Support and Inclusion of students with disabilities at
higher education institutions in Montenegro – [email protected]
UPUTSTVO ZA STUDENTE
KORIŠĆENJE LMS SISTEMA
Pripremili:
Dženan Strujić, Srđan Jovanovski
This project has been funded with support from the European Commission. This publication
reflects the views only of the author, and the Commission cannot be held responsible for any
use which may be made of the information contained therein.
Podgorica, jun 2013.
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
SADRŽAJ
Uvodna napomena .................................................................................................................................. 3
Prijava na Moodle sistem ........................................................................................................................ 4
Uređivanje profila.................................................................................................................................... 5
Accessability tools ................................................................................................................................... 8
Pristup kursevima (predmetima) .......................................................................................................... 11
Izgled stranice kursa .............................................................................................................................. 14
Osnovno kretanje i navigacija u okviru kursa ........................................................................................ 16
Teme ...................................................................................................................................................... 18
Blokovi ................................................................................................................................................... 20
Blog/Forum............................................................................................................................................ 25
Čet-Ćaskanje .......................................................................................................................................... 27
Lista literature ....................................................................................................................................... 28
Testovi i Upitnici .................................................................................................................................... 29
Tekst editor za aktivnost Wiki ............................................................................................................... 34
Pretvaranje teksta u govor .................................................................................................................... 35
Accessability eBook ............................................................................................................................... 36
WEB SITE................................................................................................................................................ 41
Accessibility Bar & Čitač ekrana ............................................................................................................ 42
2
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Moodle je besplatni open source softver namenjen elektronskom učenju ali i sistem za
upravljanje kursevima. Ime Moodle potiče od skraćenice Modular Object-Oriented Dynamic
Learning Environment. Može se koristiti zа obrаzovаnje, obuku i rаzvoj učenikа ili
zаposlenih.
Moodle ima takvu strukturu koja omogućava rad kako na složenim
visokoškolskim projektima na kojima je angažovano na stotine korisnika, preko kurseva jedan
na jedan, pa sve do najjednostavnih, namenjenih onima koji tek počinju sa školovanjem ili do
sada nisu imali prilike da uče na ovaj način. Takođe Moodle može da se koristi i kao pomoć
kod klasičnog obrazovnog pristupa.
Uvodna napomena
Namjena ovog teksta je da pruži osnovne informacije za korišćenje on-line okruženja za
učenje koje se koristi na Univerzitetu Mediteran. Uz pomoć ovog uputstva bićete u stanju da:
 se krećete po web stranicama kursa.
 identifikujete ključne elemente kursa kao što su Teme, Aktivnosti i Resursi.
 koristite različite module i aktivnosti date u okviru kursa.
 komunicirate sa nastavnikom i ostalim učesnicima kursa.
 čitanje elektronskih knjiga.
 korišćenje accessability alata
Ovaj vodič podrazumijeva da imate osnovno znanje iz korištenja računara, da ste upoznati sa
korištenjem web browsera i da znate osnovnu navigaciju kroz web sajtove i linkove. Da biste
pristupili Moodle sistemu neophodno je da već imate kreiran nalog, odnosno korisničko ime i
lozinku koju ćete koristiti za prvu prijavu na sistem. Za kreiranje naloga potrebno je da se
lično javite administratoru sistema na Univerzitetu Mediteran ili preko formirane kancelarije
preko Tempus projekta SINCHE.
Napomena: Stvarni izgled web stranice na vašem ekranu može se razlikovati od primera iz
ovog uputstva, i može zavisiti i od postavki na vašem računaru. Takođe, kursevi, čiji ste
polaznik, ne moraju da izgledaju kao što je prikazano na slikama u upustvu. Koji su blokovi
aktivni, gde se nalaze, kao i izbor resursa koji se koriste na kursu određuje nastavnik.
3
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Prijava na Moodle sistem
Moodle sistemu za e-učenje na Univerzitetu Mediteran, možete pristupiti pomoću bilo kojeg
Web browser-a (preporučuje se korišćenje Mozilla Firefox). Nakon što ukucate web adresu
http://www.e-fit.unimediteran.net prikazaće se početna web strana kao na sledećoj slici.
ovdje unosite podatke
za pristup sistemu
Da biste pristupili kursevima (predmetima) morate se prvo prijaviti na Moodle sistem. Unesite
korisničko ime i lozinku koje ste dobili za prijavu.
4
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Uređivanje profila
Nakon što se prvi put prijavite na Moodle sistem savetujemo Vam da prvo uredite informacije
vezane za Vaš profil.
Kliknite na Vaše ime da
bi ste prešli na stranu
sa opcijama za
uređenje profila
Nakon što kliknete na Vaše ime u gornjem desnom uglu prelazite na stranu za uređivanje
profila prikazanu na sledećoj slici.
5
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Dugme Promena lozinke omogućava da promenite lozinku koju Vam je dodelio
Administrator. Korisničko ime nije moguće menjati.
Upišite. novu lozinku a
zatim je.
potvrdite..Obavezno
sačuvajte promene.
Opcija Uređivanje profila označena na slici, otvara novu stranicu gde možete da unosite i
menjate informacije vezane za Vaš profil. Poželjno je da unesete što više informacija o sebi,
jer ćete na taj način pomoći nastavniku i ostalim korisnicima da Vas bolje upoznaju.
Obavezne opšte informacije koje je potrebno uneti su:
 Ime
 Prezime
 Adresa e-pošte
 Mesto i država
 Opis
Na slici su data objašnjenja za informacije koje treba uneti u pojedina polja.
6
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Obavezne opšte
informacije
Polje za upis
email adrese
U polje Opis unose se dodatne
informacije kojima želite da
predstavite sebe.
U polje Interesovanja
unose se informacije
vezane za Vaša
profesionalna
interesovanja.
Ukoliko. želite. da postavite.Vašu.
sliku kliknite.na.dugme
Browse.i.odaberete
željenu sliku (kao. kada
šaljete.attachment.u.email.
poruci). sa. vašeg računara.
7
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Accessability tools
Nakon što se prijavite na Moodle sistem prikazaće se web stranica koja na lijevoj strani sadrži
spisak accessability tools alatke. Accessability alatke omogućavaju osobama sa invaliditetom
određene opcije prilagođavanja interfejsa DLS sistema. U setu alatki omogućeno je
povećavanje ili smanjivanje veličine karaktera unutar DLS sistema, takođe postoji mogućnost
u ovom dijelu mijenjanja kontrasta cjelokupnog sistema. Na sledećoj slici prikazane su opcije
za accessability tools.
Accessability tools
Odabirom opcije za A- ili A+ povećavamo veličinu slova ili smanjujemo veličinu slova,
prikazano na sledećoj slici.
8
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Nakon pritiska tastera za povećanje slova dobijate prikaz kao na slici ispod.
9
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Odabirmo opcije za contrast cjelokupan sistem prilagođava dizajn odabranom stilu, kao što je
prikazano na sledećoj slici (na primjer odabirom crnog kontrasta).
10
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Pristup kursevima (predmetima)
Nakon što se prijavite na Moodle sistem prikazaće se web stranica koja na desnoj strani sadrži
spisak svih kurseva (predmeta) za semestar koji slušate (slika 5.).
Spisak kurseva
Ako kliknete na link Spisak kurseva (na kraju liste kurseva) prikazaće se web strana koja
sadrži listu kurseva sa osnovnim informacijama za svaki kurs (slika 6.).
11
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Kliknite na oznaku da
bi pročitali informacije
o kursu
Oznaka da
je kurs
zaštićen
Da biste se prijavili za neki od postavljenih kurseva samo kliknite na njegovo ime. Ako je
kurs dostupan, kada kliknete na njega otvoriće Vam se prozor sa sadržajem kao na slici 7.
Instruktori kursa mogu u saradnji sa administratorom da postave opciju da konačno odobrenje
za upis u kurs zahteva potvrdu instruktora, koju ćete dobiti na vašu e-mail adresu. Ako imate
posebne zahteve u vezi vašeg učešća u kursu možete pritiskom na Send message-Pošalji
poruku da instruktoru kursa pošaljete poruku sa zahtevima. Veoma je važno da se pripremne
radnje za realizaciju kursa kvalitetno obave, a pogotovo u situacijama kada kurs pohađaju
osbe kojima je potrebno više vremena da bi ga savladali ili se kurs odvija uz asistenciju
drugih lica (npr. majke sa decom, personalni asistenti sa osobama sa invaliditetom, kurs
pohađaju dve osobe koji govore različite jezike i sl.). U gornjem desnom uglu su prikazane
mogućnosti da vidite da li ste dobili poruku unutar sistema, da pretražujete sadržaj sistema po
ključnoj reči koju upišete te mogućnost da odmah odete na neku stranu kursa unutar sistema,
kako bi sama navigacija unutar sistema bila brža i olakšana što je posebno važna osobe sa
nekim vrstama invaliditeta. Većina komandi unutar sistema je locirana u gornjem levom uglu
i u gornjoj strani ekrana da bi osobe sa motoričkim poremećajima i poremećajima vida mogle
da koriste sistem brže i lakše.
12
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Za pristup pojedinim kursevima biće vam ponekad neophodan i upisni ključ (enrolment key)
koji je različit za svaki kurs i dobijate ga od predavača – nastavnika na kursu (ključ nemojte
davati nekome ko nije na kursu).
Ovaj ključ će vam trebati samo pri prvom pristupanju kursu, a kod najvećeg broja kurseva se
ne koristi.
13
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Izgled stranice kursa
Stranica kursa organizovna je u više blokova. Na samom vrhu stranice, levo, nalazi se
navigaciona traka sa naslovom ili nazivom kursa.U sredini se nalaze nastavni materijali
(resursi za učenje), zadaci i sve aktivnosti vezane za predmet grupisani po temama
(nedeljama). Uobičajan izgled stranice kursa prikazan je na donjoj slici.
Obavještenje
(vijesti)
vezana za kurs
Navigaciona traka
Aktivnosti
Kalendar
važnih
dogañaja
Administracija
Resuri za učenje
grupisani po temama
(nedeljama)
Nakon upisa u kurs klikom na naslov kursa sistem nas uvodi u sam kurs gde primećujemo da
je strana podeljena u četiri dela. Gornji deo prikazuje naslov kursa, prečice za Inbox za
14
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
proveru pošte unutar sistema, pretraživanje po ključnim rečima, prelazak na druge strane
sistema dok u levom gornjem delu imamo mogućnost odlaska u razne strane kursa koje
prikazuju početnu stranu kursa, Forume, Rečnik važnih termina i deo za preuzimanje datoteka
koji su postavljeni od strane instruktora. U levom delu vidimo spisak poglavlja kursa u koja
ulazimo tako što kliknemo na naslov poglavlja. Ispod spiska poglavlja sistem nam prikazuje
koji su korisnici trenutno prisutni u kursu. Klikom na ime korisnika sistem nam prikazuje
stranu koja predočava mogućnost da kontaktiramo korisnika koji je prisutan u kursu. Na istoj
strani se nalaze i prečice za forum, anketna glasanja i druge module u kursu. instruktor
određuje prisustvo i redosled prečica za modulena levoj strani ovisno o potrebama kursa.
Ukoliko imate veoma mali monitor ili vas zbunjuje prisustvo elemenata na levoj strani možete
ih ukloniti klikom na Hide – Sakrij koje se nalazi desno iznad početka nabrajanja poglavlja
kursa. Levi deo strane možete da vratite pritiskom na Show– Pokaži na girnjem levom delu
sredine ekrana.
15
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Osnovno kretanje i navigacija u okviru kursa
Za kretanje u okviru kursa možete koristiti horizontalni navigacioni meni u obliku
navigacione trake ili vertikalni navigacioni meni u obliku padajuće liste. Objasnićemo oba
načina. Kada kliknete na neki od resursa za učenje prelazite na novu web stranu. U gornjem
levom uglu nove strane primetićete navigacionu traku sa linkovima (primjer na slici 10.)
Klikom na odgovarajući link krećete se u okviru kursa. Značenje linkova u navigacionoj traci
predstavljenoj na gornjoj slici:
FIT – vraća na početnu stranu Moodle sistema
IT1. – vraća na početnu stranu kursa ( u ovom primjeru naziv kursa je IT1.)
Resursi – vraća na spisak svih resursa za učenje na kursu
U gornjem desnom uglu web strane resursa za učenje nalazi se padajući navigacioni meni.
Ovaj meni omogućava da preñete na bilo koji resurs ili aktivnost u okviru bilo koje teme na
stranici kursa. Vrlo praktična je i mogućnost da klikom na levu ili desnu strelicu pregledate
prethodni ili sledeći resurs, respektivno (slika 11.).
16
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
U srednjem delu vidimo nekoliko sličica koje su prečice za razne delove sistema. Broj sličica
može biti veći ili manji ovisno o potrebama kursa. Pošto se Moodle sastoji od modula ove
sličice predstavljaju prečicu do svakog modula. Instruktor kursa može ovisno o tipu kursa,
planiranim aktivnostima da pojedine module s vremena na vreme uključuje i isključuje kako
se polaznici ne bi opterećivali prisustvom modula, koji nisu planirani za upotrebu. Ova
mogućnost može biti posebno važna kada se kurs odvija uz asistenciju drugih lica i kada
osobe koje pohađaju kurs imaju problema sa održavanjem koncentracije i pažnje.
Klikom na naslov prvog poglavlja kursa sistem nam otvara ekran sa sadržajem tog poglavlja.
U gornjem desnom uglu se nalaze trouglovi tamno crvene boje koji omogućavaju da se
klikom na njih pređe na sledeću ili prethodnu stranu kursa što može da omogući lakši prelazak
sa jednog dela kursa na drugi. Sadržaj može da se sastoji od teksta, slika, zvuka i drugih vrsta
sadržaja. Iako je najčešća upotreba teksta i slika u Moodleu možemo tekst doživeti po
funkcijama nekog sajta. U Moodleu tekst može da ima pet oblika:
 običan tekst – tekst isti kao u svakom dokumentu link na drugu stranu – ovakav tekst
je podvučen plavom linijom i kad se klikne na tekst sistem nas preusmeri na drugu
stranu
 link na drugi sajt – ovakav tekst je podvučen plavom linijom i kad se klikne na tekst
sistem nas preusmeri na drugi sajt link na drugu datoteku– ovakav tekst je podvučen
plavom linijom i kad se klikne na tekst sistem nam ponudi mogućnost da prevučemo
datoteku na naš lokalni kompjuter
 link na termin iz rečnika važnih termina – ovakav tekst ima u vašem desnom gornjem
uglu plavi znak pitanja. Kad primaknemo kursor miša na taj upitnik u plavom
četverougaoniku se pojavi opis tog termina, a ako kliknemo na taj znak pitanja sistem
će nam pokazati deo rečnika važnih termina koji opisuje značenje tog termina.
Obratite posebnu pažnju na specifičnosti mogućnosti povezivanja teksta sa drugim delovima
teksta, terminima, datotekama ili drugim sajtovima i razvojem osećanja međupovezanosti
između različitih vrsta sadržaja.
17
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Teme
Teme su prepoznatljive u središnjem djelu stranice kursa. Unutar tema nastavnik postavlja
aktivnosti i resurse tj. nastavni sadržaj kursa. Izgled ove kolone može varirati u zavisnosti od
želja i preferenci nastavnika koji kreira materijal. Na vrhu se može naći broj teme, datum
(period u kojem se obrađuje) ili neki naziv (naslov poglavlja). Ako želite prikaz jedne teme na
stranici u jednom trenutku kliknite na mali kvadratić koji imate na desnoj strani bloka teme.
Opcija za
prikazivanje ili
skrivanje tema
18
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Nakon tog klika pogled na istu temu izgleda skoro identično, ali su ostale teme nevidljive. Da
ostale teme ponovo učinite vidljivim morate kliknuti na dvostruki kvadratić u gornjem
desnom uglu teme kao na sledećoj slici:
Za prelazak sa teme na temu možete koristiti i padajući meni prikazan na slici. Klikom na
strelicu sa strane dobijete padajući meni, a odabirom stavke sa menija prelazite sa teme na
temu. Ovo je samo olakšanje za brz pregled neke od tema koja se može nalazi niže na stranici.
Rečnik važnih termina je modul u LMS sistemu koji nam omogućava da nešto više saznamo o
novim terminima koji se koriste u samom kursu. Ovi termini su poredani abecednim redom.
Ako se neki termin pojavljuje u nekoj od strana kursa on će se pojaviti i u levom delu ekrana
ispod spiska poglavlja kursa. Klikom na taj termin sistem će nam prikazati objašnjenje za taj
termin. Ako pored termina u zagradi stoji ispisan i podvučen plavom bojom i drugi termin to
znači da su ta dva termina međusobno povezana. Klikom na termin ispisan plavom bojom i
podvučen plavom linijom sistem će nam prikazati značenje tog drugog termina.
19
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Blokovi
Blokovi su celine ograničene okvirom koje se nalaze sa leve i desne strane tematskog dela
stranice kursa. Mogu imati različite funkcionalnosti, tako da svaki kurs može da sadrži
različite blokove. U nastavku ćemo opisati funkcionalnost i namenu blokova.
Prisutni korisnici – učesnici nakursu - Ovaj blok sadrži link na web stranu koja prikazuje
sve učesnike kursa. Ukoliko su učesnici na kursu, od strane nastavnika, podeljeni u neke
grupe onda se ovdje još može vidjeti link Grupe.
Teme ili sekcije kursa - Klikom na brojeve u ovom bloku prikazaćete temu pod tim rednim
brojem. Prikaz ovog bloka može varirati u zavisnosti od postavki definisanih od strane
nastavnika.
Pretraživač - Ovaj blok omogućava pretraživanje svih foruma na kursu. Forumi su specifični
tipovi nastavnog sadržaja i aktivnosti koji su opisani u delu Aktivnosti. Za pretraživanje je
dovoljno kliknuti na polje za upis teksta, upisati tekst koji želite naći te pritisnuti dugme
Dalje.
Administracija - Ocene – omogućava pregled dobijenih poena, odnosno ocena u toku
trajanja kursa. Ispiši me sa kursa – omogućava da se samostalno ispišete sa kursa. Profil –
omogućava uređivanje profila
20
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Moji kursevi - U ovom bloku nalazi se spisak svih kurseva koje slušate. Klikom na ime kursa
prelazite na drugi kurs.
Najnovije vesti (obaveštenja) - U ovom delu je dat prikaz najnovijih vesti koje su sa
datumom objave i imenom autora. Imate mogućnost da klikom na tekstualni link
još...pročitate vest direktno na forumu Vesti (Obaveštenja)
Kalendar - Ovaj blok daje kalendarski pregled važnih dogañaja (aktivnosti) na kursu (testovi,
kolokvijumi i sl.). Klikom na datume koji su uokvireni ili koji su različite boje dobijate
informaciju o zakazanim aktivnostima za taj dan. Opcije ispod Kalendara omogućavaju da
određene datume (događaje) označite kao globalne, grupne, korisničke ili događaje na kursu.
U Kalendar možete da unosite nove -Korisničke događaje, a globalni, grupni i događaji na
kursu će vam biti prikazani, i markirani odgovarajućom bojom.
21
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Predstojeći događaji (aktivnosti) - U ovom bloku prikazane su one aktivnosti koje se prema
kalendaru pojavljuju prve. Ovaj je blok povezan je sa Kalendarom tako da klikom na linkove
u ovom bloku prelazite na Kalendar sa svim događajima. Broj događaja i period koji je
prikazan može varirati i definisan je od strane nastavnika.
Aktivnosti i nastavni resursi - Ovaj blok sadrži linkove na sve aktivnosti i resurse koji
postoje u okviru kursa. Sličica (ikona) koja se nalazi sa leve strane teksta označava tip
aktivnosti/resursa i različita je za svaki tip aktivnosti/resursa. Ovakav prikaz pomaže u lakšem
snalaženju na samom kursu.
Aktivnosti i nastavni resursi - Aktivnosti su resursi za učenje i komunikaciju koji su
ponuđeni na stranici kursa, odnosno predmeta. Kurs sadrži više različitih tipova aktivnosti i
nastavnih resursa. Resursi mogu biti u različitim formatima kao što su na tekst, on-line knjige,
slike, video, web sajtovi i web strane, Microsoft Office dokumenti, Adobe Acrobat dokumenti
i sl. Aktivnostima i nastavnim resursima može se pristupiti na dva načina:
(1) U okviru tema (nedelja) – za svaku temu (nedelju) postoje nastavni aktivnosti i nastavni
resursi. aktivnostima ili nastavnim resursima se pristupa tako što kliknete na tekstualne
linkove koji se nalaze desno od ikone koja predstavlja tip aktivnosti ili resursa, kao na
sledećim primerima.
22
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
(2) U okviru bloka Aktivnosti – klikom na link Resursi u bloku Aktivnosti prikazuje se lista
svih aktivnosti i nastavnih resursa sa kratkim informacijama. Sledeća slika prikazuje jedan
resurs sa kratkim informacijama.
Daćemo kratak opis aktivnosti.
ANKETA – postoji samo pet tipova ankete, u kojima dajete Vaše mišljenje o kursu i online
učenju.
FORUM – na odabranu temu diskutujete, sa ostalim studentima i profesorima. Diskusija se
odigrava asinhrono. U svako doba možete da pitate i ostavljete priloge. Drugi mogu da
pročitaju Vaš tekst, kada opet posete stranicu predmeta i daju odgovor.
LEKCIJA – predstavlja sadržaj na fleksibilan i interesantan način. Sadrži više stranica, koje
se obično završavaju pitanjima sa višestrukim izborom. Zavisno od Vašeg odgovora na
pitanje, lekcija će se nastaviti, vratiti na prethodnu stranicu ili ostati na istoj. Kretanje kroz
lekciju može biti jednostavno ili složeno, zavisno od strukture materijala koji je prikazan.
RADIONICA – vrlo slična zadatku, sa velikim brojem opcija. Omogućava Vam da jedni
drugima ocenjujete projekte, kao i primer načina za rešavanje projekta.
RAZGOVOR (CHAT) – sinhronizovana diskusija preko web-a, u realnom vremenu.
Praktičan način skupljanja različitih mišljenja i diskutovanja o temama.
REČNIK – služi za kreiranje i održavanje liste pojmova i njihovih definicija. Pojmovi mogu
biti pretraživani i učitavani na različite načine. Takođe, pojmovi mogu da se automatski
povežu (linkuju) kroz kurs.
TEST – klasični test sa različitom vrstom odgovora: višestrukog izbora, tačno/netačno, sa
kratkim odgovorom, povezivanje, numeričkih, itd. Ova aktivnost ima mogućnost ocjenjivanja,
od strane nastavnika.
23
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
WIKI – web strana na koju svi učesnici kursa mogu unositi sadržaj pomoću Editor-a. Wiki
može imati različite primene a najčešće se koristi kao web strana na kojoj korisnici mogu
zajedno da rade na projektima.
ZADATAK – profesor određuje zadatak, koji zahteva da studenti učitavaju na server digitalni
sadržaj u bilo kom formatu. Zadaci obično uključuju eseje, projekte, izveštaje itd. Postoje
različite vrste zadataka koji mogu imati različite funkcije. Dobijene zadatke vidi profesor
kursa, ali ne i drugi studenti. Ova aktivnost ima mogućnost ocenjivanja, od strane profesora.
Ukoliko se zadatak ocenjuje profesor naglašava ovu opciju.
ADOBE CONNECT – video konferencija. Ova aktivnost koristi se za komunikaciju uživo
putem Interneta. Korisnici imaju mogućnost video i audio komunikacije sa nastavnikom u
realnom vremenu.
24
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Blog/Forum
Blog je skraćenica od web log što znači web dnevnik. Blog je poseban način komunikacije
koji omogućava komunikaciju koja nije unapred strukturirana zadatim temama i koja nije
zasnovana na principu postavljanja pitanja i odgovora. Do blog dela u LMSu se dolazi klikom
na sličicu ispod koje piše Blogs na početnoj strani kursa. Sistem će nam prikazati ekran sa
postojećim blogovima koje je instruktor kreirao za jednu ili više grupa polaznika kursa. Da bi
se ovaj način komunikacije najbolje iskoristio važno je da znamo da se specifičnost bloga se
sastoji u tome da u formi periodičnih dnevničkih zapisa polaznici kursa ili instruktori
objavljuju svoja zapažanja i dileme koje drugi komentarišu.
Postavljanjem početnog kraćeg izlaganja, razmišljanja, vesti, priče iz profesionalnog iskustva
autor blog zapisa u stvari poziva ostale da komentarišu objavljeni zapis. Iako instruktor može
da kreira više blogova sa talno određenim temama nije u duhu bloga da bude suviše određen,
jer blog je dnevnik, a ne zadatak u užem smislu. Blog je po svom poreklu prvenstveno više
zamišljen kao slobodan dnevnik o ličnim zapažanjima nego kao naučni rad.
Klikom na naziv bloga sistem prikazuje ekran koji pokazuje sadržaj bloga. Ispod svakog blog
zapisa stoji reč Comment-Komentar koja je prečica do obrasca za upisivanje komentara na
blog zapis.
Klikom na reč Comment-Komentar sistem prikazuje ekran sa poljem za upis komentara.
Nakon upisa komentara pritisnemo na dugme Post-Pošalji što će naš komentar objaviti ispod
blog zapisa. Pored reči komentar će se pojaviti broj koji označava postojanje komentara tako
da posetioci mogu da klikom na reč Comment-Komentar pročitaju komentar i eventualno
dodaju svoj komentar.
25
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Unos teksta u polje Tema (naslov)
je obavezno. Ako Vi ne kreirate
diskusiju onda je naslov poruke vеć
ponuđen. Ponuđeni naslov možete
obrisati i upusati svoj.
Meni sa opcijama za
uređivanje teksta.
Ukoliko čekirate opciju Pošalji sada
Vaša porkuka će odmah biti poslata
svim učesnicima foruma.
Prostor u kojem upisujete
tekst, komentar ili pitanje
vezano za temu diskusije.
Ukoliko imate neki fajl koji želite da pošaljete
kao prilog uz poruku kliknite na dugme
Browse i odaberite željeni fajl (kao da šaljete
attachment u email poruci) sa vašeg računara.
Zatim kliknite na dugme Pošaljite poruku na
forum.
Dugme za slanje poruke na forum.
Nakon slanja, sistem će vas obavjestiti
da možete editovati svoju poruku još
5 fo 30 minuta zavisno od postavki
kursa, a nakon toga će je distribuirati
svim učesnicima foruma. Posle tog
vremena poruku možete samo
obrisati, ali imajte na umu da je ona
već distribuirana svim učesnicima
putem e-maila.
26
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Čet-Ćaskanje
Grupa polaznika kursa često može imati potrebu da ima dijalog o nekoj temi i da se taj dijalog
odvija tako što svi u nekom trenutku imaju mogućnost da komuniciraju. Za tu svrhu služi
Chat-Ćaskanje. Chat-Ćaskanje služi za kratke diskusije o nekim pitanjima, dogovorima,
sastancima i sličnimkratkim dijaloškim oblicima. Za razliku od drugih navedenih oblika
komunikacije chat-ćaskanje se odvija trenutno i ne služi za opsežna i detaljna teoretska
razmatranja. U ovaj modul se ulazi klikom na sličicu Chat na početnoj strani kursa što
rezultira da nam LMS prikaže opciju Enter Chat – Uđi u ćaskanje. Klikom na tu komandu
sistem nam pokazuje ekran koji se sastoji od levog i desnog dela. U levom delu imamo mesto
na kojem se pokazuju poruke koje unosimo upisivanjem u polje Compose Message-Sastavi
poruku i pritiskom na Enter na tastaturi kompjutera ili pritiskom na dugme Send-Pošalji.
Primetit ćemo da se poruka pojavljuje na gornjem delu ekrana što značajno olakšava čitanje
poruka osobama sa poremećajima vida. Na desnoj strani ekrana se nalaze komande za izlazak
iz ovog modula, ponovno učitavanje poruka, lista trenutno prisutnih korisnika, kao i
mogućnost personalnog podešavanja dinamike pojavljivanja poruka na ekranu.
Pretpostavljane vrednosti će zadovoljiti većinu korisnika osim u slučaju ako imamo u grupi
osobe koje su slabovide ili slepe pa im je potrebno da sporije čitaju poruke. Ukoliko imate
slabovidu ili slepu osobu u grupi koja koristi chat-ćaskanje nastojte da usporite pisanje poruka
i da sačekate da svi pročitaju poruku i dobiju priliku za odgovor na nju. Polje za upisivanje
teksta poruke odmah nakon postavljanja kursora miša postaje označeno drugom bojom kako
bi se lakše videlo od strane osoba sa poremećajima vida.
27
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Lista literature
Lista preporučene literature i izvora informacija za čitanje je poseban modul u sistemu LMS
koji služi za upućivanje polaznika na dodatne izvore informacija. Moodle postavlja
mogućnost da dodatni izvori informacija može biti neki sajt, knjiga, datoteka, audio-video
datoteka.
Ovakav izvor informacija se može, a ne mora nalaziti u delu Moodle u kojem se nalaze razne
dodatne datoteke. Jedan deo resursa može biti na Internetu ili u lokalnoj biblioteci ili
medijateci. Potrebno je stalno pratiti sadržaj ovog modula jer instruktor ima mogućnost da u
toku kursa dodaje nove stavke za studente. U modul se ulazi preko početne strane kursa
klikom na sličicu ispod koje piše Reading List. Sistem će nam prikazati ekran sa spiskom
stavki za dodaten izvore infromacija i znanja. Instruktor može da definiše datum početaka i
kraja aktuelnosti određenog resursa. Klikom na određeni resurs nam se otvara dodatni ekran
na kojem vidimo tip resursa te druge podatek o samom resursu radi lakšeg pronalaženja
resursa kao i dodatne napomene, koje instruktor može da upiše da bi se korisnici usmerili ka
efikasnijoj upotrebi resursa. Pritiskom na dugme Back-Nazad vraćamo se na prethodni ekran.
28
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Testovi i Upitnici
Tipovi pitanja, planiranje, mogućnosti:
Testovi i upitnici čeine značajnu funkciju Moodle-a u realizaciji kurseva te provere i
evaluacije pohađanja kurseva od strane polaznika kurseva. Moodle nudi osam tipova pitanja,
koji mogu da zadovolje najrazličitije vrste testova i upitnika za proveru i evaluaciju znanja i
veština polaznika kursa. Ukoliko je potrebna samoevaluacija kao primenjena metoda ili
veština i osobina koja se tek stiče i razvija potrebno je polaznike obučiti o testovima, tipovima
pitanja te načinima modifikovanja pitanja. U ovakvim situacijama se može svakom polazniku
kursa omogućiti uzpomoć administratora da se isti kurs postavi kao privatan kurs te da
polaznik u takvom kursu ima status instruktora i da u njemu upotrebom testova i upitnika
vežba razvoj samoevaluacije. Pre kreiranja pitanja potrebno je kreirati kategorije pitanja. Iako
je ovaj korak početni u kreiranju testa on u eventualnim procesima samoevaluacije može da se
redefiniše i da označi napredak u znanju i evaluaciji. Kategorizacija pitanja fokusira testiranje
na pojedinu delove oblasti znanja, kojima je potrebno testiranje i provera. Kategorije znanja
se kreiraju tako što se u delu Manage-Upravljaj odabere Question Categories-Kategorije
Pitanja, a onda se u gornjem levom delu ekrana odabere Create Category-Kreiraj Kategoriju,
u prazno polje se upiše naziv kategorije i pritisne Save-Sačuvaj. Tipovi pitanja se vide u delu
modula u kojem instruktor kreira upitnike, a polaznici kursa kod naziva pitanja mogu da vide
i tip pitanja. Informacija o tipu pitanja može biti korisna radi kasnije evaluacije metodičkog
pristupa u radu sa pojedinim polaznicima kursa i planiranja korekcija. Likert – Ovaj tip pitanja
je nazvan po Rensisu Likertu, koji je deifinisao pitanja po nivoima slaganja odnosno
neslaganja sa određenim stavom. Ispitanici odgovaraju npr. sa: Jako se slažem, Slažem se,
Svejedno je, Ne Slažem se, Jako se ne slažem i sl.
Sparivanje (Grafički) – Ovaj tip pitanja traži da sparimo odgovarajuće pojmove koji se
prikazuju grafički. Možemo odgovarati tako što pritisnemo levo dugme miša, postavimo
kursor na pitanje i prevlačimo ga na odgovarajući odgovor na desnoj strani. Nakon
prevlačenja program će iscrtati liniju koja prikazuje naš odgovor. To će uraditi u različitimn
bojama za svaki odgovor.
29
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Sparivanje (Jednostavno) – Ovaj tip pitanja traži da sparimo odgovarajuće pojmove koji se
prikazuju jednostavno bez grafičkih prikaza. Polaznici kursa sa motoričkim smetnjama, kao i
polaznici koji ne mogu da koriste miš mogu da odaberu opcije iz leve kolone tako što
pritiskom na Taster Tab pomaknu iscrtkani četverougaonik koji označava da je neki deo
pitanja odabran do željenog dela u pitanju i da pomakom strelice na tastaturi prema gore
odnosno dole odabere opciju za odgovor. Na slici se vidi da je odabrano slovo D. Ukoliko se
bavite instruktorskim radom objasnite prednost ove opcije polaznicima kursa kojima je ova
mogućnost zančajna za upotrebu sistema.
Višestruki izbor – Ovaj tip pitanja vam nudi da izaberete samo jedan od više tačnih odgovora
na postavljeno pitanje.
30
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Višestruki odgovor – Ovaj tip pitanja vam nudi da izaberete dva ili više tačnih odgovora na
postavljeno pitanje.
Tačno– Netačno – Ovaj tip pitanja zahteva da označite da li je navedeni stav tačan ili nije.
31
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Pitanje otvorenog kraja – Ovaj tip pitanja zahteva da unesete odgovor u polje ispod pitanja.
Redosled – Ovaj tip pitanja zahteva od ispitanika da navedene stavke poreda u odgovarajućem
redosledu.
Polaznici kursa sa motoričkim smetnjama, kao i polaznici koji nemogu da koriste miš mogu
da odaberu opcije iz leve kolone tako što pritiskom na Taster Tab pomaknu iscrtkani
četverougaonik koji označava da je neki deo pitanja odabran do željenog dela u pitanju i da
pomakom strelice na tastaturi prema gore odnosno dole odabere opciju za odgovor.
Ukoliko dođe do pogrešnog odgovaranja na pitanja Moodle će pogrešne odgovore posebno
označiti što može pomoći u korektivnom radu na dodatnom savladavanju tema iz kursa.
32
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Instruktori kursa mogu da u saradnji sa samim polaznicima uče i zajednički planiraju tipove
pitanja kako bi zajednički posvestili proces učenja i evaluacije-samoevaluacije stečenog
znanja. Planiranje ispitivanja se može vršiti i u konsultacijama sa terapeutima i drugim
osobama iz društvene okoline polaznika kursa. U modul Tests & Surveys-Testovi i Upitnici
se ulazi klikom na sličicu u početnoj strani kursa. Nakon toga će nam sistem prikazati
postojeće testove i upitnike, koje uvek možemo da pregledamo. Klikom na View ResultsPregledajte rezultate mogu se videti rezultati za tog polaznika. Moodle sva pitanja čuva u bazi
podataka tako da se mogu naknadno koristiti za dodatne provere ili na zahtev polaznika kursa
radi ponovljene provere znanja. Posebno je važno obratiti pažnju na prilagođavanje tipa
pitanja u odnosu na mogućnosti polaznika kursa i napredovanje polaznika kursa.
Instruktor može da odredi broj pokušaja rešavanja testova i upitnika te svako pitanje kreirati u
editoru u kojem uređuje svoj kurs. Ovaj detalj je veoma važan jer se tako može obratiti
posebna pažnja na individualne pedagoške potrebe i upotrebiti sopstvenu metodičku
kreativnost u kreiranju pitanja kako bi proces učenja i testiranja imali podsticajno dejstvo na
olaznika kursa.
33
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Tekst editor za aktivnost Wiki
Kliknite na tab Uredi da biste
prikazali tekst editora wikija.
Meni sa opcijama za
uređivanje teksta.
Prostor u kojem svi učesnici imaju prava da unose
novi i menjaju postojeći sadržaj. Sadržaj koji su
kreirani drugi učesnici ne treba menjati.
Sačuvaj – upisuje u wiki novi sadržaj ili izmjenu.
Pregled – omogućava da pogledate sadržaj koji ste kreirali pre nego
što ga sačuvate (upišite u wiki).
Odustani – omogućava da odustanete od unosa sadržaja. U ovom
slučau sdržaj neće biti upisan u wiki.
34
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Pretvaranje teksta u govor
U Moodle LMS sistemu kreiran je filter – Simple Speak tekst-u-govor. Filter omogućava
pretvaranje proizvoljnog teksta u govor (text-to-speech/TTS). Tekst kao što je [Speak] Hello
world! [/Speak] zamijenjen je dugmetom kao labelom. Student samo treba da klikne mišem
na to dugme i tekst će biti izgovoren. Ova opcija je od velike koristi za pristupačnost sajta
studentima sa invaliditetom, posebno onim sa oštećenim vidom. Ova opcija nije ograničena
samo na testove, već studenti mogu da je koriste za pretvaranje teksta u govor za bilo koju
vrstu materijala (testove, predavanja, lekcije, vježne itd.)
35
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Accessability eBook
Želite da PDF knjige objavite sa realnim 3D efekatima okretanja stranica i čitate ih na raznim
digitalnim uređajima, a da budu prilagođene osobama sa invaliditetom, koristićete resurs na
LMS-u accessability 3D eBook. Korišćenjem ovog modula možete učiniti čitanje
zanimljivijim i pogodnijim potencijalnim čitaocima.
Karakteristike modula Accessability eBook
 Importovanje PDF-a sa linkovima; importovanje teksta sa potrebom pretraživanja;
Importovanje tabela; Otkrivanje širine stranica.
 Izmjena stranica sa dodavanjem 360 stepeni spinning proizvoda, 3D Video, Youtube
filmova, audio, linkova, SVF, Tekst dugmadi, bitmap dugmadi i YouTube videa.
 Omogućuje automatsko okretanje sa podešavanjem interval okretanja.
 Dodavanje zvuka u pozadini i zvuka prevrtanja strana.
 Podešavanje debljine stranice i obima knjige automatski u različitim Flash
kontejnerima .
 Unos imena Prezentera, web adrese, maila, i info detalja koji će se prikazati u prozoru
“O nama”.
 Postavljanje Flash dugmeta za prikaz jezika, jezik eKnjihe definišete sami.
 Linkovanje loga i slike, definisanje boje za Tool Bar.
 Pogramiranje nagibnog ugla za otvaranje eKnjige.
 Podešavanje pozadine sa čistim / gradirajućim bojama ili slikom direktno.
 Prikazivanje ili sakrivanje bilo kog željenog dugmeta.
 Omogućavanje čitaocima da objave knjigu na Facebook, Twitter, iGoogle, itd, Sharing
Analytics podržanp.
 SEO i Google Analytics integrisanje.
 Napraviti mobilnu verziju koja funkcioniše na iPhone, iPad i Android uređajima,
rezultira u Epub format i može da se nareže na CD kad god želite.
Dok student čitaju vašu knjigu sa 3D efektom okretanja stranica, čitaoci mogu:
 Prevlačenjem okrenu stranicu ili klikom na dugme sa strelicama za okretanje stranice.
 Prevlačenjem 3D eBook da je okrenu za 360 stepeni u 3D panoramsku pozadinu.
 Duplim klikom ili klilom na dugme zoom in/out mogu zumirati ili umanjiti stranice u
više različitih veličina.
 Gledanje pregleda u 3D viziji; Otvaranjem pop-up objekta sa efektom okretanja od
360 stepeni.
 Pregledaju vaš ugrađeni blic, slušaju importovanu muziku ili gledaju slideshow slile
itd.
 Ručno definišu nagibni ugao ili točkić miša za promjenu ugla za prikaz stranica eknjige.
 Pregledaju umanjene slike stranica kako bi brže mogli da idu na željenu stranicu.
 Automatsko okreteću stranica.
 Isključe/Uključe zvuk pri okretanju stranica.
 Pregledaju detaljne informacije o eBook.
36
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]





Objave eBook URL na Facebook, Twitter, Digg, etc.
Označe stranice kao podsjetnik da bi kasnije mogli da nastave sa čitanjem.
Štampaju cijelu eBook ili samo određene stranice.
Pregled strane na cijelom ekranu.
Otvaranje u Browseru specifičnih strana dodajući index strane na tvoj URL.
Sadržaj knjige.
Navigacija za
upravljanje lijevo i
desno.
Logo knjige.
Ugrađene Toolbar opcije.
Opcija Show Logo ima mogućnost da prikažete logo na lijevoj strani toolbara ( 165 * 35 je
preporučena veličina slike Vašeg loga) , možete da dodate link na logo da bi čitaoci klikom na
logo išli direktno na vaš sajt ili detaljan opis knjige.
Za automatsko okretanje str. svoje knjige , možete da podesite interval okretanja ( sekunde
boravka na svakoj stranici ). Nakon klika na dugme Auto Flip u toolbar-u, knjižice će se
okrenuti nakon boravka od 3 sekunde po stranici .
Ako želite da dodate zvuk u pozadini na vašu knjigu, kao što su pjesma ili druge audio
datoteke kliknite na dugme Sound.
Možete da pokažete svoju knjigu u originalnoj veličini stranice unčekiranjem opcije " Auto
Scale " , ili pustite da se knjiga pokaže preko cijelog ekrana klikom na taster full screen u
toolbar-u. Opcija Fullscreen pomaže da se čitaoc sa stvarnim efekatima čitanja.
37
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Na slici je prikazan efekat zumiranja određenog teksta. Sa dobijenim menijem zoom.
Na slici su prikazane informacije o knjizi.
38
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Na slici je prikazana opcija za pretragu određenih pojmova unatar knjige.
Na slici je prikazana mogućnost prikaza sadržaja knjige.
39
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Na slici je prikazan efekat prikaza knjige sa svim dodatnim stranicama u donjem dijelu.
Korišćenje opcija podjela knjige prema definisanim socijalnim mrežama.
40
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
WEB SITE
Došlo je do određenih promjena u dizajnu web sajta. Postojeće komponente su nadograđenje sa novim
opcijama, sve u cilju prilagođavanja sajta studentima sa invaliditetom. U dogovoru sa menadžmentom
Univerziteta, fokus je bio na otklanjanju barijera za pristup sajtu studentima sa oštećenjem vida.
Opcija za uvećavanje sajta je kreirana. Strana je potpuno čitljiva i ima sve funkcije kada
student uveća tekst. Naslovi i podnaslovi su veći i zatamljeniji u odnosu na opšti tekst.
Takođe, opcija za zumiranje (zoom in/zoom out) je jednostavna za korišćenje.
Studenti imaju mogućnost da izaberu odgovarajuću šemu boja strane i odrede kontrast koji
im omogućava čitanje teksta bez ulaganja dodatnog napora.
Ovaj inovativni dodatak je u potpunosti u interakciji sa toolbar-om i daje vam mogućnost da imate sve
što je neophodno za prevazilaženje pristupačnih barijera na jednom mjestu. Ona objedinjuje:
 Promjenu veličine fonta
 Visok kontrast CSS izborom
 Zumiranje stranice sa mogućnošću konfigurisanja potrebnih elemenata, na primjer slika i
paragrafa, takođe podržavajući CSS3 složene izraze
 Bojanje elemenata na strani izborom boje iz palete kako bi se dobio visoki kontrast
 Lightbox magnified extraction, što vam omogućava da izdvojite dio stranice i da je pokažete u
lightbox kao prozor sa procentualnim uvećanjem.
 Validacion dugme koje palje svaku stranu koju posjetite na svom sajtu na third-party services
po vašem izboru za W3C XHTML ili WCAG validacije
 Audio čitač ekrana sa Joomla multiljezičkom podrškom, sa 1.5 verzije na 2.5 verziju takođe
podržava Joomfish. To omogućava posjetiocima da slušaju tekstualne dijelove stranica.
 Interaktivna traka može da se podesi na neaktivno stanje i ponovo otvori po potrebi.
41
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Accessibility Bar & Čitač ekrana
Korišćenjem ovog modula u okviru web sajta sve stranice sajtu treba da budu na najvišem
nivou pristupačnosti i čitljivosti za osobe sa invalidaitetom. Accessibility Bar i čitač ekrana su
inovativni dodaci koji omogućavaju i čine da imate sve ove funkcionalnosti u samo jednom
meniju:
Čitač ekrana - Višejezični čitač ekrana
integrisan sa svim verzijana maternjih
višejezičnih čitača i takođe podržava
Joomfish.
Promjena veličine fonta - Promjena veličine
fonta korišćenjem dugmeta ili klizača.
Selekcija visokog kontrasta - Dozvoljava
bojanje željenih elemenata na stranici sa
bojom koju izaberete sami.
On/Off bar - Korišćenjem switch taster
možete da omogućite/onemogućite
(uključite/isključite) bar.
CSS visoki kontrast - Omogućava da
promijenite CSS template file takođe
personalizujući preko css stilova.
Zumiranje sa uvećanjem objektiva Objektiv omogućava da selektujete elemente
koje želite da zumirate. Takođe, ima
mogućnost konfigurisanja sa CSS3
selektorima.
Lightbox izdvajanje sadržaja - Omogućava
da se izdvoje dijelovi strane i njenog sadtžaja
i prikažu u posebnom prozoru.
42
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Novitet na web sajtu je i mogućnost otvaranja strana korišćenjem tastature. Student može
pritiskom dugmeta na tastaturi da otvori određenu web stranicu. Specificirane prečice za
otvaranje web stranica ne sukobljavaju se (nisu u konfliktu) sa postojećim prečicama za
pretraživače i čiteač ekrana. Fokus tastature nije nikada zaključan ili zarobljen na jednom
odvojenom elementu stranice. Korisnik može da se kreće ka i od svih navigacionih strana
koristeći samo tastaturu. To omogućava web korisnicima da odmah pređu na određenu
stranicu na sajtu korišćenjem prečice na tastaturi, a omogućava im i da definišu pristupne
ključeve za stranice na vašem sajtu. Ova komponenta omogućava studentima sa dodaju,
ispravljaju i brišu pristupne ključčeve po svojoj želji. Sada studenti imaju mogućnost da
konvertuju tekst u govor, pritiskom dugmeta sa zvučnikom kao labelom. Ova opcija je
primjenjiva na sve vrste teksta.
43
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Na sledećoj slici prikazan je izgled web sajta sa accessability barom.
Na slici je prikazana opcija korišćenja promjene kontrasta web sajta.
44
Project: Support and Inclusion
of students with disabilities at
higher education institutions in
Montenegro – [email protected]
Na slici je prikazana opcija korišćenja opcija za accessabiliy key. To su mogućnosti uključivanja
pritiska dugmeta na tastaturi za otvaranje određene web strane.
Na slici je prikazana opcija pokretanja pretvaranja teksta u zvuk, ova opcija je značajna za osobe sa
oštećenim vidom.
45
Download

UPUTSTVO ZA STUDENTE KORIŠĆENJE LMS SISTEMA