Uvod u finansijske derivate – poreski
aspekti
Beograd, 9. jun 2011. godine
Danas sa Vama
mr Svetislav V. Kostić, LL.M
Asistent na Pravnom Fakultetu Univerziteta u Beogradu (Poresko pravo)
Saradnik Deloitte d.o.o. Beograd (Poreske usluge)
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Uvod
•
Zakonski okvir i postojeća tumačenja Ministarstva finansija Republike Srbije
•
Uporedna praksa
•
Ocena postojećeg stanja, moguća rešenja i otvorena pitanja.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Zakonski okvir oporezivanja
finansijskih derivata u Srbiji
i tumačenja Ministarstva
finansija Republike Srbije
3
Deloitte PowerPoint timesaver – March 2011
Zakonski okvir oporezivanja finansijskih derivata u Srbiji
•
Zakon o porezu na dobit pravnih lica
•
Zakon o porezu na dodatu vrednost
•
Ugovori o izbegavanju dvostrukog oporezivanja
•
Osnovno pitanje za utvrđivanje poreskog tretmana - šta je po svojoj prirodi
finansijski derivat, odnosno na koji način utvrditi njegovu prirodu?
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Tumačenja Ministarstva finansija Republike Srbije
•
Mišljenje Ministarstva finansija Republike Srbije, br. 430-01-00328/2007-04
od 12. decembra.2007. godine:
U slučaju zaključenja kamatnog swap ugovora, ugovorne strane se obavezuju da plate
određene iznose kamate, pa je obračunat iznos kamate koju rezidentni obveznik treba da
plati nerezidentnom obvezniku (iznos koji se dobija primenom ugovorene kamatne stope
na iznos glavnice - bruto iznos kamate koja u sebi sadrži porez za obračun i plaćanje) i
osnovica za obračun poreza po odbitku, pri čemu eventualna mogućnost prebijanja
ugovorom utvrđenih obaveza ne može biti od uticaja na poreski tretman kamate.
•
Mišljenje Ministarstva finansija Republike Srbije, br. 430-07-00225/2009-04
od 7. oktobra 2009. godine:
S obzirom da se, u konkretnom slučaju radi o opcijskom ugovoru (kao vrsti finansijskog
derivata) koji je izveden iz drugog (osnovnog) pravnog posla (u ovom slučaju ugovora o
kreditu zaključenog između rezidentog pravnog lica (primaoca kredita) i nerezidentnog
pravnog lica (davaoca kredita), a čiji je predmet zaštita od promene – rasta kamatne
stope (ugovorene u osnovnom pravnom poslu – ugovoru o kreditu), te da izvršavanje
prava iz opcije upravo i zavisi od rasta te kamatne stope, mišljenja smo da iznos premije,
koju (na osnovu ugovora o opciji), rezidentnog pravno lice - kupac opcije plaća
nerezidentnom - pravnom licu prodavcu opcije, u suštini ima prirodu prihoda nerezidenta,
koji je, u skladu sa članom 40. Zakona, oporeziv porezom po odbitku.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Tumačenja Ministarstva finansija Republike Srbije – razlike u pristupu
•
Mišljenje iz 2007. godine – značaj upotrebe pojma kamata za utvrđivanje
poreskog tretmana.
•
Mišljenje iz 2009. godine – značaj osnovnog odnosa iz koga je finansijski
derivat izveden za utvrđivanje njegovog poreskog tretmana.
•
Sudska praksa – Viši trgovinskski sud, Rešenje Pž. 10300/07 od 7. maja
2008. godine:
Sledeća napomena se tiče finansijskih derivata. U ekonomskoj terminologiji finansijski derivati
se sreću još i pod nazivom izvedene hartije od vrednosti, pre svega zato što se njihova vrednost
izvodi iz vrednosti neke druge osnovne aktive (sredstava - imovine, u obliku robe ili drugih
hartija od vrednosti) koja se nalazi u njihovoj osnovi. Za razliku od obveznica ili akcija, finansijski
derivati ne održavaju ni jedan od dva bazična odnosa koji se mogu pojaviti između emitenta
(izdavaoca) i investitora ("ulagača") u date hartije - ni dužničko-poverilački, ni vlasnički odnos.
One predstavljaju neku vrstu uslovnih - kontigentnih prava na druge oblike finansijske aktive
(akcije, obveznice, ostale osnovne hartije od vrednosti, kamatnu stopu, tržišne indekse, devizni
kurs, itd.). Osnovno obeležje ovih finansijskih instrumenata je da njihova cena ne zavisi
isključivo od odnosa ponude i tražnje za njima, već je od vrednosti više osnovnih varijabila na
čijoj osnovi su kreirani.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Oporezivanje finansijskih derivata prema tumačenju Ministarstva finansija
Republike Srbije
•
Porez po odbitku iz člana 40. stav 1. Zakona o porezu na dobit
pravnih lica.
•
Alternativno – oporezivanje po principu stalne poslovne jedinice (član
3. stav 1 Zakona o porezu na dobit pravnih lica).
•
PDV tretman u zavisnosti o prirode transakcije – član. 25 Zakona o
PDV (oslobođenja bez prava na odbitak prethodnog poreza).
Б
Г
В
Д
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Oporezivanje finansijskih derivata i ugovori o izbegavanju dvostrukog
oporezivanja
•
Odredba ugovora o izbegavanju dvostrukog oporezivanja koja odgovara clanu 11.3 Modelkonvencije OECD:
3. The term ''interest'' as used in this Article means income from debt-claims of every
kind, whether or not secured by mortgage and whether or not carrying a right to participate in
the debtor's profits, and in particular, income from government securities and income from bonds
or debentures, including premiums and prizes attaching to such securities, bonds or debentures.
Penalty charges for late payment shall not be regarded as interest for the purpose of this Article
•
Paragraf 21.1 Zvanicnog komentara na clan 11.3 Model-konvencije OECD (u odnosu na koje se
Srbija nije ogradila):
The definition of interest in the first sentence of paragraph 3 does not normally apply to
payments under certain kinds of nontraditional financial instruments where there is no
underlying debt (for example, interest rate swaps). However, the definition will apply to the
extent that a loan is considered to exist under a “substance over form rule,” an “abuse of rights”
principle, or any similar doctrine.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Oporezivanje finansijskih derivata i ugovori o izbegavanju dvostrukog
oporezivanja
•
Odnos između domaćeg zakonodavsta i ugovora o izbegavanju dvostrukog
oporezivanja (koliziona priroda normi o izbegavanju dvostrukog
oporezivanja) i sukob u određivanju prirode prihoda.
•
Iustracije radi – pojam autorske naknade iz ugovora o izbegavanju
dvostrukog oporezivanja.
•
Ukoliko bi prihvatili tumačenja Ministarstva finansija Republike Srbije npr.
kod kamatnih swap ugovora umesto člana kojim se uređuje oporezivanje
kamata, pravo na oporezivanje bi trebalo da se određuje na osnovu člana
koji se odnosi na ostale prihode (član 21. Model-konvencije OECD), a koji
po pravilu uvek dodeljuje isključivo pravo na oporezivanje državi
rezidentstva, odnosno sprečava oporezivanje takvih prihoda nerezidenta po
odbitku u Srbiji.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Uporedna praksa
10
Deloitte PowerPoint timesaver – March 2011
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Oporezivanje finansijskih derivata i uporedna praksa
•
U najvećem broju uporednih poreskih sistema finansijski derivati imaju
tretman posebnog predmeta oporezivanja. Drugim rečima poreski tretman
finansijskih derivata se određuje nezavisno od poreskog tretmana odnosa iz
koga su izvedeni (npr. zajam).
•
Poreske norme uglavnom prate stepen razvoja finansijskog tržišta.
•
Kada je reč o prekograničnim transakcijama, gotovo po pravilu prihodi po
osnovu finansijskih derivata neće biti podložni oporezivanju po odbitku
(oporezivanje po bruto principu), već će biti oporezovani u skladu sa
principom stalne poslovne jedinice (oporezivanje po neto principu koje
zahteva određeni stepen neposrednog prisustva nerezidenta u zemlji
izvora).
•
Srpski poreski propisi omogućavaju barem načelno usaglašavanje sa
uporednim rešenjima (pred sobom imamo, za početak, problem tumačenja,
a ne samih pravnih normi).
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Ocena postojećeg stanja,
moguća rešenja i otvorena
pitanja
12
Deloitte PowerPoint timesaver – March 2011
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Nekoliko stvari koje Vam možda neće prijati
a) Nedostatak sistemske saradnje između privrede (u ovom slučaju
prvenstveno finansijskog sektora) i državnih organa. Ad hoc rešavanje
problema bez uzimanja u obzir širih posledica (primer – utanjena
kapitalizacija).
b) Neophodnost sistemske saradnje između privrede (u ovom slučaju
prvenstveno finansijskog sektora) i državnih organa sa ciljem
sveobuhvatnog i dugoročnog rešavanja problema.
c) Ulaganje u obuku poreskih organa.
d) Nepostojanje aktivnog pristupa samih poreskih obveznika koji bi bio
zasnovan na suštinskom poznavanju srpskog zakonodavstva.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Ocena postojećeg stanja
•
Tumačenja Ministarstva finansija nisu u skladu sa odredbama Zakona o
porezu na dobit pravnih lica (ni ono iz 2007, kao ni ono iz 2009. godine).
•
Sklonost poreskih organa ka porezu po odbitku.
•
Ogromno opterećenje koje porez po odbitku predstavlja za REZIDENTNE
PORESKE OBVEZNIKE.
•
Značaj finansijskih derivata za srpsku privredu i ograničenja koja pred
razvoj ovog oblika finansijske privrede (pa samim time i privrede uopšte)
postavlja postojeće tumačenje Ministarstva finansija.
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Moguća rešenja i otvorena pitanja
•
Rešavanje pitanja kroz nova mišljenja Ministarstva finansija – setite se
mišljenja za primenu člana 22a Zakona o porezu na dobit preduzeća i
poreskih bilansa za 2008 i 2009 godinu.
•
Primena ugovora o izbegavanju dvostrukog oporezivanja – član 11 ili član
21?
•
Sveobuhvatno uređenje oporezivanja finansijskih derivata kroz obavezujuća
uputstva Poreske uprave, uz odgovarajuće prilagođavanje propisa.
•
Zajedno ste jači.
•
Ne zaboravite PDV!
©2011 Deloitte Touche Tohmatsu Limited
16
©2011
©2011
Deloitte
Deloitte
Touche
GlobalTohmatsu
Services Limited
Download

Svetislav Kostić, Deloitte/University of Belgrade, Faculty of Law