STUDIJA JAVNIH RASHODA U FEDERACIJI
BOSNE I HERCEGOVINE
Doc. Dr Muamer Halilbašić
Ova studija pripremljena je uz pomoć Agencije za međunarodni razvoj Sjedinjenih Američkih Država (USAID),
a za potrebe Ekspertne grupe za reformu Ustava Federacije BiH. Stavovi autora izraženi u ovoj publikacij ne
odražavaju stavove Vlade SAD-a ili USAID-a.
SADRŽAJ
SADRŽAJ................................................................................................................................................... 1
IZVRŠNI SAŽETAK ..................................................................................................................................... 2
STUDIJA JAVNIH RASHODA U FEDERACIJI BIH ......................................................................................... 2
I Prihodi i potrošnja sektora države u periodu 2005. - 2011. godina.................................................. 3
I 1. Struktura javne potrošnje u periodu 2005. - 2011. godine .......................................................... 6
I 2. Benchmarking rashoda sektora države u FBiH ........................................................................... 10
I 3. Analiza rashoda na nivou kantona.............................................................................................. 14
II Analiza efekata u pogledu ušteda koje bi se trebale ostvariti predloženim izmjenama ustava FBiH 16
II 1. Fiskalni efekti finalnog prijedloga Ekspertne grupe za korekciju ustava FBiH............................ 17
II 2. Fiskalni efekti izmjena razmatranih unutar ekspertne grupe i implicitno sadržanih u finalnom
prijedlogu mjera Ekspertne grupe ..................................................................................................... 21
1
IZVRŠNI SAŽETAK
U prvom dijelu ove studije analizirana je veličina i struktura javne potrošnje po pojedinim
nivoima vlasti i funkcionalno, sa posebnim fokusom na Federaciju BiH. Generalna je
konstatacija da je rast prihoda, posebno u periodu 2006. - 2008. godina, otvorio prostor
vlastima na svim nivoima za značajno povećanje javne potrošnje. U pogledu visine izdataka
otišlo se i korak dalje povećavajući potrošnju iznad prihoda i rasta bruto društvenog
proizvoda. Kao rezultat dobili smo javni sektor koji je znatno veći u odnosu na komparabilne
grupe zemalja.
U pogledu kompozicijenajveći dio ukupne javne potrošnje odnosi se na tekuću potrošnju,
kojom opet dominiraju izdvajanja za socijalne transfere i izdvajanja za plaće i druge naknade
zaposlenih. U analiziranom periodu obe ove kategorije izdvajanja rasle su brže u odnosu na
ukupnu javnu potrošnju. Poseban je osvrt dat na kategoriju potrošnje „izdvajanja za robe i
usluge“ za koju smo utvrdili da je znatno viša u Federaciji BiH u odnosu na Republiku
Srpsku. Funkcionalno posmatrano, potrošnja na generalne javne usluge u FBiH u komparaciji
sa zemljama regije je dosta visoka. Izdvajanja su visoka i kada se radi o javnom redu i
sigurnosti i socijalnoj zaštiti. Slična je situacija i sa izdvajanjima za zdravstvo i obrazovanje.
Uprkos relativno visokom nivou javne potrošnje i uprkos još uvijek niskom kvalitetu
infrastrukture, FBiH (sa izuzetkom Hrvatske) ima, u odnosu na analizirane zemlje, najniži
nivo kapitalnih izdataka, što jasno potvrđuje orijentaciju na tekuću potrošnju.
Cilj drugog dijela studije bio je procijeniti efekte u pogledu ušteda koje bi se trebale ostvariti
predloženim izmjenama Ustava FBiH od strane Ekspertne grupe. Izmjene su zasebno
analizirane za nivo entiteta, kantona i opština. U ukupnom iznose potencijalne uštede su
procijenjene na 16 do 17 miliona KM na godišnjem nivou. Na traženje Ekspertne grupe u
posebnom poglavlju ovog dijela studije, analizirani su i efekti mjera o kojima se diskutovalo
unutar grupe i koje su implicitno sadržane u finalnom prijedlogu. Dakako, riječ je
potencijalnim efektima smanjenja broja kantona u FBiH. Obzirom na značajne razlike u
pogledu visine troškova administracije po stanovniku u zavisnosti od veličine kantona,
konstatovali smo da je potencijal za uštede u slučaju smanjena broja kantona značajan.
Konkretni iznosi ušteda zavise prevashodno od broja kantona, kao i od modaliteta njihovog
okrupnjavanja.
STUDIJA JAVNIH RASHODA U FEDERACIJI BIH
Ovastudija analizira javne rashode u Bosni i Hercegovini (u daljem tekstu BiH), sa posebnim
fokusom na kretanje i strukturu rashoda u Federaciji Bosne i Hercegovine (u daljem teskstu
FBiH). Ona ima dva ključna cilja koja su determinirala njenu strukturu. Prvi dio studije ima
za cilj dokumentovati veličinu i strukturu javne potrošnje u FBiH. U zavisnosti od
raspoloživosti podatka, ovo je napravljeno za period 2005. – 2011.godina, odnosno za period
2008. - 2011. godina. Poseban napor je učinjen na prikupljanju disagregiranih podataka o
javnoj potrošnji pojedinačno po kantonima u FBiH. Podaci o javnoj potrošnji u FBiH
komparirani sa istima u Republici Srpskoj (u daljem tekstu RS), odnosno sa podacima u
drugim zemljama u regiji, u zemljama sa sličnim nivoom dohotka, zemljama sličnim po
drugim karakteristikama (kao što je način uređenja i sl.). U ovom dijelu data je i detaljna
elaboracija strukture potrošnje po nivoima vlasti, odnosno funkcionalno, posebno se
2
fokusirajući na rashodovne stavke vezane za troškove administracije. Cilj drugog dijela
studije je procijeniti efekte u pogledu ušteda koje bi se trebale ostvariti predloženim
izmjenama Ustava FBiH. Izmjene su zasebno analizarane za nivo entiteta, kanatona i opština.
U posebnom poglavlju ovog dijela studije, analiziraju se potencijalni efekti smanjenja broja
kantona u FBiH.
I Prihodi i potrošnja sektora države u periodu 2005. - 2011. godina
Prije prelaska na analizu kretanja prihoda i potrošnje sektora države, neophodno je najprije
dati kratak osvrt na specifičnosti strukture ovog sektora u BiH (Grafikon 1). Prema nivoima
vlasti ovaj sektor, pored institucija na državnom nivou, čine dva entiteta (Federacija BiH i
Republika Srpska) i Brčko distrikt BiH. Jasna je asimetrija strukture upravljanja u dva
entiteta. Na jednoj strani imamo Federaciju BiH koja je podijeljena na 10 kantona od kojih
svaki ima izvršne, zakonodavne i sudske strukture upravljanja.1 Kantoni se dalje dijele na 79
opština. Pored značajnog stepena decentralizacije, podjela kompetencija između kantona i
Federacije BiH u mnogim aspektima nije najjasnija, što značajno otežava upravljanje. Na
drugoj strani je entitet Rapublika Srpska sa znatno višim stepenom centralizacije. Ovaj entitet
je podijeljen na 63 opštine. Asimetrija između dva entiteta evidentna je i kod strukture
vanbudžetskih fondova koji ulaze u sektor države. U Republici Srpskoj postoji 6
vanbudžetskih fondova (penzioni fond, fond za zapošljavanje, zdravstvenni fond, dječiji fond,
fond cesta, fond autocesta).
U Federaciji BiH, kao rezultat izražene decentralizacije, imamo čak 35 vanbudžetskih
fondova (1 penzioni fond, 11 fondova za zapošljavanje, 11 fondova zdravstva, 11 fondova za
ceste i 1 fond za autoceste). U Distriktu brčko BiH trenutno postoje dva vanbužetska fonda
(fond zdravstva i fond zapošljavanja). Javni budžetski aranžmani odražavanju ovdje navedene
specifičnosti.
Grafikon 1: Administrativna i fiskalna struktura u BiH
Izvor: Ustavi BiH, FBiH i RS
Evolucija prihoda i državne potrošnje u BiH (konsolidovano i po pojedinim nivoima –
državne institucije, entiteti i Brčko distrikt) predstavljena je u Tabelama 1 i 2. Može se uočiti
1
Ovo objašnjava i značajne iznose potrošnje generiranena ovom nivou vlasti u FBiH.
3
da su u pred-kriznom periodu, prihodi države snažno rasli, poticani ekonomskim napretkom
vođenim rastom izvoza, kao i poreskim reformama2 (uvođenje poreza na dodanu vrijednost),
koje su osigurale pomijeranje dijela neformalne ekonomije u formalni sektor. Prosječna stopa
rasta prihoda u periodu 2005. - 2008. godine iznosila je 15,3%. Najveća promjena u alokaciji
prihoda na različitim nivoima vlasti odnosila se na rast učešća Republike Srpske i državnog
nivoa vlasti na račun učešća Federacije BiH. Učešće RS u ukupnim prihodima povećalo se sa
29,2% u 2005. godini, na 32,5% u 2011. godini. U istom periodu učešće državnog nivoa vlasti
se povećalo sa 6,6% na 8,5%. Na kraju analiziranog perioda na FBiH se odnosilo 57,9%
ukupnih prihoda, dok je učešće RS-a u ukupnih prihodima iznosilo 32,5%. Preostali dio čine
državni nivo i Brčko distrikt BiH (Tabela 1).Rast prihoda dao je prostor vlastima za značajno
povećanje javne potrošnje, posebno u periodu između 2006. i 2009. godine. Međutim, vlasti
su otišle korak dalje, povećavajući potrošnju iznad prihoda i rasta bruto društvenog proizvoda
(u daljem tekstu BDP-a). Do 2010. godine potrošnja države je dostigla nivo od gotovo 48%
BDP-a.
Udio državne potrošnje u BDP-u opao je na oko 46% u 2011. godini, ali ne kao rezultat
smanjenja potrošnje, nego kao rezultat promjene u BDP-u (Tabela 2). Značajni deficiti u
periodu 2008. - 2011. godine rezultirali su osjetnim povećanjem javnog duga, sa 7,4 milijarde
KM u 2008. godini na gotovo 10 milijardi KM na kraju 2011. godine . Iako je javni dug još
uvijek održiv, treba imati u vidu da je prostor za njegovo dalje finansiranje vrlo limitiran.
Država nema pristup inostranom finansiranju (osim međunarodnih finansijskih institucija).
Takođe su limitirane i mogućnosti finansiranja duga na domaćem tržištu3.
2
Dok su direktni porezi u nadležnosti entiteta, kao rezultat poreske reforme iz 2006. godine, indirektni porezi se
sakupljaju na jednom mjestu (Uprava za indirektno oporezivanje). Ovi prihodi se koriste za servisiranje duga i
finansiranje budžeta na nivou države, dok se ostatak dijeli prema učešću u finalnoj potrošnji između dva entiteta
i Distrikta Brčko.
3
Prije svega kao rezultat nastojanja stranih komercijalnih banaka, kao glavnih kupaca državnih dugovnih
vrijednosnih papira, da limitiraju izloženost njihovih filijala u ovom dijelu Evrope.
4
Tabela 1: Kretanje javnih prihoda u BiH u periodu 2003. - 2011.Godina
Godina
Konsolid.
prihodi BiH
Godišnja
promjena
Institucije
BiH
Godišnja
promjena
472,5
FBiH
Godišnja
promjena
Godišnja
promjena
7.122,1
2006.
8.586,4
20,6
801,8
69,7
5.177,2
15,3
2.525,6
21,5
201,0
12,5
2007.
9.832,7
14,5
885,0
10,4
5.901,0
14,0
2.919,1
15,6
241,5
20,1
2008.
10.903,1
10,9
980,7
10,8
6.537,5
10,8
3.264,5
11,8
236,6
-2,0
2009.
10.342,5
-5,1
1.086,6
10,8
6.074,6
-7,1
3.080,3
-5,6
210,9
-10,9
2010.
10.862,6
5,0
1.009,8
-7,1
6.474,1
6,6
3.234,6
5,0
235,7
11,8
2011.
Porast
2011/03
11.462,7
4,6
968,6
-4,0
6.571,0
1,5
3.686,0
14,0
237,0
0,6
105,1
2.078,5
Brčko
distrikt
BiH
2005.
59,5
4.488,3
RS
Godišnja
promjena
46,4
178,7
77,3
32,6
Izvor: Centralna banka BiH
Tabela 2: Kretanja javnih rashoda u BiH u periodu 2003. - 2011.Godina
Godina
Konsolid.
rashodi BiH
Godišnja
promjena
Institucije
BiH
Godišnja
promjena
1.980,2
Brčko
distrikt
BiH
Godišnja
promjena
BDP
%
BDP-a
410,8
17.218,0
39,0
2006.
8.035,6
19,7
762,0
76,0
4.788,4
14,0
2.399,5
21,2
204,0
5,7
550,8
19.333,0
41,6
2007.
9.574,6
19,2
804,0
5,5
5.780,5
20,7
2.892,4
20,6
211,0
3,4
258,1
21.836,0
43,8
2008.
11.442,4
19,5
947,0
17,8
7.048,6
21,9
3.333,1
15,2
229,0
8,5
-539,3
24.759,0
46,2
2009.
11.412,5
-0,3
1.080,0
14,0
6.593,1
-6,5
3.626,6
8,8
223,0
-2,6
-1.070,0
24.051,0
47,5
2010.
11.474,5
0,5
1.071,0
-0,8
6.605,8
-2,1
3.652,6
0,7
213,0
-4,5
-611,9
24.584,0
46,7
2011.
Porast
2011/03
11.785,0
1,8
1.024,0
-4,4
6.789,0
5,1
3.745,0
2,5
228,0
7,0
-323,0
25950
45,9
61,6
89,1
Izvor: Centralna banka BiH
5
193,0
Neto
višak/
deficit
6.711,3
136,5
4.200,9
RS
Godišnja
promjena
2005.
74,0
433,0
FBiH
Godišnja
promjena
18,1
Najveći dio potrošnje – oko 58% u 2011. godini - odnosio se na FBiH. Udio RS u ukupnoj
potrošnji iznosio je 32% u istoj godini. Preostali dio se odnosi na državni nivo i Brčko distrikt
(Grafikon 2).
Grafikon 2: Struktura javnih rashoda u BiH U 2011. godini
1.92
9.02
Budžet BiH
30.91
Federacija BiH
Republika Srpska
59.12
Brčko Distrikt
U periodu 2005. - 2011. godine najveći procentualni porast potrošnje zabilježen je na
nivou državnih institucija BiH (136,5%), što je bio rezultat pokušaja izgradnje države i njenih
institucija. Rast potrošnje na nivou entiteta posebno je bio izražen u periodu 2006. - 2008.
godine. U ovom periodu prosječan rast potrošnje u FBiH iznosio je 13,4%, dok je rast u RS-u
u prosjeku bio 16,3% (Tabela 2).
Kao rezultat iznad predstavljenih tokova, BiH je dobila jedan od najvećih javnih sektora u
regiji, uglavnom kako bi se podržao rast relativno neproduktivne potrošnje na plate i socijalne
transfere.
U skladu sa ranije pomenutom asimetrijom strukture upravljanja između dva entiteta, bitno se
razlikuje i struktura javne potrošnje u FBiH i RS. Dok je na jednoj strani u RS izražena
centralizacija u smislu da je većina rashoda koncentrisana na nivou entiteta, u FBiH (ukoliko
u obzir uzmemo i fondove), gotovo podjednaki iznosi potrošnje generiraju se na entitetskom i
kantonalnom niovu.
Naredni dio studije detaljnije analizira strukturu potrošnje na različitim nivoima vlasti
u BiH, sa posebnim fokusom na FBiH.
I 1. Struktura javne potrošnje u periodu 2005. - 2011. godine
U Prilogu 1 data je tabela u kojoj je detaljno analizirana struktura javne potrošnje u BiH
prema glavnim tipovima, uključujući: plate i druge naknade zaposlenima, izdvajanja za dobra
i usluge, kamate, subvencije i grantove, socijalna davanja, kapitalne i druge izdatke; kao i
prema nivou vlasti, uključujući: državni nivo, entitete, kantone, opštine i fondove. U pogledu
kompozicije, vidimo da se najveći dio ukupne potrošnje (oko 86%) odnosi na tekuću
potrošnju. Trend ka povećanju učešća tekuće potrošnje u posljednjih nekoliko godina vodio je
istiskivanju investicija, što dugoročno nije održivo i šteti ekonomskom rastu zemlje.
Najveći dio tekuće potrošnje odnosi se na izdvajanja za socijalne transfere. Izdvajanja za ovu
namjenu u periodu 2005. - 2011. godinu rasla su brže u odnosu na ukupnu potrošnju države.
Njihovo učešće povećano je sa 33% u 2006. godini, na 37,1% u 2011. godini. Najznačajnija
6
komponenta socijalnih transfera su penzije kao rezultat starenja populacije, ali i prakse
penzionisanja pod tzv. privilegovanim uslovima. Ostatak socijalnih transfera čine oni vezani
za podršku nezaposlenima, zaštitu djece i civila i ratnih veterana.
Druga najveća stavka tekuće potrošnje su izdvajanja za plaće i druge naknade zaposlenih. U
analiziranom periodu izdvajanja za ovu namjenu su također rasla brže u odnosu na ukupnu
potrošnju. U 2006. godini ova izdvajanja su činila 27,3% ukupne potrošnje, da bi do 2011.
godine narasla na oko 29%. Ovo je rezultat kompleksnog uređenja zemlje ali i neodržive
prakse zapošljavanja u javnom sektoru.
Jedna od glavnih odlika u pomenutom periodu odnosi se na povećanje izdvajanja za plate i
druge naknade zaposlenih u javnom sektoru na nivou države, kao rezultat strategije izgradnje
države. Broj zaposlenh na državnom nivou se povećao sa oko 5.000 u 2004. godini, na 22.400
u 2012. godini, dominantno kao posljedica formiranja Uprave za indirektno oporezivanje i
Ministarstva odbrane. Izdvajanja za plate državnih institucija udvostručila su se u
posmatranom periodu. Ipak, treba istaći da su slična kretanja kada se radi o izdvajanjima za
plate i druge nakade zaposlenika identificirana i na nivou entiteta.
Posmatrano ukupno za BiH, ova stavka rashoda rasla je 10% godišnje u prosjeku između
2007. i 2010. godine. U 2010. godini izdvajanja za plate i druge naknade u FBiH i RS činila
sa između 24-25% posto ukupne potrošnje. Pored toga, u 2011. godini, ukupna izdvajanja za
plate u BiH su porasla za 5%, bez promjena na nivou države, sa 3% porasta na nivou FBiH i
porastom od 14% za RS (dijelom kao rezultat porasta poreza). Treba primijetiti da su od
2007. godine rasli i broj zaposlenih i nominalne plaće na svim nivoima. Za razliku od drugih
zemalja iz regije, ukupna izdvajanja za plaće i druge nakanade nastavila su rasti u periodu
između 2009. i 2011. godine.
Dok je u RS-u najveći dio izdvajanja za plaće i naknade skoncentriran na nivou entiteta, u
FBiH su izdvajanja za ovu namjenu skoncentrirana na kantonalnom nivou (Grafikon 3).
Takođe, u FBiH je i najveći porast izdvajanja za plaće i druge naknade zaposlenih u periodu
2005 - 2011. godina zabilježen na kantonalnom nivou, 66,5%. Poređenja radi, konsolidovano
na nivou FBiH, ovaj porast je bio 47,2% (Tabela u Prilogu 1).
Grafikon 3: Struktura izdvajanja za plaće i druge naknade
zaposlenih u FBiH u 2011. godini (%)
4.39
11.91
14.25
Federacija BiH
Kantoni
Opštine
Fondovi
69.39
Nedostatak adekvantih podataka onemogućava komparaciju plaća prema kategorijama rada
i/ili radnika. Međutim, dostupni podaci sugeriraju da postoje izvjesne razlike između različitih
dijelova javnog sektora u BiH i da se ove razlike dodatno uvećavaju prekomjerenim
7
korištenjem dodatnih naknada i drugih plaćanja. Posmatrano po kantonima, postoje određene
razlike u visini plaća zaposlenih u javnoj upravi. Ipak, mnogo više pažnje privlači činjenica da
su neto plaće zaposlenih u javnoj upravi značajno više u odnosu na ostatak ekonomije (Tabela
3).
Tabela 3: Prosječna plaća po kantonima u 2011. godini
Kanton
Prosječna neto plaća (KM)
Prosječna neto plaća u javnoj upravi i
odbrani (KM)
911,2
811,3
675,0
729,5
733,6
801,6
693,0
1000,6
702,8
769,9
819,4
1178,9
1081,3
980,8
1019,7
1047,3
1054,8
929,8
1356,6
1012,9
1150,4
1173,4
HNK
ZHK
SBK
BPK
TK
K10
PK
SK
ZDK
USK
FBiH
Izvor: Federalni zavod za statistiku
U Tabeli 4. predstavljeni su podaci o broju zaposlenih u javnom sektoru, čija se primanja
(plaće i druge naknade) direktno finansiraju iz budžeta u 2008. i 2011. godini. Podaci su
disagregirani po pojedinim nivoima vlasti. Do kraja 2011. godine ukupna zaposlenost u
sektoru je narasla na skoro 135 hiljada. Uprkos krizi veća je za 6,5% u odnosu na 2008.
godinu. Bitno je upozoriti da postoji značajan broj zaposlenih (primjera radi, u visokom
obrazovanju) koji se prema međunarodno usvojenim pravilima svrstavaju u javni sektor ili
sektor države, a čije plaće se kroz grantove ili tranše u potpunosti ili značajnim dijelom
finansiraju iz budžeta. Ove zaposlenike svakako trebati uzeti u obzir prilikom komparacije
veličine javnog sektora ili sektora države u BiH sa istim u drugim zemljama.
Tabela 4: Kretanje broja zaposlenih čija se primanja direktno finansiraju iz budžeta na
različitim nivoima vlasti u 2008. i 2011. Godini
Zaposleni po godinama
Promjena 2008. – 2011.
Podsektori sektora države
(%)
2008.
2011.
Državne institucije
20.686
22.039
6,5
RS ukupno
41.213
43.730
6,1
RS vlada
32.803
35.001
6,7
RS opštine
6.841
7.156
4,6
RS fondovi
1.569
1.573
0,3
FBiH ukupno
66.655
65.882
-1,2
FBiH vlada
7.025
7.157
1,9
Kantoni
49.763
49.019
-1,5
FBiH opštine
7.778
7.610
-2,2
FBiH fondovi
2.089
2.096
0,3
Brčko distrikt BiH
2.994
3.259
8,9
UKUPNO BiH
131.548
134.910
2,6
Izvor: Državno i entitetska ministarstva finansija
Najveći dio nove zaposlenosti u ovom periodu generiran je u RS (2.517 novih zaposlenika –
porast od 6,1%), odnosno u institucijama na nivou države (1.353 nova zaposlenika – porast od
8
6,5% - dijelom uzrokovan obavezama vezanim za formiranje novih agencija neophodnih u
kontekstu EU integracija).
Zaposlenost u javnom sektoru u FBiH generalno je ostala na približno istom nivou. Dok je u
RS-u zaposlenost dominantno koncentrisana na entitetskom nivou (79,6%), na zaposlenost u
javnom sektoru na nivou entiteta u FBiH otpada samo 10,5%. U FBiH najveći dio
zaposlenosti u javnom sektoru skoncentrisan je na nivou kantona - skoro 50.000 zaposlenih ili
74,7%.
U analiziranom periodu pozitivnim se može ocijeniti pad zaposlenosti u javnom sektoru na
kantonalnom nivou u FBiH (744 zaposlenika ili 1,5%). Ipak, analizom pojedinačno na nivou
kantona možemo utvrditi da je pad broja zaposlenih uglavnom rezultat značajnog pada broja
zaposlenih u Tuzlanskom kantonu – 19,2%. Pad broja zaposlenih zabilježen je još i u
Posavskom i Zapadnohercegovačkom kantonu – relativno malim kantonima. U svim drugim
kantonima zabilježen je porast broja zaposlenih – ovo posebno vrijedi za Sarajevski kanton
(4,1%), Hercegovačko-neretvanski kanton (5,3%), Srednjobosanski kanton (7,5%) i
Bosanskopodrinjski kanton (9,9%).
Posmatrano na nivou opština u FBiH, zabilježen je pad broja zaposlenika sa 7.778 u 2006.
godini na 7.610 u 2011. godini, ili za 2,2%. U istom periodu u FBiH povećan je broj
zaposlenih na entitetskom nivou za 132 zaposlenika ili 1,9% (Tabela 5).
9
Tabela 5: Broj zaposlenih u sektoru države na nivou kantona u FBiH
Zaposleni po godinama
Promjena 2008. - 2011.
Kantoni
(%)
2008.
2011.
4.960
5.225
5,3
HNK
2.079
2.030
-2,4
ZHK
SBK
4.928
5.297
7,5
810
890
9,9
BPK
10.111
8.174
-19,2
TK
1.729
1.762
1,9
K10
PK
949
889
-6,3
10.343
10.762
4,1
SK
8.241
8.372
1,6
ZDK
5.613
5.618
0,1
USK
49.763
49.019
ZBIRNO SVI KANTONI
-1,5
Izvor: Kantonalna ministarstva finansija
Iz perspektivepo stavljenih cilje vaove studije, još jedna značaj nastavkapotrošnjeodnosi se na
„izdvajanjaza
robe
i
usluge“
od
stranesektoradržave.
Ova
kategorijakonsolidovanozaBiHčinioko 18% ukupnihizdvanja. Posmatranopoentitetima
(ukolikoizuzmemonivoopštinaifondove), ova kategorijatroškova je mnogoviše u FBiH u
odnosuna RS (Grafikon 4). Ističemo ipak da je kod tumačenja stavke „izdvajanja za dobra i
usluge“ potrebno biti obazriv obzirom da ista uključuje dio potrošnje na obrazovanje i
zdravstvo, zajedno sa nabavkama materijala i usluga potrebnih za dnevne operacije državne
administracije.
Grafikon 4: Komparacija izdvajanja na robe i usluge u RS i
FBiH u 2011. godini (miloni KM)
102.2
RS
FBIH + KANTONI
293
Konačno, treba primijetiti da su kapitalna izdvajanja snažno rasla (gotovo 30% godišnje),
između 2005. i 2008. godine. U periodu krize, obično su kapitalna izdvajanja ta koja najviše
trpe. U oba entiteta kapitalna izdvajanja su smanjena za oko 15% godišnje u periodu 2009. 2010. godina, sa određenim oporavkom u 2011. godini.
I 2. Benchmarking rashoda sektora države u FBiH
U ovom dijelu studije strukturu rashoda u FBiH (konsolidovana potrošnja na nivou FBiH
uvećana za 2/3 potrošnje na nivou države BiH) kompariramo sa prosjekom potrošnje u
10
grupama sličnih zemalja. Ove grupe zemalja su: (1) zemlje zapadnog Balkana; (2) tranzicijske
zemlje; (3) zemlje višeg srednjeg nivoa dohotka; (4) zemlje sa federalnim uređenjem; i (5)
etno-lingvistički podijeljene zemlje. Komparacija je pravljena za period od 2005. - 2011.
godine. Rezultati su predstavljeni na Grafikonu 5. Možemo uočiti da je u FBiH ukupna
potrošnja države prema BDP-u značajno viša u odnosu na prosjek za sve navedene kategorije
zemalja.
Grafikon 5: Državna potrošnja (prosjek 2005-2011. god.) kao % BDP-a
50
40
30
20
10
0
Bosna i
Hercegovina
Zapadni
Balkan
Federal.
uređenje
Tranzicijske
Viši srednji
dohod.
Etno-lingv.
podjeljene
Detaljnu komparaciju po pojedinim kategorijama potrošnje u FBiH napravili smo samo sa
zemljama iz okruženja (Tabela 6). Generalno, možemo konstatovati da je nivo javne potrošnje
u FBiH u poređenju sa ovim zemljama relativno visok. Nešto viša potrošnja zabilježena je
jedino u Crnoj Gori. Ono što posebno zabrinjava, a na što smo već ranije ukazali, jeste dosta
visoko učešće plaća i naknada u strukturi potrošnje, odnosno učešće izdataka na robe i usluge.
Uprkos relativno visokom nivou javne potrošnje i uprkos još uvijek niskom kvalitetu
infrastrukture, FBiH (sa izuzetkom Hrvatske) ima, u odnosu na analizirane zemlje, najniži
nivo kapitalnih izdataka, što jasno potvrđuje orijentaciju na tekuću potrošnju.
Tabela 6: Komparacija strukture potrošnje u FBiH u 2011. godini sa zemljama iz okruženja
FBiH
Crna
Gora
Hrvatska
Rumunija
Bugarska
FYR
Makedonija
Albanija
46,6
47,2
41.3
40,9
38,1
35,9
29,8
Plaće i naknade
13
11,5
10,5
9,8
9,3
8,1
5,3
Dobra i usluge
10,3
6
4,6
6,5
6,2
4,9
2,8
Kamate
0,8
1
2
1,6
0,6
0,7
3,4
Subvencije
1,9
1,3
2,4
0,6
1,3
Socijalni
transferi
15,8
13,7
17,2
13,8
14,3
17,5
10,1
Druga tekuća
potrošnja
2,7
9
3,3
2
1,3
-
2,5
Kapitalni
izdaci
2,2
4,7
1,4
6,7
5,1
4,7
5,5
Ukupni izdaci
0,3
* Uključujući 2/3 potrošnje na nivou države
Izvori: Statistika finansija države Centralne banke BiH za BiH, MMF GFS za Hrvatsku, Srbiju i Albaniju i MMF i
PEP za Crnu Goru i Ministarstvo finansija za Mekedoniju.
11
Analiza iznad jasno je pokazala da je javni sektor u FBiH relativno velik u odnosu na druge
komparabilne grupe zemalja. Unutar državne potrošnje poseban problem predstavljaju,
posmatrano u relativnim terminima, dosta visoka izdvanaja na plaće i druge naknade
zaposlenih u javnom sektoru. Takođe su dosta visoka i izdvajanja za robe i usluge od strane
javnog sektora. Najveći dio ovih troškova u FBiH koncentrisan je na nivou kantona.
Ovaj dio studije završit ćemo analizom javne potrošnje u FBiH posmatrano po pojedinim
funkcijama vlasti definiranih priručnikom Međunarodnog monetarnog fonda za statistiku
državnih finansija. U Tabeli 7. potrošnja u FBiH prema funkcinalnim kategorijama
komparirana je sa zemljama iz okruženja. Može se uočiti da je u FBiH, u komparaciji sa
zemljama regije, potrošnja na generalne javne usluge dosta visoka. Izdvanja su izuzetno
visoka i kada se radi o javnom redu i sigurnosti (ali ne i odbrani) i socijalnoj zaštiti. Slična je
situacija i sa izdvajanjima za zdravstvo i obrazovanje. S druge strane, relativno su niska
izdvajanja na ekonomske odnose (koji, između ostalog, uključuju transport, poljoprivredu i
komunikacije).
Iznad potencirane relativno visoke funkcionalne kategorije rashoda detaljno su analizirane u
studiji Svjetske Banke u BiH iz 2012. godine, „Bosnia and Herzegovina: Chalenges and
Directions for Reform – A PublicExpenditure and InstitutionalReview“. Na ovom mjestu
ćemo u kratkim crtama prezentirati osnovne nalaze ove studije.4
Već ranije smo konstatovali da se najveći dio tekuće potrošnje odnosi na izdvajanja za
socijalne transfere, kao i da su izdvajanja za ovu namjenu u periodu 2005. - 2011. godine
rasla brže u odnosu na ukupnu javnu potrošnju. Dalje smo konstatovali da su penzije
najznačajnija komponenta socijalnih transfera. Praksa penzionisanja pod tzv. privilegovanim
uslovima, dosta široko definisanje nesposobnih za rad i generalno proces strenja populacije
glavni su razlozi relativno visokog učešća ove kategorija rashoda. Navedeni faktori,
ukombinaciji sa visokom stopom nezaposlenosti i značajnim neformalnim tržištem rada,
rezultirali su izuzetnom visokom stopom zavisnosti (73,3%). Socijalna podrška koja nije
bazirana na doprinosima socijalnog osiguranja (civilna i za ratne veterane) kreće se oko 4%
BDP-a i najviša je u regiji. Ovdje se radi samo o izdvajanjima na nivou entiteta. Ako bismo
istim pridružili i izdvajanja na nivou kantona i općina, iznos bi vjerovatno prešao 6% BDP-a.
Kao najveći problem programa socijalne podrške naglašava se nizak nivo efektivnosti
obzirom da mnogi od njih ne dosežu siromašne i najosjetljivije kategorije stanovništva.
Tabela 7: Komparacija strukture potrošnje prema funkcionalnim kategorijama u FBiH u 2011. godini sa
zemljama iz okruženja
Ukupni izdaci
Javne usluge
generalno
Odbrana
Javni red i
sigurnost
Ekonomski
odnosi
Zaštita okoline
Stanovanje i
komunikacije
FBiH*
Crna
Gora
Hrvatska
Rumunija
Bugarska
FYR
Makedonija
Albanija
46,6
47,2
41,3
40,2
38,0
35,9
29,8
6,9
11,6
4,8
4,5
3,9
3,3
6,0
0,8
1,2
1,4
1,5
1,8
1,4
1,1
3,9
3,8
2,4
2,4
2,7
3,1
1,6
2,6
4,6
4,8
6,8
5,1
5,4
4,4
0,0
0,3
0,3
0,7
0,7
0,2
0,0
1,3
0,3
1.2
1,3
1,0
1,4
1,9
4
U navedenoj studiji nisu analizirana izdvajanja za javni red i sugurnost.
12
Zdravstvo
Rekreacija,
kultura
Obrazovanje
7,0
5,4
6,2
3,6
4,8
4,3
2,6
0,4
0,9
1,2
1,1
0,8
0,8
0,3
5,6
4,4
4,2
3,4
3,8
4,6
3,5
Socijalna zaštita
16,4
14,7
14,6
14,9
13,5
11,4
8,3
Neklasificirana
potrošnja
1,7
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
* Uključujući 2/3 potrošnje na nivou države
Izvori: Statistika finansija države Centralne banke BiH za BiH, MMF GFS za Hrvatsku, Srbiju i Albaniju i MMF i PEP za
Crnu Goru i Ministarstvo finansija za Mekedoniju.
Izdvajanja za zdravstvo u posljednjih desetak godina rasla su po neodrživoj stopi. Poseban
problem u ovom sektoru u BiH je vrlo visoko učešće privatnih izdvanjau ukupnim
izdvajanjima, gotovo 40%.5Ukoliko privatna izdvajanazbrojimo sa javnim, prezentiranim u
Tabeli 7, u odnosu prema BDP-udolazimo do iznosa od 10,3% u 2011. godini. U 2000-oj
godini ova izdvajanja su iznosila 6,9% BDP-a.6Izdvajanja za zdravstvo po stanovniku
značajno se razlikuju između entiteta. U FBiH fondovi zdravstvenog osiguranja troše skoro
dvostruko veći iznos po stanovniku u odnosu na zdravstveni fond u RS-u.7 Iako se
zdravstveni paketi razlikuju u dva entiteta, razlike u potrošnji ukazuju na značajne
neefikasnosti u FBiH obzirom na približno jednake ishode zdravstvenog sektora. Jedan od
prioriteta u sektoru zdravstva u FBiH svakako je vezan za reduciranje fragmentacije i
dupliciranja uloga i funkcija postojećeg sistema administriranja zdravstvene zaštite u
Ministarstvima zdravstva i Fondovima zdravstvenog osiguranja.
U FBiH je takođe značajno fragmentiran i farmaceutski sektor. Svaki od 11 Fondova
zdravstvenog osiguranja ima vlastita pravila nabavke lijekovai pozitivne liste. Ovako
decentralizirane nabavke rezultirale su višim cijenama lijekova u FBiH u odnosu na RS, kao i
u odnosu na susjedne zemlje. Dalje, decentralizirani sistem nabavki rezultirao je i značajnim
varijacijama cijena između kantona u FBiH, što ima ozbiljne implikacije na raspoloživost
zdravstvenih usluga za građane. Prema procjenama Svjetske banke u BiH, centraliziranje
nabavki lijekova na nivou FBiH rezultiralo bi smanjenjem izdvajanja za lijekove do 20% na
godišnjem nivou.
Ovo svakako predstavlja značajan iznos budući da, prema podacima Zavoda zdravstvenog
osiguranja i reosiguranja FBiH, oko 15% ukupnih izdvajanja za zdravstvo čine izdvajanja na
lijekove.
Najveći dio budžeta za obrazovanje utvrđuje se na nivou kantona u FBiH.8 Sa viših nivoa
vlasti nisu prisutne posebne alokacije za obrazovanje kantonalnim vladama. S tim u vezi,
budžet za obrazovanje određuju se na osnovu finansijskih kapaciteta i definiranih prioriteta
kantona. Kantonalne vlade su odgovorne za isplatu plaća osoblju – što čini preko 90%
ukupnih izdvajanja – kao i za većinu drugih operativnih troškova obrazovnih institucija.
Ukupna izdvajanja za obrazovanje na nivou kantona veća su od 800 miliona KM. Ova
izdvajanja posmatrano po učeniku značajno se razlikuju između kantona (od 1.511 KM u
Srednjobosanakom kantonu do 2.192 KM u Kantonu 10 u 2009. godini). Također su značajne
razlike i u neto plaćama zaposlenih u obrazovanju između kantona. U nekim kantonima i
5
U zemljama okruženja učešće privatnih izdvajanja je znatno niže.
Interesantno je da su u zemljama okruženja (primjera radi, Hrvatska) u pomenutom periodu izdvajanja za
zdravstvo u odnosu prema BDP-u ostala dosta stabilna.
7
Prema podacima Fonda zdravstvenog osiguranja i reosiguranja FBiH, izdvajanja za zdravstvo po stanonviku u
2009. godini iznosila su 571 KM, dok su prema podacima Fonda zdravstvenog osiguranja u RS u istoj godini
ova izdvajanja iznosila 301 KM po stanovniku.
8
U RS-u se budžet za obrazovanje utvrđuje na nivou entiteta.
6
13
opštine se uključuju u finansiranje kapitalnih ulaganja, komunalnih i troškova energije
posebno u predškolskom i osnovnom obrazovanju. Manje od 1% ukupnih izdvajanja za
obrazovanje realizira se na federalnom nivou. Budžet ministarstva obrazvovanja FBiH vezan
je uglavnom za aktivnosti odobravanja kurikuluma i udžbenika, promociju reformi u
obrazovanju, određena infrastrukturna poboljšanja i neke dosta minorne mjere ujednačavanja
u ovoj oblasti (osiguranje udžbenika za učenike iz određenih marginaliziranih zajednica i
osiguranje prostora za boravak određenih studenata). Prema istraživanjima Svjetske Banke u
BiH najveći dio neefikanosti u sektoru obrazovanja rezultat je dosta niske produktivnosti
mjerenom brojem učenika po jednom nastavniku. Ovaj parametar je pogoršan u oba entiteta u
posljednjih deset godina, što upućuje na zaključak da vlasti nisu prilagodile broj nastavnika
nižem broju upisanih učenika.
I 3. Analiza rashoda na nivou kantona
U Tabeli 8. dati su osnovni socio-ekonomskipokazatelji po kantonima. Mogu se uočiti velike
razlike između kantona u pogledu broja stanovnika i ukupno ostvarene proizvodnje9.
Međutim, ono što posebno zabrinjava su značajne razlike između kantona u pogledu nivoa
ostvarenog razvoja mjerenog nivoom BDP-a po stanovniku. Ove razlike se kontinuirano
povećavaju u posljednjih desetak godina. Učešće pojedinih kantona u ukupno ostvarenim
prihodima na ovom nivou vlasti generalno prati njihovo procijenjeno učešće u bruto
društvenom proizvodu.
Tabela 8: Osnovni Indikatori prema kantonima za 2011. Godinu
BDP
Učešće u
BDP-u
FBiH
BDP
per
capita
BDP prema
prosjeku
FbiH
Ukupni
prihodi
Učešće u
prihodima
32.594
1.180.151
7,4
4.100
60,1
160.032,2
8,8
5.619
207.323
1,3
5.237
76,8
26.588,2
1,5
499.221
82.946
2.487.883
15,6
4.984
73,1
293.274,8
16,2
254.003
39.017
1.212.048
7,6
4.772
70
130.722,1
7,2
BPK
32.818
5.541
210.513
1,3
6.415
94
40.186,4
2,2
ZDK
399.856
70.926
2.264.615
14,2
5.664
83
239.505,7
13,2
HNK
224.902
44.167
1.754.278
11,0
7.800
114,4
146.234,8
8,1
ZHK
81.414
16.211
462.491
2,9
5.681
83,3
59.601,0
3,3
SAK
438.757
126.068
5.769.979
36,2
13.151
192,8
664.892,3
36,7
K10
79.879
9.658
398.699
2,5
4.991
73,2
49.086,9
2,7
2.338.270
432.747
15.947.980
100,0
1.810.124,4
100,0
Broj
stanov.
Broj
zaposl.
USK
287.835
POK
39.585
TK
SBK
Ukupno
Izvor: Federalni zavod za statistiku, Zavod za programiranje razvoja FBiH I Ministarstvo finansija FBiH
Kretanje budžetskih deficita/suficita na kantonalnom nivou u periodu 2008-2011. godina
prezentirano je na Grafikonu 6. Sa izuzetkom Kantona 10, u ove četiri godinezabilježeni su
značajni budžetski deficiti u svim kantonima. Posebno zabrinjava situacija u
Zapadnohercegovačkom, Posavskom, Tuzlanskom kantonu, te u Bosansko-podrinjskom
kantonu (naročito ako izuzmemo grantove koji su dosta značajni u strukturi prihoda ovog
kantona).
9
Zvanična statistika ne objavljuje podatke o bruto društvenom proizvodu po kantonima. Ovdje se radi o procjeni
BDP-apreuzetoj od Federalnog zavoda za programiranje razvoja.
14
Grafikon 6: Deficiti po kantonima 2008. - 2011. godina
20.0
15.0
10.0
5.0
0.0
-5.0
-10.0
-15.0
-20.0
-25.0
-30.0
USK
PK
TK
ZDK
2008
GK
2009
SBK
HNK
2010
2011
ZHK
SK
LK - 10
Kao rezultat gore prezentiranih deficita, ukupan dug kantona, prema podacima Ministarstva
finansija FBiH, povećan je sa 88,47 miliona KM u 2007. godini, na 273,05 miliona KM u
2012. godini. Kreditna zaduženost kantona, kao i odnos ukupnih kredita prema ostvarenim
prihodima u 2011. godini, prezentirana je u Tabeli 9. U najnepovoljnijoj poziciji nalaze se
kantoni sa relativno malim brojem stanovnika – Posavski kanton, Zapadnohercegovačkikanton, Bosanko-podrinjski kanton i Kanton 10. Pored neavedenih, slična
situacija u pogledu zaduženosti je i u Hercegovačko-neretvanskom kantonu.10
Tabela 9: Dug kantona prema prihodima
Kanton
Ukupno ostvareni prihodi u
2011. godini
PK
26,6
ZHK
59,6
HNK
146,2
BPK
40,2
K10
49,1
TK
293,3
KS
664,9
USK
160,0
ZDK
239,5
SBK
130,7
Izvor: Ministarstvo finansija FBiH
Ukupni krediti 31. 06.
2012. godine
11,0
19,9
48,2
8,7
8,2
45,8
93,4
17,5
15,6
6,0
Odnos kreditnih obaveza
prema prihodima
41,5
33,4
33,0
21,7
16,7
15,6
14,0
10,9
6,5
4,6
Analizu na nivou kantona završavamo pregledom rashoda na opšte javne službe, posebno
značajnim indikatorom iz perspektive ciljeva ove studije (Tabela 10). Ovu kategoriju rashoda
prevashodno čine rashodi vezani za aktivnosti organa opštih službi, te aktivnosti izvršnih i
pravnih organa, finansijskih i fiskalnih organa11. Posmatrano po stanovniku, ova kategorija
10
Prema Zakonu o dugu FBiH, kantoni se mogu dugoročno zadužiti ukoliko iznos u vrijeme dugoročnog
zaduženja, iznos servisiranja duga za ukupan unutrašnji i vanjski dug i garancije koje dospijevaju u svakoj
narednoj godini, uključujući i servisiranje za predloženo novo zaduženje i sve zajmove za koje su izdate
garancije kantona, ne prelaze 10% prihoda ostvarenih u prethodnoj fiskalnoj godini.
11
Radi se o klasifikaciji rashoda prema funkcionalnim kategorijama koja ukupne rashode dijeli na aktivnosti
opštih javnih službi, aktivnosti odbrane, aktivnosti javnog reda i sigurnosti, aktivnosti obrazovanja, aktivnosti
zdravstva, aktivnosti socijalnog osiguranja, stambeno-komunalne aktivnosti, kulturne rekreacione i religijske
15
rashoda je posebno visoka u Bosansko-podrinjskom kantonu, Sarajevskom,
Zapadnohercegovačkom, Posavskom, Hercegovačko-neretvanskom i Kantonu 10. Radi se u
biti o reletivno malim kantonima u pogledu broja stanovnika, odnosno o kantonima sa
relativno velikim brojem zaposlenih i visokim primanjima u javnoj upravi.
Tabela 10: Troškovi opštih javnih službi po kantonima u 2011. godini
Rashodi na
opšte javne
Broj
Opšte službe
Kanton
Ukopno rashodi
službe
stanovnika
po stanovniku
USK
181.618.064
10.985.064
287.835
38,2
PK
30.577.664
4.281.894
39.585
108,2
TK
325.924.628
17.501.224
499.221
35,1
ZDK
253.187.845
17.798.576
399.856
44,5
BPK
40.020.926
8.033.204
32.818
244,8
SBK
148.692.030
5.899.184
254.003
23,2
HNK
156.315.741
17.755.192
224.902
78,9
ZHK
69.632.524
14.182.718
81.414
174,2
K10
55.099.094
4.732.339
79.879
59,2
KS
700.177.083
91.758.620
438.757
209,1
Izvor: Kantonalna ministarstva finansija
Opšte službe
prema ukupnim
rashodima
6,0
14,0
5,4
7,0
20,1
4,0
11,4
20,4
8,6
13,1
Do sličnih zaključaka dolazimo analizirajući rashode opštih javnih službi u odnosu prema
ukupnim rashodima kantona. Ponovo je situacija najnepovoljnija u Zapadnohercegovačkom,
Bosansko-podrinjskom, Posavskom, Sarajevskom i Hercegovačko-neretvanskom kantonu.
II Analiza efekata u pogledu ušteda koje bi se trebale ostvariti
predložen imizmjenama ustava FBiH
Cilj ovog dijela studije je procijeniti efekte u kontekstu potencijalnih ušteda koje bi se trebale
ostvariti predloženim izmjenama ustava FBiH. Izmjene su zasebno analizarane za nivo
entiteta, kantona i opština. U posebnom poglavlju ovog dijela studije analiziraju se
potencijalni efekti smanjenja broja kantona u FBiH, kao mjere implicitno sadržane u
preporukama Ekspertne grupe. Obzirom da u preporukama nije specificiran broj kantona i
modaliteti njihovog eventualnog okrupnjavanja, na sugestiju ekspertne grupe, ovdje kao
primjer analiziram očekivane efekte u slučaju formiranja 5, odnosno 7 kantona približno
jednake veličine u pogledu broja stanovnika.
aktivnosti, aktivnosti vezane za energiju i gorivo, aktivnosti vezane za poljoprivredu, aktivnosti rudarstva i
mineralnih resursa, aktivnosti prometa i komunikacije i ostale ekonomske aktivnosti.
16
II 1. Fiskalni efekti finalnog prijedloga Ekspertne grupe za korekciju ustava
FBiH
EFEKTI PREDLOŽENIH REFORMI NA NIVOU FEDERACIJE BIH
MJERA1: Ukidanje funkcije predsjednika i dopredsjednika FBiH
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
U kabinetu predsjednika i dopredsjednika Ukidanjem navedenih funkcija ostvarila bi se
FBiH ukupno je 39 zaposlenika. Budžet ušteda od 3,6 miliona KM na godišnjem
predsjednika i dopredsjednika u 2012. godini nivou.
iznosio je 3,5 miliona KM. Traženi budžet za
2013. godinu, iznosio je 4 miliona KM.
Odobren je budžet za 2013. godinu u iznosu
od 3,6 miliona KM.
MJERA2: Smanjenje broja zastupnika u zastupničkom domu FBiH sa 98 na 81
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Ukupan broj zastupnika u zastupničkom Smanjenjem broja zastupnika sa 98 na 81
domu FBiH je 98. Bruto plaće i naknade i očekuje se ušteda na godišnjem nivou u
doprinosi poslodavaca predviđeni budžetom iznosu od oko 1 milion KM.
za 2013. godinu za ovaj organ iznose oko 8,8
miliona KM. Ukupan broj zaposlenih je 127
(uključujući i administraciju).
MJERA 3: Smanjenje broja delegata u Domu naroda FBiH sa 58 na 46
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Trenutno je ukupan broj delegata u Domu Smanjenjem broja delegata sa 58 na 46,
naroda FBiH 58. Bruto plaće i naknade i očekuje se ušteda na godišnjem nivou u
doprinosi poslodavaca predviđeni budžetom iznosu oko 700 hiljada KM.
za 2013. godinu za ovaj organ iznose oko 4,4
miliona KM. Ukupan broj zaposlenih je 80
(uključujući i administraciju).
MJERA 4: Limitiranje iznosa ukupnih primanja zastupnika i delegata na 3 prosječne
plaće u FBiH
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Osnovna
neto
plaća
zastupnika
u
Zastupničkom i delegata u Domu naroda je
2.457 KM (7,8 koeficijent x osnovica 315).
Osnovna plaća može biti povećana i za
hiljadu KM u zavisnosti od položajnog
dodatka i minulog rada. Pored toga
zastupnici/delegati imaju pravo na mjesečni
Predviđeni limit (tri prosječne plaće u FBiH
ili 2.490 KM) približno je jednak osnovnoj
plaći zastupnika/delegata, prema Zakonu o
plaćama i naknadama u organima vlasti u
FBiH. Praktično bi se ovo ograničenje
odnosilo samo na dodatne naknade
zastupnicima/delegatima (naknade za rad u
17
paušal, topli obrok, naknadu za odvojeni komisijama, paušale i sl.). Prema istom
život i smještaj, vikend posjete porodici, itd.
zakonu naknade za rad u komisijama su
ograničene na 1,5 osnovicu.
Po raznim osnovama u prvih 9 mjeseci 2012.
godine, ukupno je na ime primanja poslanika Ukupne uštede na nivou oba doma
u Predstavničkom domu isplaćeno oko 3,2 Parlamenta FBiH kretale bi se na godišnjem
miliona KM. U Domu naroda je na ime plata nivou oko 1,5 milona KM. Da bi se utvrdio
i drugih naknada delegatima u 2012. godini tačan iznos potrebno je specificirati šta tačno
isplaćeno oko 2 milona KM.
uključuje kategorija „ukupna primanja“.
Ukupno prediviđene godišnje uštede na ovom nivou vlasti:
Oko 6,8 miliona KM (iznos će vjerovatno biti nešto niži obzirom na predviđeno
formiranje funkcije predsjednika parlamenta)
EFEKTI PREDLOŽENIH REFORMI NA NIVOU KANTONA
MJERA 1: Smanjivanje broja zastupnika u kantonalnim skupštinama – maksimalno od
15 do 31 zastupnik po kantonu
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Broj zastupnika u kantonalnim skupštinama
kreće se od 21 u Posavkom kantonu do 35 u
Sarajevskom,
Zeničko-dobojskom
i
Tuzlanskom kantonu. Pregled zastupnika po
kantonima dat je u šematskom prikazu u
prilogu.
Uz pretpostavku da se broj zastupnika u
skupštinama kantona u prosjeku smanji za 5,
te uz pretpostavku da su polovina od njih
profesionalni zastupnici, očekivana ušteda na
godišnjem nivou za sve kantone zajedno,
kretala bi se između 1 i 1,5 miliona KM.
MJERA 2: Smanjivanje broja profesionalnih zastupnika u kantonalnim skupštinama –
maksimalno četiri profesionalna zastupnika
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Predviđenim limitom broj profesionalnih
poslanika bi se sa 117 smanjio na 40.
Obzirom
da
se
primanja
između
profesionalnih poslanika i onih koji nisu
profesionalizirali svoj status u prosjeku na
godišnjem nivou razlikuju za oko 20 hiljada
KM, dolazimo da iznosa potencijalne uštede,
koja zajedno sa razlikom u doprinosima,
prelazi iznos od 2 miliona KM.
Od ukupno 289 poslanika u kantonalnim
skupštinama,
njih
117
ima
status
profesionalnog poslanika. Razlike između
kantona su velike u pogledu procentualnog
učešća zastupnika koji su profesionalizirali
svoj status.
MJERA 3: Limitiranje iznosa ukupnih primanja profesionalnih zastupnika na 3
prosječne plaće i ukupnih primanja neprofesionalnih zastupnika na 70% prosjeka plaće
u FBiH
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Visina i struktura primanja zastupnika (sa Komparirajući primanja zastupnika u 2012.
18
profesionaliziranim statusom i bez njega) godini sa predloženim limitom, dolazimo do
razlikuju
se
između
kantona.
Za iznosa potencijalne uštede između 1 i 1,5
profesionalne zastupnike kreće se između miliona KM
2.500 i 3.500 KM. U tom kontekstu bilo je
neophodno napraviti uvid u primanja
zastupnika po svakom od kantona
pojedinačno za 2012. godinu. Bitno je istaći
da su kantoni imali obavezu usklađivanja sa
ranije pomenutim Zakonom o plaćama i
nakandama u organima vlasti u FBiH, s tim
da primanja u kantonima nisu mogla biti veća
u odnosu na ista na nivou entiteta.
MJERA 4: Limitiranje broja ministarstava na nivou kantona – ukupan broj
ministarstava trebao bi biti maksimalno 9. U kantonima sa manje od 50 hiljada
stanovnika broj ministarstava može biti maksimalno 7.
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
Broj ministarstava na nivou kantonu
determiniran je nadležnostima kantona
definiranim u Ustavu FBiH (član II4.) koji
specificira da kantoni imaju sve nadležnosti
koje nisu izričito povjerene federalnom nivou
vlasti. One, između ostalog, uključuju
uspostavljanje i nadziranje policijskih snaga,
obrazovanje, kulturna politika, stambena
politika, reguliranje i ostvarivanje javnih
službi, korištenje lokalnog zemljišta i
unapređenje lokalnog poslovanja, propisi o
lokalnim postrojenjima za proizvodnju
energije i njihovu dostupnost, provođenje
socijalne politike i uspostavljanje službi
socijalne zaštite, politika kantonalnog turizma
i razvoja resursa, finansiranje kantonalne
vlasti oporezivanjem, zaduživanjem i drugim
sredstvima.
Zajedničke
nadležnosti
Federacije i kantona odnose se na ljudska
prava,
zdravstvo,
zaštitu
okoline,
komunikacionu i transportnu infrastrukturu,
socijalnu politiku, turizam i prirodna
bogatstva.
Predloženi limit od maksimalno 9
ministarstava po jednom kantonu praktično bi
rezultirao smanjenjem broja ministarstava
samo u najvećim kantonima u FBiH:
Sarajevski
(-3),
Tuzlanski
(-3),
Hercegovačko-neretvanski (-2) i Zeničkodobojski (-1) kanton. Radi se o ukupno 9
ministarstava.
Limit od 7 ministarstava za kantone sa manje
od 50 hiljada stanovnika rezultirao bi
dodatnim ukidanjem 3 ministarstva.
Analizom
strukture
ministarstava
po
kantonima, te izdvajanja za plate i naknade
zaposlenih, doprinose i robe i usluge po
ministarstvima, uz pretpostavku da se
navedeni rashodi kao rezultat ukidanja
pojedinih ministarstava smanje za 40%,
potencijalnu uštedu procjenjujemo na iznos
od oko 2,5 miliona KM.
Broj ministarstava po kantonima se kreće od
8 ministarstava u nešto manjim kantonima
(Bosansko-podrinjskom kantonu, Zapadnohercegovačkom kantonu, Kantonu 10 i
Srednje-bosanskom
kantonu),
do
12
ministarstava
u
najvećim
kantonima
(Tuzlanskom i Sarajevskom kantonu).
Ukupan broj ministarstava u svim kantonima
19
je 85.
Mjera 5: Ukidanje kantonalnih sudova, kantonalnih tužilaštava i pravobranilaštava u
kantonima sa manje od 50 hiljada stanovnika
Trenutno stanje:
Očekivana ušteda:
U svakom kantonu u FBiH tranutno postoje Analizom rahoda vezanih za ove tri institucije
navedene tri institucije.
u pomenutim kantonima dolazimo do iznosa
potencijanih ušteda u iznosu od 2 miliona
KM na godišnjem nivou.
Ukupno prediviđene godišnje uštede na ovom nivou vlasti
Obzirom na preklapanje efekata pojedinih mjera, očekivana ušteda na godišnjem nivou
u slučaju implementacije svih mjera je između 7,5 do 8,5 miliona KM
EFEKTI PREDLOŽENIH REFORMI NA NIVOU OPĆINA
MJERA 1: Limitiranje ukupnih naknada članovima općinskih vijeća na 50% prosječne
plaće u FBiH
Postojeće stanje:
Očekivana ušteda:
Za potrebe utvrđivanja postojećeg stanja u
ovoj oblasti analizirali smo budžete 50 općina
u FBiH. Radi se o općinama za koje su
budžeti za 2011. ili 2012. godinu bili
dostupni na njihovim internet prezentacijama,
na nivou agregacije koji je omogućio
utvrđivanje kategorije rashoda „naknade
članovima općinskog vijeća“.
Obzirom da je predviđenom izmjenom
specificiran maksimalni neto iznos po
vijećniku mjesečno, ovu stavku budžetskih
rashoda dijelili smo sa brojem vijećnika u
općini, te dalje sa brojem mjeseci u godini.
Komparacijom dobivenih vrijednosti sa
predloženim maksimalnim neto iznosom
naknade, zaključujemo da je isti veći u 22 od
ukupno analiziranih 50 općina. Svođenjem
neto iznosa ukupnih naknada vijećnicima u
ovim općinama na maksimalan predviđeni
iznos (50% prosječne plaće u FBiH), moguće
suuštede od oko 2 miliona KM.
U ukupnom (bruto) iznosu, ova kategorija
rashoda za ovih 50 općina iznosila je
6.403.476 KM. Obzirom da je u budžetima
jednog broja općina, kao zasebna, navedena
stavka „članstvo u komisijama i/ili radnim
tijelima općinskog vijeća“, ove iznose smo
dodali na prethodne i do došli do ukupnih
rashoda u iznosu od 7.537.683 KM.
Obzirom na ekonomsku snagu i broj
vijećnika u upćinama za koje nije utvrđen
podatak
o
naknadama
vijećnicima,
procjenjujemo da bi ova kategorija rashoda
posmatrano na nivou svih opština u FBiH
mogla iznositi između 9,5 i 10 miliona KM.
Ukupno prediviđene godišnje uštede na ovom nivou vlasti:
Oko 2 miliona KM
20
II 2. Fiskalni efekti izmjena razmatranih unutar Ekspertne grupe i
implicitno sadržanih u prijedlogu mjera Ekspertne grupe
EFEKTI IMPLICITNO SADRŽANIH REFORMI NA NIVOU KANTONA
MJERA: Smanjivanje broja kantona – generalno
Postojeće stanje:
Očekivana ušteda:
U kontekstu ušteda, manji broj kantona
trebao bi se, između ostalog, odraziti i na niže
rashode vezane za aktivnosti organa opštih
službi, te aktivnosti izvršnih i pravnih organa,
finansijskih i fiskalnih organa. Ovu kategoriju
rashoda
identificirali
smo
koristeći
funkcionalnu klasifikaciju budžetskih rashoda
u FBiH. Posmatrano po stanovniku ili u
odnosu prema ukupnim rashodima, ova
kategorija je posebno visoka u manjim
kantonima, što je bio jasan pokazatelj da
postoji potencijal za uštede, kao rezultat
okrupnjavanja kantona. Od kantona sa većim
brojem stanovnika, obzirom na određene
specifičnosti, ovi rashodi su takođe visoki u
Kantonu Sarajevo, kao i u Hercegovačkoneretvanskom kantonu.
U nastojanju da barem približno procijenimo
potencijal za uštede kao rezultat smanjenja
broja kantona u FBiH, detaljno smo
analizirali strukturu budžetskih rashoda u dva
proizvoljno izabrana kantona – Kantonu 10 i
Zeničko-dobojskom kantonu (jedan iz grupe
kantona sa manjim, a drugi iz grupe sa većim
brojem stanovnika) u 2011. godini. Fokus je
bio na onim budžetskim jedinicama
(skupština, vlada, ministarstva, zajednički
organi, uprave i druga tijela na nivou
kantona, isključujući npr. lokalne sudove,
obrazovne institucije, institucije kulture i sl.),
odnosno na onim kategorijama rashoda
budžetskih jedinica (plaće i naknade
zaposlenicima, doprinosi, tekući rashodi
neophodni za funkcionisanje jedinica,
isključujući tekuće i kapitalne transfere,
kapitalna izdvajanja i sl.), za koje se
pretpostavlja da bi direktno bili tangirani
ovom izmjenom.
Ovako definirani rashodi u Kantonu 10
kantonu iznosili su 11,7 miliona KM (17,9%
ukupnog budžeta kantona), dok su isti u
Zeničko-dobojskom kantonu iznosili 20,5
miliona KM (7,8% ukupnog budžeta
kantona). Dakle, iako je broj stanovnika u
Zeničko-dobojskom kantonu veći gotovo pet
puta, navedena kategorija rashoda u ovom
kantonu u odnosu na Kanton 10 veća je za
svega 76%. Ovo praktično znači, da nekim
slučajem stanovništvo Kantona 10 živi u
Zeničko-dobojskom kantonu, iznos koji
plaćaju za kantonalnu administraciju bi
umjesto 11,7 iznosio 4,1 milion KM na
godišnjem nivou.
MJERA: Smanjivanje broja kantona – 5 kantona približno jednake veličine u pogledu
broja stanovnika
Postojeće stanje:
Očekivana ušteda:
21
Kako bismo identificirali ukupne rashode na
nivou kantona na čiju visinu bi uticala
navedena mjera detaljno smo analizirali
strukturu budžetskih rashoda u svih 10
kantona u FBiH. Kao i u prethodnom slučaju,
fokus je bio na onim budžetskim jedinicama
(skupština, vlada, ministarstva, zajednički
organi, uprave i druga tijela na nivou
kantona, isključujući npr. lokalne sudove,
obrazovne institucije, institucije kulture i sl.),
odnosno na onim kategorijama rashoda
budžetskih jedinica (plaće i naknade
zaposlenicima, doprinosi, tekuće rashode
neophodne za funkcinisanje jedinica,
isključujući tekuće i kapitalne transfere,
kapitalna izdvajana i sl.), za koje se
pretpostavlja da bi direktno bili tangirani
ovom izmjenom.
Ukoliko
pretpostavimo
da
navedene
kategorije rashoda po stanovniku iznose kao
prosjek za tri kantona koja trenutno imaju
400 i više hiljada stanonvnika, u ukupnom
iznosu ove kategorije rashoda se smanjuju sa
193 na 159 miliona KM.
Ukoliko pak pretpostavimo da navedene
kategorije rashoda po stanovniku iznose kao
prosjek dva kantona koja trenutno imaju 400 i
više hiljada stanovnika (bez Kantona
Sarajevo, obzirom na njegove specifičnosti) i
onda na ovako obračunate rashode dodamo
one identificirane u Kantonu Sarajevo, u
ukupnom iznosu ove kategorije rashoda se
smanjuju sa 193 na 142 miliona KM.
Navedene kategorije rashoda za sve kantone
zajedno na godišnjem nivou iznose 193
miliona KM. Za kantone sa manje od 100
hiljada stanovnika, ovi rashodi iznose u
prosjeku 161 KM po stanovniku godišnje. Za
kantone između 200 i 300 hiljada stanovnika
ovi rashodi iznose u prosjeku 84 KM po
stanovniku godišnje. Za kantone sa 400 i više
hiljada stanovnika ovi rashodi iznose u
prosjeku 68 KM po stanovniku godišnje.
Procjenu potencijalnih ušteda otežavaju
značajna odstupanja u slučaju dva kantona. U
Hercegovačko-neretvanskom
kantonu
navedene kategorije rashoda jednake su
onima u Tuzlanskom kantonu, iako posljednji
ima dvostruko više stanovnika. Dalje,
navedene kategorije rashoda u Sarajevskom
kantonu jednake su zbiru ovih rashoda u
Zeničko-dobojskom i Tuzlanskom kantonu.
Isključivanjem Hercegovačko-neretvanskog
kantona, prosjek za kantone od 200 do 300
hiljada stanovnika pada sa 84 na 72 KM po
stanovniku.
Isključivanjem Sarajevskog
kantona, prosjek za kantone sa 400 i više
hiljada stanovnika pada sa 68 na 51 KM po
stanovniku.
MJERA: Smanjivanje broja kantona – 7 kantona približno jednake veličine u pogledu
broja stanovnika
Postojeće stanje:
Očekivana ušteda:
Potencijal uštede u ovoj situaciji je mnogo
teže procijeniti, obzirom da parelelno sa
Isto kao u prethodnoj analizi
22
uštedama na onom dijelu teritorija na kojem
dolazi do okrupnjavanja kantona, možemo
očekivati rast troškova na onom dijelu
teritorija koji trenutno pokrivaju kantoni sa
većim brojem stanovnika u odnosu na
situaciju sa 7 približno jednakih kantona.
Ukoliko pretpostavimo da ranije elaborirane
kategorije rashoda po stanovniku iznose kao
prosjek za tri kantona koja trenutno imaju
između 200 i 300 hiljada stanonvnika, u
ukupnom iznosu ove kategorije rashoda
praktično ostaju na istom nivou.
Uz pretpostavku da navedene kategorije
rashoda po stanovniku iznose kao prosjek dva
kantona koja trenutno imaju između 200 i
300 hiljada stanovnika (bez Hercegovačkoneretvanskog kantona, obzirom da u odnosu
na preostala dva značajno odudara u pogledu
visine navedenih rashoda po stanovniku), u
ukupnom iznosu, ove kategorije rashoda se
smanjuju sa 193 na 168 miliona KM.
Očekivane uštede
Potencijal za uštedu značajan. Konkretni iznosi zavise od broja kantona, kao i
konkretnih modaliteta njihovog okrupnjavanja.
23
Prilog 1: Kretanja pojedinih kategorija rashoda u periodu 2005-2011. Godina
Konsolid.
BiH
Institucije
BiH
Konsolid.
FBiH
FBiH
vlada
Fondovi
FBiH
Konsolid.
RS
RS
vlada
Opštine
932
1.348
425
1.666
1.980
967
386
815
192
4.788
890
1.647
535
1.884
2.399
1.057
507
1.064
204
804
5.780
1.332
1.886
612
2.300
2.893
1.399
634
1.172
212
11.443
947
7.048
1.656
2.136
815
2.877
3.333
1.666
714
1.412
229
Ukupna potrošnja
11.413
1.080
6.593
1.412
1.924
666
2.971
3.627
1.728
560
1.706
223
2010.
Ukupna potrošnja
11.474
1.085
6.606
1.405
1.947
672
2.982
3.653
1.740
594
1.679
223
2011.
Ukupna potrošnja
11.680
1.024
6.788
1.333
1.946
679
3.236
3.745
1.678
587
1.765
228
74,0
136,5
61,6
43,0
44,4
59,8
94,2
89,1
73,5
52,1
116,6
18,8
Godina
Opis
1
2005.
Ukupna potrošnja
6.711
433
4.201
1
2006.
Ukupna potrošnja
8.036
762
1
2007.
Ukupna potrošnja
9.575
1
2008.
Ukupna potrošnja
1
2009.
1
1
Porast 2011/05
Opštine
Fondovi
RS
Kantoni
Tip
BDBiH
2
2005.
Plaće i naknade
1.835
198
1.130
252
693
136
46
449
344
87
17
58
2
2006.
Plaće i naknade
2.223
453
1.215
156
853
157
48
488
362
103
23
66
2
2007.
Plaće i naknade
2.535
492
1.395
186
982
173
55
578
430
122
26
70
2
2008.
Plaće i naknade
3.022
547
1.624
242
1.117
200
65
781
584
160
38
70
2
2009.
Plaće i naknade
3.155
631
1.609
227
1.119
195
69
841
627
172
42
75
2
2010.
Plaće i naknade
3.170
640
1.619
219
1.133
196
71
831
621
171
39
80
2
2011.
Plaće i naknade
.
Porast 2011/05
3.337
643
1.663
237
1.154
198
73
951
694
213
43
80
81,9
224,7
47,2
-6,0
66,5
45,6
58,7
111,8
101,7
144,8
152,9
37,9
3
2005.
Dobra i usluge
1.601
86
1.001
78
169
86
667
444
66
119
260
71
3
2006.
Dobra i usluge
1.986
144
1.123
43
217
106
758
645
121
141
382
73
3
2007.
Dobra i usluge
2.221
137
1.284
70
234
106
873
708
187
136
384
93
3
2008.
Dobra i usluge
2.462
184
1.465
73
246
135
1.010
735
122
136
476
79
3
2009.
Dobra i usluge
2.489
139
1.461
64
237
115
1.046
815
151
116
548
75
3
2010.
Dobra i usluge
2.593
150
1.518
86
230
123
1.079
853
131
130
592
72
24
3
2011.
Dobra i usluge
Porast 2011/05
2.088
179
1.548
67
226
128
1.126
286
102
105
78
76
30,4
108,1
54,6
-14,1
33,7
48,8
68,8
-35,6
54,5
-11,8
-70,0
7,0
2
4
2005.
Kamate
96
88
59
55
1
1
1
37
34
2
4
2006.
Kamate
108
100
65
60
2
1
1
42
40
2
4
2007.
Kamate
111
101
64
62
2
1
47
41
5
1
-
4
2008.
Kamate
124
109
69
66
3
2
1
54
46
8
1
-
4
2009.
Kamate
124
95
68
65
3
2
1
56
41
10
4
-
4
2010.
Kamate
123
89
65
61
5
3
2
57
36
12
8
-
4
2011.
Kamate
161
104
91
84
6
4
4
69
46
14
8
-
67,7
18,2
54,2
52,7
500,0
300,0
300,0
86,5
35,3
600,0
300,0
Porast 2011/05
-
-
-
5
2005.
Subvencije i grantovi
220
1
139
141
138
16
20
87
269
6
5
2006.
Subvencije i grantovi
310
0
222
178
178
16
18
109
330
7
5
2007.
Subvencije i grantovi
378
5
237
326
213
22
24
135
439
10
5
2008.
Subvencije i grantovi
440
0
277
364
234
91
22
168
604
21
3
2
5
2009.
Subvencije i grantovi
419
7
255
371
181
68
12
168
520
13
2
2
5
2010.
Subvencije i grantovi
477
1
297
440
175
51
26
176
492
14
-
4
5
2011.
Subvencije i grantovi
409
1
258
391
151
86
28
142
413
15
-
9
85,9
0,0
85,6
177,3
9,4
437,5
40,0
63,2
53,5
150,0
Porast 2011/05
-
1
1
-
1
15
7
2005.
Socijalna davanja
2.212
15
1.499
338
228
44
888
671
152
30
489
27
7
2006.
Socijalna davanja
2.426
6
1.602
380
180
29
1.013
788
166
34
588
30
7
2007.
Socijalna davanja
3.031
15
2.094
553
215
32
1.294
908
213
49
645
14
7
2008.
Socijalna davanja
3.945
22
2.749
728
326
40
1.655
1.146
222
61
863
29
7
2009.
Socijalna davanja
3.951
39
2.618
575
258
76
1.708
1.262
223
53
986
32
7
2010.
Socijalna davanja
3.770
34
2.461
471
221
76
1.694
1.238
208
53
978
37
25
7
2011.
Socijalna davanja
4.330
43
2.513
471
223
38
1.782
1.739
257
50
1.433
35
Porast 2011/05
95,8
186,7
67,6
39,3
-2,2
-13,6
100,7
159,2
69,1
66,7
193,0
29,6
8
2005.
Drugi troškovi
395
11
256
48
104
95
10
122
47
60
14
6
8
2006.
Drugi troškovi
492
10
363
30
136
169
28
116
30
77
8
4
8
2007.
Drugi troškovi
553
5
458
58
169
198
33
84
14
54
16
7
8
2008.
Drugi troškovi
607
14
468
101
102
215
50
120
25
73
22
5
8
2009.
Drugi troškovi
527
63
282
56
67
126
32
176
114
52
10
6
8
2010.
Drugi troškovi
708
81
365
49
131
142
43
255
187
58
40
7
8
2011.
Drugi troškovi
47,6
9,1
46,9
39,6
32,7
37,9
300,0
51,6
146,8
6,7
-64,3
50,0
Porast 2011/05
61,0
33,3
108,9
204,5
70,4
98,5
300,0
8,8
-1,7
23,1
200,0
9
2005.
Kapitalna izdvajanja
352
34
118
20
16
47
33
169
55
82
32
30
9
2006.
Kapitalna izdvajanja
490
49
198
44
80
56
17
212
8
142
61
30
9
2007.
Kapitalna izdvajanja
746
50
248
78
71
79
20
434
75
258
100
14
9
2008.
Kapitalna izdvajanja
842
71
397
82
108
132
75
329
63
256
10
45
9
2009.
Kapitalna izdvajanja
748
104
301
55
59
83
103
310
52
145
114
33
9
2010.
Kapitalna izdvajanja
634
89
281
80
53
81
67
242
64
155
22
23
9
2011.
Kapitalna izdvajanja
771
40
338
14
49
94
182
373
49
126
197
19
119,0
17,6
186,4
-30,0
206,3
100,0
451,5
120,7
-10,9
53,7
515,6
-36,7
Porast 2011/05
26
Prilog 2: Liste zemalja za komparaciju po kategorijama
Tranzicijske zemlje
Etnolingvističkipodjeljene
Zemlje višeg srednjeg
nivoa dohotka
Zapadni Balkan
Zemlje sa federalnim
uređenjem
Albania, Armenia, Azerbaijan, Belarus, Bosnia, Bulgaria, Croatia, Estonia, Georgia, Kazakhstan, Kosovo, Kyrgyz
Republic, Latvia, Lithuania, Macedonia, Moldova, Montenegro, Poland, Romania, Russia, Slovenia, Slovakia,
Serbia, Tajikistan, Turkmenistan, Ukraine, Uzbekistan
Andorra, Afghanistan, Angola, Benin, BurkinaFaso, Belize, Bolivia, Central African Republic, Canada, Cote
d’Ivoire, Cameroon, Congo, Rep, Djibouti, Ethiopia, Micronesia, Gabon, Ghana, Guinea, Gambia, Guinea-Bissau,
Indonesia, Iran, Kenya, Kyrgyzstan, Kuwait, Liberia, Libya, Madagascar, Mali, Monaco, Mozambique, Malawi,
Nigeria, Nepal, Pakistan, Qatar, Sudan, Senegal, SierraLeone, Somalia, Suriname, Chad, Togo, Tanzania,
Uganda, South Africa, Dem Rep of Congo, Zambia.
Albania, Algeria, AmericanSamoa, Antigua and Barbuda, Argentina, Azerbaijan, Belarus, BH, Botswana, Brazil,
Bulgaria, Chile, China, Colombia, CostaRica, Cuba, Romania, Dominican Republic, Ecuador, Gabon, Granada,
Iran, Jamaica, Jordan, Kazakhstan, Latvia, Lithuania, Lebanon, Libya, Macedonia, Malaysia, Maldives, Mauritius,
Mayotte, Mexico, Montenegro, Namibia, Palau, Panama, Peru, Romania, Russia, Serbia, Seychelles, South
Africa, St. Kitts and Nevis, St. Lucia, St. Vincent and the Grenadines, Suriname, Thailand, Tunisia, Turkey,
Uruguay, Venezuela
Albania, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Macedonia, Montenegro, Serbia
Argentina, Australia, Austria, Belgium, Bosnia and Herzegovina, Brazil, Canada, Comoros, Ethiopia, Germany,
India, Iraq, Malaysia, Mexico, Micronesia (FederatedStates of), Nepal, Nigeria, Pakistan, Russia, South Africa,
SouthSudan, Spain, St. Kitts and Nevis, Sudan, Switzerland, UAE, USA, Venezuela
27
Prilog 3: Šematski prikaz kantonalnog nivoa vlasti uFBiH
28
Download

Studija javnih rashoda u FBiH - Parlament Federacije Bosne i