitalnu kartu I ostale podatke) po zahtjevima državnih
organa, organa lokalne samouprave i
ostalih pravnih i fizičkih lica, za koje je
bilo potrebno posebno angažovanje zaposlenih u Upravi.
JAVNE NABAVKE
Uprava je blagovremeno donijela
Plan javnih nabavki za 2009. godinu
i shodno tome objavila je 18 poziva
na otvoreni postupak javnih nabavki.
Postupak je završen za 15 javnih poziva, poništena su 2 javna poziva, a u
toku je 1 javni poziv. Uprava nije izvršila
kompletnu naplatu za 2 javna poziva,
sve dok ne budu završeni i verifikovani.
Realizovana su i dva javna poziva koja
su započeta u 2008. godini, a odnose
se na radove – adaptaciju prostora Pod­
ru­čnih jedinica Bijelo Polje, Mojkovac i
Kolašin.
Mićo Orlandić,
direktor
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj o radu Uprave za
antikorupcijsku inicijativu
za 2009. godinu
Uvodne napomene
Nastavljajući sa radom kroz prošir­
ene nadležnosti koje su proistekle
u procesu primjene i monitoringa
na­­­cionalnog AP za sprovođenje Pr­
o­­grama borbe protiv korupcije i
organizovanog kriminala, Uprava za
antikorupcijsku inicijativu (UAI) je
i tokom 2009. godine nastavila ši­
rok spektar aktivnosti, kako na do­
maćem, tako i na međunarodnom
pla­nu. Proširenje nadležnosti UAI bilo
je praćeno povećanjem broja zapos­
lenih i jačanjem administrativnih
ka­­­­­p­a­citeta. Vlada Crne Gore je,
13. ma­r ­ta 2009. godine, utvrdila
novi Pr­avilnik o unutrašnjoj org­
anizaciji i si­stematizaciji, kojim je
organizaciona st­ruktura UAI us­
klađena sa prioritetnim zadacima
i ­nadležnostima, a ukupni broj ra­
dnih mjesta povećan za 7. UAI ima
organizacione cjeline: Sektor za
propagandno-preventivnu djelatnosti
(10); Odjeljenje za međunarodnu sa­
radnju (3) i Službu za opšte poslove
i finansije (3). Od 1. avgusta 2009.
po­punjena su sva sistematizovana
radna mjesta, a u septembru je
primljen pri­pravnik, tako da je broj
zaposlenih 18 (17+ 1 pripravnik).
UAI je dala značajan doprinos od­
govarajući na Upitnik Evropske komisije
Mladen Tomović
Grozdana Laković
u dijelu Politički kriterijumi: Demokratija
i vladavina prava i Poglavlje XXIII: Pr­a­
vosuđe i osnovna prava (koordinator
Ministarstvo pravde).
obimu, pojavnim oblicima, uzrocima i
mehanizmima nastanka korupcije i po­
dizanje nivoa javne svijesti o probl­emu
korupcije i dr.
I - Propagandno-preventivno
djelo­vanje uai
Ova osnovna nadležnost UAI je i
tokom 2009. godine podrazumijevala
niz aktivnosti kao što su različite vrste
kampanja, sprovođnje istraživanja o
Edukacija opšte javnosti
UAI je kao dio svojih preventivnopropagandnih aktivnosti, sprovodila
ja­v­nu kampanju, sa ciljem povećanja
učešća građana u borbi protiv korupcije,
te podizanja nivoa javne svijesti o tom
109
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
problemu. Kampanja je obuhvatala od­
ržavanje predavanja, izradu i distribuciju
informativnog materijala, postavljanje
bilborda, oglašavanje putem štampanih
medija, gostovanja na radio i tv emi­
sijama i sl.
Tako je UAI primila ukupno 98 prijava
od kojih je 79 proslijedila nadležnim
državnim organima, a u 19 slučajeva je
dat pravni savjet. Od ukupnog broja, 25
lica je željelo da ostane anonimno, što
je oko 25% od ukupnog broja prijava.
Struktura prijava: promet nekretnina
16, prosvjeta i obrazovanje 12, privatni
sektor 11, inspekcijske službe 9, pra­
vosuđe 6, lokalna samouprava 5, pr­
ivreda 5, zdravstvo 3 prijave. Što se tiče
regionalne zastupljenosti najviše prijava
bilo je iz centralne regije (Podgorica,
Da­nilovgrad, Nikšić, Cetinje, Plužine)
48 prijava, iz sjeverne regije (Pljevlja,
Žabljak, Bijelo Polje, Berane, Andrijevica,
Rožaje, Plav i Kolašin) 16 prijava i iz
južne regije (Ulcinj, Bar, Budva, Tivat,
Ko­tor, Herceg Novi) 15 prijava.
UAI je nastavila i aktivnosti na pro­­
movisanju ″Stručnog uputstva o pr­
o­cedurama za prijavu krivičnih dje­
la sa elementima korupcije i zaštiti
li­ca koja ova djela prijavljuju Upravi
policije″ u kojem cilju je tokom juna i
jula sprovedena zajednička kampanja
„Prijavi korupciju, ostalo je naša odg­
ovornost“ Uprave policije i UAI.
Edukacije stručne javnosti
U organizaciji UAI i Instituta za medije
Crne Gore, a u okviru IPA 2007, u Podgorici
je održan interaktivni se­minar/radionica
za novinare pod naz­ivom „Istraživačko
novinarstvo i borba protiv korupcije” na
kojem su predavači bili eminentni novinari
britanskog ″Gu­ardian″.
Najvažnije aktivnosti realizovane
u saradnji sa NVO sektorom, tokom
2009. godine bile su: predavanja u
okviru projekta „Smanjenje korupcije u
lokalnim samoupravama u Crnoj Gori“,
koji realizuje Centar za razvoj nevladinih
110
organizacija sa UAI i Zajednicom opština
i edukacija lokalnih funkcionera u više
crnogorskih opština na temu sukoba
interesa u obavljanju javnih poslova, od
strane Komisije za utvrđivanje konflikta
interesa Crne Gore, UAI i nevladine
organizacije CEMI.
Predstavnici UAI su u prethodnoj
godini održali nekoliko predavanja na
temu „Borba protiv korupcije u jav­noj
upravi“ u organizaciji Uprave za ka­
drove, koje je bilo namijenjeno svim
zaposlenim u državnoj upravi.
Predstavnik UAI je maja 2009. od­
ržao na Cetinju predavanje o antik­
orupcijskim aktivnostima u Crnoj Gori,
u okviru seminara Mreže za obuku u
borbi protiv organizovanog kriminala
– OCTN, na kome je prisutne upoznao
sa ispunjavanjem preporuka GRECO-a,
aktivnosti UAI na planu sprovođenja
istraživanja o korupciji u pojedinim obl­
astima.
Edukacija studentske i učeničke
populacije
Nastavljajući kampanju „Korupcija
ne smije biti izlaz“, UAI je u drugom
se­mestru školske 2008-2009. god.
i prvom semestru školske 20092010. godine serijom predavanja
obuhvatila visokoškolske ustanove u
Crnoj Gori. Sva predavanja pratila je
anketa, koju UAI redovno sprovodi, a
tiče se poznavanja korupcije i njene
zastupljenosti.
UAI je septembra 2009. godine
sprovela i antikorupcijsku kampanju
u učeničkim i studenstkim domovima
u Crnoj Gori. Nova kampanja UAI u
2009. godini ticala se saradnje sa
Ministarstvom prosvjete i nauke i
NVO CEPRIM (Centar za edukaciju/
partnerstvo roditelja i mladih).
Cijeneći djelatnost UAI, kao centra­
lnog preventivno-propagandnog organa
u sistemu državne uprave, Vlada
Crne Gore je aprila 2009. godine us­
vojila Program intenzivne promocije
os­tvarenih rezultata u realizaciji ob­
aveza utvrđenih IAP-om, i zadužila UAI
da pripremi periodične izvještaje o
promociji realizovanih obaveza. Do sa­
da je usvojen jedan izvještaj, dok je
izrada drugog u toku.
Istraživanja
UAI je nastavila sa sprovođenjem
istraživanja u oblastima: lokalna sam­
ouprava (maj), javni sektor iz ugla
privatnog sektora ((oktobar) kao i ispiti­
vanje javnog mnjenja „Svijest javnosti
o korupciji i upoznatost sa radom
Uprave za antikorupcijsku inicijativu”
(novembar). Posljednje ispitivanje je
sprovedeno uz finansijsku pomoć misije
OEBS u Crnoj Gori, i njime je UAI prvi
državni organ koji je ispitao mišljenje
javnosti o svom radu i na taj način
stvorio osnov za strateško planiranje
budućih aktivnosti.
Istraživanje o fenomenu, uzroku i
štetnim posljedicama korupcije u oblasti
lokalne samouprave, pod nazivom
“Ocjena integriteta i kapaciteta lokalnih
samouprava u Crnoj Gori“, sprovedeno
je uz finansijsku podršku UNDP-a. Po­­
red rezultata istraživanje sadrži i niz
preporuka koje su dostavljene na­
dležnom ministarstvu i Zajednici opš­
tina i treba da budu osnova za sp­rovo­
đenje lokalnih antikorupcijskih akcion­ih
planova.
Kroz ”Analizu prisustva korupcije i
biznis barijera u odnosima privatnog
i javnog sektora u Crnoj Gori”, pored
rezultata, definisane su i preporuka za
dalje unapređenje poslovnog ambijenta,
prevazilaženje identifikovanih barijera
i prevenciju i suzbijanje korupcije u
institucijama koje utiču na rad privatnog
sektora.
UAI u okviru svojih nadležnosti
koordinira aktivnosti koje se sprovode u
okviru RAI-a, a odnosi se na regionalno
istraživanje o „Integritetu i otpornosti
na korupciju pravosudnog sistema u
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
jugoistočnoj Evropi“ koje se sprovodi
tokom 2009. godine.
II - Izrada novih
antikorupcijskih
strateških dokumenata
UAI učestvuje u aktivnostima za
izradu novih antikorupcijskih strateških
dokumenata Vlade Crne Gore za period
2010-2012. godine kroz članstvo u
radnoj grupi, obezbjeđenje analize pri­
mjene prethodnih strateških dokum­en­
ata i strateških dokumenata iz reg­iona.
III - rezultati kroz
sprovođenje
međunarodnih projekata
Izrađujući kvalitetne i aktuelne
pre­dloge projekata, UAI već nekoliko
godina obezbijeđuje da veliki dio naj­
važnijih zadataka izvršava uz podrš­ku
međunarodnih partnera: kroz IPA 2007,
bilateralnu pomoć Vlade Kra­ljevine
Norveške, UNDP, OEBS.
Twinning ugovor IPA 2007 „Borba
protiv korupcije i organizovanog krimi­
nala“ započeo je sredinom februara
2009. godine. Korisnici ovog projekta su
Uprava policije, Uprava za sprječavanje
pranja novca i UAI, kroz komponentu C,
koja se odnosi na jačanje operativnih
kapaciteta UAI, a posebno u pogledu
aktivnosti na izradi zakonskih tekstova
i podizanju nivoa javne svijesti o ko­
rupciji. U realizaciji ovog projekta UAI
je primila ključne preporuke od strane
eksperata EK, koji se odnose na:
potrebu da UAI pruža administrativnu i
stručnu podršku NK pri izradi izvještaja;
bude centar svih informacija po pri­
javama korupcije koje će koristiti u
analitičke svrhe; preuzme lidersku ulo­
gu u istraživanjima korupcije. UAI je
za­počela sa sprovođenjem navedenih
preporuka.
UAI je sačinila nacrt projekta za ka­
ndidovanje za finansiranje iz fondova
IPA 2010 - „Podrška implementaciji
an­­ti­­korupcijske strategije i akcionog
pla­na“. Projekat planira pružanje po­
d­rške u sprovođenju navedenih strat­
eških dokumenata uz fokusiranje na
preventivne mehanizme sadržane u
Za­konu o sprječavanju sukoba interesa
i ja­čanju integriteta i etike u javnoj
upravi.
Projekat „Podrška implementaciji
međunarodnih antikorupcijskih stand­
arda u Crnoj Gori, uspješno je realizovan
kroz bilateralnu pomoć Vlade Kraljevine
Norveške. U okviru projekta, sprovedeno
je istraživanje ”Analiza prisustva kor­
upcije i biznis barijera u odnosima
privatnog i javnog sektora u Crnoj Gori”,
interna radionica za zaposlene u UAI
u cilju jačanja kapaciteta za pisanje
strateških dokumenata, kao i seminar
u cilju stvaranja preduslova za primjenu
instituta povraćaja dobara i odgovornosti
pravnih lica za krivična djela, na kojem
su učešće uzeli predstavnici policije,
sudstva i tužilaštva (novembar).
Aktivnosti na poboljšanju kapa­
citeta UAI nastavljaju se kroz novi
projekat ″Jačanje operativnih kapa­
citeta UAI Crne Gore″, za koji su
sredstva odo­br­ena u avgustu 2009.
godine, takođe, iz paketa bilateralne
pomoći No­r ve­ške. Projekat se zasniva
na una­pre­đenju procesa izvještavanja
o an­ti­korupcijskom djelovanju UAI i
dru­gih obveznika izvještavanja prema
Nacio­nalnoj komisiji.
UAI je nastavila intezivnu saradnju
sa Kancelarijom UNDP. Uz pomoć ove
organizacije, izvršena je analiza četiri
veoma važna antikorupcijska zakona,
sprovedeno istraživanje u lokalnoj
samoupravi i u toku je istraživanje za
oblast državne uprave.
UAI je nastavila saradnju sa Misijom
OEBS-a u Crnoj Gori sprovođenjem pro­
jekta „Antikorupcijska inicijativa u Cr­
noj Gori“ koji je usmjeren na dalje jač­
anje saradnje sa privatnim sektorom i
u okviru koga su integrisane preporuke
koje je GRECO ocijenio kao djelimično
ispunjene: eliminisanje biznis barijera i
uputstva za državne revizore o postupku
za prijavljivanje korupcije državnim tužio­
cima. Uz finansijsku pomoć OEBS, UAI je
sprovela ispitivanje: „Svijest jav­nosti o
korupciji i upoznatost sa radom UAI”.
IV - Harmonizacija
zakonodavstva sa
međunarodnim standardima iz
oblasti borbe protiv korupcije
UAI je učestvovala u izradi radne
verzije Zakona o integritetu u javnom
sektoru, odnosno radne verzije Zakona
o lobiranju, kojim propisima treba da se
upotpuni zakonodavni antikorupcijski
okvir u Crnoj Gori.
Takođe, jedan od najvažnijih re­
zultata saradnje sa međunarodnim
partnerima, ostvaruje se kroz zajedn­
ičke napore na ocjeni usklađenosti
crnogorskog zakonodavstva sa ant­­ik­
orupcijskim me­đunarodnim standar­
dima.
Tako je u maju, kancelarija UNDP
u CG dostavila UAI ekspertsku analizu
zakona o stepenu njihove usklađenosti
sa Konvencijom UN protiv korupcije:
o međunarodnoj pravnoj pomoći u
krivič. stvarima; o odgovornosti pra­
vnih lica za kd; o slobodnom pristupu
informacijama i o finansiranju politič.
partija. Analiza i preporuke su dosta­
vljene ministrastvima pravde, finansija
i kulture, sporta i medija, radi daljeg
postupanja.
U okviru projekta (IPA 2007), izvrš­
ena je analiza: Zakona o državnim
službenicima i namještenicima u di­
jelu koji se odnosi na zapošljavanje,
na­predovanje i penzionisanje državnih
službenika i namještenika; prijave
ko­ru­pcije od stane službenika, i Eti­
čki kodeks državnih službenika i na­
mještenika. Predmet analize eksper­
ata bio je i Zakon o sprečavanju sukoba
interesa i Nacrt Zakona o integritetu u
javnom sektoru. Sve preporuke koje
111
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
su proizašle iz navedene analize, do­
stavljene su nadležnom državnom
organu (MUPiJU).
Takođe, kroz projekat IPA 2007
kreiran je sistem za razmjenu informacija
organa koji primaju prijave o korupciji
(Uprava policije, Uprava carina, Poreska
uprava i Direkcija za javne nabavke),
kako bi se objedinile informacije o
broju prijava koji se dostavljaju drugim
državnim organima i kroz analizu tih
prijava izradile efikasnije kampanje za
borbu protiv korupcije. Predviđeno je
da UAI bude centralni organ koji će te
informacije objedinjavati i analizirati. U
toku je izrada obrasca za dostavljanje
informacija.
UAI je u saradnji sa Kancelarijom
SE u Strazburu aprila 2009. godine
organizovala okrugli sto na temu „Im­
plementacija Građanskopravne kon­
vencije SE o korupciji“, kome su pris­
ustvovali
predstavnici:
Privredne
ko­­more, Unije poslodavaca, Advokatske
ko­­more, Vrhovnog državnog tužilaštva,
Vrhovnog suda, Uprave policije i Mi­
nistarstva finansija (40 učesnika). Istom
prilikom sačinjen je pregled važećeg
zakonodavstva i prakse od značaja za
primjenu Građanskopravne konvencije
kod nas, koji je kasnije dostavljen
nadležnim organima.
Kroz pomenuti projekat „Podrška
implementaciji međunarodnih anti­
k­or­ u­pc­ijskih standarda u Crnoj
Go­ri″, fina­nsiranog od strane Vla­
d­e Kraljevine Norveške, u cilju pr­
a­ćenja sprovođenja, za Crnu Goru
novih standarda iz Ko­nvencije UN
protiv korupcije koja se odnose na
odgovornost pravnih lica i povraćaj
dobara, UAI je u oktobru or­ganizovala
seminar: „Krivična odgov­ornost prav­
nih lica i oduzimanje i povraćaj dobara
stečenih krivičnim djelom“. Tom
priliko je sačinjena publikacija koja
će biti dostavljena stručnoj javnosti i
nadležnim institucijama.
Povodom 9. decembra, međunar­
112
odnog dana borbe protiv korupcije, u
okviru istog projekta UAI je organizovala
Konferenciju povodom treće godišnjice
primjene UN konvencije u CG. Pre­d­
st­avnici 30 institucija analizirali su
ste­pen implementacije Konvencije i
njenih standarda u svim oblastima koje
ona pokriva, te formulisali prijedloge
i zaključke za dalje djelovanje do pu­
ne implementacije Konvencije. Za­
klju­čci i preporuke korišteni su pri
izradi Strategije borbe protiv korupcije
i organizovanog kriminala za period
2010-2012. godine i biće dostavljeni i
nadležnim institucijama.
V - Praćenje
implementacije preporuka
Grupe zemalja Savjeta
Evrope za borbu
protiv korupcije
(GRECO)
GRECO (Grupa zemalja Savjeta
Evrope za borbu protiv korupcije)
je decembra 2008. godine usvojio
Izvještaj o usaglašenosti za Crnu
Goru, a rok za sprovođenje preostalih
osam preporuka je 18 mjeseci, tj. jun
2010. godine ka­da će UAI obavijestiti
sekretarijat GRECO-a o preduzetim
mjerama. U saradnji sa nadležnim
organima, UAI je nastavila niz aktivnosti
u cilju potpune implementacije osam
preporuka koje su označene kao
djelimično ispunjene.
U tom cilju, u okviru već pomenutog
projekta sa Misijom OEBS-a u Crnoj
Gori, integrisane su dvije preporuke
koje je GRECO ocijenio kao djelimično
sprovedene (eliminisanje biznis barij­
era i uputstva za državne revizore o
postupku za prijavljivanje korupcije
drža­vnim tužiocima) i u odnosu na
njih sačinjeni Zaključci koji su dostav­
ljeni Savjetu za eliminisanje biznis
barijera. U okviru istog projekta, izra­
đ­ene su Smjernice o krivičnim prija­
vama za revizorski postupak koje
sa­­­d­rže postojeća zakonska rješenja
ko­ja regulišu ovu oblast. Prezentacija
Smjernica organizovana je kroz se­
minar na temu “Uloga Državne revi­zo­
rske institucije u podnošenju krivič­nih
prijava iz postupka revizije, sa po­
sebnim osvrtom na sumnju na djela
sa elementima korupcije. Usvajanje
Za­konika o krivičnom postupku („Sl.
list Crne Gore“, broj 57/09) i Zakona
o sprječavanju sukoba interesa („Sl. li­
st Crne Gore“, broj 57/09) učinjeni su
najvažniji koraci do punog ispunjanje
preporuka koje se tiču unaprjeđenja
efikasnosti krivičnog postupka i spre­
čavanja sukoba interesa u državnoj
upravi. UAI preduzima mjere u pripremi
za III evaluacioni krug (jun 2010), koji
obuhvata inkriminacije po Krivičnopr­avnoj konvenciji Savjeta Evrope i
fina­nsiranje političkih partija.
VI - Regionalna saradnja
Septembra 2009. godine, UAI je
potpisala Memorandum o saradnji sa
Službom za antikorupciju i transpare­
ntnost Republike Italije ([email protected]) koji
predviđa podršku u sprovođenju antiko­
rupcijske politike u svim oblastima, kroz
razmjenu informacija i dobre prakse.
Najsnažniji impuls u borbi protiv ko­
rupcije na regionalnom nivou daje, kao
i prethodnih godine, Regionalna anti­
korupcijska inicijativa (RAI) i Regionalni
savjet za saradnju (RCC) u okviru kojih
UAI aktivno učestvuje kroz učešće u
radu, podnošenje izvještaja ili aktivno
predsjedavanje RAI-em direktora UAI.
U okviru RAI-a UAI je učestvovala u
sledećim aktivnostima:
- Istraživanje o “Integritetu i otpo­
rnosti na korupciju pravosudnog sis­
tema u jugoistočnoj Evropi”, u ze­mljama
čla­nicama inicijative;
- Učešće na Konferenciji RACVIAC,
″Izgradnja integriteta i smanjenje ko­­­
r­­upcije u Sektoru bezbjednosti″, maj
2009. godine kojom prilikom je pre­
dstvaljen institucionalno-zakonoda­vni
okvir antikorupcijske politike Crne Go­
re;
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
- Aktivno prisustvo pripremnom
sa­st­anku organizovanom u susret
sastanku Rukovodne grupe RAI
(s­eptembar). U tom cilju UAI je Se­
kretarijatu RAI-a do­stavila godišnji
izvještaj o realizaciji Deklaracije o
10 zajedničkih mjera za suzbijanje
korupcije u jugoistočnoj Ev­ropi (Bris­
elska deklaracija);
- Na sastanku Rukovodne grupe
u Sofiji, održanom 29. i 30. oktobra,
ra­­z­matrani su izvještaji svih država
čla­­nica i usvojen plan rada za 20102011. godinu, a direktor UAI, ponovo
je izabrana za predsjedavajuću inicijat­
ivom;
- Učešće na regionalnoj Konferenciji
koja je, u organizaciji UNODC-a i
RAI-a, održana 9-10 decembra u So­
fiji - „Jačanje regionalne saradnje u
ju­­goistočnoj Evropi u cilju imple­me­nt­
acije Konvencije Ujedinjenih Nac­ija za
borbu protiv korupcije“, i
- Učešće na godišnjoj Konferenciji
Regionalnog savjeta za saradnju (RCC)
decembar u Sarajevu, kojom prilikom
su predstavljene aktivnosti RAI i napori
koje Crna Gora preduzima u borbi protiv
korupcije.
VII - Međunarodna saradnja
Polazeći od svojih nadležnosti koje
se odnose i na međunarodnu saradnju:
GRECO, UN, SIGMA, EPAC i dr. UAI je
aktivno učestvovala u saradnji sa nav­
edenim i drugim institucijama.
Tako je UAI imala redovne obaveze
izvještavanja na osnovu Individualnog
partnerskog akcionog plana za NATO,
u dijelu koji se odnosi na borbu protiv
korupcije i organizovanog kriminala. Jula
i decembra 2009. usvojeni su drugi i
treći izvještaj o realizaciji IPAP-a, u okviru
kojih je UAI izvjestila o ispunjavanju
obaveza iz svoje nadležnosti.
UAI je učestvovala u radu Regio­nal­
nog foruma službi za unutarnju ko­n­­trolu
koji je održan u Puli - „Značaj predstavki
u zaštiti ljudskih prava i su­zbijanju
korupcije“, s obzirom da ima otvorenu
telefonsku liniju i poziva gra­đane na
prijavu korupcije.
Za zaposlene u UAI održana je
radionica u organizaciji Oslo Governance
Center, UNDP u Oslu (oktobar), koja je
bila posvećena metodama procjene
nacionalnih antikorupcijskih strategija,
kojom prilikom su stečena znanja za
samostalno sprovođenje istraživanja
korupcije, što je jedan od strateških
ciljeva UAI u narednom periodu.
Na IX Godišnjoj Konferenciji
EPAC-a, u Novoj Gorici (novembar), pod
sloganom „Nastavak dijaloga-Borba
pr­­o­­tiv korupcije integritetom” Crna Go­
ra je postala punopravni član Mreže
Evropskih partnera za borbu protiv
korupcije.
VIII - Učešće Uprave u globalnoj
antikorupcijskoj kampanji
U okviru Programa obilježavanja
9. decembra, Međunarodnog da­
na borbe protiv korupcije, UAI je
realizovala konferenciju povodom
treće godišnjice implementacije
Ko­nvencije UN protiv korupcije
u Crnoj Gori i u sklopu nje drugi
sastanak koordinacije dona­tora u
oblasti antikorupcijske politike u
cilju bolje koordinacije i saradnje sa
antikorupcijskim organima i međun­
arodnim partnerima (decembar). U
skl­opu istog Programa organizovana
je i izložba likovnih radova sred­
njoškolaca na teme „Korupcija i
Dru­štvo bez korupcije“, kao i press
konferencija o antikorupcijskim akt­
ivnostima i rezu­ltatima na tom planu,
na ko­joj su učestvovali predstavnici
Vla­de, međuna­rodnih organizacija i
nevladinog sektora. Takođe, priprem­
ljen je i prezentovan novi internet sajt
Uprave antikorupcija.me, a izrađen
je i emitovan u medijima spot „I od
tebe zavisi- društvo bez korupcije“.
Istim povodom, na Međuregionalnoj
konferenciji „Jačanje regionalne sa­ra­­
dnje u jugoistočnoj Evropi u imple­m­
entaciji UNCAC“, održanoj decembra
u Sofiji predstavnici UAI predstavili su
nadležnosti i aktivnosti svoje institucije
u okviru sesije o modelima preventivnog
antikorupcijskog djelovanja.
U skladu sa mandatom, UAI je tokom
2009. godine spovela niz aktivnosti
usmjerenih na prevenciju korupcije.
Budući da je prepoznat značaj pre­ve­
ncije korupcije, tj. otklanjanja usl­ova
koji pogoduju nastanku ove ne­g­a­tiv­
ne pojave, pred UAI su novi iz­a­­zovi i
velika očekivanja koja treba is­p­uniti
u 2010. godini. Imajući to u vidu, UAI
je postepeno unapređivala ad­min­­is­
trativne kapacitete, tako da su stvo­reni
uslovi za kvalitetnu realizaciju po­v­je­
renih nadležnosti, a ispitivanjem ja­v­nog
mnjenja koje će biti sprovedeno krajem
2010. godine, UAI će ocijeniti da li su
postavljeni ciljevi i ostvareni. mr Mladen Tomović
šef Službe opštih poslova i finansija
Grozdana Laković
Samostalni savjetnik
113
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Izvještaj Uprave za
sprečavanje pranja novca
i finansiranje terorizma
u 2009. godini
1. UVOD
Uprava za sprječavanje pranja novca je formirana Uredbom Vlade RCG od 15.12.2003. godine (Službeni list RCG br. 67/03) i
organ je uprave koji obavlja poslove u vezi sa prikupljanjem podataka od zakonskih obveznika, analizom i obradom tih podataka
i dostavljanjem informacija nadležnim državnim organima, kada procijeni da u vezi sa transakcijom ili licem postoji osnov sumnje
da se radi o krivičnom djelu pranja novca ili finansiranju terorizma.
Uprava za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma je od 01. jula. 2005. godine, punopravni član Egmont grupe,
svjetske asocijacije finansijskih obavještajnih službi a od 5. juna 2007. godine, članica Komiteta Savjeta Evrope za sprječavanje
pranja novca i finansiranja terorizma (MONEYVAL).
2. ZAKONSKI OSNOV
Na osnovu novog ,,Zakona o sprječavanju pranja novca i finansiranja terorizma'' (Službeni list CG br. 14/07) stupio je na snagu
29.12.2007. godine donijeti su sledeći propisi:
Pravilnik o izradi smjernica za analizu rizika radi sprječavanja pranja novca i finansiranja terorizma (mart 2009. godine). Na
osnovu ovog Pravilnika Uprava je utvrdila Smjernice o izradi analize rizika radi sprječavanja pranja novca i finansiranja terorizma,
na osnovu kojih će obveznici kod kojih Uprava vrši nadzor (obveznici iz člana 4 stav 2, tačka 14 i 15 Zakona o sprječavanju pranja
novca i finansiranja terorizma) izraditi analizu rizika kojom utvrđuju procjenu rizičnosti klijenata, poslovnog odnosa transakcije ili
proizvoda u vezi mogućnosti zloupotrebe u svrhe pranja novca ili finansiranja terorizma. Sastavni dio smjernica je obrazac-upitnik
za identifikaciju politički eksponiranih lica.
Smjernice se primjenjuju od 25. septembra 2009. godine. U oktobru 2009. godine donijet je Pravilnik o indikatorima za pre­
poznavanje sumnjivih klijenata i transakcija, kojim je utvrđena Lista indikatora po kategorijama obveznika.
3. KADROVSKA OSPOSOBLJENOST I USLOVI ZA RAD UPRAVE
3.1. Kadrovska osposobljenost
,,Pravilnikom o unutašnjoj organizaciji i sistematizaciji Uprave za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma“ sisite­
matizovana su službenička i namještenička mjesta za 34 izvršioca. Na kraju 2009. godine, broj zaposlenih službenika i namje­
štenika sa visokom i srednjom stručnom spremom je 24 i jedan pripravnik sa visokom stručnom spremom.
3.2. Tehnički uslovi za rad
Prostorije Uprave za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma se nalaze u poslovnoj zgradi Centralne banke Crne
Gore u ulici Novaka Miloševa bb, kao posebna, izdvojena cjelina. Prostorije Sektora za informacione tehnologije i prijem podataka
ne zadovoljavaju propisane međunarodne tehničko-tehnološke i prostorne standarde jedne finansijsko obavještajne službe. Zbog
povećanja broja zaposlenih i uspostavljanja neophodnih standarda u računarskom sistemu, ovaj prostor potrebno je proširiti.
Prostorije su zaštićene adekvatnim sistemom nadzora i zaštite od provala i požara.
114
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
U USPN postoje 2 nezavisne računarske mreže:
- Lokalna mreža državnih organa na koju se korisnici povezuju u opšte svrhe. Pristup ovoj mreži imaju svi zaposleni.
- Sigurna mreža na kojoj je dozvoljen pristup samo službenicima na osnovu korisničkog naloga. U toku 2009. godine izvršena je
izvjesna inovacija informatičke opreme i u narednom period planira se nadogradnja aplikacija i upošljavanje novih serverskih resursa.
4. RAD UPRAVE I OSTVARENI REZULTATI u 2009. godini
4.1. SEKTOR ZA PRIJEM, OBRADU I ANALIZU PODATAKA
4.1.1 ODSJEK ZA ANALITIČKE POSLOVE
U ODSJEKU ZA ANALITIČKE POSLOVE vrše se poslovi koji se odnose na: prikupljanje i analiziranje podataka potrebnih za
otkrivanje pranja novca i finansiranja terorizma; izradu izvještaja o prikupljenim podacima, pripremanje osnove za listu indikatora
za prepoznavanje sumnjivih transakcija; saradnju sa ovlašćenim licima kod obveznika i organizovanje obuke zaposlenih kod
obveznika; utvrđivanje standarda i metodologija za uspostavljanje i razvijanje politike, procedura i praksa za prepoznavanje
sumnjivih transakcija; praćenje i razvijanje posebnih programa za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma i druge
poslove utvrđene propisima.
U odsjeku za analitičke poslove se koristi aplikacija za praćenje i analizu gotovinskih transakcija,kao i sumnjivih transakcija i
lica kao i pretragu podataka i izvještavanje po raznim kriterijumima.
Struktura softvera je razvijena modularno.
Analitička aplikacija se sastoji od sledećih djelova:
- Ulazni modul koji se sastoji od dnevno importovanih transakcija,
- Modul za analizu podataka koji procesira sve podatke i omogućava pretragu podataka, analizu lica i transankcija, a u slučaju
sumnjivosti prosleđivano na dalju obradu.
- Izlazni modul koji kreira razne statističke izvještaje i ostale vrste izvještaja.
STATISTIKA
Broj ukupno importovanih (prijavljenih) transakcija od zakonskih obveznika:
BANKE..................................................................... 34.743
TRŽIŠTE KAPITALA..................................................86.932
OSTALI OBVEZNICI.................................................... 4.975
Zakonski obveznici su dužni da Upravi dostave podatke:
- o svakoj transakciji koja se izvršava u gotovom novcu u iznosu od 15.000 Eura ili više, odmah, a najkasnije u roku od tri radna
dana, od dana izvršene transakcije.
- o sumnjivoj transakciji (bez obzira na iznos i vrstu)
Broj ukupno importovanih (prijavljenih) transakcija od učesnika na tržištu kapitala:
TRŽIŠTE KAPITALA..................................................86.932
- berze.....................................................................33.262
- CDA........................................................................53.663
- brokeri............................................................................. 7
Broj ukupno importovanih (prijavljenih) transakcija od ostalih zakonskih obveznika:
OSTALI OBVEZNICI.................................................... 4.975
- Sudovi..................................................................... 3.888
- trgovci nekretnina..................................................... 356
- trgovci automobila......................................................196
- Uprava Carina............................................................ 344
- Pošta CG......................................................................... 5
- Priređivači klasičnih i posebnih igara na sreću....... 186
4.1.2. - ODSJEK ZA SUMNJIVE TRANSAKCIJE
U ODSJEKU ZA SUMNJIVE TRNSAKCIJE vrši se obrada predmeta za koje se podaci i informacije obezbjeđuju:
- Od Odsjeka za analitiku, Odsjeka za međunarodni i unutrašnju saradnju (to su podaci dobijeni od stranih obavještajnofinansijskih službi), kao i Odsjeka za kontrolu obvaznika.
115
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
- Od zakonskih obveznika
- Od nadležnih državnih organa i
- drugih relevantnih činilaca od kojih se mogu dobiti korisni podaci značajni za rad USPNFT.
Nakon dobijanja obavještenja o sumnjivoj transakciji i primarne obrade u Odsjeku za analitiku, podaci se prosljeđuju aplika­
tivno Odsjeku za sumnjive transakcije, gdje se prikupljaju dopunski podaci od drugih zakonskih obveznika i vrši njihova dalja
finansijska analiza. Odsjek za sumnjive transakcije vrši konačnu analizu toka kretanja novčanih sredstava i na osnovu dopunske
dokumentacije pocjenjuje osnov sumnje u pranje novca finansiranja terorizma ili drugo krivično djelo. Obavještenje sa pratećom
dokumentacijom i razlozima za sumnju, dostavlja se nadležnim organima.
STATISTIKA
BROJ
OTVORENI PREDMETI
269
LICA
FIZIČKA
PRAVNA
REZIDENTI
224
110
NEREZIDENTI
278
165
Ukupno obrađenih sumnjivih transakcija: 184
- Sektor za prijem obradu i analizu podataka je inicirao i obradio 91 sumnjivih transakcija
- Zakonski obveznici su Upravi prijavili 91 sumnjive transakcije
- Ostali 2
BLOKIRANE TRANSAKCIJE
FIZIČKA
PRAVNA
6
IZNOS BLOKIRANIH
TRANSAKCIJA
6
11
1.184.676,00 €
4.549.298,75 USD
Broj proslijeđenih obavještenja nadležnim državnim organima
DRŽAVNI ORGANI
NA NJIHOVU INICIJATIVU
NA NAŠU INICIJATIVU
BROJ OBAVJEŠTENJA POSLATIH
DRŽAVNIM ORGANIMA
ukupno
40
90
UKUPNO 130
Struktura fizičkih i pravnih lica u obavještenjima koja smo proslijedili u 2009. godini prema nadležnim državnim organima
OBAVJEŠTENJA POSLATA DRŽ. ORGANIMA
REZIDENTI
NEREZIDENTI
FIZIČKA LICA
171
104
PRAVNA LICA
62
34
U toku 2009. godine Sektor za prijem, obradu i analizu je izdao 10 naloga za kontinuirano praćenje poslovanja klijenta. Od tih
10 naloga 2 su rezultirala blokadom novčanih sredstava (u ukupnom iznosu od 799.750EUR), i saradnjom sa stranim FOS.
Zahtjevi za kontinuirano praćenje računa klijenata
10 zahtjeva za šest fizičkih i sedam pravnih lica
4.1.3. ODSJEK ZA INFORMACIONE TEHNOLOGIJE I PRIJEM PODATAKA
U toku redovnih aktivnosti, a u cilju pobljšanja funkcionisanja rada Odsjeka koji dio svojih aktivnosti oslanja na kvalitet
aplikativnih rješenja i baze podataka, u ovom periodu je odrađen niz aplikativnih rješenja i izmjena u bazi podataka. Ovim
aktivnostima je usavršavano izvještavanje kroz aplikaciju, kao i pretrage podataka dobijenih od obveznika.
Izmjene i novi elementi se odnose na upravljanje predmetima odsjeka za Analitičke poslove, ispis zahtjeva za podacima od
odsjeka za Sumnjive transakcije, dio aplikacije koji se odnosi na ugovore od sudova, manipulacija podacima i izvještavanje o
bankarskim transakcijama, manipulacija podacima i izvještavanje o transakcijama dobijenim od: pošta, CDA, brokera, berze,
Uprave Carina, trgovaca, aplikativno praćenje politički eksponoranih lica i razni sumarni i komparativni izvještaji i pretrage.
Osim ovoga, u prethodnom periodu vršene su i sledeće aktivnosti:
116
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
- Rad na analizi novih obrazaca za izvještavanje od strane obveznika:
- Uspostavljanje serverske sobe;
- Uspostavljanje Web i DB servera.
- U toku je nabavka specijalističkog softvera za analitičko poslovanje i rad sa sumnjivim transakcijama.
4.2. - SEKTOR KONTROLE, MEĐUNARODNE I UNUTRAŠNJE SARADNJE
4.2.1 - ODSJEK ZA KONTROLU OBVEZNIKA
Donošenjem novog Zakona o SPNFT i novog akta o sistematizaciji i organizaciji radnih mjesta formiran je Odsjek za kontrolu
obveznika, sa osnovnim ciljem obezbjeđivanja dosljedne primjene zakona o SPNFT od strane zakonskih obveznika. Mjere koje
preduzima ovaj Odsjek, pored Zakona o sprječavanju pranja novca i finansiranja terorizma kao osnovnog Zakona, definisane su i
Zakonom o inspekcijskom nadzoru i Zakonom o prekršajima.
Odsjek za kontrolu obveznika je u 2009. godini ostvario sljedeće rezultate:
- Ukupno izvršeno kontrola...........................................166
- Podnijeto je 23 Zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka protiv obveznika
- Dostavljeno je 22 obavještenja drugim državnim organima, u smislu čl. 56 Zakona (Poreskoj Upravi – 14 i Upravi Policije – 8)
Struktura kontrolisanih subjekata po djelatnostima
Vrsta djelatnosti
Izvršeno kontrola
Agencije za promet nekretnina
Građevinske firme
NVO
Posredovanje u prod.mašina,brodova,aviona
Usluge u pom.saobraćaju
Ostale djelantosti
Ukupno
67
55
11
10
6
17
166
4.2.2 - ODSJEK ZA MEĐUNARODNU I UNUTRAŠNJU SARADNJU
Saradnja Uprave sa međunarodnim organizacijama i tijelima, koja je uspostavljena u ranijim godinama uspješno je nastavljena i
u 2009. godini. Međunarodna saradnja; sa američkom Ambasadom SAD u Podgorici; Ministarstvom pravde SAD; Savjetom Evrope;
OSCE kancelarijom u Podgorici; UNDP kancelarijom u Podgorici, nastavljena je i produbljena na polju pružanja savjetodavnestručne pomoći i podrške vezane za implementaciju mjera i standarda koji se odnose na pranje novca i finansiranje terorizma; u
vidu obuka i seminara na temu sprječavanja pranja novca i finansiranja terorizma; organizovanja studijskih posjeta i finansijskih
obuka, koje su imale veliki značaj u radu USPN kao i drugih organa i tijela značajnih u implementaciji Zakona o SPNFT.
Predstavnici USPNiFT su, tokom aprila 2009., prisustvovali obukama koje su u okviru Tvining projekta, organizovane kod
poslovnih banaka za lica koja imaju direktan kontakt sa klijentom. Teme ovih obuka bile su: Primjena međunarodnih standarda
iz oblasti sprječavanja pranja novca i finansiranja terorizma i prijava sumnjivih transakcija Upravi za sprječavanje pranja novca
i finansiranja terorizma, a predavači su bili strani eksperti. Za 3 službenika USPNiFT je, u okviru ovog projekta, organizovana i
studijska posjeta sličnim institucijama u Londonu.
U periodu od 24-29. maja i 29. juna do 3. jula 2009. godine u okviru ovog projekta realizovane su obuke za obveznik (banke) i
službenike USPNFT , a koje su imale za cilj upoznavanje ovlašćenih lica kod banaka i službenika Uprave sa primjenom III Direktive
Evropskog parlamenta i Savjeta (O prevenciji upotrebe finansijskog sistema u svrhe pranja novca i finansiranja terorizma). 03.
jula je organizovan sastanak sa menadžerima banaka sa temom: Značaj rada ovlašćenog lica i njegov nesmetan rad prilikom
obavljanja zakonom propisanih obaveza.
ZNAČAJNE AKTIVNOSTI
Predstavnici USPN/FT prisustvovali su 17. Plenarnom zasjedanju Egmonta i sastanku radnih grupa u Dohi – KATAR u maju
2009. godine
04-06.02.2009. godine u Savjetu Evrope u Starzburu predstavnici USPNiFT prisustvovali su Primitingu u vezi sa
pripremom odbrane Izvještaja eksperata SE o trećem krugu evaluacije CG u oblasti sprječavanja pranja novca i finansiranja
terorizma.
Predstavnici USPNiFT prisustvovali su 29. Plenarnom sastanaku MONE­YVAL (15-20.03.2009. Savjet Evrope, Strazbur,
Francuska).
117
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
Predstavnici USPNiFT prisustvovali
su 30. Plenarnom sastanaku MONE­
YVAL (21.-24.09.2009. Savjet Evrope,
Strazbur, Francuska).
Predstavnici USPNiFT prisustvovali
su 31. Plenarnom sastanaku MONEYVAL
(7-11.12.2009. Savjet Evrope, Strazbur,
Francuska).
Na 29. Plenarnom sastanaku
MO­NEYVAL (15-20.03.2009. Savjet
Evrope, Strazbur, Francuska), usvojen
je Izvještaj Eksperata Savjeta Evrope
o trećem krugu detaljne procjene o
postignutim rezultatima Crne Gore u
borbi protiv pranja novca i finansiranja
terorizma. U izvještaju je ocjenjena
usaglašenost sa međunarodnim stan­
dardima iz oblasti sprječavanja pranja
novca i finansiranja terorizma. Od 49
preporuka FATF, Crna Gora je sistem
sprječavanja pranja novca i finansiranja
terorizma usaglasila sa ukupno 41
preporukom (9 preporuka - potpuno
usa­gl­ašeno, 18 - u najvećoj mjeri usa­
glašeno, 14 - djelimično usaglašeno).
6 preporuka je neusaglašeno i 2 pre­
poruke su neprimjenjive.
U oktobru 2009. godine predstavnici
USPNFT prisustvovali su trećoj Regi­ona­
lnoj konferenciji šefova FOS-i, održanoj
u Zagrebu, Hrvatska.
U periodu od 10 - 11. novembra 2009.
godine predstavnici USPNFT bo­ravili su
u radnoj posjeti FOS Ruske Federacije
u Moskvi. Tom prilikom je dogovoreno
inoviranje Sporazuma o saradnji (vezano
za finansiranje tero­rizma). Takođe je po­
krenuta inicijativa za prijem Crne Gore u
Evroazijsku grupu.
Direktor USPNFT-a, mr Predrag Mi­tro­
vić, sa saradnicima u Bijelom Dvoru na
sastanku sa g-dinom Viktorom Zu­bkovim,
prvim zamjenikom premijera Ruske Fe­
deracije g-dina Vladimira Pu­tina.
SPORAZUMI
USPNiFT je u februaru 2009. godine
potpisala Sporazum o saradnji, razmjeni
finansijsko-obavještajnih podataka sa
Misijom EULEX na Kosovu.
U maju 2009. godine USPNiFT je
potpisala Sporazum o saradnji, razmjeni
finansijsko-obavještajnih podataka sa
Državnim komitetom za finansijski na­
dzor - Ukrajina. Ovim Sporazumima se
118
pre­ciznije uređuje razmjena informacija,
operativnih podataka i saznanja iz obl­
asti sprječavanja pranja novca i fin­a­
nsiranja terorizma, kao i s njima pove­
zanih krivičnih djela.
U periodu 6 - 7. jula 2009. godine
predstavnici USPNFT sastali su se u
Abu Dabiju sa predstavnicima FOS
Uje­dinjenih Arapskih Emirata i tom pri­
likom USPNFT je potpisala Sporazum o
saradnji sa Jedinicom za sprječavanje
pranja novca i sumnjive slučajeve Uje­
dinjenih Arapskih Emirata.
Crnogorsku delegaciju na čelu sa
direktorom USPNFT-a, mr Predragom
Mi­trovićem, su primili Guverner Cen­
tra­lne banke Ujedinjenih Arapskih Em­
irata, Sultan Bin Nasser Al Suwaidi, i
pomoćnik izvršnog direktora i šef Je­
dinice za sprječavanje pranja novca i
sumnjive slučajeve, Abdulrahim Moha­
med Al Awadi.
U periodu 19 - 22. oktobra 2009.
go­dine predstavnici USPNFT su prisu­
stvovali redovnom sastanku ra­dnih gru­
pa EGMONT-a, održanom u Kuala Lu­
mpuru, Malezija. Tom prilikom USPNFT
je potpisala Sporazum o saradnji sa
FOS Bermuda.
STATISTIKA
U toku 2009. godine, obradjena su
320 zahtjeva i odgovora. Od toga bro­ja
je:
- 4.3.1 Upućena su 107 zahtjev dru­
gim zemljama, a odnose se na 124 fizi­
čkih lica i 107 pravna lica
- Primljena su 93 odgovora od drugih
zemalja na naš zahtjev za informa­
cijama, a odnose se na 105 fizičkih lica
i 82 pravna lica.
- Primljeno je 51 zahtjeva za informa­
cijama, a odnose se na 295 fizičkih lica
i 132 pravna lica.
- Upućena su 45 odgovora na zah­
t­jeve za informacijama drugim zem­
ljama, a odnose se na 198 fizičkih lica
i 167 pravna lica
- dobijene 8 saglasnostI da bi se
dobijene informacije mogle dalje prosli­
jediti;
- dato je 16 saglasnosti za dalje pro­
slijeđivanje informacija.
4.3 - REFERAT ZA VOĐENJE
PRVOSTEPENOG PREKRŠAJNOG
POSTUPKA
U novembru 2008. godine operati­
vno je počeo sa radom Referat za vo­
đenje prvostepenog prekršajnog po­stu­
pka.
Tokom 2009. godine u Upravi za
sprječavanje pranja novca i finansiranja
terorizma podnjeto je 29 zahtjeva za
pokretanje prekršajnog postupka. Od
tog broja inspektori Odsjeka za kontrolu
obveznika podnjeli su 23 zahtjeva za
pokretanje prekršajnog postupka, iz
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Odsjeka za analitiku podnjeli su 4 zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka, dok su iz Odsjeka za sumnjive transakcije
podnjeli 2 zahtjeva za po­kretanje prekršajnog postupka. Iz pre­thodne godine prenjeto je 8 zahtjeva za pokretanje prekršajnog
postupka, tako da je ukupno u radu bilo 37 zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka.
Zahtjevi za pokretanje prekršajnog postupka, su podnošeni iz sledećih razloga: a) zbog toga što obveznici nisu nadležnom
organu Uprave za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma u propisanom roku dostavili propisane podatke o transakciji
koja se odvija u gotovom novcu i prelazi vrijednost od 15.000,00 €, b) zbog toga što obveznici nisu nadležnom organu Uprave
za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma u propisanom roku dostavili propisane podatke o ličnom imenu i nazivu
radnog mjesta ovlašćenog lica za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma i zbog toga c) što obveznici nisu Upravi za
sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma dostavili tražene podatke, informacije i dokumentaciju.
U izvještajnom periodu je u 27 predmeta okončan prekršajni postupak i to na sljedeći način: u 17 predmeta okrivljeni su
oglašeni krivim i novčano kažnjeni, u 2 predmete okrivljenima je izrečena opomena (okrivljeni su oglašeni krivim, ali im je izrečena
opomena), u 2 predmeta protiv okrivljenih je prekršajni postupak obustavljen (jer radnja koja se okrivljenima stavlja na teret nije
prekršaj i jer je podnosilac odustao od zahtjeva za pokretanja prekršajnog postupka), a 5 zahtjeva je odbačeno (jer je zahtjev
podnjet nakon isteka roka od 60 dana od dana saznanja za prekršaj i učinioce, jer radnja koja se okrivljenima stavlja na teret nije
prekršaj i jer je podnosilac odustao od zahtjeva za pokretanja prekršajnog postupka).
Ukupan iznos izrečenih novčanih kazni je 51.180,00 €, troškova prekršajnog postupka 1.380,00 € , dok je iznos naplačenih
novčanih kazni i troškova prekršajnog postupka 40.929,10 €.
Pravosnažnih odluka je 22 a izvršenih odluka je 15. Jedno rješenje je dato na prinudnu naplatu. Ostala rješenja, nakon
pravosnažnosti ako se ne plati novčana kazna, daće se na prinudnu naplatu.
Vijeću za prekršaje Crne Gore dostavljeno je 8 žalbi. Šest rješenja je potvrđeno, jedno je preinačeno, a jedan predmet se
nalazi u radu kod Vijeća.
Na kraju izvještajnog perioda kod Prvestepenog prekršajnog organa Uprave za sprječavanje pranja novca i finansiranja
terorizma ostalo je u radu 10 perdmeta.
TABELARNI PRIKAZ RJEŠAVANJA PREKRŠAJNIH PREDMETA OD JANUARA 2009.godine do 31. DECEMBRA 2009.godine
BROJ PRENESENIH PREDMETA IZ 2008.godine
8
BROJ PRIMLJENIH PREDMETA U 2009.GODINU
29
BROJ PRIMLJENIH PREDMETA IZ ODSJEKA ZA KONTROLU OBVEZNIKA
23
BROJ PRIMLJENIH PREDMETA IZ ODSJEKA ZA ANALITIKU
4
BROJ PRIMLJENIH PREDMETA IZ ODSJEKA ZA SUMNJIVE TRANSAKCIJE
2
UKUPAN BROJ PREDMETA U RADU
37
BROJ RIJEŠENIH PREDMETA NA SVE NAČINE
27
NOVČANO
17
OPOMENA
2
ODBAČAJ
5
OBUSTAVA
3
OSTALO PREDMETA U RADU
10
UKUPAN IZNOS IZREČENIH NOVČANIH KAZNI
51.180,00
UKUPAN IZNOS IZREČENIH TROŠKOVA POSTUPKA
1.380,00
PRAVOSNAŽNIH ODLUKA
22
UKUPAN BROJ IZVRŠENIH ODLUKA
15
UKUPAN IZNOS NAPLAČENIH NOVČANIH KAZNI I TROŠKOVA POSTUPKA
40.929,10
ULOŽENO ŽALBI
8
POTVRĐENO RJEŠENJA
6
PREINAČENO RJEŠENJA
1
OSTALO U RADU KOD VIJEĆA
1
119
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
4.4 - SLUŽBA ZA OPŠTE POSLOVE, FINANSIJE I ODNOSE SA JAVNOŠĆU
U službi za opšte poslove, finansije i odnose sa javnošću vrše se poslovi koji se odnose na: izradu opštih akata Uprave, izvje­
štavanje o radu Uprave; pripremu pojedinačnih akata o ostvarivanju prava iz radnih odnosa; vođenje personalne evidencije;
sprovođenje jedinstvene kadrovske politike; pripremu akata za obračun zarada, naknada i drugih primanja zaposlenih; informisanja
javnosti o radu Uprave, kontinuirano praćenje mjera iz Akcionog plana i izvještavanje o njima; finansijsko, računovodstveno i
materijalno poslovanje, pripremu i obradu knjigovodstvene dokumentacije; izradu finansijskog plana i predračuna sredstava za
rad organa i praćenje njihovog izvršavanja; javne nabavke; primanje, raspoređivanje, evidentiranje i otpremanje akata; arhiviranje
predmeta; poslove fotokopiranja i umnožavanja; poslove dostave akata i druge poslove utvrđene propisima.
5. REZIME
Nakon evaluacije od strane Komiteta Savjeta Evrope, na 29. plenarnom zasjedanju MONEYVAL-a, ( u martu 2009.g) usvojen je
Izvještaj eksperata Savjeta Evrope o trećem krugu detaljne procjene Crne Gore iz oblasti sprječavanja pranja novca i finansiranja
terorizma. U Izvještaju je ocjenjeno da je, od 49 preporuka FATF, Crna Gora sistem sprječavanja pranja novca i finansiranja terorizma
usaglasila sa 41 preporukom (9 preporuka - potpuno usaglašeno, 18 - u najvećoj mjeri usaglašeno, 14 - djelimično usaglašeno). 6
preporuka je neusaglašeno i 2 preporuke su neprimjenjive. Vlada Crne Gore je, nakon usvajanja Izvještaja MONEYVAL, Zaključkom
zadužila nadležne organe uključene u sistem sprječavanja pranja novca i finasiranja terorizma da preduzmu aktivnosti u cilju
realizacije preporuka iz ovog Izvještaja.
6. ZAKLJUČCI
1. Zakonska regulativa u Crnoj Gori iz oblasti sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma harmonizovana je sa rele­
vantnim propisima iz ove oblasti i prati preporuke međunarodnih institucija što potvrđuje pomenuti izvještaj Moneyvala. Do­
nošenjem podzakonskih akata za sprovođenje zakona zaokružena je zakonska regulativa čija će implementacija u narednom
periodu doprijneti efikasnosti sistema sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma.
2. Uprava za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma organizovana je i funkcioniše u skladu sa međunarodnim
standardima i pozitivnom praksom, uz maksimalno uvažavanje specifičnosti vremena i prostora u kojima ostvaruje svoju
funkciju;
3. Uprava ostvaruje dobru saradnju sa nadležnim državnim organima Crne Gore uključenim u sisitem sprječavanja pranja
novca i finansiranja terorizma, kao i sa relevantnim međunarodnim organizacijama;
4. Rezultati rada Uprave za sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma su pokazatelj da je sistem dobro postavljen i
da funkcioniše.
mr Predrag Mitrović
direktor
Vesko Lekić,
pomocnik direrktora
Jovanka Krunić,
pomoćnik direktora
120
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
Izvještaj Uprave za
imovinu za 2009. godinu
Uredbom o organizaciji i načinu rada
državne uprave („Službeni list CG“ br.
59/09) formirana je Uprava za imovinu.
Uprava za imovinu saglasno utvrđenom
djelokrugu poslova preuzela je poslove
i sva prava i obaveze koje je do sada
vršila Uprava za zajedničke poslove
državnih organa.
Uprava za imovinu vrši poslove
up­rave koji se odnose na: vođenje je­
dinstvene evidencije državne imovine
u skladu sa međunarodnim računovo­
dstvenim standardima; vođenje registra državne imovine; staranje o namjenskom korišćenju državne imovine; brigu
o imovini koja po sili zakona postaje
državna imovina; investiciono i tekuće
održavanje zgrada državnih organa,
reprezentativnih objekata državnih organa i diplomatsko konzularnih pred­
stavništava Crne Gore u inostranstvu;
podnošenje zahtjeva i praćenje poslova upisa u katastar koji se odnose na
parcelaciju, razgraničenje, razmjenu,
pripremanje nacrta ugovora i praćenje
njihove realizacije; vršenje naplate zakupa; obezbjeđivanje uslova za zaštitu imovine; obavljanje i drugih poslova u vezi
sa državnom imovinom po nalogu Vlade
i Ministarstva finansija, usaglašavanje
podataka iz svoje evidencije sa poda­
cima iz katastra nepokretnosti; popis
imovine bivših društveno političkih organizacija i obezbjeđivanje njenog upisa u katastar nepokretnosti; staranje
o upisu imovine u svojini Crne Gore u
katastar nepokretnosti; vođenje evide­
ncije zaključenih ugovora o sticanju i
raspolaganju nepokretnim i pokretnim
stvarima i drugim dobrima veće vrijednosti u državnoj imovini; dostavljanje
izvještaja Ministarstvu finansija u elektronskoj formi u rokovima predviđenim
zakonom; vršenje pomoćnih poslova
neophodnih za funkcionisanje i rad dr­
žavnih organa, kao i druge poslove koji
su joj određeni u nadležnost.
S obzirom na činjenicu da je Uprava za imovinu formirana u septembru
2009. godine donošenje podzakonskih
akata je u proceduri i oni bi trebalo da
definišu i preciziraju nadležnosti koje su
propisane zakonom, a samim tim i naše
obaveze, kao i donošenje Pravilnika o
unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji, kako bi se preuzele sve aktivnosti u
sprovođenju propisanih nadležnosti.
Do formiranja Uprave za imovinu,
kao njen prethodnik, Uprava za za­je­
dničke poslove državnih organa, po
sistematizaciji brojila je 267 zaposlenih
i obavljala slijedeće poslove:
- Investiciono tehničke poslove, stru­
čne, analitičke i druge investiciono –
tehničke poslove u vezi sa izgradnjom,
dogradnjom, rekonstrukcijom objekata
za potrebe državnih organa uključujući
reprezentativne objekte;
- Poslove investicionog održavanja
poslovnih zgrada državnih organa, u
skladu sa godišnjim planom investici­
onog održavanja, poslove tekućeg odr­
žavanja poslovnih zgrada državnih organa, poslove investicionog i tekućeg
održavanja reprezentativnih i drugih
objekata koji se koriste u protokolarne
i radne aktivnosti;
- Poslove pružanja ugostiteljskih us­
luga u poslovnim zgradama državnih organa i reprezentativnim objektima;
- Poslove javnih nabavki;
- Poslove održavanja higijene u posl­
ovnim objektima državnih organa;
Organizacione jedinice u okviru kojih
su se obavljali poslovi iz nadležnosti
Uprave za zajedničke poslove državnih
organa su:
121
Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu g
1. Sektor za investiciono tehničke
poslove, u okviru kojeg su
- Odsjek za pripremu i realizaciju investicija i investiciono održavanje;
- Odsjek za tekuće održavanje;
- Odsjek za pejzažnu arhitekturu;
- Odsjek za održavanje higijene.
ezentativnim objektima, kao i druge
poslove tehničkih i zanatskih usluga.
2. Sektor za javne nabavke, komercijalne poslove i ugostiteljstvo, u okviru
kojeg su:
- Odsjek za javne nabavke;
- Odsjek za komercijalne poslove;
- Odsjek za ugostiteljstvo;
- Odsjek za reprezentativne objekte.
Uprava za zajedničke poslove drža­
vnih organa obezbjeđuje korišćenje
reprezentativnih objekata na način i
pod uslovima propisanim Uredbom o
odredjivanju objekata za reprezentaciju i načinu njihovog korišćenja, („Sl.
list RCG, br.17/2000) u okviru kojih su
re­zidencije i gostinske vile sa pratećim
objektima i drugim stvarima koje služe
za reprezentativne potrebe državnih organa u okviru kojih spadaju: Vila „Gorica“ u Podgorici, Vila „Topliš“ u Miločeru,
Vila „Igalo“ u Igalu, Vila „Žabljak“ u Ža­
bljaku, Vila „Njivice“ u Njivicama, Radna kuća u Beogradu, Užička br.1 i jahta
„Primorka“ kao i Rezidencija „Plavi dvorac“ na Cetinju koja je zvanična rezidencija predsjednika države.
3. Služba za finansije;
4. Služba za opšte poslove u okviru
koje su Područne jedinice
Sektor za investiciono
tehničke pos­love
U Sektoru za investiciono tehničke
poslove vrše se poslovi koji se odnose
na evidenciju poslovnog prostora dr­
ža­ve, njegove raspodjele po organima, kao i planiranje i obezbjedjivanje
nedostajućeg poslovnog prostora; zatim
vrše se poslovi izgradnje, dogradnje,
sanacije i adaptacije poslovnog prostora države, kao i objekata za reprezentaciju; investiciono održavanje vrši se
na oko 54.000 m2, poslovnog prostora,
koji je u međuvremenu postao veći,
kao i održavanje zelenih površina oko
objekata u vlasništvu države površine
oko 59.000.m2. Odsjek za pejzažnu
arhitekturu vrši poslove koji se odnose
na nadzor na održavanju zelenih i cvi­
jetnih površina i održavanje inventara.
U ovom sektoru vrši se tekuće odr­
žavanje objekata države sa svim instalacijama (vodovod, kanalizacija,
ele­ktrika, PTT, građevinsko - zanatski,
stolarski, bravarski i slični poslov),
postrojenjima, održavanje sistema centralnog grijanja, sistema rashlađivanja,
PTT centrala, sistema za dojavu požara,
vrši se održavanje opreme objekata,
održavanje liftova, održavanje higijene
u objektima poslovnog prostora i repr-
122
Što se tiče održavanja higijene, po­
slovi se vrše u objektima u kojima su
smješteni organi državne uprave, kao i
u reprezentativnim objektima.
Uprava vrši sve poslove izgradnje,
dogradnje, sanacije, adaptacije i opre­
manja navedenih objekata što je urađeno
kroz određeni broj javnih tendera, procedure sprovedene šoping metodom kao i
putem neposrednog sp­o­razuma.
Uprava za zajedničke poslove dr­
žavnih organa održava i oko 3.500.m2
garažnog prostora.
Sektor za javne
nabavke, komercijalne poslove
i ugostiteljstvo
Sektor za javne nabavke, komercijalne poslove i ugostiteljstvo vršio je
sve poslove u oblasti javnih nabavki.
U periodu 2009. godine odrađeno je
dvadeset dva (22) javna nadmetanja
i sprovedeno pet nabavki primjenom
metode šopinga. Svaku sprovedenu
proceduru prati transparentno i javno
objavljivanje poziva, sprovođenje zakonom utvrđene procedure, vođenje
evidencije sa zaključivanjem i realizacijom zaključenih ugovora o izvodjenju
radova, nabavci roba i pružanju usluga,
vršenje nadzora nad ugovorenim ra­
dnjama, kao i odlaganje i čuvanje dokumentacije prispjele po javnim pozivima. Poslovi su obavljani na način i po
postupku utvrđenom zakonom, efikasno i precizno uz maksimalno zalaganje
zaposlenih.
U odsjeku za komercijane poslove
vrše se poslovi isporuke i dostavljanja
roba potrebnih za nesmetan rad Uprave, kancelarijski i drugi materijal,
primanje i izdavanje materijala, sitnog
inventara i alata magacinu na osnovu
dokumentacije, vodi magacinsko knjigovodstvo o prijemu i izlazu materijala,
sitnog inventara i alata iz magacina,
usaglašava stanje magacinskog knjigovodstva sa materijalnim knjigovodstvom, usaglašava stanje magacinskog
knjigovodstva sa stvarnim stanjem u
magacinu, primanja i izdavanja ugostiteljske porudžbe (piće, hrana, potrošni
materijal i slično). Vrši se i prevoz robe
do potrebnih destinacija prema putnom
nalogu.
Uprava za zajedničke poslove drž­
avnih organa pruža usluge u oko 30
bifea sa tendencijom otvaranja novih
iz razloga formiranja novih organa uprave. Hrana i piće dostavljaju se na
za­konit način i po utvrđenom asortimanu i kvalitetu i koliko je to moguće
obezbjeđuje se efikasno usluživanje
hrane i pića u organima uprave. Redovno se vrše periodični i šesto-mjesečni
i godišnji popisi i izradjuju normative i
cjenovnici usluga.
Služba za finansijske poslove
Služba za finansijske poslove odgovorna je za izradu finansijskog plana
za narednu budžetsku godinu, kao i za
blagovremenu i namjensku realizaciju
budžetom odobrenih sredstava našoj
organizacionoj jedinici, kontrolišući
i ovjeravajući tačnost i punovažnost
zahtjeva za plaćanje budžetskim sredstvima. U okviru službe vodi se evidencija o svim finansijskim transakcijama,
vrši prijem i ovjera faktura i njihovo
g Godišnji izvještaj Mi­nis­tar­stva fi­nan­si­ja Cr­ne Go­re za 2009. godinu
upućivanje na plaćanje. Služba za finansijske poslove ima zadatak da vodi
knjigovodstvo u okviru kojega se vode
poslovne knjige: dnevnik i glavna knjiga, u kojima se obezbjeđuje evidencija
i sintetičko praćenje svih knjigovodstvenih podataka, kao i pomoćne knjige:
analitička evidencija kupaca, analitička
evidencija povjerilaca i analitička evidencija osnovnih sredstava. Takođe
se vodi materijalno knjigovodstvo zaliha: ugostiteljske robe, tehničke robe,
kancelarijskog materijala i sitnog inventara. Obaveza službe je i blagajničko
poslovanje koje podrazumijeva podizanje, isplatu i prijem gotovine, kao i
vođenje blagajničkog dnevnika.
Služba za finansijske poslove stara
se o izradi periodičnih obračuna, zav­
ršnih računa, izradi raznih finansijskih
izvještaja i dostavljanje podataka Držav­
nom trezoru i drugim državnim organima. Takođe, vrši i periodične i godišnje
popise i na osnovu njih usaglašavanje
stvarnog i knjigovodstvenog stanja, zatim finansijske obračune ugostiteljskih
jedinica i reprezentativnih objekata i
fakturisanje realizacije.
Pored navedenih poslova, ova služba
je zadužena za realizaciju Odluka o
dodjeli kredita za rješavanje stambenih
potreba donesenih od strane Komisije
za stambena pitanja Vlade Crne Gore,
kao i za poslove vezane za kupovinu
stanova pod povoljnijim uslovima i ugovore o vraćanju kredita za rješavanje
stambenih potreba.
Sve zadatke Služba za finansijske
poslove izvršava na propisan način i
u predviđenim rokovima uz maksima­
lno zalaganje i saradnju državnih na­
mještenika zaduženih za njihovu realizaciju.
Služba za opšte poslove
U službi za opšte poslove vrše se
poslovi koji se odnose na učestvovanje
i pripremi propisa i donošenje opštih
akata Uprave; priprema program, pla­
novi rada i izvještaji o radu Uprave;
pripremaju se pojedinačni akti o ostvarivanju prava iz radnih odnosa zaposlenih, pripremaju se akta za obračun
zarada, naknada i drugih primanja
zaposlenih kojih Uprava broji 267. U
djelokrug poslova opšte službe spada
i vođenje personalne evidencij, a upravo se radi na centralizaciji i uvodjenju
centralne kadrovske evidencije koju
sprovodi Uprava za kadrove i koja bi
umnogome olakšala i omogućila preciznije i preglednije vodjenje evidencije
svih zaposlenih državnih službenika
i namještenika. Zatim, u okviru ove
službe vrše se poslovi evidencije otkupljenih i neotkupljenih stanova, evidencija stanova datih pod zakup, vodjenje
evidencije službenih stanova.
kao i poslovi investicionog i tekućeg
održavanja reprezentativnih objekata
koji se koriste u protokolarne i radne
aktivnosti kao i poslovi javnih nabavki.
Kao što je i prethodno naglašeno,
trudimo se usaglasiti uslove sa predvidjenim standardima u zemljama Evropske unije, po pitanju modernizacije,
lakšeg i efikasnijeg načina održavanja
higijene po objektima, uz nabavku
odr­eđenih sredstava i mašina, kao i
realizaciju novih nadležnosti kada je u
pitanju novoformirana Uprava za imovinu.
U okviru ove službe vrše se poslovi
prijema, evidentiranja, razvodjenja i
arhiviranja predmeta, otpremanja po­
šte preko poštanske službe, internom
dostavom – putem kurira, čuvanje re­
gistarskog materijala i arhivske gradje,
izlučivanje i uništavanje bezvrijednog
registraturskog materijala, prepisa i
sredjivanja teksta prepisanog materi­
jala; poslovi daktilografije; poslovi ka­
ncelarijskog poslovanja; ovi poslovi ob­
avljaju se i po Područnim jedinicama u
Crnoj Gori.
Konstatacije i ocjene:
Uprava za zajedničke poslove dr­
žavnih organa obavlja kompleksne i
složene poslove, naizgled obične ali
veoma bitne i od važnosti i značaja za
funkcionisanje sistema državne uprave.
Po vrsti, složenosti, prirodi i medjusobnoj povezanosti poslova iz nadležnosti
Uprave za zajedničke poslove državnih
organa obezbjedjuje se ekonomičnije
i efikasnije ostvarivanje funkcija Uprave. Vršenje poslova po Područnim
jedinicama ima za cilj da obezbijedi objedinjavanje, koordinaciju i zajedničko
djelovanje i rad pojedinih cjelina i da
obezbijedi odgovarajući kontakt i saradnju sa brojnim subjektima. Uspješno
se ostvaruju poslovi investicionog od­
ržavanja poslovnih zgrada državnih
or­gana, poslovi tekućeg održavanja,
Blažo Šaranović
pomoćnik direktora
123
Download

Godišnji izvještaj - Ministarstvo finansija