Prezentacija I dan
Predavač: Ranko Petrušić
Centar za informatički razvoj, Banja Luka
1
1.1. OSNOVNI POJMOVI
Informaciona i komunikaciona tehnologija (ICT-Infomation and
communication technology) je tehnologija koja se sastoji od računarskih
sklopova i računarskih programa a koristi se za čuvanje, zaštitu, obradu,
pretvaranje i prenos informacija.

2
1.1. OSNOVNI POJMOVI
Računarski sklopovi (hardware)
- Svi električni, elektronički i mehanički dijelovi od kojih je napravljen
računar i svi njegovi priključci.

3
1.1. OSNOVNI POJMOVI
Računarski programi (software)
- skup programa koji se može izvršavati na računaru.

4
1.1.2. VRSTE računara
Vrste računara s obzirom na snagu
- Personalni računari (PC i Mac)
- Veliki računari (mainframe)
- Super računari
- Mikroračunari
Vrste računara s obzirom na namjenu:
- klijenti
- serveri
Vrste računara s obzirom na prenosivost
- Desktop ili stolni računari
- Prenosivi računari
o laptop
o notebook
o ručni računari (PALMTOP, PDA)
5
1.1.2. VRSTE računara - Superkompjuter
Kolumbijski superkompjuter je najveći superkompjuter u NASA
Advanced Supercomputing postrojenju koje se nalazi u NASA
Ames istraživačkom centru, Moffett polje, Kalifornija.
6
1.1.2. VRSTE računara - Mainframe
Pojavili su se nakon „glupih“ terminala koji su imali monitor i
tastaturu za unos podataka u jednom kućištu ali se obrada podataka
dalje obavljala u glavnom (i jedinom) računaru (mainframe). Kasnije
su se pojavili inteligentni terminali koji su dio operacija mogli da
obavljaju sami. Ovi sistemi se obično koriste u bankama.
Wikipedia je slično organizovana. Glavni računar je u SAD, a
inteligentni terminali PC računari su kod korisnika. Internet ima ulogu
mreže.
7
1.1.3. GLAVNI DIJELOVI računara
Dijelovi računara
- Monitor
- Matična ploča
- Centralna jedinica za obradu (procesor)
- Memorija (RAM i ROM)
- Magistrala (veza za razmjenu podataka između dva ili više uređaja),
o unutrašnje PCI, AGP, PCIexpress,
o vanjske USB, FireWire, HDMI
- Ulazno-izlazni uređaji
o Ulazni-omogućavaju unos podataka i programa u računar
o Izlazni – pretvaraju podatke iz računara u oblik prihvatljiv okolini
Sastavni dijelovi računara (konfiguracija računara)
- osnovna
- vanjska (periferna konfiguracija)
8
1. MONITOR
Monitor je izlazni uređaj za prikazivanje digitalnog signala u vidu slike sa
računara.
Dijele se na:






Monitore sa katodnom cijevi
LCD monitore
OLED monitori
Videoprojektori
Mjera za ocjenu performansi monitora:





9
Luminance (osvjetljenje)
Aspect ratios (omjer)
Display resolution (rezolucija)
Refresh rate (brzina osvježavanja)
Procesor (CPU)
-
Centralna jedinica za obradu (procesor) – mozak računara
Zanimljivo - ljudski mozak:
12 Hz. - aktivno razmišljanje
26 – 100 Hz. Posljedica više mentalne aktivnosti (npr. strah)
-
-
Brzina procesora (broj operacija koje procesor može izvršiti u jedinici
vremena) Hz.
Danas se to mjeri u Ghz + što procesori imaju više jezgara
Npr. procesor od 1 Ghz u 1 sekundi obavi 1 milijardu operacija
Brzina zavisi i od količine bitova koju istovremeno mogu obraditi procesori (npr. 32, 64 bitni mikroprocesori)
Građa (arhitektura) i način na koji dobavlja i obrađuje instrukcije (L1 i L2 cache memorija)
-
-
PROIZVODNJA
-
10
Osnovni materijal silicij
Proizvođači (Intel i AMD)
Proizvodni proces, 32 nanometara, problem grijanje
Broj tranzistora (> milijardu tranzistora)
RADNA MEMORIJA
S obzirom na zadržavanje podataka radnu memoriju možemo podijeliti na RAM I ROM.
RAM (random access memory) ugrađena je u računar i koristi se za neposrednu pohranu i
pristup podataka i učitavanje programa.
- memorijska lokacija, sadržaj memorijske lokacije
- dok je računar uključen sadržaj memorije se pamti.
- kapacitet memorije (KB, MB, GB, …)
- memorijski moduli (SIMM, DIMM, SODIMM, RIMM)
ROM (read only memory) koristi se za sadržaje koji se ne mijenjaju, npr podaci o dijelovima
računara i operativnog sistema.
11
1.2.3. Ulazni uređaji
Omogućuju unos podataka ili programa iz okoline u računar.
• Tastatura
• Miš
• Grafička ploča (tablet)
• Palica (joystick)
• Monitor osjetljiv na dodir (touch screen)
• Touch pad, track pad
• Skener
• Digitalni fotoaparat
• Web kamera
• Barcode čitači
• Mikrofon
12
1.2.4. Izlazni uređaji
Pretvaraju podatke iz računara u oblik prihvatljiv okolini.
• Monitor
–
–
–
–
•
•
•
Projektor
Grafička kartica
Štampač
–
–
–
–
•
Najmanji grafički element (pixel)
Rezolucija monitora
Veličina monitora (u inčima)
Vrste monitora (monitori sa katodnom cijevi, monitori sa tekućim kristalom - LCD)
Štampači sa mlazom tinte (ink jet)
Laserski štampači
Termički štampač
Matrični ili iglični štampač
Sklopovi za stvaranje zvuka
–
–
13
Zvučne kartice
Zvučnik
1.2.5. Ulazno-izlazni uređaji
•
•
•
•
Ekran osjetljiv na dodir (touch screen)
Modem
ISDN adapter
ADSL modem/router
14
1.2.6. UREĐAJI ZA ČUVANJE PODATAKA
Tehnologije čuvanja:


Poluprovodnička

(radna memorija)

najveća brzina, najviša cijena
Magnetna


(disketa, tvrdi disk, magnetna vrpca, magnetna kartica)
Optička

15
(CD, DVD)
Hard disk
•
Magnetni sloj na više ploča na istoj osovini
•
Svaka ploča dvije magnetne glave za čitanje na ruci aktuatora
•
Head crash problem – padanje laptopa
KARAKTERISTIKE (stvarno deklarisanje gigabajta)
•
Kapacitet (GB/TB), brzina rotacije (RPM) 3600, 5400, 7200
•
Vrijeme traženja – pomak ruke aktuatora do mjesta čitanja
•
Latency (od kada je glava na mjestu dok dođe sektor koji treba
pročitati) – nekoliko milisekindi
•
Vrijeme pristupa = vrijeme traženja + latency
•
Interfejs IDE/ATA, SCSI, SATA, SSD
•
Brzina prijenosa podataka 33 MB/s do 133 MB/s
Sistemi datoteka:
- FAT mane (8+3), do 2GB, clusteri (rasipanje prostora)(windows 95)
- FAT32 nema sigurnosnih mehanizama
- NTFS sigurnosni mehanizmi, sažimanje
- Defragmentacija, spašavanje podataka
Tvrdi disk
Sektor
Traka
Cilindar
•
•
•
16
Trake -koncentrične kružnice (>10.000)
Sektori najmanje adresibilne jedinice (512 byte-a)
– prije: jednak broj sektora u svim trakama, danas
različit
Cilindri –sve trake (na svim pločama) koje se nalaze jedna
ispod druge. Podaci se upisuju po cilindrima
OPTIČKI DISK

CD-Compact disk





(kapacitet 650-800MB)
CD-ROM (medij sa već upisanim sadžajem)
CD-R (prazan medij sa nepovratnim pisanjem)
CD-RW (pisanje, brisanje)
DVD (digital video disc) +, 



17
(kapacitet 4,7-17GB)
DVD-ROM
DVD-R
DVD-RW
1.3. Računarski programi (softver)
-
-
-
Eng. Software predstavlja skup instrukcija ili
programa na osnovu kojih hardver izvršava određene
zadake (obrada podataka, ulaz, izlaz...)
sistemski softver služi za upravljanje kompjuterskim
sistemom na osnovnom nivou
Aplikativni softver namenjen specifičnim
upotrebama od strane korisnika za rešavanje
konkretnih problema.
Aplikativni softver ne može da radi bez sistemskog
softvera
Sistemski softveri djeluju prvenstveno kao
posrednik između kompjuterskog hardvera i
aplikativnih programa.
18
1.3. Računarski programi (softver)
-
Skup programa koji se može izvršavati na računaru.
Naredba je osnovni dio programa.
Program je skup naredbi poredanih strogo utvrđenim redom (algoritmom).
Programi se instaliraju na čvrsti disk računara sa različitih medija.
19
Operativni sistem
Primjeri: Windows, Linux, Unix, MS-DOS
Zadaci operativnog sistema računara:

komunikaciju s korisnikom računara,


(grafički interfejs)
(single-multiuser OS)

Korisnički nalog (account)


Korisničko ime (user name)
Lozinka (password)
pokretanje programa,
dodjelu memorije i dodjelu procesora pojedinim
zadacima, (multitasking virtual or real)
osnovne operacije s perifernim jedinicama,





Upravljački program (device driver)
BIOS – provjerava ispravnost pojedinih dijelova
računara, učitava operativni sistem u radnu memoriju
Sistem upravljanja datotekama FAT, FAT32, NTFS

20
POČETNE STATISTIKE





U BiH 3,5 miliona korisnika mobilne telefonije
500.000 priključaka internetu
Rast u odnosu na 2012 za 50 000 novih internet korisnika
Novi servisi zasnovani na internetu
Izvor: RAK, decembar 2013.
21
UPOTREBA INFORMACIONIH
TEHNOLOGIJA U POSLOVNE SVRHE

Administrativni poslovi upravljanja dokumentima








22
Izrada i laka izmjena dokumenata
Lakši pristup
Arhiviranje dokumenata
Slanje dokumenata
Pretraživanje
Ušteda elektronskog načina arhiviranja
Sigurnost
Zaštita okoline
UPOTREBA INFORMACIONIH
TEHNOLOGIJA U POSLOVNE SVRHE

Praktičan primjer. nalog za isplatu








23
Internet (on-line) bankarstvo
Ušteda novca i vremena (niže takse, troškovi papira, goriva)
Smanjena mogućnost greške
Pregled svih uplata/isplata
Kontrola isplata i uplata
Arhiva poslovnih partnera
Ušteda vremena (odlazak, čekanje)
Zaštita sredine
UPOTREBA INFORMACIONIH
TEHNOLOGIJA U POSLOVNE SVRHE






Banke (bankomati, Internet (on-line) bankarstvo)
Osiguranje
Rezervacije i prodaja avio karata
Poslovi državne uprave (lične karte, pasoši, popisi
stanovništva…)
Zdravstvo
Obrazovanje (programi za učenje, e-learning, Computer-Based
Training (CBT))
24
Praktičan primjer: Google
kalendar
25
Google nalog
26
Google nalog
27
Google nalog – pristup kalendaru
28
Google kalendar – pozdravna poruka
29
Google kalendar – podešavanje SMS
obavještenja
30
Google kalendar – mogućnosti,
prednosti




Obavještenje putem SMS, emaila i u vidu iskačućih prozora
(pop-up)
Sinhronizacija sa android telefonima i imenikom
Dodavanje kolega na događaje radi lakšeg delegiranja poslova
Vrste obavještenja:





Novi događaji
Promijenjeni događaji
Otkazani događaji
Jednostavan pregled dnevnog plana (agenda)
Laka integracija na sajt (posjetioci mogu da prate kalendar
dešavanja)
31
Kratak napomene vezane za Google
kalendar
1.
2.
3.
4.
32
Potrebno je registrovati nalog na www.gmail.com
Kalendaru možete pristupiti direktno putem linka
https://www.google.com/calendar/
Događaje kreirate klikom na dugme
Sva podešavanja kalendara se vrše na dugmetu
Praktičan primjer: Google
dokumenti
33
Google dokumenti - karakteristike









Online dostupnost – bilo kad i bilo gdje
Jenostavni za uređivanje – kroz internet pretraživač
Potrebni internet konekcija + pretraživač
Podaci se čuvaju na Google serverima
99,99% dostupnost
Besplatno!
Kolaboracija sa kolegama (do 50 kolega)
Revizije (uvijek je moguće vratiti dokument na prethodnu
verziju)
Praćenje promjena u realnom vremenu
34
Google dokumenti – pristup kroz gmail
35
RAČUNARI NA POSLU






Rad na daljinu (teleworking)
Poslovi pogodni za rad na daljinu
Marketing i prodaja na daljinu
Podrška klijentima
Savjetodavne usluge
Razni administrativni poslovi
36
RAČUNARI NA POSLU
Prednosti
 Manje izostanaka, ušteda na putu, fleksibilno radno vrijeme
 Veća grupa ljudi može obavljati određeni posao (invalidi, roditelji…)
 Ušteda u radnom prostoru, energiji i ostalim troškovima
Mane

Teškoće u nadzoru zaposlenih

Smanjena sigurnost podataka

Troškovi telekomunikacijske opreme i veze, mogućnost prekida veze

Manje timskog rada i povezanosti zaposlenih

Neki se poslovi ne mogu raditi na daljinu
37
ERGONOMIJA



Ergonomija je nauka koja se bavi dizajnom proizvoda
tako da oni najbolje budu prilagođeni ljudskom tijelu.
Mašina prilagođena čovjekovim bio-psiho-socijalnim
ograničenjima i zahtjevima
Jednostavan primjer primjene ergonomije je stolica za
sekretaricu:
 Visina sjedišta može da se podešava
 Da ima rukohvate
 Naslon stolice treba da pridržava dio kičme u lumbalnom dijelu
 Stolica treba da ima mogućnost okretanja u krug
 Stolica treba da ima točkove
38
Elektronska trgovina (e-commerce, Web commerce)
- sastoji se od kupovine, prodaje, oglašavanja i marketinga proizvoda ili usluga posredstvom računarskih mreža
(Internet).
Uobičajeni postupak elektronske trgovine:

Prodaja se odvija preko web stranice

Potencijalni kupac dolazi na web stranicu i u virtuelnu košaricu stavlja proizvode koje želi kupiti

Plaćanje se odvija najčešće putem kreditne kartice (ovo je osjetljivo jer se unosi broj kartice, šifriranje
SSL…,

Problem lažnog predstavljanja proizvođača)

Nakon naplate ponuđač šalje kupljeni proizvod kupcu

Prava kupca se temelje na zakonu zemlje iz koje se kupuju stvari
Prednosti elektronske trgovine:

Stalna dostupnost

Mnogo proizvoda sa detaljnim opisom i slikama

Brza usporedba sa cijenama drugih proizvođača

Brzo pronalaženje proizvoda po ključnim riječima

Trenutna dobava za robu u digitalnom obliku
Mane elektronske trgovine:

Zabrinutost kupaca za sigurnost podataka (posebno podataka kreditnih kartica)

Nemogućnost trenutnog preuzimanja materijalne robe

Loša veza ili prekid veze na Internetu

Nema socijalnog kontakta sa prodavačem
39
Potencijalne opasnosti po zdravlje i
sigurnost korisnika računara

Zdravstveni rizici



Veliki dio vremena korisnik provodi u sjedećem položaju
Sistem vida
Tehnički aspekt





40
Prisluškivanje
"Nјuškanje" (snoping)
Presretanje (interception)
Napadi radi zamjene, izmjene ili brisanja podataka
Napadi radi "gušenja" servisa - DOS
Prevencija opasnosti po zdravlje i
sigurnost korisnika računara

Zdravstveni rizici


Izbor ergonomski dizajnirane opreme
Uređenje radnog mesta
Odmaranje
 Fizička aktivnost i vježbe
 Metode tehničke zaštite
 Adekvatno osvjetljenje prostorije
Tehnički aspekt








41
„firewall-ovi„
Antivirus programi
Birajte mjesta na Internetu na koje ćete posjećivati
Kontrolišite elektronsku poštu
Korisničko ime i lozinka
Rezervne kopije podataka
Autorsko pravo




Autorsko pravo – Copyright
Zakon o autorskom i srodnim pravima BiH
Kupovina licence
Vrste licenci



42
Shareware
Freeware
open source.
Trajno uklanjanje podataka sa računara



Postoje programi koji mogu vratiti obrisane podatke sa
računara – takozvani "file recovery" programi
Komanda „delete“ ne briše podatke trajno sa računara tako da
oni mobu biti vraćeni
Vježba Fileshradder




43
Brisanje bez straha da podaci mogu biti vraćeni
Jednostavan alat
Besplatan alat
http://www.fileshredder.org/
Download

1.1. osnovni pojmovi