Deseta konferencija polaznika Istraživačke stanice Petnica „Korak u nauku” 9‐11. decembar 2011, Novi Sad Apstrakti Određivanje osobina i antioksidativne aktivnosti ekstrakata lista leske Natalija Arsić, Nataša Diklić Cilj ovog istraživanja bio je utvrđivanje sadržaja polifenolnih jedinjenja i antioksidativnog potencijala metanolnog,
etanolnog, acetonskog i etil-acetatnog ekstrakta lista leske, kao i određivanje njihove zavisnosti u odnosu na
primenjeni ekstragens. Ukupni sadržaj fenola i flavonoida i antioksidativna aktivnost ispitani su primenom
spektrofotometrijskih metoda. Antioksidativna aktivnost određena je ispitivanjem redukcione moći i sposobnosti
zaustavljanja procesa lipidne peroksidacije na modelu β-karotena. Rezultati su pokazali da je list leske bogat
izvor polifenolnih jedinjenja, pa stoga i njegovi ekstrakti poseduju visok antioksidativni potencijal. Takođe,
ispitivanje je pokazalo da acetonski ekstrakt sadrži najviše kako flavonoida, tako i ostalih polifenola, da etanolni
ekstrakt ispoljava najveću redukcionu moć, a metanolni najveću sposobnost zaustavljanja lipidne peroksidacije,
dok se pokazalo da je etil-acetatni ekstrakt najsiromašniji flavonoidima i ostalim fenolnim jedinjenjima, pa stoga
skoro i da ne ispoljava redukcionu moć i u značajno manjoj meri zaustavlja proces lipidne peroksidacije u odnosu
na sve ostale ispitivane ekstrakte.
Mentor: Marija Radojković
Inkapsulacija peroksidaze cvekle (Beta vulgaris L.) kao model zaštite enzima od inhibitornog uticaja teških metala Igor Asanović Grupa enzima (EC 1.11.1.X) koja uključuje peroksidazu (EC 1.11.1.7) detoksikuje žive organizme katališući
razlaganje vodonik-peroksida. Pored toga, našla je primenu u industrijskim uslovima, u prečišćavanju otpadnih
voda. U ovakvom medijumu česti su joni teških metala, snažni inhibitori enzimske aktivnosti. Imobilizacija je
tehnika kojom se, uz očuvanje aktivnosti, ograničava kretanje enzima i olakšava rukovanje istim. U ovom radu
ispitana je mogućnost primene imobilizacije radi zaštite enzima od inhibitornog uticaja teških metala. Peroksidaza
cvekle izolovana je homogenizacijom i amonijum-sulfatnim taloženjem. Aktivnost enzima merena je standardnim
-1
ABTS esejom i u dijalizatu iznosi (10,9±0,6) U mL . Uticaj teških metala ispitan je nakon dvanaestočasovne
inkubacije enzima sa solima srebra(I), olova(II) i gvožđa(III). Najbolji inhibitorni efekat pokazalo je srebro(I), dok
-1
su olovo(II) i gvožđe(III) slične inhibitorne moći. IC50 vrednosti za navedene metale iznose (16,8±0,7) mmoloL ,
-1
-1
(20,5±0,9) mmoloL i (20,5±0,9) mmoloL , redom. Imobilizacija je izvedena inkapsulacijom enzima kalcijumalginatom, nakon čega je ispitan uticaj teških metala na imobilizovan enzim. IC50 vrednosti za inkapsuliran enzim
-1
-1
-1
iznose (20,8±0,9) mmoloL , (27±1) mmoloL i (32±2) mmoloL za inhibiciju srebrom(I), olovom(II) i gvožđem(III),
redom. Za sve sisteme je zajedničko da je IC50 vrednost povećana i da alginatna kapsula pruža efikasnu zaštitu
od teških metala, te se preporučuje dalje ispitivanje u cilju optimizacije osobina kapsule za uslove industrijske
primene.
Uticaj aminoglikozidnih antibiotika na rast, produkciju biosurfaktanata i biodegradaciju dizela kod Pseudomonas sp. i Pseudomonas stutzeri Iva Atanasković Aminoglikozidni antibiotici mogu imati ulogu signalnih molekula koji pokreću određene reakcije u bakterijskoj
populaciji i modulišu transkripciju gena za sintezu biosurfaktanata. Stoga bi ovi molekuli mogli stimulisati
biodegradaciju dizela kod pripadnika roda Pseudomonas. Da bi se proverila tačnost ove hipoteze ispitan je efekat
subinhibitornih koncentracija tobramicina i gentamicina na kinetiku rasta, kinetiku sinteze biosurfaktanata i
biodegradaciju dizela kod dva pripadnika roda Pseudomonas: Psudomonas sp. koji produkuje biosurfaktante i
Pseudomonas stutzeri koji ih ne produkuje. Aminoglikozidi su kod soja Pseudomonas sp. indukovali intenzivniju
sintezu biosurfaktanata, koja je rezultovala promenom fenotipa bakterijske poplacije i formacijom biofilma. Sa
2
povećanjem koncentracije tobramicina i gentamicina došlo je do intenzivnije sinteze bisurfaktanata. Sinteza
biosurfaktanata bila je najintenzivnija tokom lag faze rasta i zaustavlja se ulaskom bakterijske populacije u
stacionarnu fazu. Reakcija populacije Pseudomonas sp. na prisustvo aminoglikozida uočljiva je i u kinetici rasta
ovog soja. Tako je povećanje koncentracije tobramicina dovelo do većeg porasta broja ćelija, dok je povećanje
koncentracije gentamicina dovelo do intenzivnijeg skraćenja lag faze. Pri višim koncentracijama aminoglikozidi su
izgubili ulogu signala i inhibirali rast kod Pseudomonas sp. Soj P.stutzeri nije ispoljio reakciju na aminoglikozide
kao soj Psueodmonas sp., što se pripisuje njegovoj nesposobnosti da sintetiše biosurfaktante. Formacija
biofilma, veći porast broja ćelija i intenzivnija stinteza biosurfaktanata u prisustvu aminoglikozida je rezultovala
efikasnijom biodegradacijom dizela kod soja Pseudomonas sp. U vremenskom periodu od 96 h ovaj soj je
degradovao i do 82% dizela, te bi mogao naći bitnu primenu u postupcima bioremedijacije ekosistema zagađenih
dizelom. Rezultati ovog istraživanja otvaraju mogućnost primene stimulacije mikrobne aktivnosti pomoću
aminoglikozida kao novog postupka u bioremedijacionim tehnologijama.
Mentori: Blažo Lalević, Jelena Savić
Fraktalni rast soja Pseudomonas sp. na minimalnim podlogama sa različitim koncentracijama glukoze i prostornim rasporedima kolonija Marjan Biočanin, Iva Atanasković U ovom istraživanju je primenom box counting metode praćen fraktalni rast Pseudomonas sp. u uslovima
gladovanja. Praćen je i uticaj koncentracije nutrijenata i prostornog rasporeda kolonija na formiranje fraktalnog
morfotipa. Određivana je vremenska promena površine kolonija, box counting dimenzije (DBC) i koeficijenta
korelacije promene oblika kolonije sa fraktalnim zakonom. Fraktalni rast soja odgovara Communicating Walkers
modelu. Smer grananja kolonija bio je uslovljen prisustvom susednih kolonija. U uslovima sa jednom kolonijom
grananje je bilo najintenzivnije. Između susednih kolonija došlo je do inhibicije grananja. DBC za sve
ekperimentalne grupe raste sa vremenom što je praćeno porastom koeficijenta korelacije sa fraktalnim zakonom.
Koncentracija glukoze je imala uticaj na porast DBC u zavisnosti od prostornog rasporeda kolonija.
Eksperimentalne grupe u kojima je došlo do najintenzivnijeg porasta površine kolonije ispoljile su i najintenzivniji
porast DBC. Ovo ukazuje da je grananjem kolonija postigla najbrži rast u uslovima gladovanja.
Mentori: Saša Šviković, Vladimir Jovanović
Matematička igra: Klijanje Branko Bojić, Andjela Mladenović Ovaj rad obuhvata analizu igre Sprouts. Uvedene su dve modikacije date igre i razmatrano je pitanje pobedničke
strategije za specijalne slučajeve ovih modifikacija.
Isplati li se trčati po kiši? Aleksandar Bukva, Mario Cekić U ovom radu bavimo se kretanjem tela kroz prostor ispunjen objektima sa kojima telo dolazi u dodir. Radi lakše
ilustracije, razmatrano je kretanje čoveka kroz kišu. Pri tome, dobijeni rezultati primenjeni su na neke srodne
probleme. Pored analitičkog modela napravljena je i simulacija u kojoj je korišćen realniji model. Dobijeni su
sledeći rezultati: u slučaju da vetar duva u leđa treba trčati brzinom jednakom brzini vetra, u svim ostalim
slučajevima treba trčati što je brže moguće. Rezultati dobijeni analitičkim pristupom i rezultati dobijeni
simulacijom se međusobno slažu. Na kraju primena ovih rezultata ogleda se u problemima gde telo treba da
izbegne što više prepreka čije je kretanje slično kretanju kiše, konkretno, u kompjuterskim igricama, izbegavanje
zamki odnosno negativnih poena.
Mentori: Vladan Pavlović, Uglješa Milić
3
Ispitivanje katalitičkog dejstva ZnO, SnO2 i njihovih kompozitnih smeša na fotokatalitičku degradaciju boje oranž II Miljan Ćorović U ovom istraživanju ispitan je uticaj katalizatora i vrste zračenja na fotokatalitičku degradaciju boje Oranž II. Kao
katalizatori, korišćeni su ZnO, SnO2 i njihove kompozitne smeše različitih masenih odnosa. Ispitan je uticaj mase
i vrste katalizatora. Suspenzije (rastvor boje+katalizator) su ozračivane na Sunčevom i UV zračenju. Pokazano je
da je ZnO najefikasniji katalizatora za ovaj tip reakcije pri oba vida zračenja, zatim kompozitne smeše 1, 2, 3 i na
kraju SnO2. Metod fotokatalitičke degradacije se može primeniti na bilo koji organski otpad, pa je bilo korisno
ispitati uticaj vrste katalizatora na ovaj tip reakcije.
Mentor: Igor Pašti
Sistem za stabilizaciju loptice na pokretnoj ploči Damjan Dakić U ovom radu je opisan sistem za stabilizaciju loptice na pokretnoj ploči. Sistem se sastoji od bele ploče na
mehaničkom zglobu sa dve ose rotacije povezane sa dva servo motora, kamere koja snima ploču duž vertikalne
ose, crne ping-pong loptice, računara koji vrši obradu podataka i mikrokontrolera koji se ponaša kao drajver za
motore. Projektovan je regulator koji na osnovu pozicije loptice, odnosno njenog odstupanja od željenog
položaja, posredstvom motora i mehaničkog sklopa dovodi lopticu na željenu poziciju. Sistem je sposoban da
autonomno dovede lopticu na prethodno zadatu poziciju na ploči kao i da je navodi po zadatoj putanji.
Mentori: Darko Todorović, Aleksandra Trivunac
Motivi krokodila na antičkim mozaicima Ivana Dimitrijević, Milan Savić Ovaj rad se bavi analizom predstava krokodila na antičkim mozaicima, u pokušaju da se utvrdi kada i gde se
javljaju, kao i njihovo simboličko značenje. Serija obuhvata mozaike koji se u rimskom svetu javljaju od III veka
p.n.e. do VI veka n.e. Analizom je utvrdjeno da u seriji beležimo 30 Nilskih mozaika sa prisustvom krokodila, kao i
razne biljne, životinjske i antropomorfne motive. Mozaici, kao i drugi istorijiski izvori pokazuju da su krokodili imali
odredjenu simboliku u egipatskoj, i kasnije rimskoj kulturi. U okviru Nilskih mozaika izdvaja se podgrupa erotskih
scena, na kojima su krokodili takodje zastupljeni. Likovne i simboličke predstave su varirale kroz periode, ali su
krokodili bili životinje koje su uglavnom imale negativne osobine. Veliki broj mozaičkih škola koje su se otvarale u
Rimskom carstvu, mogući su uzrok različitih predstava krokodila.
Mentor: Gordana Jeremić
Mačevanje u Beogradu u periodu od 1960. do 1980. godine Fedor Djorović Cilj ovog istraživanja je da prikaže razvoj i prilike mačevanja u Beogradu u periodu od 1960. do 1980, za koji se
vezuju veliki uspesi naših sporstista u zemlji i inostranstvu. Pored organizacije i funkcionisanja sportskih klubova
koji su negovali ovaj sport, kao i saveza i odbora koji su brinuli o mačevanju na nivou Beograda u radu će biti reči
i o ulozi koju je ovaj sport imao u tadašnjem Beogradu, socijalnom statusu i ugledu mačevalaca u društvu toga
doba.
Mentor: Jelena Petaković
4
Reprezentovanje grupe pletenica rotacijama Bogdan Đorđević, Tamara Krivokuća Tema ovog istraživačkog rada je prikaz specijalnog slučaja grupe pletenica pomoću rotacionih matrica. Pletenice
se mogu izučavati u okviru više matematičkih oblasti, jer imaju i grafičku i algebarsku interpretaciju. Takodje
ćemo prikazati ponašanje tačke na sferi pod dejstvom rotacionih matrica, odnosno grafički prikaz ovog
specijalnog slučaja grupe pletenica.
Mentor: Veljko Dmitrašinović
Formiranje tečnih sočiva od kapljica vode i glicerina Teodora Đorđević, Marija Petrović Tečna sočiva pretenduju da naprave revoluciju u modernoj optici zahvaljujući svojoj fleksibilnosti, odnosno
mogućnosti menjanja žižne daljine. Cilj ovog projekta bilo je određivanje žižnih daljina sabirnih sočiva formiranih
od kapljica vode i glicerina. Da bi menjanje poluprečnika krivine sočiva bilo moguće, kapljice tečnosti stavljane
su u blendu sa podesivim otvorom. Dobijene su žižne daljine tečnih sočiva za različite otvore blende kao i za pet
različitih zapremina tečnosti. Takođe, posmatrana je zavisnost žižne daljine od otvora blende.
Mentori: Aleksandra Alorić, Jelena Pajović
Aspekti poštovanja Kibelinog i Atisovog kulta na teritoriji Gornje Mezije, Donje Panonije i Istočne Dalmacije Neda Dragišić, Ana Macanović Kibela i Atis su maloazijska božanstva poreklom iz Frigije i predstavljaju kultnu zajednicu. O tome svedoce mit i
svecanosti održavane u njihovu cast. Ostvarivanjem trgovackih i kulturnih kontakata sa narodima Istoka, a za
vreme krize u carstvu, Rim prihvata kult boginje Kibele. Ovaj kult je svoju najvecu ekspanziju doživeo u II veku,
kada se na teritoriji današnje Srbije nalaze rimske provincije Gornja Mezija, Donja Panonija i istocna Dalmacija.
Cilj ovog rada je odrediti zajednicke aspekte poštovanja Kibele i Atisa, da ukaže na njihove zasebne i meduobno
nepodudarne aspekte poštovanja i utvrdi da li su ova dva božanstva zasta cinila kultnu zajednicu na prostoru
navedenih provincija. Istraživanjem je obradeno 42 nalaza, a vršeno je komparativnom analizom njihovih
ornamenata i atributa predstavljenog božanstva. Može se zakljuciti da su do II veka Kibela i Atis cinili kultnu
zajednicu, ali da od tada oni postaju zasebna božanstva. Atis je zaštitnik mrtvih I obecava pokojniku ponovno
rodenje, dok se Kibela vezuje iskljucivo za plodnost i njen se kult ne odnosi na veru u spasenje posle smrti.
Mentor: Marija Marić
Konstruisanje nacionalnog identiteta kroz navijanje za srpsku reprezentaciju na Svetskom prvenstvu u fudbalu u Južnoj Africi 2010. godine Ivana Dukić Tema ovog rada je način na koji ljudi kroz sportsko navijanje konstruišu svoj nacionalni identitet. Navijanje sam
posmatrala kao jednu od praksi banalnog nacionalizma, pod čim Majkl Bilig smatra svakodnevne radnje preko
kojih osoba konstruiše svoj nacionalni identitet. Istraživanje sam vršila tokom Svetskog prvenstva u fudbalu 2010.
godine, posmatrajući utakmice u kojima je igrala selekcija Srbije, antropološkim metodom opservacije sa
participacijom i polu-struktuiranih intervjua. U radu sam analizilara predstave mojih ispitanika o naciji, koristeći se
Andersonovim konceptom nacije kao "zamišljene zajednice".
Mentori: Milica Milić, Marina Simić
5
Razlike u prepoznavanju bioloških pokreta kod ljudi Đorđe Đurica U ovom istraživanju ispitivane su razlike u prepoznavanju bioloških pokreta kod ljudi. Istraživanje je obuhvatilo
dva eksperimenta. Prvi eksperiment je sadržao tačkaste stimuluse biološkog kretanja. Ispitanici su imali zadatak
da prepoznaju poznate i nepoznate osobe po načinu njihovog hoda. Cilj eksperimenta bio je da se utvrdi da li
postoji razlika između tačnosti prepoznavanja hoda poznanika i potpunih neznanaca u tačkastoj simulaciji
biološkog kretanja. Rezultati su pokazali da nema statistički značajnih razlika u prepoznavanju poznatih osoba po
načinu hoda u odnosu na nepoznate. Ovaj rezultat možemo objasniti time da biološki pokreti, iako vrlo značajni
za ljudske posmatrače ne prave razliku po poznatosti u opažanju. Drugi eksperiment takođe je obuhvatao
tačkaste stimuluse biološkog kretanja koji su prikazivani ispitanicima na ekranu. Cilj eksperimenta bio je da se
utvrdi da li postoji razlika između prepoznavanja muškog i ženskog pola, ali i da se utvrdi li se polovi razlikuju po
uspešnosti prepoznavanja pola tačkastih stimulusa bioloških pokreta. Zadatak ispitanika bio je da prepoznaju pol
osobe koja je bacila lopticu. Rezultati su pokazali da ne postoji značajan efekat pola stimulusa, kao ni interakcija
pola stimulusa i ispitanika. Takođe, dobijeno je da postoji statistički značajna razlika u prepoznavanju pola
stimulusa u odnosu na pol ispitanika. Naime, pokazano je da su ispitanici muškog pola uspešniji u prepoznavanju
osoba i muškog i ženskog pola. Jedan od razloga za postojanje ovakvog rezultata može biti razlika među
polovima u spacijalnim sposobnostima.
Matematička igra: Pravljenje Hamiltonovog ciklusa na kompletnom grafu Stevan Gajović, Aleksandra Nerandžić, Anja Radojević Igra je definisana na kopletnom grafu sa dva igrača,gde jedan gradi a drugi ruši. Cilj prvog igrača (graditelja) je
da sagradi Hamiltonov ciklus, a drugog (rušitelja) da ga u tome sprechi. Cilj je da se ispita pobednička strategija
prvog igrača.
Problem nalaženja pobedničke strategije prvog igrača(gradjenja Hamiltonovog ciklusa na svim čvorovima grafa)
ranije je ispitivan, a u ovom radu je ispitivana modifikacija ove igre. Igra je modifikovana na sledeći način: za
kompletan graf od $n$ chvorova, trazhi se najvec1i broj m, u oznaci maxming(n) takav da prvi igrač mozhe
napraviti Hamiltonov ciklus duzhine bar m. U radu je ispitan is hod takve igre za kompletan graf od n=3,4,5,6
chvorova.
Mentor: Dušan Đukić
Provera uticaja vremenskog intervala pečenja u zatvorenom sistemu na neolitskim figurinama kosovske varijante Tijana Grumić Ovaj rad bavi se proverom kako i na koji način dužina pečenja, u zatvorenom sistemu, u trajanju od 6 do 24 časa,
utiče na dobijanje neolitskih vinčanskih figurina kosovske varijante. Osnovni zadaci eksperimenta bili su praćenje
kako određeni tip gline reaguje na određeni vremenski interval, kao i promene u dimenzijama, masi i zapremini
tokom celog procesa. Eksperiment se sastojao od modelovanja, pripreme ložišta i samog procesa pečenja.
Odabrane su tri vrste različite gline (serije) - ravničarska, brdska i planinska. Dobijeni rezultati pokazali su da je
temperatura značajniji faktor od dužine pečenja, ali da je usko povezana sa vremenom tokom kojeg je ona u
porastu, kao i to da tip gline takođe bitno utiče na konačan proizvod pečenja. Takođe dokazano je da masna
glina nakon pečenja gubi veći procenat na zapremini, dok posna glina više gubi na masi, kao i to da je posna
glina podložnija gorenju od masne, što je još jedna manifestacija uticaja vrste gline na proizvod.
Mentor: Vladimir Pecikoza
6
Distribucija PKS gena u bakterijskoj populaciji Petničkog jezera Filip Ilić Poliketid sintaze (PKS) omogućuju sintezu poliketida, klase sekundarnih metabolita sa širokom primenom,
pogotovo u medicini (antibiotici, imunosupresanti, antikancer lekovi). Zbog toga je od velike važnosti otkrivati i
proučavati karakteristike novih poliketida i enzima koji učestvuju u njihovoj sintezi. Od bakterija koje su
pronađene u mulju Petničkog jezera dokazano je prisustvo PKS gena kod tri soja. Analizom sekvenci dela gena
za 16S rRNK je otkriveno da jedan soj pripada rodu Bacillus, dok su druga dva nekultivisani sojevi. Dalja
istraživanja bi trebalo da obuhvate karakterizaciju PKS enzima i poliketida koje proizvode ova tri soja.
Mentori: Aleksandra Vančevska, Iva Pruner
Sinteza i ispitivanje uticaja derivata kvercetina i stearinske kiseline na parametre oksidativnog stresa kod miša (Mus musculus) Karla Ilić‐Đurdić Sintetisan je acil-derivat kvercetina i stearinske kiseline. DPPH testom je pokazano da sintetisano jedinjenje
pokazuje 9 puta jaču antioksidativnu aktivnost od kvercetina koji je korišćen kao polazni molekul za sintezu
novog jedinjenja. Praćen je oksidativni status in vivo tokom 54h, na jetri, slezini, bubregu i mozgu miševa. DPPH
test i test lipidne peroksidacije su pokazali da je sintetisano jedinjenje veoma jak antioksidant, kao i da ispoljava
efekat u svim ispitivanim organima. Jedinjenje je zbog svoje lipofilnosti prešlo krvno-moždanu barijeru i ispoljilo
svoj najjači efekat upravo na mozgu miša gde je su mereni parametric sniženi preko 3 puta. Značajni efekti su
ostvareni i u drugim organima. Jedinjenje je od interesa za industriju dijetetskih suplemenata i terapeutika, i
zahteva dalja istraživanja.
Mentori: Aleksandar Djurić, Luka Mihajlović
"For the Horde": Ispitivanje osećaja frakcijske pripadnosti u igri World of Warcraft Damjan Jugović Spajić Internet kao poseban i globalno raširen način komunikacije uticao je na redefinisanje načina na koji se stvaraju
socijalne veze, te u tom smislu predstavlja važno polje antropološkog istraživanja. U ovom radu istraživan je
način na koji se konstruiše pripadnost "frakcijama" u internet igri World of Warcraft. Ispitivano je da li
konstruisanje te pripadnosti funkcioniše pomoću sličnih mehanizama kao i konstruisanju nacionalne pripadnosti.
Istraženi su načini na koji igrači definišu i izražavaju svoju "frakcijsku pripadnost", načini na koje se osećaju
povezanim sa ostatkom svoje frakcije, u kom intenzitetu i kako se odnose prema igračima suprotne frakcije i da li
se ta frakcijska pripadnost izražava i konstruiše pomoću sličnih identifikacijskih mehanizama kao i nacionalna
pripadnost. Korišćene su metode opservacije sa participacijom, a za potrebe skupljanja građe obavljeni su
polustruktuirani intervjui.
Mentor: Nataša Stevanović
7
In vitro ispitivanje mogućnosti primene fenol crvenog, L­askorbinske kiseline, L­cisteina i galne kiseline za produženje života solarnih ćelija na bazi antocijana i hlorofila Milan Kornjača Cilj ovog rada je ispitivanje uticaja zaštitnih pigmenata (fenol crveno) i antioksidanasa (askorbinske kiseline,
cisteina i galne kiseline) na usporavanje razlaganja biljnih pigmenata hlorofila i antocijana u in vitro uslovima, a
time i na mogućnost primene zaštitnih boja i antioksidanasa za produženje života DSS (solarne ćelije na bazi
organskih boja) ćelija na bazi hlorofila i antocijana. Ispitivan je stresni uticaj svetlosti u sistemima koji
najpribližnije simuliraju unutrašnjost DSS ćelije. Spektrofotometrijski su merene koncentracije hlorofila i
antocijana posle određenog vremena izlaganja stresnom faktoru. Za interpretaciju rezultata korišćeni su
eksperimentalno dobijeni podaci o kinetici razlaganja biljnih pigmenata u različitim ispitivanim sistemima.
Na osnovu rezultata istraživanja može se zaključiti da fenol crveno i L-cistein imaju potencijal da produže vreme
poluraspada biljnih pigmenata u DSS ćelijama pri ispitivanim uslovima, dok L-askorbinska kiselina i galna kiselina
ne pokazuju zaštitnu aktivnost. Zaštitnu aktivnost pokazuje i kombinovani sistem od četiri zaštitne supstance.
Relativno produženje života biljnih pigmenata u ovom sistemu je od oko 60% do 110% u zavisnost od pigmenta i
osvetljenosti kojom se delovalo na sistem.Pretpostavlja se da bi fenol crveno i L-cistein, kao i njihova kombinacija
mogli biti uspešno korišćeni za produženje života DSS ćelija.
Mentor: Igor Pašti
L­ sistemi Danica Kosanović, Tanja Asanović, Kristina Jovičić L- sistem je sistem naporednog prepisivanja - vrsta formalne gramatike koju je uveo Arstid Lindenmajer (Arstid
Lindenmayer) kao osnovu za aksiomatsku teoriju biološkog razvića. Centralno mesto u L-sistemima ima pojam
prepisivanja, čija je osnovna ideja definisanje kompleksnih objekata uzastopnim zamenjivanjem njihovih delova
jednostavnijim, koristeći skup pravila za prepisivanje. U ovom radu razmatran je problem sinteze
najjednostavnijih
L-sistema - DOL-sistema, na osnovu date funkcije rasta. Funkcija koja opisuje broj simbola u reči u odnosu na
korak izvođenja te reči je funkcija rasta. Pronađena je metoda za sintezu na osnovu formule L-sistema - pojma
koji je uveden s ciljem da se označi veza između (n +k )-te reči i ostalih reči niza, kao i reči iz drugih nizova.
Pomoću ove metode otkriven je i algoritam za sintezu polinomskih funkcja rasta sa prirodnim koeficijentima.
Mentor: Uroš Rajković
Ispitivanje uticaja temperature sušenja elektroda na kapacitet punjivih litijum­jonskih baterija Marko Kostić, Edvin Fako U ovom radu urađeno je esperimentalno ispitivanje uticaja temperature sušenja elektroda (od modifikovanog
V2O5) na kapacitet dopunjivih litijum-jonskih baterija. Optimalna temperatura sušenja gela je bitna za poboljšanje
karakteristika baterija ovog tipa. Gelovi sušeni na različitim temperaturama su pokazali različite osobine,
stabilnost inicijalnog napona i kapacitet.
Mentor: Igor Pašti
8
Uticaj prethodnog znanja i iskustva na opažanje rigidnosti amodalnog objekta Milana Kostić Cilj ovog istraživanja obuhvatao je proveru načina na koji prethodno iskustvo i znanje mogu uticati na opažanje
karakteristika amodalnog percepta. Amodalni percept predstavlja trodimenzionalnu strukturu, nastalu opažanjem
pokretne dvodimenzionalne stimulacije. Svojstva amodalnog percepta koja su bila ispitivana su rigidnost i
elastičnost. Očekivano je da će prethodno iskustvo i znanje uticati na povećanje preciznosti prilikom opažanja
rigidnosti i elastičnosti amodalnog objekta. Stimulusi, koji su prikazivani na ekranu, bili su sačinjeni od svetlećih
tačaka koje su svojim pokretima odavale utisak rigidnih i elastičnih struktura. Uzorak je činilo 12 ispitanika,
polaznika IS Petnica. Dobijeni podaci su obrađeni trofaktorskom analizom varijanse. U prvom eksperimentu, u
kom je ispitivan uticaj prethodnog znanja, nije dobijena statistički značajna razlika u preciznijem opažanju
karakteristika amodalnog objekta nakon verbalnog predstavljanja svojstava stimulusa. U drugom eksperimentu, u
kom je ispitivan uticaj prethodnog iskustva, dobijeni su rezultati koji ukazuju na povećanje preciznosti prilikom
opažanja elastičnih stimulusa. Jedno od mogućih objašnjenja ovih rezultata jeste da prethodno iskustvo ima
uticaja na preciznije opažanje karakteristika amodalnog objekta jer za razliku od znanja, iskustvo je bilo vizuelnog
karaktera kao i sami stimulusi dok je znanje bilo verbalnog.
Mentor: Oliver Tošković
Balansirajući robot Stefan Krsmanović, Vladimir Polovina Cilj projekta predstavlja konstruisanje robota sposobnog da se održava u ravnotežnom položaju kao i da se vraća
u ravnotežni položaj nakon što je iz njega izveden delovanjem neke spoljne sile. Određivanje ugla za koji je robot
otklonjen iz ravnotežnog položaja se vrši kombinovanjem rezultata merenja sa akcelerometra i žiroskopa pomoću
komplementarnog filtra, koji je implementiran na mikrokontroleru. Na osnovu informacija o uglu mikrokontroler
šalje instrukcije pogonskim motorima, koji za cilj imaju dovođenje robota u ravnotežni položaj.
Mentori: Filip Panjević, Teo Šarkić, Marija Janković
Determining melting temperature and polarization angle of gelatin Katja Kustura, Una Pale In this paper some properties of gelatin, animal origin substances, were studied. The melting point temperatures
and the angle of polarization for different concentrations of gelatin in water were measured. Melting temperature
was determined by using glass marble and its motion in the sample as an indicator of a liquid state. The angle of
polarization, i.e. optical activity, was studied by designing and using our own polarimeter in which gelatin samples
were put. The results obtained show that, after some critical concentration, melting temperature does not change
anymore. This is because the grid of chain-bounds in gelatin is already very dense and it does not change much
with adding another bound. Dependence of polarization angle on concentration was in agreement with our
predictions. Increasing the concentration, the increased number of gelatin molecules causes higher optical
activity. The angle of polarization has a greater value for lower temperatures, when there are more molecules
that can rotate the plane of polarization. Thus, the angle of polarization showed us indirectly the number of
bounds (molecules that change the polarization angle), and the glass marble showed us when there was a critical
amount of these bounds for gelatin to turn into liquid.
Mentori: Đorđe Radičević, Vladan Pavlović
9
Simulacija radijalne segregacije upotrebom celularnih automata Marko Kuzmanović Proučavana je radijalna segregacija dvokomponentne smeše granularnih materijala prilikom rotiranja upotrebom
celularnih automata. Ispitan je uticaj masa granula, kao i uticaj trenja između granula na radijalnu segregaciju.
Pokazano je da i mala razlika u osobinama granula dovodi do segregacije u radijalnom pravcu, kao i da
povećanje te razlike dovodi do gotovo potpunog razdvajanja smeše na komponente
Mentor: Slobodan Vrhovac
Spontano usvajanje srpskog jezika od strane izvornih govornika kineskog: analiza gramatičkih kategorija Jelena Kuzmanović U ovom radu ispituje se spontano usvajanje srpskog jezika od strane izvornih govornika kineskog. Srpski i kineski
jezik su različiti prema morfološkoj klasifikaciji te se u njima gramatičke kategorije različito izražavaju: u kineskom
kao korenskom jeziku, to je moguće samo redom reči ili leksički, dok se u srpskom kao flektivnom, kategorije
izražavaju morfološki. Cilj istraživanja je da se ispita da li govornici kineskog jezika koji pripada korenskim
jezicima mogu usvojiti način izražavanja kategorija u flektivnom jeziku kakav je srpski i kakve greške prave. Rad
se zasniva na analizi glagola, imenica i zamenica upotrebljenih u materijalu i gramatičkih kategorija koje se
javljaju kod ovih vrsta reči. Rezultati pokazuju da su ispitanici pokazuju tendenciju da osnovne i neutralne oblike
koriste češće nego bilo koje druge, mada se sreće i upotreba drugih oblika.
Mentor: Aleksandra Rađenović
Istraživanje nepoznatog terena Vladimir Makarić U radu se razmatra problem istraživanja nepoznatog terena (INT) od strane entiteta (istraživača) sa suženim
vidnim poljem. Cilj rada je bio napraviti inteligentan entitet koji pronalazi putanju do zadatog cilja na terenu sa
preprekama, te koji se potom vraća do početne tačke optimalnom (najkaćom) putanjom. Kao preduslov
simulacije INT-a realizovani su sistemi za generisanje terena sa preprekama i detekciju sudara entiteta sa
preprekom. Kretanje entiteta se zasniva na interiranju Dajkstrinog algoritma, koji se izvršava na grafu koji
reprezentuje istraženi teren i trenutno vidno polje. Pri tome se u svakoj iteraciji u graf dodaju dva privremena
čvora: jedan koji predstavlja trenutnu poziciju entiteta i drugi koji predstavlja odredište, a koji se povezuje sa
čvorovima do kojih postoji pravolinijska putanja na kojoj nema poznatih prepreka (ili delova prepreka). Rezultati
simulacije INT-a pokazuju da tako dizajnirano kretanje entiteta zadovoljava postavljene ciljeve projekta.
Mentori: Dragan Toroman, Miloš Savić
Sociometrijski status viktimiziranih učenika i siledžija Milena Marinković Cilj ovog istraživanja bilo je utvrđivanje sociometrijskih statusa siledžija i žrtava, kao i razlika u javljanju ovih
pojava na mlađem i starijem uzrastu. Uzorak je činilo 216 učenika 5. i 6. razreda osnovnih i 225 učenika 2. i 3.
razreda srednjih škola iz Beograda. Utvrđena je korelacija između skora na skali siledžijstva i skora na skali
viktimizacije, ukazujući na pripadnost učenika grupi siledžija-žrtava (agresivnih žrtava). Postoji statistički
značajna korelacija između sociometrijskog statusa i skora na skali viktimizacije, ali je ona neočekivano niska.
Sociometrijski status ne korelira sa skorom na skali viktimizacije. Ovakvi rezultati pokazuju da učešće u
10
siledžijskim ponašanjima nije značajan faktor za određivanje sociometrijskog statusa učenika. Interesantan je
podatak koji pokazuje da su iste osobe istovremeno i žrtve i sileđžije. Pokazane su i velike uzrasne razlike: na
mlađem uzrastu je veći procenat žrtava, a na starijem siledžija. Sociometrijski status korelira sa skorom na skali
viktimizacije samo na starijem, a sa skorom na skali siledžijstva nije povezan ni na jednom uzrastu.
Skeniranje 3D objekata metodom triangulacije lasera Stevan Miličić Razvoj različitih tehnika 3D skeniranja dovodi do sve boljih rezultata skeniranja - odnosno verodostojnijih modela.
Tim tehnikama se izrađuju i trodimenzionalne kopije objekata bazirane na skeniranju a izrađene na 3d printerima.
Međutim, 3D skeneri u komercijalnoj upotrebi uglavnom su nedostupni širokoj javnosti i mogu se oslanjati na
specijalan hardver, što tim rešenjima diktira visoku cenu. U ovom radu je predstavljeno hardversko rešenje za
jednostavan 3D skener koji se bazira na potrošačkom hardveru - jednom pomičnom laseru koji se ručno
kontroliše i jednoj kameri. Uz to, prezentovan je algoritam koji omogućava interpretaciju dobijenih rezultata i kao
konačan rezultat daje trodimenzionalne koordinate tačaka tela koje je snimano. Generisanje trodimenzonalnog
modela tela iz tih tačaka nije obuhvaćeno ovim radom.
Mentor: Dragan Toroman
Sukoba nema ako zabave ima ­ Ritualna praksa u Bujanovcu: studija slučaja multietničkog projekta Đorđe Milosav Tema ovog rada je uticaj ritualne prakse na uspostavljanje socijalne ravnoteže i razrešavanje konflikata na
primeru jednog multietničkog projekta u Bujanovcu. Rad sam radio antropološkom metodom opservacije sa
participacijom i polustruktuiranim i struktuiranim intervjuima. U radu sam analizirao uticaj simboličke prakse na
ritualnu grupu i odnos između učesnika projekta. Sakupljenu građu sam posmatrao kroz koncept socijalne drame
Viktora Tarnera i zaključio da su u ovom slučaju učesnici rituala uspeli da prekrše norme sredine i izađu iz
ritualne grupe kao novi i drugačiji.
Mentori: Milica Milić, Marina Simić
Prenošenje akcenta prizrensko­timočkog dijalekta na teritoriji Lebana u čitanom tekstu pod uticajem pripadnosti teksta različitim sferama komunikacije i generacijskih razlika Stefan Milosavljević U prizrensko-timočkom dijalektu, za razliku od novoštokavskih, zadržano je staro mesto akcenta, odnosno nije
došlo do metatonijskog prenošenja akcenta u XV veku. Međutim, primećeno je da u poslednje vreme standardni
jezik sve više prodire na prizrensko-timočko dijalekatsko područje. Pretpostavljeno je da pripadnost tekstova
različitim sferama komunikacije (javnoj i privatnoj) i generacijske razlike utiču na izraženost tendencije
približavanja dijalekatskog koda standardu. Dobijeni rezultati, na uzorku od po 7 ispitanika iz dve starosne
generacije i odabranim tekstovima, pokazali su da pripadnost tekstova privatnoj odnosno javnoj komunikaciji ne
utiče na različito čitanje istih reči, ali da postoji marginalno značajna razlika u pogledu uzrasta, tj. da mlađa grupa
ispitanika pokazuje veće tendencije ka prilagođavanju mesta akcenta standardnoj normi. To što nema značajne
razlike u čitanju tekstova javne i privatne komunikacije, može se objasniti samim procesom čitanja teksta, svešću
o snimanju i samom strukturom teksta privatne komunikacije. Mlađa grupa je ispoljila veće tendencije ka
prilagođavanju standardnom mestu akcenta u odnosu na stariju, što je, verovatno, posledica uticaja škole i
sredstava masovne informacije.
Mentori: Vanja Miljković, Dušica Božović
11
Metode ubrzavanja svemirskih letelica Sava Mirković Razmatrana su dva metoda ubrzavanja letelice, metod gravitacione praćke i Obertov metod. Rad je podeljen na
dva dela. U prvom delu rada su ispitivana oba metoda kroz numeričku simulaciju sistema planeta-letelica. U
drugom delu rada su poređene efikasnosti oba metoda kroz numeričku simulaciju kretanja letelice kroz Sunčev
sistem. Rezultati ukazuju da je metod gravitacione praćke efikasniji u pogledu dostignute brzine letelice posle
izvršavanja metoda i predstavlja optimalnije rešenje pri slanju letelica van Sunčevog sistema.
Obertov metod svoju najbolju primenu ima prilikom ubrzavanja letelica direktno sa putanje oko planete i može se
koristiti za letelice koje će se , zbog svojih velikih dimenzija, sastavljati u Zemljinoj orbiti.
Mentor: Milan Darijević
Ispitivanje uticaja biocida i atrazina na bakterije roda Azotobacter izolovane iz zemljišta u okolini Istraživačke stanice Petnica Milica Moskovljević Azotobacter sp. je izolovan iz zemljišta sa četiri različita lokaliteta u blizini Istraživačke Stanice Petnica. Izolacija
je vršena korišćenjem soil-plate enrichment metode. Primenom mikrodilucione metode Azotobacter je tretiran
benzalkonijum hloridom, hlorheksidin glukonatom, triklosanom i atrazinom. Nakon 12 h primenom
spektrofotometrijske metode određivana je apsorbanca uzoraka na talasnoj dužini 600 nm. Primećena je
osetljivost bakterijskih kultura na sve biocide korišćene u istraživanju. Kulture izolata iz zemljišta gde je
antropogeni uticaj bio minimalan pokazuju najveću osetljivost na korišćene agense. Bakterijske kulture,
generalno, pokazuju veću rezistentost na atrazin u odnosu na korišćene biocide.
Mentori: Jelena Savić, Marjan Biočanin
Kamene grobne konstrukcije u okolini Valjeva Ana Murganić, Ivan Avdić, Dimitrije Maeković Ovaj rad bavi se proučavanjem srednjovekovnih kamenih grobnica u okviru manastirskih kompleksa valjevskog
kraja. Cilj rada je bio pokusaj datovanja kamenih grobnih konstrukcija, utvrdjivanje formi i oblika u kojima se
javljaju kao i detaljno ispitivanje pokojnika sahranjenih u njima. Prisustvo kamenih grobnica, ukupno 86 njih,
konstatovano je na nekropolama u četiri manastira: Slavkovica, Gračanica, Dići i Petnica. Celokupnim
istraživanjem utvrđeno je da se kamene grobnice javljaju u periodu od XIV do XIX veka, kao i da se nalaze
isključivo u okviru manastirskog kompleksa, unutar crkve i uz zidove crkve, gde razlikujemo tri vrste.
Najzustepljiniji oblici su same kamene konstrukcije, kamenje poređano oko glave i nogu, kameni sarkofazi kao i
izuzeci u vidu kamenih ploča ispod glave i konstrukcije na dve vode. Takođe je primećeno da pol i starost nisu
uslovljavali oblike kamenih konstrukcija. Analiza kamenih grobnih konstrukcija, skeleta sahranjenih u njima
možda ukazuju na to da su u kamenim grobnicama uglavnom sahranjeni viđeniji ljudi ili crkveni velikodostojnici.
Mentor: Tamara Pavlović
Zmija u kutiji Ana‐Marija Nedić, Maksim Lalić, Jovana Đorđić Ovaj rad je zasnovan na razmatranju "Snake in the box" problema u teoriji grafova. Prvi deo rada se sastoji od
analize i proučavanja dosadašnjih rezultata, kao i predviđanja granica za dimenzije u kojima rešenja još nisu
pronađena. Kako je problem dosad bio rešavan samo na hiperkocki, u drugom delu rada je razmatrano
proširenje problema i na druga tela. U radu je analizirana primena problema na "n"-dimenzione piramide, "n"dimenzione prizme, oktaedar, dodekaedar, ikosaedar i Fibonačijeve kocke zaključno sa šestom dimenzijom, gde
su sva rešenja detaljno razmotrena i dokazana.
12
Efekat valence i pobuđenosti na estetsku preferenciju u zadatku afektivnog primovanja Vera Novaković Prema dimenzionalnoj teoriji emocija, svaka emocija se može raščlaniti na dve dimenzije: afektivnu valencu i
pobuđenost. Kako je estetska evaluacija stimulusa tesno povezana sa emocijama koje oni u nama izazivaju, ovo
istraživanje se bavi ispitivanjem uticaja pojedinačnih dimenzija na estetsku evaluaciju u zadatku afektivnog
primovanja. Vršena je estetska evaluacija stimulus-meta kod kojih su obe dimenzije bile na neutralnom nivou, ali
su metama prethodili stimulus-primovi čije su afektivna valenca i pobuđenost bile varirane. Značaj uloge
afektivne valence je potvrđen, i najizraženiji je kod meta kojima su prethodili primovi sa negativnom afektivnom
valencom. Uticaj pobuđenosti je takođe od značaja, ali u manjoj meri od afektivne valence. Takođe, ispitivan je
uticaj jedne dimenzije na efekat druge, ali su rezultati pokazali da on nije značajan, odnosno da obe dimenzije
deluju na estetsku evaluaciju kao gotovo nezavisni faktori.
Mentor: Dragan Janković
Ispitivanje uticaja aktivatora na kinetičku metodu za određivanje vanadijuma (V) Mihajlo Novaković, Marin Kuntić U ovom radu ispitan je uticaj aktivatora na kinetičku metodu za određivanje mikrokoličina vanadijuma(V) radi
povećanja njene osetljivosti i selektivnosti. Metoda je zasnovana na katalitičkom dejstvu vanadijuma(V) na
o
reakciju oksidacije rezorcinola kalijum-bromatom, pri temperaturi (26 ± 1) C. Brzina hemijske reakcije je praćena
spektrofotometrijski, tj. praćena je promena apsorbance proizvoda oksidacije u zavisnosti od vremena na talasnoj
dužini od 455 nm u periodu od 15 min. Određen je najpogodniji aktivator - askorbinska kiselina i njena optimalna
koncentracija koja iznosi 0,08 µgmL-1. Dobijeni rezultati su obrađivani metodom tangensa i metodom fiksne
koncentracije. Primenom metode tangensa dobijena je kalibraciona kriva koja predstavlja zavisnost brzine
oksidacije od koncentracije vanadijuma(V) i ima korelacioni koeficijent 0,9925. Primenom metode fiksne
koncentracije konstruisana kalibraciona kriva prikazuje zavisnost recipročne vrednosti vremena od koncentracije
vanadijuma u reakcionoj smeši sa koeficijentom korelacije 0,9958. Vanadijum je određivan u opsegu
-1
-1
koncentracija od 15 ngmL do 1,66 µgmL sa standardnim devijacijama od 1,96% do 8,99% za metodu
tangensa i od 1,01% do 5,13% za metodu fiksne koncentracije. Takođe je ispitan uticaj različitih metalnih jona na
reakciju. Dobijeni rezultati u ovom radu su pokazali da dodatak određenog aktivatora znatno povećava
osetljivost, ali smanjuje selektivnost metode. Selektivnost ove metode se povećava dodavanjem EDTA u
reakcionu smešu.
Mentor: Miloš Pešić
Adsorpcija Cr(VI) iz vodenih rastvora na piljevini belog bora (Pinus Silvestris, Pinaceae L.) kao biosorbenta Radoslav Pavlović U ovom radu ispiivtan je mehanizam adsorpcije, sorpciona ravnoteža, uticaj mase sorbenta, kontaktnog vremena
i početne koncentracije sorbata na adsorpciju Cr(VI) iz vodenih rastvora na piljevini belog bora (Pinus Silvestris,
Pinaceae L.). Optimalno kontaktno vreme sorpcije, posle kog se postiže sorpciona ravnoteža, je 55 min.
3
Optimalna masa sorbenta je 9 g/dm . Početna koncentracija pri kojoj se vrši najefikasnija sorpcija je
-4
3
6·10 mol/dm . Mehanizam adsopcije ispitivan je snimanjem IR spektara sorbenta pre i posle sorpcije.
Zaključeno je da dolazi do akceptorske hemisorpcije. Sorpciona ravnoteža opisana je konstruisanjem
Freundlichove izoterme, iz koje se uočava da je adsorpcija Cr(VI) favorizovan proces i da se vrši na neuniformnoj
površini, podrazumevajući višeslojni kapacitet.
Mentor: Katarina Karljiković-Rajić
13
Antioksidativni efekat ekstrakta semenki crnog i belog grožđa u homogenatu tkiva jetre Ana Petronijević U ovom radu ispitivana su antioksidativna svojstva etanolnih ekstrakata semenki crnog i belog grožđa (ESG-C i
ESG-B). U ESG-C i ESG-B određivan je ukupan sadržaj polifenola i flavonoida koji predstavljaju značajne
antioksidanse. Takodje je ispitivano inhibitorno dejstvo ESG-C i ESG-B na širenje procesa lipidne peroksidacije
indukovanog terc-butil hidroperoksidom u homogenatu tkiva jetre pacova. Koncentracije polifenola i flavonoida u
ekstraktima kao i stepen lipidne peroksidacije određeni su spektrofotometrijski. Pokazano je da između dva
ekstrakta nema značajne razlike u koncentraciji polifenola, dok je koncentracija flavonoida bila značajno veća u
ESG-B. Oba nerazblažena ekstrakta su visoko statistički značajno inhibirala lipidnu peroksidaciju. Na osnovu
IC50 pokazano je da su razblaženi ESG-C efikasniji u inhibiciji lipidne peroksidacije, u odnosu na ESG-B.
Može se zaključiti da etanolni ESG-C i ESG-B imaju značajna i slična antioksidantna svojstva koja mogu biti u
osnovi njihovih povoljnih uticaja na sprečavanje nastanka nekih bolesti. Neophodna su dalja istraživanja kojima
će se ispitati značaj i mehanizam zaštitnih dejstava ESG.
Mentor: Goran Tomić
Filogenetska karakterizacija bakterijskih populacija jezera Pocibrava otpornih na teške metale Božidar Radivojević Metode koje upotrebljavaju sposobnosti mikroorganizama za pasivizaciju toksičnih supstanci ili njihovo
pretvaranje u manje toksične nazivaju se bioremedijacijom. Bioremedijacija voda zagađenih teškim metalima, vrši
se pasivizacijom jona metala metabolitima bakterija, biosorpcijom ili bioakumulacijom metalnih jona u biomasi
bakterija. U ovom radu su uspešno izolovane 2 bakterijske populacije koje su pokazale rezistentnost ka cinku i 2
bakterijske populacije koje su pokazale rezistentnost ka bakru, olovu i cinku. Korišćenjem kombinacije PCR i
RFLP metoda pokazano je da su izolovane populacije međusobno različite. Sekvenciranjem delova gena za
16SrRNK kao i bioinformatičkom analizom dobijenih sekvenci, pokazano je da izolovane populacije pripadaju
vrstama Aeromonas caviae, Aeromonas veronii, Lysinibacillus sphaericus i Lysinibacillus boronitolerans.
Konstrukcija filogenetskih stabala korišćenjem metoda "Neighbor-joining", "Maximum parsimony" i "Quartet
puzzling" je potvrdila poznate podatke o srodnosti ovih vrsta. Dalja istraživanja mogu obuhvatati ispitivanja
mehanizama preživljavanja bakterija izolovanih u ovom radu, u sredinama zasićenim različitim vrstama
zagađivača, kao i ispitivanje sposobnosti remedijacije voda zasićenih jonima bakra, cinka i olova. Takođe, mogla
bi se posvetiti pažnja ispitivanju bioremedijacionog potencijala drugih pripadnika rodova Aeromonas i
Lysinibacillus, a na osnovu pokazane filogenetske srodnosti bakterija ispitivanih u ovom radu.
Mentori: Aleksej Drino, Iva Pruner
Ispitivanje uticaja vodenih ekstrakata korena i lista ambrozije (Ambrosia artemisiifolia L.) i njivske lubeničarke (Hibiscus trionum (L.) Woot. & Standl.) na klijanje semena, rast nadzemnog dela klice i sadržaj fotosintetičkih pigmenata kod pšenice (Triticum aestivum L.) Ana Radojičić U ovom radu je ispitivan alelopatski uticaj ambrozije (Ambrosia artemisifolia L.) i njivske lubeničarke (Hibiscus
trionum L.) na klijanje semena pšenice (Triticum aestivum L.), rast nadzemnog dela klice i sadržaj fotosintetičkih
pigmenata. Semena pšenice su tretirana vodenim ekstraktima korena i lista biljaka, koncentracija 10%, 50% i
100%. Uočen je stimulativan efekat ekstrakta korena ambrozije na klijanje semena pšenice. Svi ispitivani
ekstrakti ispoljavaju stimulativan efekat na rast nadzemnog dela klice i sadržaj hlorofila a i b, izuzev
koncentrovanog ektrakta lista ambrozije, koji pokazuje izražen efekat na smanjenje sadržaja hlorofila u
14
nadzemnom delu i inhibira rast klijanaca. U daljim istraživanjima je potrebno izvršiti hemijsku karakterizaciju
ekstrakata u cilju izolacije aktivnih supstanci koje mogu pronaći primenu u poljoprivredi.
Mentori: Tomica Mišljenović, Vladimir Jovanović
Povezanost različitih aspekata lepote Kristina Radovanović, Simona Zagoričnik U ovom istraživanju smo pokušali da se približimo odgovoru na pitanje "Šta je to lepo?". U okviru
eksperimentalne estetike traganje za odgovorom na ovo pitanje je išlo prvenstveno u smeru utvrđivanja
objektivnih svojstava stimulusa koji su odgovorni za naš doživljaj lepog. Cilj našeg rada je bio da utvrdimo
povezanost doživljaja lepog sa činiocima subjektivnog doživljaja slika tj. privlačnosti, sklada, prijatnosti i
zanimljivosti. Uzorku od 21 ispitanika je prikazano 20 vizuelnih stimulusa koje su oni ocenjivali na 5
sedmostepenih bipolarnih skala procene (lepo-ružno, zanimljivo-dosadno, privlačno-neprivlačno, skladnoneskladno i prijatno-neprijatno). Dobijeni rezultati su pokazali da doživljaj lepog značajno korelira sa svim
pojedničnim aspektima lepog (privlačno, skladno, zanimljivo i prijatno), ali multipla regresiona analiza pokazuje
da samo skale skladno i prijatno značajno doprinose objašnjenju ocene lepog. Skala sklada se pokazuje kao
najbolji prediktor lepog, što ide u prilog teoriji o fluentnosti procesiranja po kojoj će simetričniji i skladniji objekti
biti procenjeni kao lepši zato što olakšavaju kognitivnu obradu.
Mentori: Slobodan Marković
Kvartarna fauna Risovačke pećine kod Aranđelovca Andrea Rajšić Materijal kvartarne faune Risovačke pećine iz zbirke Rudarsko-geološkog fakulteta, taksonomski je određivan.
Vršene su morfometrijska i paleoekološka analiza materijala u cilju predstavljanja klimatskih uslova u kojima su
opstajale. Da bi se dobili podaci o klimi rezultati morfometrijske analize poređeni su sa podacima drugih lokaliteta
u Srbiji, Hrvatskoj, Italiji i Španiji.
Zaključeno je da je u toku gornjeg pleistocena pećinu naseljavalo dvadeset vrsta iz sedam redova. Najučestaliji
su ostaci pećinskog medveda, najčešće vrste iz pećinskih naslaga u Srbiji. Najzastupljeniji je red zveri. Ove vrste
naseljavale su pretežno šumske do šumsko-stepske predele umerene do tople klime.
Mentor: Nevenka Đerić
Baron Lajoš Vermeš (1860 ­ 1945) Siniša Samardžić Baron Lajoš Vermeš je bio prvi propagator sporta na prostoru Vojvodine, odnosno tadašnje Austro-Ugarske.
Svojim naporima, Vermeš je promovisao sport i značajno uticao na razvoj Palića i Subotice. U toku osam
decenija života, Lajoš Vermeš je između ostalog bio i: profesor mačevanja, proslavljeni sportista Austro-Ugarske,
privrednik, čovek koji je tramvajskom linijom spojio Palić i Suboticu i ostavio neizbrisiv trag u tzv. "povarošenju"
Subotice.
Mentor: Jelena Petaković
15
Analiza termalne evolucije molekulskih oblaka i stabilnosti jedinjenja unutar njih Vanja Šarković Cilj ovog projekta je analiza stabilnosti molekula različite kompleksnosti unutar međuzvezadnih molekuskih
oblaka u zavisnosti od promene količine toplote, kao i drugih uslova sredine. Nakon odabira 13 oblasti, unutar
oblaka, koje sadrže amonijak i imaju visoku koncentraciju čestica utvrđuju se trenutni uslovi i temperatura
formrianja amonijaka. Na osnovu ovih podataka se dobija promena količine toplote. Ova vrednost predstavlja
osnovnu meru termalne evolucije jednog oblaka. Analiziriajući sastav oblaka i poredeći koncentracije različitih
jedinjenja, kao i njihovo prisustvo u oblaku dobija se korelacija između stepena stabilnosti koji određen tip
molekula ima u zavisnosti od količine toplote i uslova sredine.
Mentor: Ivan Milić
Genetski algoritmi i problem trgovačkog putnika Daniel Silađi Ovaj rad se bavi procenom mogućnosti primene genetskih algoritama (GA) na problem trgovačkog putnika
(TSP). Referentno rešenje sa kojim se vrši komparacija rezultata jeste rešenje problema TSP korišćenjem LinKeringhan heuristike (LKH). U ovom istraživanju prezentovan je program koji rešava problem trgovačkog putnika
pomoću genetskog algoritma. Program je napisan u programskom jeziku C++ i prvenstveno je baziran na
biblioteci galib koja služi za implementaciju GA. Grafički korisnički interfejs realizovan je uz pomoć biblioteka sdl i
opengl. Dobijeni rezultati ukazuju da GA za manji broj gradova daje optimalno rešenje, i to u realnom vremenu.
Za veći broj gradova (par stotina), algoritam radi ispod 3min i daje rešenja u proseku 20% lošija nego LKH.
Razlog leži u tome što se algoritam prekida kada sve jedinke konvergiraju ka najboljoj, odakle je dalji razvoj
moguć samo mutacijom.
Mentori: Miloš Savić, Milan Gornik
Analiza nadgrobnih spomenika sa seoskog groblja u Robajama Ružica Slijepčević, Đurđa Stanojević Ovaj rad bavio se analizom nadgrobnih spomenika sa seoskog groblja u selu Robaje u opštini Mionica.
Analizirana serija brojala je 99 spomenika koji su datovani u period od XVII do XX veka. Rezultati pokazuju da
među oblicima razlikujemo spomenike pravougaonog oblika, pravougaonog oblika sa trouglastim gornjim delom
kao i pravougaonog oblika sa zaobljenim gornjim delom. Tragovi ornamenta su uočeni na gotovo svim
spomenicima i oni se najčešće javljaju u vidu više varijanti krstova. Epitafi, koji su većinom napisani
reformisanom ćirilicom. Na osnovu celokupne analize može se zaključiti da na ovom mestu imamo kontinuitet
sahranjivanja u trajanju od oko 400 godina, da od porodica koje su naseljavale Robaje srećemo Arsenijeviće,
Dimitrijeviće, Dragojeviće, Gavriloviće, Iliće, Maksimoviće, Markoviće, Marinkoviće, Mariće, Matiće, Mijatoviće,
Nikiće, Pe(j)iće, Petraševiće, Radovanoviće, Radivojeviće, Saviće i da većinu njih i dalje srećemo u selu.
Mentor: Tamara Pavlović
Hidrohemijske karakteristike podzemnih voda Fruške Gore Ljiljana Spasojević, Nikola Kljajić Osnovnim hidrogeološkim i hidrohemijskim metodama ispitivane su hidruhemijske karakteristike podzemnih voda
na teritoriji Fruške gore. Uzorkovanje vode vršeno je jednokratno sa 17 izvora i bunara. Pored osnovnog
hemijskog sastava uzorkovane vode, određene su i koncentracije pojedinih teških metala.Rezultati istraživanja
pokazali su da su podzemne vode na području Fruške gore kalcijumsko-magnezijumsko-hidrogenkarbonatne, I
16
odnosno II tipa i srednje mineralizacije, prema klasifikaciji O. A. Alekina. Takođe, na osnovu sprovedenih
hemijskih analiza može se zaključiti i da je većina vodnih objekata pogodna za vodosnabdevanje.
Mentor: Dejan Nešković
Transnacionalizam u Sopotu: studija slučaja Sanja Srećković Ovaj rad ima za cilj da doprinese boljem razumevanju kineskih migracija u Srbiju. Koristeći se
transkontinentalnom teorijom migracija, prikazala sam proces uspostavljanja transmigrantskih veza kineskih
transnacionalnih migranata sa meštanima Sopota, kao i način na koji oni zadržavaju i uspostavljaju veze sa
drugim kineskim migrantima koji su emigrirali u Srbiju. Smatram da će istraživanje dvojnog funkcionisanja
kineskih transnacionalnih imigranata u Sopotu pomoći boljem razumevanju pojma transnacionalizma.
Mentori: Marina Simić, Aleksandar Kostić
Uticaj promene ugaone deklinacije na procenu daljine Mirjana Stojadinović, Jelena Žegarac Cilj ovog istraživanja bio je da se testira tačnost hipoteze o ugaonoj deklinaciji. Ako bi ona bila tačna, rezultati bi
pokazivali da se sa povećanjem ugaone deklinacije menja opažena daljina. Sproveli smo eksperiment, koji se
sastojao u tome što su ispitanici procenjivali daljinu između njih i jednog od eksperimentatora, a zatim navodili
drugog eksperimentatora da se pomera dok im ne izgleda da su te dve udaljenosti (između ispitanika i jednog
eksperimentatora i međusobna udaljenost eksperimentatora) jednake. To su činili iz tri položaja (leži, stoji i stoji
na stolu) i za tri distance (5m, 10m i 15m). Uzorak je činilo 17 polaznika seminara psihologije u ISP. Rezultati
koje smo dobili pokazali su da nema osnovnog efekta položaja ispitanika, odnosno da nije postojala razlika u
proceni daljine kada su ispitanici ležali, stajali ili stajali na stolu. Dobijeno je i da nema interakcije između položaja
ispitanika i udaljenosti stimulusa. To znači da nema promene opažene daljine ni na jednoj udaljenosti. Na osnovu
ovih nalaza, možemo zaključiti da hipoteza o ugaonoj deklinaciji ne daje dobre predikcije u ispitivanim uslovima.
Mentor: Oliver Tošković
Primena skrivenog Markovljevog modela u prepoznavanju znakovnog jezika Miloš Stojanović Problem prepoznavanja znakovnog jezika koji koriste gluvoneme osobe predstavlja dugogodišnji naučni izazov.
U cilju rešavanja tog problema razvijene su raznovrsne metode bazirane na veštačkoj inteligenciji.
Skriveni Makrovljev model predstavlja jedan od najćešće korišćenih načina modelovanja kontinualnog signala u
procesu automatskog prepoznavanja. Ovaj model je posebno pogodan zato što kontinualni signal nije potrebno
prethodno segmentirati (izdvojiti značajne celine, npr. reči), već se segmentacija vrši u procesu prepoznavanja.
U ovom radu se ispituje uticaj broja stanja skrivenog Markovljevog modela kojim se modeluju reči znakovnog
jezika na uspešnost prepoznavanja. Dobijeni rezultati ukazuju da je nemoguće pronaći opšti optimalan broj stanja
koji važi za sve korišćene reči već da se svaka reč mora modelovati njoj odgovarajućim brojem stanja. Zaključuje
se i da postoji granica broja stanja posle koje svaki veći broj stanja modela nema uticaj na uspešnost
prepoznavanja.
Mentori: Đorđe Nijemčević, Ana Anastasijević
17
Ispitivanje razvojnog procesa spacijalnih sposobnosti rešavanjem zadataka sa 2D i projekcijom 3D geometrijskih figura Tijana Šušteršič Istraživanje je za cilj imalo da ispita sposobnost razumevanja prostora u okviru razvojnog procesa dece. U
istraživanju je učestvovalo 70 učenika osnovne škole u Kragujevcu, uzrasta 11 (četvrti razred) i 18 godina (osmi
razred) i 15 odraslih ispitanika prosečnog uzrasta 25 godina (saradnici Istraživačke stanice Petnica). Uzorak je
balansiran po polu. Kombinacijom tipova zadataka u odnosu na to da li su uključivali rad sa 3D ili 2D
geometrijskim figurama i da li je bilo potrebno pronaći delove složene figure (analiza figure) ili sklopiti novu od
ponuđenih figura (sinteza figura) dobijena su četiri testa koja su korišćena u ovom istraživanju. Utvrđeno je da
postoji statistički značajna razlika u rešavanju zadataka na sva četiri testa u odnosu na uzrast ispitanika. Kako su
sve razlike bile takve da su odrasli imali najveće skorove, potom osmaci, a najmanje četvrtaci možemo da
zaključimo da su te razlike posledica razvojnog procesa i da postoji prostor za dalje razvijanje spacijalnih
sposobnosti kod dece četvrtog i osmog razreda osnovne škole. Nije dobijena statistički značajna razlika u
skorovima u odnosu na pol ispitanika. Učenici su imali naveći procenat grešaka na zadacima koji su uključivali
trougao (odnosno pravougla trostrana prizma), dok su najmanji procenat grašaka imali na zadacima koji su
uključivali rad sa kvadratima i pravougaonicima (odnosno kocke i kvadri).
Mentor: Nevena Buđevac
Lokalizacija robota pomoću optičkog senzora Lazar Timotić, Vladimir Ranković Izvršeno je pozicioniranje robota Surveyor SRV-1 u dvodimenzionalnom prosotoru sa podlogom koja se sastoji
od crno-belih polja jednakih dimenzija, omogućena je rotacija robota za određen ugao kao i pomeranje za
određen pomeraj. Kamera koja se nalazi na robotu upotrebljena je kao senzor za prikupljanje informacija za
određivanje položaja. Određivanje ugla rotacije vrši se detekcijom i analizom pravih linija sa podloge dok se za
određivanje rastojanja koje je robot prešao koriste "optical flow" i prebrojavanje polja sa podloge.
Mentori: Filip Panjević, Aleksandra Trivunac, Miroslav Bogdanović
Statistički pristup detekciji lica i lokalizacija karakterističnih tačaka lica korišćenjem projekcije gradijenta slike Natalija Todorčević, Sonja Milićević Cilj rada je detekcija i lokalizacija karakterističnih tačaka, odnosno određivanje koordinata (očiju, nosa i usta) na
frontalnim slikama u boji preko horizontalne i vertikalne projekcije. Detekcija je zasnovana na Bajesovom
klasifikatoru. Izvršava se klasifikacija piksela slike na dve klase( koža i pozadina ) i predpostavlja se da je
najveća oblast grupisanih piksela u boji kože predstavlja lice. Funkcija gustine verovatnoće, koja se koristi za
Bajesov klasifikator, je aproksimirana preko kNN algoritma na osnovu uzoraka skupljanih iz FERET baze
podataka. Detekcija kože je testirana na istim uzorcima od kojih je formiran klasifikator,dok je lokalizacija
karakterističnih tačaka testirana u odnosu na tačne koordinate, prema podatcima iz baze. Primena ovog
algoritma se koristi u sistemima prepoznavanja lica.
Mentori: Ivan Razumenić, Marko Bežulj
18
Povezanost porodičnog statusa i ponašanja u prijateljskim odnosima kod adolescenata Milica Todorović U ovom istraživanju je ispitivana povezanost između porodičnog statusa i kvaliteta prijateljskih odnosa kod
adolescenata. Interesovale su nas razlike u formiranju stilova prijateljske afektivne vezanosti kao i nivo
izbegavanja i anksioznosti kod adolescenata koji žive sa oba roditelja i kod adolescenata bez roditeljskog
staranja. Takođe, ispitivano je da li postoje razlike u polu kad su u pitanju dimenzije izbegavanja i anksioznosti. U
istraživanju je učestvovalo 140 adolescenata koji su popunjavali upitnik za procenjivanje prijateljske afektivne
vezanosti.
Rezultati sugerišu na to da ne postoje razlike u nivou izbegavanja kod adolescenata koji žive sa oba roditelja i
kod adolescenata bez roditeljskog staranja. Takođe, efekat pola se nije ispostavio statistički značajnim za
dimenziju izbegavanje. Ovakvi rezultati nisu podržali naše pretpostavke. Za dimenziju anksioznost bio je
značajan porodični status, što je potvrdilo našu hipotezu. Rezultati pokazuju da adolescenti bez roditeljskog
staranja imaju izraženiju anksioznost. Faktor pola se nije ispostavio statistički značajnim ni za ovu dimenziju,
mada je pretpostavljeno suprotno. Ono što se poklapa sa teorijom i našim očekivanjem jeste da će adolescenti
bez roditeljskog staranja u većoj meri razviti nesigurne obrasce prijateljske afektivne vezanosti. Interesantan je
podatak da adolescenti koji žive sa oba roditelja u većoj meri razvijaju odbacujući stil prijateljske afektivne
vezanosti. Rezultati ovog istraživanja donekle potvrđuju teorijske koncepte, ali i upućuju na dalja istraživanjau
oblasti prijateljske afektivne vezanosti kod adolescenata.
Izgovor srpskog vokala /o/ kod govornika arapskog jezika iz Palestine i govornika engleskog jezika iz Dominike Snežana Todorović U radu se ispituje izgovor vokala /o/ palestinskih govornika arapskog jezika i dominičanskih govornika engleskog
jezika u srpskom jeziku kao stranom. Glavna hipoteza ovog istraživanja bila je da će se kod ispitanika javiti
međujezička interferencija. Na osnovu vokalskog sistema prvog jezika, pretpostavljeno je da će govornici
arapskog vokal /o/ izgovarati bliže /u/, a govornici dominičanskog engleskog bliže srpskom /o/. Snimljeni materijal
analiziran je u programu za akustičku analizu glasova Praat. Prikupljeni podaci su analizirani tako što smo
poredili prosečne vrednosti formanata kod ove dve grupe ispitanika međusobno i sa referentnim vrednostima za
srpski jezik. Statistički značajne razlike javile su se u poređenju vrednosti formanata ispitanika sa referentnim
vrednostima za srpski jezik, i to kod prva dva formanta govornika muškog pola.
Mentor: Ana Batas
Ispitivanje antioksidantne aktivnosti i biodostupnosti in vitro digestovanog propolisa Radišić Vanja Propolis je supstanca potvrđenih antibakterijskih i antioksidantnih svojstava. U ovom radu ispitivana je
antioksidantna aktivnost i biodostupnost in vitro digestovanog etanolnog ekstrakta propolisa (EEP) i čvrstog
propolisa. Utvrđeno je da se koncentracija fenola i flavonoida povećava tokom digestije. Upoređivana je
antioksidantna aktivnost nesvarenog EEP, svarenog EEP, nesvarenog čvrstog propolisa i svarenog čvrstog
propolisa. Rezultati ukazuju da se u uslovima simulirane digestije povećava antioksidantna aktivnost propolisa.
Pokazalo se da veću antioksidantnu aktivnost imaju digestovani uzorci. Biodostupnost propolisa je ispitivana in
vitro, primenom dijalize, kako bi se utvrdilo koji procenat komponenti propolisa bi mogao biti resorbovan.
Biodostupnost EEP-a i čvrstog propolisa utvrđivana je posle simulirane gastrične i duodenalne faze in vitro
digestije. Utvrđeno je da se veći procenat polifenola iskoristi nakon duodenalne nego nakon gastrične faze.
Takođe je primećeno da se veći procenat polifenola iskoristi iz čvrstog propolisa nego iz etanolnog ekstrakta.
Mentor: Goran Tomić
19
Antimonitsko­cinabaritska mineralizacija Rebeljske reke Marina Vlajnić, Aleksa Vujinović U slivu Rebeljske reke, koja se nalazi između planina Rebelj i Jablanik kod Valjeva, izvedena je šlihovska
prospekcija, u cilju pronalaženja sekundarnih oreola rasejavanja minerala bakra, antimona i žive.
Prospekcijom su, prema genezi, određena dva potencijalna područja mineralizacija: I područje koje se može
karakterisati kao asocijacija hidrotermalne mineralizacije (pirit i halkozin) i II područje koje obuhvata prisustvo
minerala magmatske mineralizacije (magnetit i hematit). Kao posebna grupa analizirana je antimonitskocinabaritska mineralizacija, koja ujedno predstavlja i najveće odstupanje u odnosu na ranija istraživanja. Na
osnovu toga možemo konstatovati da istražno područje ne predstavlja ekonomski značajno ležište rude bakra jer
su procesi mineralizacija pretežno vezani za površinske slojeve. Rezultati su prikazani tabelarno i šlihovskim
kartama na kojima je prikazana koncentracija indikatornih minerala u pojedinačnim šlihovima.
Mentor: Rajko Kondžulović
Metaličnost zvezda sa ekstrasolarnim planetama Dušan Vukadinović Ispitana je metoda za određivanje metaličnosti zvezda, pomoću empirijskih grafika krive rasta. Na osnovu
izračunate metaličnosti je ispitana distribucija metaličnosti zvezda sa planetama i zvezda bez planeta. Linija na
osnovu koje je izračunata metaličnost zvezda je linija neutralnog gvožđa na 5379.57Å. Empirijski grafik krive
rasta se pokazao kao dobar metod pri određivanju metaličnosti zvezda. Kod nekih spektralnih klasa su
primećene razlike u metaličnosti izračunatih pomoću empirijskih grafika krive rasta i onih iz literature. Mogući
uzrok toga je mali broj zvezda pomoću kojih su nacrtani ti empirijski grafici. Korišćenjem K-S testa izračunato je
da verovatnoća da zvezde sa planetama dolaze iz iste populacije kao zvezde bez planeta iznosi 0.62. Dobijena
razlika metaličnosti tih zvezda iznosi 0.14dex.
Mentor: Ivan Milić
Prilog poznavanju diverziteta i ekologije makromiceta Medvednika i Jablanika Nevena Vukojičić Ovaj rad je rezultat istraživanja diverziteta i ekologije makromiceta Medvednika i Jablanika. Sporokarpi gljiva su
prikupljani na Medvedniku i Jablaniku, u prvoj polovini avgusta 2011. godine. Determinisano je 116 taksona, od
čega 112 do nivoa vrste, a 4 do nivoa roda. Najzastupljenije su gljive razdela Basidiomycota (90%). Najbrojniji
redovi su Agaricales (46 vrsta), Polyporales (20 vrsta), Russulales (16 vrsta) i Boletales (13 vrsta). Najveći broj
determinisanih vrsta spada u rodove Russula, Lactarius, i i Lycopedon. Konstatovano je pet vrsta koje se nalaze
na listi zaštićenih gljiva u Srbiji, u smislu sakupljanja radi trgovine (Boletus edulis Bull., Cantharellus cibarius Fr.,
Cantharellus amethysteus (Quélet) Sacc., Marasmius oreades (Bolton & Fr.) Fr. i Russula virescens (Schaeff.).
Šest vrsta se nalazi na crvenoj listi za Srbiju (Ivancevic, 1998), od kojih dve imaju status skoro ugroženih (NT;
Astraeus hygrometricus (Pers.:Pers.) Morgan i Boletus appendiculatus Sch.), a četiri bez dovoljno podataka (DD;
Mutinus caninus (Hudson:Pers.) Fr., Mycena renati Quélet, Pleurocybella porrigens (Pers.:Fr.) Singer i Trametes
pubescens (Schumacher: Fr.) Pilat), a svih šest se nalaze na crvenoj listi za Evropu (Ing 1993) u kategoriji LC .
Mentor: Sanja Đurović
20
Download

Apstrakti - XIII godišnja konferencija polaznika Istraživačke stanice