NDI je neprofitna organizacija koja se bavi razvijanjem i širenjem demokratije u mnogim zemljama svijeta. Uz oslanjanje na svjetsku mrežu stručnjaka koji rade kao volonteri, NDI pruža praktičnu podršku
liderima građanskih organizacija i političkih partija u izgradnji demokratskih vrijednosti, praksi i institucija. NDI radi u svakom regionu svijeta na izgradnji političkih i građanskih organizacija, obezbjeđivanju regularnosti izbora, promovisanju učešća građana u vlasti, kao i stvaranju uslova za otvorenu i
odgovornu vladu.
Copyright © Nacionalni demokratski institut za međunarodne poslove (NDI) 2008. Sva prava za objavljivanje ove publikacije zadržava izdavač. Djelovi ove publikacije se mogu umnožvati i/ili prevoditi u
nekomercijalne svrhe pod uslovom da se NDI navede kao izvor i da mu se pošalju kopije prevoda bilo
kojeg dijela publikacije. Štampano u Crnoj Gori.
ACKNOWLEDGMENTS
NDI objavljuje ovaj Priručnik uz finansijsku podršku Nacionalne zadužbine za demokratiju (NED) pod
uslovima definisanim NED-ovim osnovnim grantom 2007-329 LL. Stavovi iznešeni u ovom Priručniku
predstavljaju stavove autora i ne predstavljaju stavove NED-a.
Priručnik o identitetu i ideologiji političkih partija je pripremljen zajedničkim naporima u istraživanjima,
pisanju i dizajnu članova NDI tima za Regionalnu inicijativu političkih partija centralne i istočne Evrope
i NDI-evog tima za Razvoj političkih partija, uključujući napore rukovodioca regionalnog programa Ane
Radičević, asistenta projekta Katherine Aha, asistenta na Programu za razvoj političkih partija Meredith
Katz i asistenta programa za centralnu i istočnu Evropu Natalie Hill. Sve strane uključene u izradu ovog
Priručnika zahvaljuju svima koji su revidirali ovaj dokument tokom njegove izrade.
PRIRUČNIK O
IDENTITETU i
ideologijama
političkih partija
Nacionalni demokratski institut za međunarodne poslove
Regionalni program za političke stranke
centralne i istočne Evrope
mart 2008.
2030 M Street, NW, Fiſth Floor
Washington, DC 20036-3306
(202) 728-5500
fax: (202) 728-5520
mail: [email protected]
www.ndi.org
BOARD OF DIRECTORS
Chairman
Madeleine K. Albright
Vice Chair
Rachelle Horowitz
Marc B. Nathanson
Secretary
Kenneth F. Melley
Treasurer
Eugene Eidenberg
President
Kenneth D. Wollack
Douglas Ahlers
Bernard W. Aronson
J. Brian Atwood
Harriet C. Babbitt
Elizabeth Frawley Bagley
Erskine Bowles
Joan Baggett Calambokidis
Thomas A. Daschle
Barbara J. Easterling
Geraldine A. Ferraro
Sam Gejdenson
Patrick J. Griffin
Shirley Robinson Hall
Harold Hongju Koh
Peter Kovler
Nat LaCour
Robert G. Liberatore
Judith A. McHale
Constance Milstein
Molly Raiser
Nicholas A. Rey
Susan E. Rice
Nancy H. Rubin
Elaine K. Shocas
Bren Simon
Michael R. Steed
Maurice Tempelsman
Arturo Valenzuela
Mark R. Warner
Chairmen Emeriti
Paul G. Kirk, Jr.
Walter F. Mondale
Charles T. Manatt
NACIONALNI DEMOKRATSKI INSTITUT ZA
MEĐUNARODNE POSLOVE
Nacionalni demokratski institut za međunarodne poslove (NDI) je neprofitna organizacija
čije je osnovno opredjeljenje razvijanje i širenje demokratskih procesa u mnogim zemljama
svijeta. Oslanjajući se na globalnu mrežu eksperata iz raznih društvenih oblasti, NDI pruža
praktičnu pomoć građanskim i političkim liderima u unaprijeđenju demokratskih vrijednosti, praksi i institucija. NDI sarađuje sa demokratama u svim regionima svijeta u uspostavljanju političkih i građanskih organizacija, obezbjeđivanju regularnosti izbora, omogućavanju učešća građana u vlasti, kao i u stvaranju uslova za otvorenu i odgovornu vladu.
Demokratija zavisi od parlamenta koji zastupa građane i nadgleda rad izvršne vlasti, nezavisnog sudstva koje brani vladavinu prava, političkih partija koje su otvorene i odgovorne, i
od izbora na kojima glasači slobodno biraju svoje predstavnike na vlasti. Djelujući kao
pokretač demokratskog razvoja, NDI jača institucije i procese koji omogućavaju jačanje
demokratije.
Uspostavljanje političkih i građanskih organizacija: NDI pomaže izgradnju stabilnih,
sveobuhvatnih i dobro organizovanih institucija koje pružaju osnov za snažnu građansku
kulturu. Demokratija zavisi od ovih institucija posrednika - glasa informisanog građanstva,
koji povezuje građane sa njihovom vladom i obratno, putem učešća u javnoj politici.
Obezbjeđivanje regularnosti izbora: NDI promoviše otvorene i demokratske izbore. Političke partije i vlade zamolile su NDI da prouči izborne zakone i predloži izmjene. Takođe,
Institut pruža tehničku podršku političkim partijama i grupama građana da sprovode
kampanju edukacije građana i organizuje programe posmatranja izbora. NDI je svjetski
lider u posmatranju izbora, do sada je organizovao međunarodne delegacije za posmatranje
izbora u desetinama zemalja, time obezbjeđujući da rezultati izbora odgovaraju volji
naroda.
SENIOR ADVISORY COMMITTEE
William V. Alexander
Michael D. Barnes
John Brademas
Bill Bradley
Emanuel Cleaver, II
Mario M. Cuomo
Patricia M. Derian
Christopher J. Dodd
Michael S. Dukakis
Martin Frost
Richard N. Gardner
Richard A. Gephardt
John T. Joyce
Peter G. Kelly
Paul G. Kirk, Jr.
Elliott F. Kulick
John Lewis
Donald F. McHenry
Abner J. Mikva
Charles S. Robb
Stephen J. Solarz
Theodore C. Sorensen
Esteban E. Torres
Anne Wexler
Andrew J. Young
Promovisanje otvorenosti i odgovornosti: NDI odgovara na zahtjeve lidera vlade, parlamenta, političkih partija i građanskih organizacija kada zatraže savjete, koji pokrivaju
pitanja od zakonodavnih procedura u službi građana do ravnoteže odnosa građana i vojske
u demokratiji. NDI radi na izgradnji parlamenta i lokalnih vlasti koje su profesionalne,
odgovorne, otvorene i imaju sluha za svoje građane.
Međunarodna saradnja je ključ promovisanja demokratije na efektivan i efikasan način. To
šalje i dublju poruku novim i demokratijama u razvoju, da dok su autokratije po pravilu
izolovane i u strahu od spoljašnjeg svijeta, demokratije mogu računati na međunarodne
saveznike i na sistem aktivne podrške. Sa sjedištem u Vašingtonu i kancelarijama u svim
regionima svijeta, NDI dopunjava znanje svojih zaposlenih regrutujući eksperte širom
svijeta na dobrovoljnoj bazi, od kojih su mnogi veterani borbe za demokratiju u njihovim
zemljama i imaju vrijedna zapažanja o demokratskom razvoju.
NDI I PROGRAMI RAZVOJA
POLITIČKIH PARTIJA
Političke partije predstavljaju kamen temeljac predstavničke demokratije i u tom smislu imaju jedinstvenu funkciju
u odnosu na ostale institucije. Partije mogu objediniti razlike među građanima – kroz ideologije, interese, lidere ili
politike – smjestiti ih u državni kontekst i prevesti preovlađujuće ideje u programsku politiku. Političke partije
obučavaju i nominuju političke lidere i povezuju institucije vlasti sa elementima građanskog društva, poput
ekonomskih, etničkih, kulturalnih, religioznih i ostalih društvenih grupa. Kroz izražavanje principijalnih razlika u
mišljenju, političke partije mogu pomoći bolje razumijevanje problema i pronaći rješenja ili moguće kompromise.
Već više od 20 godina NDI radi sa političkim partijama širom svijeta na stvaranju otvorenijeg političkog okruženja u
kojem građani mogu aktivno učestvovati u demokratskim procesima. NDI pristupa svojim aktivnostima sa praktičnog stanovišta, nudeći nepristrasnu podršku u promovisanju patijskog dugoročnog organizacionog razvoja, unapređujući njihovu konkurentnost na lokalnim i državnim izborima, i pomažući im da konstruktivno učestvuju u vlasti.
U mnogim zemljama, političke partije su ili preslabe, previše personalizovane, previše ograničene represivnom
vladom, ili pak nijesu u dodiru sa građanima kako bi zaradile poštovanje i podršku. Efikasan rad sa političkim partijama zahtijeva razumijevanje podsticaja koji imaju uticaja na njihove lidere i oblikuju mogućnosti za reformom. Putem
istraživanja pitanja koja se tiču zakona koji regulišu rad partija, izbora kandidata i finansiranja partija, Institut nudi
uporedne informacije o raznim aspektima političkih partija bacajući svjetlo na prepreke i moguće pristupe stvaranju
efikasnijih i inkluzivnijih partija. Na primjer, NDI je, u sklopu jedne nedavne inicijative, proučavao podsticaje koji
utiču na interesovanja ili sposobnost partijskih lidera da razviju efektivne politike za smanjenje siromaštva.
NDI vjeruje da izazove koji stoje pred partijama u razvijanju reprezentativnijih, odgovornijih i efikasnijih struktura
najbolje razumiju oni koji imaju slična iskustva. Odnos Instituta sa partijama širom svijeta – naročito kroz jedinstveno partnerstvo sa Internacionalom desnog centra, Liberalnom internacionalom i Socijalističkom internacionalom – su ključni za ovu strategiju podrške. Kroz razmjene iskustava među partijama i ciljane studijske posjete
relevantnim trećim zemljama, NDI uključuje uspješne partije u razmjenu isprobanih i testiranih demokratskih
normi i načina organizovanja sa drugima tokom bolnog procesa promjena.
Programi Instituta se kreću od konsultacija na najvišem nivou sa liderima političkih partija do interaktivnih obuka
u političkom organizovanju za šefove partijskih ogranaka. Koristeći isprobane tehnike i pažljivo osmišljene metode
podučavanja, Institut pomaže političkim partijama u razvijanju i primjenjivanju novih vještina i praksi, kako bi te
organizacije postale otvorenije i reprezentativnije. NDI u svojim programima sve više koristi informacionu tehnologiju i istraživanja javnog mjenja kako bi političkim partijama pomogao da razviju efektivnije načine predstavljanja građana i komunikacije sa javnošću uopšte.
Uz pomoć NDI-a, partije iz cijelog političkog spektra, iz otprilike 60 zemalja, sprovele su interne reforme kako bi
povećale ućešće građana i transparentnost, poboljšale svoju internu komunikaciju, razvile programsku politiku na
boljim osnovama, i efikasnije uključivali žene, mlade i druge tradicionalno marginalizovane grupe. Izabrani partijski predstavnici su se organizovali na način koji je više strateški kako bi se bolje nosili sa zakonodavnim procesom
i komunicirali sa biračima. U ulozi povjerljivog i neutralnog fasilitatora, Institut je, takođe, pomogao političkim
partijama da zajedno rade na oblikovanju regulativa koje na njih imaju uticaja, da unaprijeđuju mehanizme za
konstruktivni međupartijski dijalog i da se zajedničkim naporima bave pitanjima od zajedničkog interesa.
CENTRALNA I ISTOČNA EVROPA
Imajuću i vidu da je većina evropskih zemalja već u Evropskoj uniji (EU) ili na putu ka EU, NDI je preusmjerio svoje
prioritete na Zapadni Balkan, gdje države nastoje da izgrade
demokratske institucije kako bi odgovorile na duboko ukorijenje probleme koji se tiču slabih kapaciteta vladavine, nestabilne ekonomije, korupcije i etničkih konflikata. Demokratska podrška nudi mogućnosti za dugoročno rješenje ovih
problema putem stvaranja otvorenog i u krajnjem, stabilnog
političkog sistema, koji je otvoren za učešće građana i ima
sluha za njihove potrebe. NDI sa svojim partnerima prevazilazi prepreke, bilo da su etničke, rodne ili političke prirode,
povezujući građane sa njihovim vladama, kroz podršku
parlamentu, glavnim političkim partijama, nevladinim
organizacijama i grupama građana. NDI pomaže parlamentu da otvori zakonodavni proces prema građanima putem
parlamentarnih saslušanja i dana otvorenog parlamenta, a poslanici u saradnji sa NDI-em otvaraju nove poslaničke
kancelarije kako bi direktno komunicirali sa građanima koje predstavljaju. NDI-evi pojedinačni programi su
potpomognuti inovativnim regionalnim inicijativama kako bi se povećalo političko učešće Roma, ojačala međuetnička tolerancija, i stvorile mogućnosti za razmjenu znanja i iskustava među parlamentima o zakonodavnom procesu i nadgledanju izvršne vlasti putem razmjene parlamentarnih službenika. NDI-eve programe finansira Američka
agencija za međunarodni razvoj; Nacionalna zadužbina za demokratiju; Američki državni sekretarijat za demokratiju, ljudska prava i rad; Vlada Švajcarske i Institut za otvoreno društvo. NDI, takođe, sarađuje i sa Savjetom Evrope,
Organizacijom za bezbjednost i sigurnost u Evropi, kao i sa misijama EU i evropskim ambasadama.
Regionalna partijska inicijativa: U okviru Regionalne
inicijative koju finansira Nacionalna zadužbina za demokratiju, NDI pomaže partijama u pojašnjavanju i razvoju programskih politika koje odslikavaju ideološke vrijednosti i političku
orijentaciju, pozivajući se na iskustva vodećih evropskih
partija i sestrinskih partija na Balkanu. Partije učesnice su
orijentisane ka tri glavna politička identiteta – socijaldemokratski, liberalni i partije desnog centra – i učestvovale su u
seriji NDI seminara koji su se održavali na kongresima evropskih partija. NDI im trenutno, putem seminara, pomaže u
realizaciji projekata usmjerenih na daljem razvoju partija.
Razvijanjem programskih politika koje na jedan jasniji način
prikazuju partijska uvjerenja i interese građana, partije u
novim demokratijama na taj način rade na jačanju odnosa sa
biračima i efektivnije se takmiče na izborima.
Međunarodni sekretar Švedske Socijaldemokratske
Partije Ana Linde raspravlja o savremenim
socijaldemokratskim trendovima sa članovima
vodstva Demokratske stranke iz Srbije.
Za više informacija o NDI programima, molim vas kontaktirajte Roba Bendžamina
[email protected] ili Ketrin Mesinu Pajić [email protected]
Sadržaj
Uvod: Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija.......................................................................... 11
Pregled: Tri sektora ideologije & identiteta.................................................................................................................................... 12
Politički i ekonomski spektar političkog identiteta...................................................................................................................... 13
Da li je moja partija socijaldemokratska?...................................................................................................... 15
Upitnik......................................................................................................................................................................................... 15
Istorija i osnivanje partijske ideologije..................................................................................................................................... 16
Komparativna tabela socijaldemokratskih, socijalističkih i komunističkih politika................................................. 18
Tabela opštih socijaldemokratskih programskih politika................................................................................................. 19
Uobičajene kritike socijaldemokratskih partija.................................................................................................................... 20
Socijalistička internacionala (SI).......................................................................................................................................................... 21
Partija evropskih socijalista (PES) ...................................................................................................................................................... 22
Međunarodna unija socijalističke omladine (IUSY) ........................................................................................................................ 23
Fridrih Ebert Štiftung i druge socijaldemokratske fondacije..................................................................................................... 25
Međunarodne socijaldemokratske grupe na internetu ............................................................................................................. 26
Da li je moja partija – partija desnog centra?................................................................................................. 27
Upitnik......................................................................................................................................................................................... 27
Istorija i osnivanje partijske ideologije..................................................................................................................................... 28
Komparativna tabela demohrišćanskih i konzervativnih politika .................................................................................. 29
Tabela opštih politika partija desnog centra .......................................................................................................................... 30
Uobičajene kritike partija desnog centra ................................................................................................................................ 31
Internacionala demokratskog centra (CDI) ...................................................................................................................................... 32
Evropska narodna stranka (EPP)........................................................................................................................................................ 33
Omladina Evropske narodne stranke (YEPP)................................................................................................................................... 34
Međunarodna demokratska unija (IDU) ........................................................................................................................................... 35
Demokratska unija Afrike (DUA)......................................................................................................................................................... 37
Konrad Adenauer Štiftung i druge partijske fondacije desnog centra ................................................................................... 38
Međunarodne grupe partija desnog centra na Internetu .......................................................................................................... 39
Da li je moja partija liberalna?....................................................................................................................... 41
Upitnik......................................................................................................................................................................................... 41
Istorija i osnivanje partijske ideologije .................................................................................................................................... 42
Komparativna tabela različitih oblika liberalizma ............................................................................................................... 43
Tabela opštih politika liberalizma.............................................................................................................................................. 44
Uobičajene kritike liberalnih partija.......................................................................................................................................... 45
Liberalna internaconala (LI) ................................................................................................................................................................. 46
Evropska liberal demokratska i reformska partija (ELDR) .......................................................................................................... 47
Savez liberaldemokrata (ALDE)........................................................................................................................................................... 48
Savjet azijskih liberala i demokrata (CALD) ..................................................................................................................................... 49
Međunarodna federacija liberalne omladine (IFLY) ....................................................................................................................... 50
Fridrih Nauman Štiftung i druge fondacije liberalnih partija..................................................................................................... 51
Međunarodne liberalne grupe na Internetu .................................................................................................................................. 53
Informacije o tome kako graditi odnose sa sličnim partijama ........................................................................ 55
Šta su partiske internacionale? ......................................................................................................................................................... 56
Evropski parlament & poslaničke grupe ....................................................................................................................................... 57
Vodeće fondacije političkih partija .................................................................................................................................................... 58
Izvori ........................................................................................................................................................... 60
Bibliografija ................................................................................................................................................ 62
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
UVOD:
Identitet političkih partija
Regionalni program za razvoj političkih partija i programskih politika centralne i istočne Evrope, finansiran od strane Nacionalne zadužbine za demokratiju (NED), priredio je ovaj Priručnik kao sredstvo
u cilju pojašnjenja političkog identiteta i načina na koji političke ideologije predstavljaju zajedničke vrijednosti. Prepoznajući važnost takmičenja u demokratskim sistemima, Priručnik nije zagovornik jedne
posebne ideologije u odnosu na neku drugu, već nastoji da pruži ideološku pozadinu i predstavi političke
stavove vođene vrijednostima kroz koje partije širom političkog spektra mogu usvojiti jedan slojevit način izrade političkih platformi. Ovaj Priručnik koji se bavi političkim identitetom nastao je, ne kao još
jedno djelo koje će upotpuniti zbirku akademskih radova na ovu temu, već sa namjerom da nađe direktnu, praktičnu primjenu među članovima političkih partija i političkim aktivistima.
Upotrebom interaktivnih sredstava poput upitnika za određivanje identiteta, Priručnik objašnjava važna obilježja tri glavne političke ideologije: socijaldemokratske, desnog centra, i liberalne. Komparativne
tabele ideoloških pod-grupa pomažu pri određivanju gdje se pojedinac ili politička partija nalaze na političkom spektru, a tabele u kojima su prikazane najčešće ideološke kritike i njihova opovrgavanja predstavljaju osnovno sredstvo za definisanje uvjerenja pojednica. Upravo ovi djelovi Priručnika imaju za cilj
da objasne po čemu bi jedna partija ili ideologija trebalo da se razlikuje od neke druge, što je naročito
važno u političkim kontekstima gdje je fokus usmjeren daleko od programske politike.
Pored naglaska na pitanjima koja definišu određenu ideologiju, Priručnik daje pregled informacija o partijskim internacionalama, evropskim partijama, političkim fondacijama, potpartijskim organizacijama
koje baštine vrijednosti svake od ideologija. Članice jedne partijske internacionale ili partijske grupe u
Evropskom parlamentu usklađuju svoje politike sa politikama većih organizacija, vodeći računa da sve
one promovišu iste zajedničke vrijednosti. Pojedinačne partijske institucije i fondacije obrazuju forume za otvorenu i transparentnu diskusiju o procesu razvoja programskih politika i informišu partijske
članove o identitetu, vrijednostima i političkim stavovima. Političke partije koje namjeravaju da osnuju
nove ili da poboljšaju postojeće institucije ili fondacije mogu koristiti Priručnik kako bi pronašle primjere
uspješnih organizacija u Evropi i širom svijeta. Potpartijske organizacije koje ciljaju posebne grupe, poput omladine, predstavljaju efikasne mehanizme za povećanje politčkog aktivizma, posebno onih grupa
čiji se glas često može zanemariti.
Ovaj Priručnik prestavlja neku vrstu bukvara namijenjenog pojedinačnim partijama i pojedincima kako
bi njihova uvjerenja uskladili u okvirima vodećih političkih ideologija. Jasno definisan politički identitet
ima za cilj jačanje političkih partija doprinoseći razvoju konzistentnih politika koje počivaju na opštim
vrijednostima. Snažne političke partije sa proaktivnim programskim platformama imaju mnogo veće
mogućnosti da osvoje vlast i da obezbijede održivost demokratksog razvoja kako u njihovim zemljama,
tako i u datom regionu.
11
NDI Crna Gora
Tri sektora ideologije i identiteta
12
Socijaldemokratija
desni centar
Liberali
Socijaldemokratija je nastala kao
snažan pokret u ranom 20-tom
vijeku, temeljeći svoja uvjerenja
u filozofiji Karla Marksa (Karl
Marx). Marks, koji je pisao kasnih 1800, nepokolebljiv u uvjerenju da je kapitalizam rezultirao
eksploatacijom radne snage od
strane onih u čijem su posjedstvu bila sredstva za proizvodnju. Marks je predvidio da će to
dovesti do revolucije proleterijata
i ustpostavljanja jednog društvenog i ekonomskog sistema koji će
uspostaviti zajedničko vlasništvo
nad ekonomskom proizvodnjom.
Reformski socijalisti iz ranog 20.
vijeka, koji su kasnije evoluirali u
socijaldemokrate, vjerovali su da
bi reforma u okviru kapitalističkog sistema, mnogo prije nego
revolucija, dovela do najbolje
forme održivog demokratskog
društva. Dvadesetih godina 20.
vijeka, socijaldemokratska partija u Švedskoj postala je prva i
vodeća partija te vrste u Evropi
koja je vlast osvojila na izborima,
sprovodeći niz politika usmjerenih na poboljšanju životnih uslova
svojih birača. Švedska ekonomija se oporavila od Velike depresije u koju je bila zapala upravo
jačanjem ovih mehanizama, što
je uticalo i na ostale nacije da
učine isto. Socijaldemokrate i
danas nastavljaju s promocijom
sličnih platformi, i smatraju da
je preraspodjela bogatstva kroz
oporezivanje i državu blagostanja
princip na kojem počiva socijalna
pravda.
Desni centar, ili konzervativizam, je pokret koji je nastao od
onih koji su se protivili Francuskoj revoluciji i svrgavanju monarhije u Francuskoj. Britanski
političar Edmund Berk (Edmund
Burke) je bio jedan od prvobitnih
lidera konzervativnog pokreta.
Podržavao je Američku revoluciju jer su bivše britanske kolonije
uspostavile sopstvene tradicije i
društvene sisteme odvojene od
britanskih. Međutim, on je Francusku revoluciju dožvio kao opako uništavanje davno uspostavljenih ideja utemeljenih u religiji,
tradiciji i aristokratiji. Vremenom
su konzervativne partije, pored
promovisanja važnosti uspostavljenih institucija, uključile socijalna i ekonomska pitanja u njihove
platforme. Sedamdesetih godina
20. vijeka, konzervativci su zauzeli stav protiv vladinog miješanja u ekonomske tokove i smatrali su da je socijalna degradacija
rezultat politika usmjerenih na
postizanje socijalnog blagostanja
kojima se smanjivala odgovornost koju pojedinici moraju imati prema sopstvenim životima.
Ideologija desnog centra danas
obuhvata dvije moderne porodice partija: demohrišćane i konzervativce. Za razliku od svojih
kolega konzervativaca, demohrišćani mnogo više favorizuju očuvanje mreža socijalne sigurnosti i
promovišu stavove da nevladine
institucije, poput crkve, treba da
pružaju socijalne usluge.
Liberalna ideologija vuče korijene
iz borbe za veća prava pojedinaca u okviru monarhije. Politički
filozofi, poput Džona Loka (John
Locke), utrli su put revolucionarnim idejama, uključujući pojam
da su slobodni pojedinci temelj
jednog stabilnog društva i da je
svrha vlade da zaštiti neotuđiva
prava pojedinaca. Liberalni pokreti u Evropi tokom kasnog 18. i
ranog 19. vijeka koji su bili zagovornici predstavničke demokratije, podstakli su širenje ekonomskog liberalizma predvođenog
Adamom Smitom (Adam Smith).
Smit je bio protiv vladinog miješanja u ekonomiju i trgovinu,
i vjerovao je da će „nevidljiva”
ruka ekonomije sama ispraviti
bilo kakve deformacije. Uprkos
činjenici što je doživio ograničenu popularnost za vrijeme dva
svjetska rata i Velike depresije, liberalizam je još jednom povratio
svoju moć promovišući ograničenu ulogu vlade u obezbjeđivanju
socijalnih usluga. Na primjer,
liberalne platforme zagovaraju
privatizaciju zdravstvenog i ostalih nekad javnih sektora. Dok se
liberalizam može sasvim različito
definisati u okviru različitih kategorija uključujući politiku, ekonomiju, društvo i kulturu, moderni
evropski liberali zadržali su ideju
da vladinu ulogu treba ograničiti
i da ekonomiju treba decentralizovati.
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
SPEKTAR POLITIČKOG IDENTITETA
1
Alfred Gusenbauer,
Austrijski SDP
Progresivan
3
2
Angela Merkel,
Njemačka CDU
Komunisti
Јаnez Janša,
Slovenačka DS
Turska
u EU
Liberali
Umjerene
imigracione politike
Socijaldemokrate
SOCIJALNA PITANJA
Ekološka
taksa
Umjeren
Konzervativni
liberali
Konzervativci
Slobodna
trgovina
Zaštitne mjere
trgovinske politike
Tradicionala
Demohrišćani
Bog u
EU Ustavu
Potpuna vladina kontrola
Nema finansiranja istraživanja
koja se bave ljudskim ćelijama
Vladina kontrola u manjoj mjeri
EKONOMSKA PITANJA
Liberal
konzervativci
Nema vladine intervencije
13
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
poglavlje I
Da li je moja partija socijaldemokratska?
Upitnik o političkoj orijentaciji: odgovorite na dolje navedena pitanja sa „Da“ ukoliko se slažete sa
izjavom i sa „Ne“ ako se ne slažete. Na kraju, saberite sve odgovore pod „Da“.
da
ne
Vlada bi trebalo da reguliše industriju kako bi zaštitila prava radnika i time im omogućila
da rade pristojno radno vrijeme za pristojne plate.
Međunarodne finansijske institucije bi trebalo da postanu demokratičnije i transparentnije,
i otvorene za puno učešće svih država.
Turska se može pridružiti EU ukoliko ispoštuje kriterijume koji se tiču ljudskih prava i
demokratije.
Sistem progresivnog poreza na dohodak, u kojem bogati doprinose proporcionalno više
od onih sa nižim prihodima, je jedan od stubova modernog društva.
Vlada bi trebalo da finansira istraživanja alternativnih i održivih izvora energije, i da
zagovara implementaciju Kjoto protokola.
Uvesti sistem radnih dozvola koji važi u EU i za visoko kvalifikovane radnike iz ostatka
svijeta.
Vlada bi trebalo da obezbijedi sredstva kako bi omogućila potpunu zdravstvenu njegu
ili subvencionirala zdravstveno osiguranje kako bi omogućila što potpuniju zdravstvenu
njegu za sve građane.
Slobodnu trgovinu bi trebalo zamijeniti Pravednom trgovinom, kako bi se zaštitila
poslovna sigurnost, spriječili prekookeanski humanitarni problemi i preduprijedilo
uništavanje životne sredine.
Dok god je obezbijeđeno poštovanje striktnih uslova, EU bi trebalo da finansijski podržava
istraživanja na polju ljudskih embriona.
Boga ne bi trebalo spominjati u evropskom Ustavu.
Imate li šest ili više odgovora pod „Da“?
Pročitajte ovo poglavlje – vjerovatno ste socijaldemokrata.
15
NDI Crna Gora
Istorija i osnivanje partijske ideologije
„Možda bi mogli reći da je socijaldemokratija više od demokratije a manje od socijalizma. Socijaldemokrata vjeruje da niz pravednih i razumnih mehanizama za predstavljanje na izborima ne kvalifikuje
jedno društvo dovoljno za istinsku demokratiju. Stvarna demokratija zavisi od oblikovanja snažnije egalitarne mreže društvenih odnosa.“
(Enciklopedija demokratije)
Socijaldemokratska ideologija je utemeljena u filozofiji socijalizma koju je uveo Karl Marks kasnih 1800.
Marksovo ekonomsko poimanje kapitalizma je pretpostavljalo da je upravo kapitalizam omogućio industrijalcima da eksploatišu radničku snagu, otuđujući ljudska bića od proizvo4
da njihovog rada, jer rade da bi proizveli „robu“ koju treba prodati kako bi se
napravio profit. Dok sam Marks nije bio zagovornik komunizma kao održivog ekonomskog ili političkog sistema, on je pretpostavljao da bi progresija
industrijskih ekonomskih sistema koji eksploatišu radničku snagu rezultirala
revolucijom radničke klase, eventualno dovodeći do jednog socijalnog i ekonomskog sistema zajedničkog (državnog) vlasništva nad ekonomskom proizvodnjom.
Karl Marx
Sljedbenici Marksove filozofije u ranom 20. vijeku bili su pristalice ideje da
je socijalna revolucija neophodna kako bi se vlast oduzela iz ruku kapitalista
i smjestila u ruke radnika. Reformski socijalisti (revizionisti), koji su se pojavili u tom periodu, vjerovali
su da je reforma u okviru kapitalističkog sistema, mnogo prije nego revolucija i propast kapitalizma, pravi
put u socijalizam i demokratiju. Socijaldemokrate koje je iznjedrilo ovo reformsko krilo zagovarali su
implementaciju socijalističkih principa u okviru kapitalizma i demokratskog sistema.
vodeći mislilac
Edvard Bernstajn (1850 – 1932)
Edvard Bernstajn (Eduard Bernstein)
je bio njemački socijalista koji je bio na
čelu raskida sa revolucionarnim socijalizmom iz ranog 20. vijeka, tvrdeći da
je propast kapitalizma nepotrebna i da
je suština revolucije mogla biti neutralizovana povećanjem radničkih prava i
uspostavljanjem sistema zaštita u okviru
kapitalističkog sistema. Bernstajn je započeo diskusiju sprovođenja socijalističkih politika demokratskim sredstvima.
Nakon Drugog svjetskog rata i revolucije u Rusiji iz
1917, većina socijaldemokrata se povezivalo sa nerevolucionarnim socijalizmom (revizionizmom),
i u okviru postojećih političkih i ekonomskih sistema zalagali su se za nacionalizaciju velikog biznisa, uspostavljanje programa socijalnih usluga
poput javnog obrazovanja i zdravstvene njege i
implementaciju države blagostanja uz progresivno
oporezivanje.
Socijaldemokratska partija u Švedskoj postala je
prva i vodeća partija ove vrste u Evropi koja je
vlast osvojila na izborima 1920-tih. Švedske socijaldemokrate su realizovale niz politika usmjerenih ka poboljšanju životnih uslova njihovih građana, uključujući obezbjeđenje javnog stambenog smještaja, olakšica za nezaposlene, minimalnih plata,
prihoda i poreza na nasljeđe, kao i starosnih penzija. Vlada je ove socijalističke politike podigla na jedan
viši nivo u vrijeme kad je Velika depresija iz 1930-tih pogodila Evropu, obezbjeđujući javno zaposlenje u
16
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
vladi za one koji su ostali bez posla. Upravo su ove mjere socijalne politike doprinijele izlasku iz ekonomske krize. Predsjednik Sjedinjenih američkih država (SAD) Frenklin D. Ruzvelt (Franklin D. Roosevelt)
je kasnije usvojio slične političke ideje, povećavajući javne rashode na račun socijalnih programa i razvoja
infrastrukture da bi doveo do priliva kapitala u ekonomiji, te time pokrenuo proizvodnju i izvukao zemlju iz depresije.
Socijaldemokrate danas nastavljaju da slijede slične platforme, vidjeći vrijednost u obezbjeđivanju javnih
usluga, uključujući puteve, mostove, obrazovanje i zdravstvenu njegu, i smatrajući preraspodjelu bogatstva kroz državu blagostanja i sistem progresivnog oporezivanja jednim od načela socijalne pravde.
17
NDI Crna Gora
Ključne karakteristike socijaldemokratske,
socijalističke i komunističke ideologije
Djelimično preuzeto iz djela Modeli demokratije, Dejvida Helda (David Held).
Socijaldemokratija
Socijalizam
Komunizam
Vladavina
Javne poslove sprovode
izabrani lideri u demokratskom sistemu.
Javni poslovi su regulisani
u okviru jednog hijerarhijskog sistema koji čine
savjeti, počev od lokalnih,
preko regionalnih do nacionalnih.
Javnim poslovima upravlja
kolektiv, uz proces donošenja odluka putem konsenzusa.
Izbor ili
odabir
Vladini zvaničnici su predmet čestih izbora, mandate
stiču preko njihovih zajednica, kao i razrješenja sa
funkcija.
Zvaničnici savjeta su predmet izbornog procesa na
lokalnim izborima.
Zajednička vlada i sve forme politike su samo-regulatorne.
Država
Snažna država je potrebna da reguliše socijalnu i
ekonomsku preraspodjelu
programa.
Progresivna integracija države i društva.
Država je dio svakog stadijuma društva, počev od
vladavine – do ekonomije
– do slobodnog vremena.
Ekonomija
Kapitalizam opstaje uz uspostavljanje stabilnog sistema preraspodjele bogatstva
i socijalnih usluga.
Sve plate su standardne,
država obezbjeđuje većini
građana sva dobra i usluge.
Eliminacija tržišta i robne
razmjene. Ukidanje privatnog vlasništva i podjednaka raspodjela svih dobara.
Radnička
snaga
Ujedinjenje radničke klase
putem sindikata i radničkih kooperacija.
Ujedinjenje radničke klase
i kraj klasnih privilegija.
Svi ostaci klasnih razlika nestaju, svi su radnici u sistemu
ekonomije koji podrazumijeva istu naknadu za rad.
Revolucija
Kapitalizam je održiv,
nema potrebe za nasilnom
revolucijom.
Poraz buržoazije.
Ukidanje oskudice i privatnog vlasništva.
Socijalni
programi
Programi socijalne sigurnosti obezbjeđuju državu
blagostanja, koja redistribuira prihod da bi suzbila
siromaštvo i obezbijedila
tzv. “sigurne mreže” za bolesne, nezaposlene i penzionere.
Ujednačeniji razvoj proizvodnih snaga obezbjeđuje
ispunjavanje svih osnovnih
potreba i samim tim ljudi
imaju dovoljno vremena da
se bave i van-radnim aktivnostima.
Država obezbjeđuje sve socijalne programe. Država
svima obezbjeđuje osnovne potrebe.
Šta je socijaldemokrata?
„Jedna egalitarna politika koja uključuje snažnu posvećenost modernoj državi blagostanja i redistributivnoj funkciji države. Socijaldemokrate afirmišu klasične liberalne principe povezane sa predstavničkom demokratijom i mješovitom ekonomijom, prihvataju politički reformizam (nasuprot
revolucionarnoj tradiciji koja potiče od Karl Marksa), i odani su moralnoj ideji socijalne pravde.“
Iz Enciklopedije demokratije
18
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Opšte politike socijaldemokratskih
političkih partija
Djelimično preuzeto iz djela Enciklopedija demokratije, tom 5, Simur Martin Lipset (Seymour Martin Lipset).
Oblast politika
Socijaldemokratska platforma/Programske politike
Ekonomija
Ekonomija bi trebalo da je kapitalistička, ali dobro regulisana kako bi štitila slabe i
obespravljene kroz državu blagostanja. Državu blagostanja bi trebalo da karakteriše progresivno oporezivanje i preraspodjela dobara u cilju kreiranja javnih socijalnih programa. Vlada bi trebalo da obezbijedi ili subvencionira određene programe
poput obrazovanja, zdravstvene brige, brige o djetetu i razvoja infrastrukture. Interese radnika bi trebalo zaštititi putem sindikata ili radničkih udruženja, a preduzeća regulisati kako bi se spriječila eksploatacija.
Oporezivanje
Umjereni do visokog nivoa oporezivanja u obliku progresivnih poreza, u zavisnosti
od visine prihoda pojedinca, neophodni su za obezbjeđivanje javnih usluga.
Trgovina
Trgovinske politike koje štite interese domaće radničke klase i industrije i pravedne
trgovine, imaju prednost u odnosu na neregulisanu slobodnu trgovinu.
Rasizam
Rasizam i diskriminacija nijesu u saglasnosti sa ciljem socijaldemokratije usmjerenim na stvaranje države koja zagovara jednakost za sve njene građane, kako ekonomsku tako i socijalnu.
Životna sredina
Zaštitu životne sredine bi trebalo institucionalizovati kroz zakonodavstvo i vladine regulative. Ohrabruje se visok nivo ulaganja u istraživanja i razvoj alternativnih
izvora energije, kao i sprovođenje ekoloških taksi, poput takse na ugljenik, kako bi se
osiguralo da ekonomija reflektuje precizne troškove degradacije životne sredine.
Socijalna
sigurnost
Vlada bi trebalo da garantuje osnovne potrebe svojim građanima i da obezbijedi
funkcionalne „sigurne mreže“ za bolesne, nezaposlene i penzionere.
Imigracija
Multikulturalizam koji imigranti donose jednoj državi je važan, te bi stoga države
trebalo da usvajaju umjerene imigracione politike.
Spoljna politika
Demokratija i zaštita ljudskih prava su međunarodni ideali koje bi trebalo njegovati. Multilateralne institucije su efikasan način za praćenje međunarodnih ciljeva.
Državljanstvo
Državljanstvo je jedan od ključnih inkluzivnih koncepata za prevazilaženje klasnih
razlika. Njime se obezbjeđuje veza između naroda i države koja obezbjeđuje usluge
svojim građanima kako bi bila sigurna da su svi zbrinuti.
Socijalna
politika
Socijalne politike su progresivne i sekularne, i uključuju podršku za rodnu i etničku jednakost.
vodeći mislilac
Robert Dal (1915 - danas)
5
Dr Robert Dal (Robert Dahl), profesor emeritus političkih nauka na Jejl univerzitetu, pisao je o demokratizaciji na radnom mjestu u duhu socijaldemokratksih ideala. On smatra da je većina radnika pod kontrolom menadžementa u čijem izboru nijesu učestvovali i u kojem nemaju pravo glasa. On
tvrdi da bi samoupravne firme trebalo da zamijene autoritarne strukture, što
bi bilo u skladu sa moralnim načelima.
19
NDI Crna Gora
Uobičajene kritike socijaldemokratskih
partija
Djelimično preuzeto sa http://www.wikipedia.org
Kritika
Socijaldemokratski sistemi ograničavaju prava pojedinaca u prevelikoj mjeri, naročito po pitanju ekonomskih sloboda, kroz nametljivu i pretjerano moćnu državu.
Odbrana
Socijaldemokrate vjeruju da je vladino miješanje u ekonomiju i društvo neophodno za sprječavanje nejednake raspodjele resursa, kao i za obezbjeđivanje osnovnih
javnih potreba. Regulisanje ekonomije, a time i ograničavanje pojedinih individualnih ekonomskih prava, zapravo će učiniti tržište pravednijim.
Kritika
Regulative koje se tiču tržišta, a koje su inicirane od strane socijaldemokrata, ograničavaju ekonomsku efikasnosti i rast, dovodeći do smanjenja BDP-a te države.
Odbrana
Socijaldemokrate tvrde da gubici ekonomske efikasnosti u okviru regulisane ekonomije pogađaju bogate i privilegovane slojeve, dok oni siromašni i radnička klasa imaju koristi od programa preraspodjele. Uprkos nižoj opštoj produktivnosti
tržišta, socijaldemokratske politike vode do većeg životnog standarda za veći dio
populacije i umanjuju prijetnju od ekstremnog siromaštva u društvu.
Kritika
Činjenica da država obezbjeđuje usluge poput obrazovnih, zdravstvenih, usluga
dječije zaštite i druge, ograničava izbor pojedinca.
Odbrana
Socijaldemokrate vjeruju da neke usluge moraju biti obezbijeđene i garantovane
od strane države jer spadaju u osnovne potrebe i ne bi trebalo da budu predmet
konkurentnosti koja karakteriše slobodno tržište. Međutim, većina javnih usluga
se, takođe, nudi i u alternativnim privatnim ustanovama.
Kritika
Socijaldemokratija više teži za oporezivanjem radničke klase nego bogatih slojeva
koji imaju mogućnost da izbjegnu plaćanje poreza kroz sofisticirano računovodstvo, čime se sprječavaju napori radničke klase da stekne bogatstvo.
Odbrana
Ova trvdnja je u suprotnosti sa namjerama socijaldemokrata da implementiraju
progresivno oporezivanje, kojim se oporezuju pojedinci u zavisnosti od visine njihovih prihoda.
Kritika
Socijaldemokratija ohrabruje velike državne budžetske deficite.
Odbrana
Konzervativne administracije u SAD-u i Velikoj Britaniji su takođe odgovorne za
velike budžetske deficite.
U odbrani socijaldemokratije
„Socijaldemokratija, kako se neko odvažio reći, je moralni ostatak nakon što socijalisti izgube
povjerenje u svoju sposobnost da mogu organizovati modernu ekonomiju. Čak i kada vam se ova
definicija socijaldemokratije učini malodušnom, moć ovog moralnog ostatka ne bi trebalo potcjenjivati.“
iz Enciklopedije demokratije
20
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Sociјalistička internacionala (SI)
Socijalistička internationala (Socialist International)6 je svjetska organizacija socijaldemokratskih, socijalističkih i radničkih partija. Jedna od prvih međunarodnih grupa
radničkih pokreta, SI je osnovana 1951. godine na Kongresu u Frankfurtu. Od tada je SI
narasla i uključuje partije iz više od 110 zemalja iz svih djelova svijeta. U skladu sa Deklaracijom o principima usvojenom na 28. Kongresu Socijalističke internacionale u Stokholmu, održanom 1989. godine, partije članice SI su ujedinjene njihovim zajedničkim
Značajnije kampanje Socijalističke
težnjama za slobodom, socijalnom pravdom
internacionale obuhvataju:
i solidarnošću. Poštovanje ljudskih prava i
• Borba protiv siromaštva u Africi
demokratskih institucija, promocija mir• Zaustavljanje nasilja nad ženama
nog rješavanja konflikata i zaštita životne
• Ukidanje smrtne kazne
sredine su, takođe, važne članicama Socijalističke internacionale. Danas Socijalistička
internacionala okuplja na jednom mjestu 161 političku partiju i organizacije
širom svijeta.
Kongres Socijalističke internacionale se sastaje svake tri ili četiri godine. Savjet Socijalističke internacionale čine sve partije članice i organizacije SI i sastaje se dva puta godišnje. Ova dva organa su odgovorna za donošnje odluka
koje su ključni dio uspjeha i funkcionisanja Socijalističke internacionale.
7
Jorgos Papandreu
(George Papandreou),
Predsjednik Socijalističke internacionale
Sekreterijat Socijalističke internacionale je smješten u Londonu i koordinira
aktivnostima i inicijativama Internacionale. Sekreterijat, takođe, saziva sastanke i konferencije, objavljuje izvještaje i daje izjave za javnost i zadužen je
za objavljivanje SI publikacija.
Ciljevi Socijalističke internacionale
žena su sljedeći:
• jačanje odnosa između organizacija članica;
• promovisanje
akcije
usmjerene
na
prevazilaženje svih oblika diskriminacije
u svijetu, uključujući sve oblike nejednakosti između muškaraca i žena i rad na
unapređenju ljudskih prava na opštem
nivou, kao i na unapređenju razvoja i mira;
• promovisanje znanja i razumijevanja među
ženama o ciljevima i zadacima demokratskog socijalizma;
• jačanje odnosa između svojih članica i ostalih ženskih grupa socijalističke orijentacije
koje nijesu članice, a koje su zainteresovane
za saradnju.
Socijalistička internacionala ima niz odbora i
radnih grupa koje se redovno sastaju i koje su
zadužene za određene programe i aktivnosti.
Ovi odbori uključuju statutarni Etički odbor,
Odbor za finansije i administraciju, i odbore
koji su zaduženi za određene teme ili regione,
uključujući: ekonomiju, socijalnu koheziju i
zaštitu životne sredine; lokalnu vlast; migracije; mir, demokratiju i ljudska prava; Afriku;
Aziju i Pacifik; Zemlje bivšeg Sovjetskog Saveza i Kavkaza; Latinsku Ameriku i Karibe;
Mediteran; Bliski istok; i Jugoistočnu Evropu.
Radne grupe se, takođe, bave sljedećim pitanjima: Sistem Bretona Vuda, Kurdsko pitanje,
i Demokratije Južnog Pacifika.
21
NDI Crna Gora
Socijalistička internacionala žena (Socialist International Women) predstavlja skup organizacija žena
socijalističkih, socijaldemokratskih i radničkih partija koje su povezane sa Socijalističkom internacionalom. SI žena je nevladina organizacija sa savjetodavnim statusom u Ekonomskom i socijalnom savjetu
Ujedinjenih nacija i Savjetu Evrope.
SI Secretariat: Maritime House / Old Town, Clapham / London SW4 0JW / United Kingdom /
Tel: +44 20 76 27 44 49
http://www.socialistinternational.org
Partija evropskih socijalista
(pES)
Partija evropskih socijalista (Party of European Socialists)8 je osnovana 1922. na
inicijativu lokalnih partija na evropskom nivou. Nasljednica je Konfederacije socijalističkih partija i evropskih zajednica koja je počela sa radom
1974. Danas, PES uključuje socijalističke, socijaldemokratske i
radničke partije Evropske unije. PES ima 33 punopravne članice
(33 full member parties) iz 27 država članica i Norveške.
9
PES Kongres se sastaje dva puta na svakih pet godina i jedna
Pol Nirip Rasmusen
od njegovih dužnosti je i odlučivanje o platformi i političkoj orjentaciji PES-a,
(Poul Nyrup
oblikovanje politika PES-a, i izbor predsjednika i jednog ili više potpredsjedRasmussen),
Predsjednik PES-a
nika Partije. Politika PES-a je, takođe, pod uticajem Liderske konferencije,
koja se sastaje tri do četiri puta godišnje povodom usvajanja politika i diskusije o političkoj strategiji grupe. Članovi Liderske konferencije uključuju predsjednike vlada i lidere partija
članica PES-a.
Šest prioriteta PES-a za EU Agendu
iz 2008:
1) Odgovarajuće mjere za uspostavljanje pune
transparentnosti, javnosti i odgovornosti
na finansijskim tržištima.
2) Jedinstveno djelovanje u vođenju pregovora o Kjoto okviru poslije 2012.
3) Revidiranje Programskih smjernica Lisabonske strategije.
4) Revidiranje strategije Unutrašnjeg tržišta
u cilju poboljšanja beneficija unutrašnjeg
tržišta za evropske potrošače.
5) Sporazom o održivoj i efikasnoj imigracionoj politici.
6) Revidiranje i reforma EU budžeta.
22
Ciljevi PES-a su jačanje socijalističkih i socijaldemokratskih pokreta širom Evrope;
razvoj bliskih odnosa saradnje između nacionalnih partija, nacionalnih parlamentarnih
grupa, i omladine PES-a i ženskih grupa; definisanje zajedničkih politika u okviru EU; i
promovisanje usvajanja opšteg manifesta za
izbore u Evropskom parlamentu.
Parlamentarna grupa
PES-a (PES Group) se
takođe odnosi na „Grupu
socijalista“ ili PSE, i osnovana je 24. juna 1953, kada su 23 socijaldemokratske partije članice Parlamenta zajedničke
skupštine Evropske zajednice za ugalj i čelik,
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
najranijeg zakonodavnog tijela EU, odlučile da glasaju kao jedna jedinica i rade zajedno na promovisanju
zajedničkih interesa. U 2008, PES grupa predstavlja drugu po veličini grupu u Evropskom parlamentu sa
218 članica iz 27 zemalja članica EU i 33 nacionalne partije.
Biro koordinira aktivnostima PES grupe. Biro čine predsjednik Grupe, sedam potpredsjednika i sekretar.
PES sekreterijat u Evropskom parlamentu, takođe, potpomaže rad Grupe.
Ključne poruke Grupe su sljedeće: otvaranje novih radnih mjesta i prosperitet; definisanje ljudskih prava;
ljudi na prvom mjestu; promovisanje jednakosti; zaštita životne sredine i promovisanje novog ugovora za
novu Evropu.
PES Secretariat: Rue de Trone, 98 / 1050 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 548 90 80
http://www.pes.org
PES Group in the European Parliament: Rue Wiertz 60 / B 1047 Brussels / Belgium
http://www.socialistgroup.org
Međunarodna unija
socijalističke omladine (IUSY)
Međunarodna unija socjialističke omladine (International Union of Socialist Youth - IUSY)10
je članica Socijalističke internacionale. Sastavljena je od omladinskih organizacija socijalističkih, socijaldemokratskih i laburističkih partija iz više od 100 zemalja. IUSY uživa punopravno
članstvo u Evropskom omladinskom forumu (European Youth Forum), koji blisko sarađuje
sa Savjetom Evrope
Primjeri evropskih članica IUSY-a
i Evropskom unijom. IUSY je prvobitno
osnovan 1907, a zatim ponovo osnovan pod
• Mladi laburisti (Young Labour), Velika Britanija
sadašnjim imenom 1946. nakon raskola koji
• Mladi PASOK-a, Grčka
je pretrpio u periodu između dva svjetska
• Omladinski forum SDP-a, Hrvatska
rata. IUSY trenutno ima 143 članice koje su
• Mlade socijaldemokrate, Slovačka
posvećene borbi za slobodu i ljudska prava,
• Omladinski forum socijaldemokrata, Slovenija
jednakost, demokratiju, univerzalnu soli• Mladi socijalisti iz PvdA, Holandija
darnost i pronalaženje političkih rješenja za
• Socijaldemokratska omladina, Rumunija
svjetske probleme.
23
NDI Crna Gora
U borbi za reformom imigracione politike, IUSY poziva na…
1) Odlučniju borbu protiv rata, unutrašnjih konflikata i progona koji vode prinudnom raseljavanju.
2) Stavljanje tačke na eksploataciju prirodnih bogatstava, i poziva sve zemlje da preuzmu odgovornost za održivi razvoj izvan njihovih granica. To znači razvojnu saradnju, zaštitu životne
sredine, zaštitu globalnih javnih usluga i trgovinskih sistema sa istinskim razvojnim ciljem i
globalnu strategiju za spriječavanje degradacije životne sredine, u kojoj multinacionalne kompanije treba da budu pozvane na odgovornost za eventualne posljedice njihovih aktivnosti.
3) Punu posvećenost u izdvajanju 0.7% bruto nacionalnog dohotka (GNI) za programe Zvanične
razvojne pomoći (ODA – Official Development Assistance) od strane industrijskih zemalja i za
rashode kroz programe Direktnih stranih investicija.
4) Ujedinjene nacije da unaprijede strategiju socijalne odgovornosti, vodeći računa da domaće i
multinacionalne kompanije stave veći naglasak na njihovoj odgovornsti prema socijalnoj koheziji. S obzirom na to da je efektivnost ove mjere ograničena, efikasnije je uvođenje obavezujućih
socijalnih i ekoloških standarda u međunarodnim organizacijama, poput STO-a.
5) Donošenje strategije za prevazilaženje diskriminacije ženskih imigranata. To podrazumijeva
borbu protiv trgovine ljudima i „eksploataciju u seksualnoj industriji“ i okončavanje kriminalizacije žrtava trgovine ljudima. Zahtijevamo dalje unaprijeđenje prava djece, omladine i
ostalih marginalizovanih grupa.
6) Jačanje sistema kolektivnog pregovaranja, sprovođenje sistema minimalnih fer plata, i strožiju akciju protiv poslodavaca koji eksploatišu imigrante isplaćujući im ropske nadnice, kao dio
cilja omogućavanja slobodnog protoka ljudi bez promovisanja isplata zarade ispod zakonskog
minimuma (eng. wage dumping).
7) Otvorenu, ujedinjenu i odgovornu Evropu. Zahtijevamo da Evropska unija preduzme mjere
za borbu protiv siromaštva u Africi, koje je uzrok talasa migracija iz Afrike.
8) Osuđujemo imigracione politike SAD-a prema Latinskoj Americi, koje konstantno ugrožavaju ljudska prava imigranata. Snažno se protivimo izgradnji Pograničnog zida (Border Wall)
koji bi zaustavio slobodan protok ljudi.
9) Jednak tretman i jednaka prava za sve bez obzira na etničko porijeklo, religiju, uvjerenja, nacionalnost, i ponovno afirmisanje stava da moramo izbaciti duple standarde i razlike u tretmanu
između „normalnih građana“ i imigranata.
10) Doha razvojna agenda (Doha Development Round) mora imati za cilj reformu politika u razvijenim zemljama i jačanje unutrašnjeg tržišta zemalja u razvoju.
11) I ntegrisanu politiku uz politiku o azilu, razvojnu, trgovinsku i spoljnu politiku, organizovanje prenosa novca na efikasniji način i bez nepodnošljivih troškova, kao i mogućnost
njegovog povratka mora biti povećana.
IUSY Secretariat: Amtshausgasse 4 / Vienna / Austria / 1050 / Tel: +43 1 523 12 67
http://www.iusy.info
24
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Fridrih Ebert Štiftung (FES)
Fridrih Ebert Štiftung (Friedrich Ebert Stiftung)11 je osnovana 1925. nakon smrti
Fridriha Eberta (Friedrich Ebert), predsjednika Socijaldemokratske partije Njemačke, koji je u svom testamentu naznačio da bi bilo koja donacija najmijenjena
za njegovu sahranu trebalo da bude iskorišćena u osnivanje fondacije. Prvobitni
cilj Fondacije je bio usmjeren na borbu protiv diskriminacije radnika u oblasti
obrazovanja, uz jasan cilj da „pruži pomoć mladoj, snažnoj proleterskoj vladi kako bi finansirala obrazovanje u državnim institucijama“.
Uspjeh u obrazovanju
Odjeljenje FES-a za pomoć studentima je
sponzorisala preko 12,000 studenata preko
različitih grantova. Među odabranima su izuzetno nadareni studenti sa visokim nivoom
društvenog i političkog angažmana. Pored
finansijske podrške, stipendisti takođe imaju
mogućnost da pohađaju političke seminare,
konferencije, i druge aktivnosti.
Od 1971. inostrani studenti koji su bili progonjeni po političkom, rasnom ili religioznom
osnovu, imaju mogućnost da primaju stipendije putem fondova solidarnosti. Finansiranje iz ovog programa, koje isključivo dolazi od
bivših ili aktuelnih stipendista, obezbijedilo je
pomoć za preko 1000 studenata do sada.
„Načini učešća – Međunarodni dijalog omladine o
milenijumskim razvojnim ciljevima“, Berlin, oktobar
2005.
Danas je glavni cilj Fridrih Ebert Štiftung-a promocija političkog i društvenog obrazovanja za ljude svih
društvenih slojeva u duhu demokratije i pluralizma, stipendiranje mladih, nadarenih studenata i pružanje podrške u istraživačkom i naučnom radu i podrška usmjerena ka međunarodnom razumijevanju i
saradnji. Fondacija ima nekoliko stotina zaposlenih u svojim glavnim kancelarijama u Bonu i Berlinu, i
14 regionalnih kancelarija. FES, takođe, vodi akademije u Njemačkoj i u preko 100 inostranih agencija.
FES: Hiroshimastrasse 17 / D-10785 Berlin / Tel: +49 30 3 69 35 924
http://www.fes.de
Ostale fondacije socijaldemokratskih partijska uključuju…
Alfred Mozer Štiftung (Alfred Mozer Stichting), Holandija, http://www.alfredmozerstichting.nl
Fondacija Žan Žores (Foundation Jean Jaures), Francuska, http://www.jean-jaures.org
Olof Palme Međunarodni centar (Olof Palme International Center), Švedska,
http://www.palmecenter.org
25
NDI Crna Gora
Međunarodne socijaldemokratske
grupe na internetu
Socijalistička internacionala
http://www.socialistinternational.org/
Partija evropskih socijalista (PES)
http://www.pes.org/
Parlamentarna grupa Partije evropskih socijalista
http://www.socialistgroup.org/index.html
Socijalistička internacionala žena (SIW)
http://www.socintwomen.org.uk
Međunarodni flakonski pokret/Socijalistička obrazovna internacionala (IMF-SEI)
http://www.ifm-sei.org
Međunarodna unija socijalističke omladine (IUSY)
http://www.iusy.info
Međunarodna radnička sportska konfederacija (CSIT)
http://csit.askoe.or.at
Međunarodna liga religioznih socijalista
http://www.ilrs.org
Međunarodna unija socijaldemokratskih učitelja (IUSDT)
http://www.isdue.net/
Jevrejska radnička grupa (Jewish Labour Bund - JLB)
http://home.vicnet.net.au/~bund/index.htm
Socijaldemokratske partije u svijetu
Velika Britanija: Britanska laburistička partija, http://www.labour.org.uk
Njemačka: Socijaldemokratska partija Njemačke, http://www.spd.de
Australija: Australijanska laburistička partija, http://www.alp.org.au
Norveška: Norveška laburistička partija, http://www.dna.no
Kanada: Nova demokratska partija, http://www.ndp.ca/home
26
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
POGLAVLJE II
Da li je moja partija partija desnog centra?
Upitnik o političkoj orijentaciji: odgovorite na dolje navedena pitanja sa „Da“ ukoliko se slažete sa
izjavom i sa „Ne“ ako se ne slažete. Na kraju, saberite sve odgovore pod „Da“.
da
ne
Ne bi trebalo organizovati referendum o Ustavu Evropske unije u državama širom EU.
Slobodna trgovina je garant ekonomskog rasta i otvaranja novih radnih mjesta, i najbolja
je politika za ekonomski razvoj.
Vlada ne bi trebalo da se miješa u industriju zdravstvene njege, jer to podrazumijeva vladino preuzimanje velikog dijela ekonomije i neprimjeren uvid u naše lične medicinske
kartone.
Nuklearna energija je potrebna za održavanje čiste životne sredine u Evropi.
Nezaposlenost bi trebalo tretirati na način što bi se trebalo obezbijediti više prostora slobodnom tržištu za manevar.
Vlada ne bi trebalo da pruža finansijsku podršku istraživanjima o ljudskim embrionima.
Nacionalni porez na prodaju bi trebalo da bude bolja alternativa porezu na dohodak, jer bi
porezi trebalo da budu niži i sa jedinstvenom stopom.
Korišćenje droga truje našu omladinu i naše društvo, i treba da preduzmemo sve potrebne
mjere kako bi tome stali na kraj.
Trebalo bi jasno pomenuti Boga u evropskom Ustavu.
Lokalne i opštinske vlasti bi trebalo da imaju više nadležnosti nad lokalnim politikama od
nacionalne vlade u mojoj zemlji.
Imate li više od šest odgovora pod „DA“ ?
Pročitajte ovo poglavlje – vjerovatno pripadate partiji desnog centra.
27
NDI Crna Gora
Istorija i osnivanje partijske ideologije
„Jedna politička ideologija opšte okarakterisana vjerovanjem u individualizam i minimalnu vladinu intervenciju u ekonomiju i društvo; takođe, vjerovanjem u vrijednost statusa quo i opšteg prihvatanja tradicionalnog morala.“
Uvod u vladavinu i politiku, 5. izdanje, Mark Dikerson i Tom Flengan (Mark O. Dickerson & Tom Flanagan)
Porijeklo termina „desno“ u političkoj ideologiji datira iz doba Francuske revolucije. Liberalni poslanici
iz Trećeg staleža su sjedjeli lijevo od predsjedavajućeg (kralja) na prvom zasijedanju Skupštine staleža iz
1789, dok su plemići iz Drugog staleža sjedjeli desno od njega. Oni iz Drugog staleža su stali u odbranu
aristokratije, monarhije, i zalagali se za uspostavljanje crkve, stoga se pojam „desno“ vjerovatno počeo
povezivati sa tradicionalnim vrijednostima i otporu prema promjenama, opisujući one koji su bili za
ponovno uspostavljanje monarhije u Francuskoj.
12
Edmund Berk
Edmund Berk, britanski političar s kraja 18. vijeka, je bio jedan od prvobitnih
lidera pokreta desnog centra. Berk se snažno protivio Francuskoj revoluciji i
gajio je otpor prema apstraktnim prosvetiteljskim idejama jednakosti i prava
pojedinaca za koje je skovao izraz „pretjerani racionalizam“ i „socijalni inženjering“. Berk je vjerovao u stabilne i davno utemeljene ideje vjere, tradicije i
aristokratije. Berkovi savremenici su odbacili koncepte republikanske vladavine, razdvajanje crkve od države, i ideje progresa i jednakosti iz uvjerenja da
upravo ove ideje ignorišu važnu doktrinu božanskog prava kraljeva.
„Čovjek pun tople, promišljene dobrote može poželjeti da je njegovo društvo postavljeno na drugačijim osnovama od postojećih, ali dobar patriota i istinski političar uvijek razmatra kako će iz
postojeće situacije izvući samo ono najbolje za svoju državu. Sklonost ka očuvanju i sposobnost ka
unaprijeđenju postojećeg stanja, uzete zajedno, uvijek će biti moj standard državnika. Sve ostalo
je vulgarno u začeću, opasno u izvršenju.“
Iz Razmišljanja o revoluciji u Francuskoj (Reflections on the Revolutions in France), Edmund Berk
Pojam „konzervativan“, koji se pojavio u upotrebi kao slogan Torijevske stranke u Britaniji, promijenio je
naziv stranke torijevaca u Konzervativna stranka Britanije nakon usvajanja Parlamentarnog reformskog
akta iz 1832. Ova partija sa novim imidžom se obraćala tradicionalnim vrijednostima desnog centra na
način što je bila zagovornik uspostavljanja crkve, nacionalnog ponosa i institucija poput monarhije. Danas, većina partija desnog centra smatra da pojam konzervativan označava ono što je bliže desnom kraju
na ideološkom spektru, a programske platforme se mogu podudarati ili razilaziti između partija desnog
centra i konzervativnih partija.
U skorije vrijeme, partije desnog centra su nastavile da se fokusiraju na važnost institucija, ali su pažnju,
takođe, usmjerile na socijalna pitanja i ekonomiju. Kao reakcija na ubrzan rast inflacije i spor ekonomski
rast sredinom 1970-tih, koji su tumačili kao rezultat pretjerane vladine intervencije i neefikasnosti državnog trošenja sredstava, od tada je većina stranaka favorizovala ograničavanje državnog miješanja u eko-
28
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
nomiju. Partije desnog centra su vjerovale da će rast eventualno dovesti do jačanja nacionalizma i stoga
manje klasnih konflikata. Takođe, sredinom 1970-tih - s porastom stope kriminala, broja vanbračne djece,
i upotrebe narkotika - partije desnog centra su se sve više uključivale u društveni život. Članovi desnog
centra su tvrdili da su ovi problemi rezultat vladine i opštinske pretjerane brige za pojedince kroz politike
socijalnog blagostanja i da je potrebno da država pusti građane da se sami bore sa izazovima umjesto što se
oslanjaju na vladinu podršku. Danas, većina partija je i dalje zabrinuta nad posljedicama države blagostanja, tvrdeći da može da postane suviše velika i kao takva zaprijetiti ekonomskoj stablinosti i razvoju.
Komparativna tabela o tipovima stranaka
desnog centra
Djelimično preuzeto iz djela Koje su ključne osobine demohrišćanske demokratije? (What are the
distinct features of Christian-democracy) od Merja Eräpolku i Oksfordski priručnik za svjetsku politiku
(Oxford Companion to Politics of the World), od Džoel Kriger (Joel Krieger).
Vojska
Demohrišćani
Demohrišćani se zalažu za podjelu vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku u cilju sprječavanja centralizacije moći u rukama pojedinačnih
lidera i grupa. Upotreba javne vlasti treba da
bude što je moguće transparentnija.
Dužnost države je da potpomogne stvaranje
najboljih uslova u društvu, koje brine o svojim
članovima putem nepolitičkih zajednica.
Podržavaju kapitalizam i tržišnu ekonomiju,
ali obezbjeđuju javne usluge u vidu sigurne
mreže.
Održavanje snažne vojske važne za uspjeh.
Socijalne
vrijednosti
Konzervativne moralne vrijednosti, ali otvoreni Konzervativne moralne vrijednosti, i
za promjene u pogledu strukture društva.
protiv promjena u društvenoj strukturi.
Socijalni
programi
Snažan naglasak na borbi za ukidanje siromaš- Protiv socijalnih programa finansiranih
tva kroz državu blagostanja i visoke poreze na kroz javne fondove i prakse države blagostanje koje slabe podsticaje za učešće
bogatstvo.
u kapitalističkom sistemu.
Vladavina
Država
Ekonomija
Demohrišćanska unija Njemačke (CDU)
CDU je osnovana u Njemačkoj nakon Drugog
svjetskog rata i poziva hrišćane na ujedinjenje
kako bi očuvali opšte ideale i podržali slobodu
i dostojanstvo svih ljudi. CDU podržava socijalnu tržišnu ekonomiju i teži za slobodnom
i tržišno orijentisanom EU. Partija podržava
evropsku integraciju, ali ne podržava ulazak
Turske u EU. Liderka partije, dr Angela Merkel je aktuelni kancelar Njemačke.
Konzervativci
Konzervativci su protiv „glomaznih vlada“, i ogromne federalne strukture uključene u socijalna i ekonomska pitanja.
Ograničena intervencija države u svakodnevnom životu, sa izuzetkom primjene zakona.
Podrška kapitalističkom sistemu.
Zalažu se za snažnu vojsku.
Konzervativna i unionistička partija Velike
Britanije
Konzervativna partija, potomak Torijevske
stranke s kraja 18. i početka 19. vijeka, zalaže se za slobodno tržište i povećanje socijalne
odgovornosti kako bi doprinijela smanjenju
veličine države blagostanja. Stranka, takođe,
poziva na promjene državne bezbjednosne
politike, uključujući pružanje veće podrške
oružanim snagama i novim policijskim snagama posvećenim zaštiti granica. Partija je
druga po veličini po broju mjesta u parlamentu i ima najmnogobrojniju bazu članstva.
29
NDI Crna Gora
Primjeri platformi/Programskih politika
partija desnog centra
Djelimično preuzeto iz Enciklopedije demokratije, tom 5, Simur Martin Lipset.
Programska
oblast
Platforma partija desnog centra/programske politike
Ekonomija
Članice desnog centra generalno favorizuju kapitalizam i slobodnu inicijativu, ali
su zabrinuti zbog brzine promjena koje često prate ovakve sisteme. Skloni su da se
protive nasilnoj preraspodjeli imovine.
Porezi
Partije desnog centra su na strani poslovnih interesa. Često praktikuju laissez-faire
kapitalizam koji više karakteriše ograničena intervencija države u ekonomiji nego
kontrola nabavke novca. Porezi su ograničeni i primarno se koriste kako bi finansirali programe koji pomažu vojsku i policiju.
Trgovina
Partije desnog centra podržavaju slobodnu trgovinu i teže ukidanju dažbina koje
smatraju protekcionističkim.
Zaštita životne
sredine
Članice desnog centra, u cilju zaštite slobodne trgovine, oklijevaju pri nametanju
ograničenja usmjerenih na zaštitu životne sredine u poslovanju. Neke stranke pokušavaju da predstave da globalno zagrijavanje nije problem. Druge, poput Konzervativne stranke Velike Britanije, započinju sa usvajanjem aktivnijih platformi
usmjerenih na borbu protiv uništavanja životne sredine, uključujući pozivanje na
oporezivanje zagađenja kako bi smanjili emisiju ugljenika.
Socijalna
sigurnost
Većina vjeruje da bi socijalnu sigurnost trebalo privatizovati, pošto strijepe od državne intervencije u ekonomiju.
Imigracija
Članice desnog centra su zabrinute zbog prijetnje nacionalnom suverenitetu i nacionalnim tradicijama, koju za njih predstavlja priliv stranih državljana koji žele da
žive u njihovoj zemlji.
Spoljna politika
Spoljna politika desnog centra se temelji na „realizmu“, ili ideji da je svjetska politika nemilosrdna borba za moć između nacija-država koje su prije svega zabrinute za
sopstvenu bezbjednost. Stoga, stranke favorizuju spremnost vojske i manje vrednuju međunarodne organizacije.
Državljanstvo
Stranke desnog centra teže uvjerenju da su nejednakosti u zrelim demokratijama
legitimne i da nijesu rezultat strogih i nepravednih privilegija. Stoga, vjeruju da je
često mnogo gore dozvoliti vladi da „koriguje“ nepravedne privilegije putem intervencionističkih mjera.
Socijalna
politika
Dok generalno vjeruju u razdvajanje države i crkve, članice desnog centra obično
vjeruju da jedno društvo najbolje funkcioniše pod uticajem uvjerenja ukorijenjenih
u religiji. Sumnjaju da problemi poput kriminala i siromaštva mogu biti riješeni
socijalnim inženjeringom.
13
vodeća ličnost
Margaret Tačer (1925 - )
Margaret Tačer (Margaret Thatcher) je bila prva i jedina žena predsjednik
vlade Ujedinjenog kraljevstva od 1979. do 1990, i bila je na čelu Konzervativne
stranke od 1975 do 1990. Nastojala je da spriječi propast ekonomije UK-a dok
je radila na smanjenju uticaja države u ekonomiji. Željela je, takođe, da država
bude u mogućnosti da obezbijedi viši nivo uticaja na spoljne poslove. Postala
je blizak saveznik predsjednika SAD-a Ronalda Regana (Ronald Reagan).
30
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Uobičajene kritike stranaka desnog centra
Djelimično preuzeto sa http://www.wikipedia.org
Kritika
Spoljna politika stranaka desnog centra je previše agresivna i može dovesti do bezbjedonosne destabilizacije.
Odbrana
Država bi trebalo da se predstavi kao snažna i silna i da interveniše kad smatra da
je to potrebno. Zauzimanje opreznijeg pristupa bi moglo biti viđeno kao politika
popuštanja, te ohrabriti druge države da djeluju ratoborno.
Kritika
Članice desnog centra ignorišu loš položaj siromašnih i njihove ekonomske politike
produbljuju jaz finansijke nejednakosti.
Odbrana
Jaz između bogatih i siromašnih podstiče narod da radi napornije i da postane
kreativniji. Programi socijalnog blagostanja kreiraju sistem oslanjanja na državna
davanja.
Kritika
Politike nameću moralne standarde utemeljene u religiji.
Odbrana
Politika desnog centra ne nameće društvu religiju, već teži očuvanju društvene tradicije, čija većina je prvobitno utemeljena u religioznim vrijednostima.
Kritika
Politika desnog centra je diskriminitorski nastrojena prema manjinama.
Odbrana
Politika desnog centra nije napad na manjinske grupe, već pokušaj ka očuvanju
tradicionalnih vrijednosti i nastavku već provjerenog nepromijenjenog stanja (status quo).
Šta je konzervativac?
„Konzervativci generalno vjeruju u postojanje transcendentalnog moralnog poretka kojem treba
da pokušamo upodobiti kretanja u društvu. Konzervativci podržavaju princip socijalnog kontinuiteta. Draže im je poznato zlo od nepoznatog. Red i pravda i sloboda u koje vjeruju, predstavljaju
zapravo vještačke proizvode jednog dugogodišnjeg i bolnog socijalnog iskustva, kao rezultata vjekovnih iskupljenja, promišljanja i žrtvovanja. Konzervativce progoni njihov princip nesavršenosti.
Konzervativci su svjesni da ljudska priroda neizlječivo pati zbog određenih grešaka. Uz saznanje
da je čovjek nesavršen, nikad se ne može stvoriti savršen socijalni poredak.“
Od Rasela Kirka (Russell Kirk) Konzervativni um (The Conservative Mind)
14
Vodeći mislilac
Ronald Regan (1911 - 2004)
Ronald Vilson Regan (Ronald Wilson Reagan) je bio 40-ti predsjednik SAD-a,
i bio je na toj dužnosti od 1981. do 1989. Njegovu ekonomsku politiku, ili
„reganoekonomiju“ činila su velika smanjenja poreza i umjerena regulativa,
koja je rezultirala smanjenjem inflacije ali uvećanjem spoljnog duga. On je,
takođe, poznat po svojim politikama prema SSSR, odbijajući detant i prikazujući svog protivnika kao „Zlo carstvo“. Uspio je da dogovori sa sovjetskim
predsjednikom vlade Mihailom Gorbačovim (Mikhail Gorbachev) smanjenje
nuklearnog naoružanja u objema zemljama i doprinose mirnom okončanju
Hladnog rata.
31
NDI Crna Gora
Demokratska internacionala
centra (CDI)
Demokratska internacionala centra (Centrist Democrat International CDI)15 osnovana je 1961. pod imenom Demohrišćanska svjetska unija.
CDI je od tada proširila svoju bazu članstva promijenivši, tj. proširivši
svoj zvaničan naziv u Demohrišćansku internacionalu/Demokratsku internacionalu centra i trenutno
predstavlja mrežu centrističkih partija.
CDI promoviše principe fundamentalnih ljudskih prava i osnovnu jednakost za sve, pravdu, solidarnost
i subsidijarnost. CDI takođe podržava uspostavljanje slobodne i socijalno odgovorne tržišne ekonomije.
Pored toga, CDI vjeruje da je siromaštvo jedan oblik nepravde i zalaže se za njegovu eliminaciju kroz
saradnju između razvijenih i zemalja u razvoju. Ostali CDI principi podrazumijevaju poboljšanje obrazovnih sistema i podršku nuklearnoj porodici kao „kamenu temeljcu društva“.
CDI čine tri organa: Sastanak lidera, Upravni Savjet i Izvršni odbor.
Sastanak lidera
Saziva se jednom u dvije godine
da bi:
• bira predsjednika i 15 potpredsjednika
• donosi odluke po pitanju vrijednosti, principa, ciljeva, zadataka, statuta
• utvrđuje programske politike
koje odslikavaju centrističke
ideje CDI-a
Sastanak lidera čine:
• visoki vladini zvaničnici svake
partije članice
• predsjednici partija i generalni
sekretari partija članica
• članovi Izvršnog odbora
• visoki zvaničnici međunarodnih organizacija i regionalnih
asocijacija
• Članice koje uživaju status posmatrača (bez prava glasa)
Upravni Savjet
Sastaje se jednom godišnje između susreta Sastanaka lidera da:
• prima u članstvo i isključuje iz
članstva partije
• predlaže izmjene deklaracije
vrijednosti, principa i ciljeva
CDI-a
• odobrava događaje, programe i
aktivnosti
• odobrava pravila o glasanju i visinu članarina
Upravni savjet je sastavljen od:
• predsjednika partija i generalnih sekretara partija članica
• članova Izvršnog odbora
• lidera svjetskih međunarodnih
organizacija i regionalnih asocijacija
• Partija koje uživaju status posmatrača (bez prava glasa)
Izvršni odbor
Sastaje se dva puta godišnje da:
•U
svaja predloge i mjere koje se
tiču statusa partija članica
•U
svaja pravila o glasanju i članstvu
•O
dobrava finansijski izvještaj
•R
atifikuje imenovanja na nekoliko specijalnih pozicija
Izvršni odbor čine:
•p
redsjednik
• 1 5 potpredsjednika
•p
redsjedavajući regionalnih organizacija priznatih od strane
CDI-a
• i zvršni sekretar
CDI ima dvije glavne organizacije članice koje pružaju regionalnu ekspertizu: Demohrišćanska organizacija Amerike (Christian Democratic Organization of America - ODCA) i Evropske narodne stranke
(European People’s Party - EPP). ODCA okuplja političke partije Latinske Amerike, grupe i asocijacije
koje „dijele hrišćanske humanističke principe“. EPP ujedinjuje partije centra zemalja Evropske unije kao
i zemalja aplikanata za članstvo.
CDI Secreteriat: Rue d’Arlon, 67 / B-1040 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 285 41 60
http://www.cdi-idc.com/
32
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Evropska narodna stranka (EPP)
Evropska narodna stranka (European People’s Party - EPP)16 je osnovana 1953. i tokom prvih 26 godina svog postojanja nazivana je Grupom demohrišćana. U vrijeme osnivanja imala je 38 članica i bila je
najveća grupa Evropskih političkih stranaka sve do 1976. godine kada
su socijalisti preuzeli vođstvo. Danas, EPP je ponovo povratila status
najveće grupe u Evropskom parlamentu i ima 278 članica izabranih u parlament 2004. godine. Članice
Evropskog parlamenta pripadaju grupi EPP-Evropske demokrate (ED). EPP-ED ima 74 partije članice
iz 38 zemalja, 17 predsjednika vlada (11 EU i 6 ne-EU članica), devet evropskih komesara (uključujući
predsjednika), i najveću grupu u Evropskom parlamentu sa 288 članica. EPP partije su trenutno na čelu
10 od 27 vlada zemalja članica EU i pet od 11 vlada iz zemalja koje nijesu članice EU.
EPP je posvećena federalnoj Evropi, koja počiva na prinRadne grupe EPP-a
cipu subsidijarnosti – demokratska, transparentna i efikasna Evropa. Kongres, glavni EPP demokratksi forum,
• Evropska programska politika
održava konstitutivne sastanke svake treće godine. Na tim
• Ekonomska i socijalna politika
sastancima se bira rukovodstvo Partije i razmatraju se,
• EPP članstvo
diskutuju i utvrđuju programske politike EPP-a. Politički
• Vođenje kampanje
biro, predstavlja glavno tijelo koje donosi odluke, i redovno radi kao i radne grupe. Radne grupe su uspostavljene u
cilju razvoja i promovisanja programskih politika EPP-a. Samit EPP-a se održava uoči svakog sastanka
Evropskog savjeta i dodatno pomaže organima zaduženima za razvoj programske politike partije u razvoju EPP strategije.
EPP/ED okuplja vodeće političke grupe centra i desnog centra uključujući i demohrišćane i konzervativce. Grupa EPP-ED predstavlja oko 37 odsto poslanika Evropskog parlamenta (MEPs). Sa 278 od 785 mjesta u Evropskom parlamentu, EPP-ED
grupa ne samo da uživa
Prioriteti EPP/ED 2004-2009
najveći procenat zastupljenosti od sedam
• ekonomija zasnovana na znanju: promocija
političkih grupa u Parlamentu, već je takođe
konkurentnosti
jedina grupa čiji poslanici dolaze iz svih 27
• održivi razvoj: gradimo za budućnost
država članica EU (Member States). Članice
• evropski građani: rastuća potreba za bezbjedEPP-ED grupe su na čelu 22 odbora/pododnošću
bora u Evropskom parlamentu, drže 50 odsto
• Evropa u svijetu: novi bezbjednosni izazovi
potpredsjedničkih mjesta, i tri od pet sekretara
• jasan finansijski menadžment: potreba za
(eng. questors), koji su zaduženi za finansijske
striktnim mjerama
i administrativne potrebe njegovih članova.
EPP: Rue du Commerce 10 / B-1000 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 2854141 http://www.epp.eu
EPP-ED Group in the European Parliament:
60, Rue Wiertz / B-1047 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 2842234 http://epp-ed.eu
33
NDI Crna Gora
Mladi Evropske narodne
stranke (YEPP)
Organizacija mladih Evropske narodne stranke (Youth of the
European People’s Party - YEPP)17 osnovana je 1997. i od tada
je toliko narasla da je postala najveća politička organizacija
mladih u Evropi. Kao ogranak omladine Evropske narodne
stranke, YEPP teži razvoju snažnih kontakata u okviru cijele političke porodice, kao i pružanju obuka i
smjernica budućim političkim liderima.
Osnovna svrha
a) Razvijanje kontakata i razmjene između omladinskih pokreta različitih država i regiona iz Evrope,
omogućavajući im susrete i razmjenu iskustava.
b) Podsticanje i promocija inicijativa usmjerenih na organizacije članice, pogotovu one koje se suočavaju
sa teškom političkom i finansijskom situacijom.
c) Razvijanje važnih tema koje se tiču opšte političke debate u cilju razvijanja jasnih političkih strategija
i preuzimanja inicijative.
d) U
čestvovanje u različitim inicijativama pokrenutim od strane Evropske unije i Savjeta Evrope, u
cilju obogaćivanja saznjanja iz oblasti saradnje i integracije u Evropu.
e) Razvijanje kontakata između evropskih omladinskih organizacija i onih sa drugih kontinenata,
pogotovu Amerike, Afrike i Azije kao i omladinom iz Amerike, Afrike i Azije koja živi u Evropi.
f) Učestvovanje u radu Evropskih narodnih partija i Evropske demokratske unije zastupajući i
promovišući stavove Mladih evropske narodne partije.
g) Učestvovanje u aktivnostima različitih platformi i koordinacionim strukturama omladine u Evropi
i podsticanje organizacija članica da isto čine i na nacionalnom nivou.
Organe YEPP-a čine Kongres, Savjet i Odbor. Kongres je vrhovni organ i sastaje se najmanje jednom u
dvije godine. Delegate Kongresa čine članovi Odbora i delegati organizacija članica. Kongres bira Odbor
i utvrđuje političke smjernice i radne planove YEPP-a. Savjet upravlja organizacijom u periodu između
dva Kongresa i sastaje se minimum dva puta godišnje. Savjet čine članovi Odbora i dva predstavnika svake organizacije članice. Njegove dužnosti podrazumijevaju formulisanje političkih stanovištva, dodjelu
statusa posmatrača, izdavanje preporuka Kongresu o kandidatima za članstvo, izbor članova Odbora i
odobravanje budžeta.
Odbor se mora sastati u punom sastavu namanje četiri puta godišnje i njegovi članovi su odgovorni za
obavljanje svakodnevnih aktivnosti YEPP-a. To uključuje realizaciju odluka Savjeta i Kongresa, predstavljanje YEPP-a drugim organizacijama, pripremu sastanaka Savjeta, i izdavanje preporuka za prijem
ili isključenje potencijalnih članova i posmatrača. Kandidati za Odbor moraju imati ispod 35 godina na
dan izbora.
YEPP: Rue du Commerce 10/B-1000 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 285 41 63
http://www.yepp-online.net
34
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Međunarodna demokratska
unija (IDU)
Od svog osnivanja 1983, Međunarodna demokratska unija (International Democrat Union - IDU)18 je djelovala kao udruženje političkih partija
centra i desnog centra. Među osnivačima su bili Margaret Tačer, Džordž H. V. Buš (George H.W. Bush), Žak Širak (Jacques Chirac), i Helmut
Kol (Helmut Kohl). Dvadeset godina nakon osnivanja, IDU je narasla na
80 partija članica iz preko 60 zemalja. Konzervativne, demohrišćanske i
druge slične partije koje su članovi IDU-a, vjeruju u liberalnu demokratiju, slobodu ličnosti i ulogu lične
inicijative, i slobodne, tržišne privrede u ekonomskom rastu.
Poput svih ostalih regionalnih unija i organizacija IDU se redovno sastaje. Na izvršnim sastancima se
razmatraju prijave za članstvo i daju se kratki pregledi aktivnosti i izvještaji. Svake tri do četiri godine
održava se Sastanak lidera partija na kojem se bira IDU rukovodstvo. IDU takođe organizuje godišnja
dešavanja, poput Foruma mladih lidera. Svake četiri godine IDU je domaćin događaja koji se podudara
sa konvencijom Republikanaca u Sjedinjenim američkim državama. Ostale aktivnosti IDU uključuju organizovanje seminara o kampanji za političare i zaposlene u partijama, pri čemu se omogućuje da slične
partije desnog centra razmjenjuju iskustva kako bi postigle uspjeh na izborima.
35
NDI Crna Gora
Deklaracija o principima, London 1983
UZIMAJUĆI U OBZIR njihova zajednička uvjerenja da demokratska društva omogućuju pojedincima širom svijeta najbolje uslove za političku slobodu, slobodu ličnosti, jednake mogućnosti i
ekonomski razvoj pod vladavinom prava; i stoga
POSVEĆENI unapređivanju socijalnih i političkih vrijednosti na kojima počivaju demokratska
društva, uključujući osnovne ljudske slobode i prava, u skladu sa Univerzalnom deklaracijom o
ljudskim pravima; a naročito, pravo slobode govora, organizovanja, okupljanja i nenasilnog izražavanja neslaganja; pravo na slobodne izbore i sloboda organizovanja efikasne parlamentarne
opozicije; pravo na slobodne i nezavisne medije; pravo na vjeroispovjest; jednakost pred zakonom;
i mogućnosti i napredak pojedinca;
S OBZIROM NA zajednička uvjerenja da otvoreno društvo, u kojem je moć široko raspoređena među slobodnim institucijama, koje je posvećeno stvaranju uslova koji će omogućiti svakom
pojedincu da dostigne svoj puni potencijal i da je odgovoran prema drugima; i u kojem je glavni
zadatak vlade da služi pojedincu i da štiti i promoviše slobodu ličnosti; i podjednako
NAGLAŠAVA moralnu posvećenost slobodnom i otvorenom društvu, podržavajući instituciju porodice kao svoju osnovnu socijalnu i koherentnu silu, kao i socijalnu odgovornost prema slabima i
manje srećnima, naročito podstičući samopomoć i lično preduzetništvo i izbor u pružanju usluga;
POSVEĆENI društvu pojedinaca koji zajedno rade kao partneri za zajedničko dobro;
UZIMAJUĆI U OBZIR zajedničke stavove da su politička demokratija i privatno vlasništvo nerazdvojne komponente slobode pojedinaca i da socijalno orijentisana tržišna ekonomija omogućava najbolji način za sticanje bogatstva i materijalnog prosperiteta, kako bi se ostvarile legitimne
aspiracije pojedinaca, i pobijedile društvene nedaće poput nezaposlenosti i inflacije;
VJERUJUĆI da je ovo najefikasniji i najkorisniji način da se pojedincu omogući inicijativa i preduzetništvo, odgovoran ekonomski razvoj, mogućnost zaposlenja, niski porezi i izbor potrošača;
UZIMAJUĆI U OBZIR prijetnje koje postavljaju ekstremna ljevica i ekstremna desnica;
ODBIJAJUĆI bilo kakav oblik totalitarizma, koji danas donosi toliko patnje i ograničenja mnogih
sloboda;
UZIMAJUĆI U OBZIR važne globalne zadatke koji vode do neophodne i poželjne bliže i efikasnije saradnje među partijama, inspirisane zajedničkim uvjerenjima;
ZAKLINJUĆI SE da će raditi na bližoj saradnji među svim narodima demokratskih država, a u
isto vrijeme prepoznajući pravo svake države da očuva svoj identitet i brani svoje vitalne interese,
da koristi svoj uticaj i iznad svega svoje političke vrijednosti za dobrobit svijeta, naročito promovišući zajedničke obaveze svih država za globalni ekonomski razvoj;
OBJAVLJUJUĆI svoju posvećenost pravednom i trajnom miru i slobodi širom svijeta; i
DALJE OBJAVLJUJUĆI da će se pitanje mira dalje unaprijeđivati poštovanjem principa objavljenih u ovoj deklaraciji; i
AKTIVNO POZIVAJUĆI druge partije da se priključe;
PRISTAJU da stvore radno udruženje radi izvršenja zajedničkih ciljeva, koje će se zvati Međunarodna Demokratska Unija.
Sekretarijat IDU: P.O. Box 1536 Vika / N-0117 Oslo / Norway / Tel: +47 2282 90000
http://www.idu.org
36
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Demokratska unija Afrike (DUA)
Demokratska unija Afrike (Democratic Union of Africa - DUA)19, regionalna organizacija Međunarodne demokratske unije, stvorena je da
promoviše „kulturu raznovrsne ponude i tržišne ekonomije orijentisane ka preduzetništvu i društvu“ sa uvjerenjem da demokratija omogućava pojedincima da imaju političke i lične slobode i da su jednaki pred
zakonom. Djelujući kao savez partija centra i desnog centra u Africi, DUA omogućava sličnim partijama
da se okupe i razmijene mišljenja držeći se političkih i organizacionih interesa.
Svrha i ciljevi DUA
1) da održava, omogućava, finansira i organizuje državne i međunarodne konferencije
2) da finansira, omogućava, organizuje i koordinira istraživanja o javnoj politici u svim sferama
širom Afrike
3) da objavljuje i omogućuje objavljivanje knjiga, novina, letaka i ostalih štampanih materijala koji
promovišu principe DUA-e
4) da pomaže političkim partijama i ostalim tijelima, udruženjima i grupama koji imaju iste ili
slične ciljeve
5) da nadgleda i izvještava o događajima koji se dešavaju širom Afrike, i koji ili promovišu ili spriječavaju demokratske reforme u Africi
6) da promoviše i brani ideale i kulturno nasljeđe pluralističkih demokratija u Africi
7) da se bori protiv korupcije kroz politička tijela u afričkim zemljama
8) da promoviše harmoniju i pospješuje političku toleranciju širom Afrike
9) da radi sve što je neophodno i da se uključuje u sve aktivnosti uopšteno, kako bi se ostvarili
naznačeni ciljevi DUA
10) da radi sve što je potrebno, u okviru mogućnosti, kako bi pomoglo partijama koje su članice
DUA, u ostvarivanju ovih ciljeva
Sve osobe, političke partije i organizacije koje podržavaju i poštuju Povelju o vrijednostima i ciljevima
DUA-e, kvalifikovane su za članstvo. Članstvo se dodijeljuje nakon prijave Sekretarijatu DUA-e i Izvršni
odbor jednoglasno odlučuje da predloži političku partiju za člana. Ovaj glas mora ratifikovati Savjet
DUA. Upotreba jednoglasnog odlučivanja podrazumijeva da svaki član ima mogućnost da postavi veto i
ima mogućnost da objasni razloge za svoj veto.
DUA ima dvije kategorije članstva. Prva kategorija, Članovi DUA, su otvoreni za „svaku registrovanu političku partiju od nacionalnog značaja za zemlju na afričkom kontinentu i obližnjim ostrvima“. Ovi članovi imaju pravo da prisustvuju i da učestvuju na sastancima, kao i da glasaju. Druga kategorija, Članovi
afričke dijalog grupe DUA-e (DUA/ADG), su otvoreni za „svaku osobu, političku partiju i organizaciju
koja ne želi ili se ne kvalifikuje za Članove DUA“. Članovi DUA/ADG nemaju pravo glasa.
DUA trenutno ima četiri punopravna člana: Nova patriotska partija (New Patriotic Party Ghana), Nacionalni
otpor Mozambika (Resistancia Nacional of Mocambique), Demokratski Turnhalle savez Namibije (Democratic Turnhalle Alliance of Namibia), i Partija za demokratiju i napredak Tanzanije (Chama cha Demokrasia na
Maendeleo Tanzania). DUA, takođe, ima deset članova posmatrača, koji čekaju ratifikaciju od Savjeta.
DUA: Plot 37 / Ufipa Street / Kinondoni / PO Box 31191 / Dar es Salaam / Tanzania / Tel: +255 22 266 8866
http://www.du-africa.org
37
NDI Crna Gora
Konrad Adenauer Štiftung (KAS)
Konrad Adenauer Štiftung (Konrad Adenauer Stiftung - KAS)20 osnovana 1956. kao Društvo za hrišćanski demokratski rad, je njemačka
demohrišćanska istraživačka fondacija. Fondacija djeluje kroz dva
obrazovna centra i 16 obrazovnih instituta širom Njemačke. Fondacija
takođe ima više od 200 projekata u preko 120 zemalja. Kako bi se nadgledale aktivnosti, fondacija ima dva sjedišta, u Bonu i Berlinu.
vodeći mislilac
Konrad Adenauer (1876 - 1967)
21
Politička karijera Konrad Adenauera je počela 1906. i trajala 60 godina. On
je bio prvi kancelar Zapadne Njemačke od 1949. do 1963. i bio je predsjednik Demohrišćanske unije od 1950. do 1966. Pripisuje mu se uspostavljanje
stabilne demokratije u Zapadnoj Njemačkoj nakon II Svjetskog rata i njeno
integrisanje sa rastućom evro-atlanskom zajednicom.
Fondacija Konrad Adenauer Štiftung sprovodi veliki broj projekata. Kako na nacionalnom tako i na međunarodnom nivou, koristila je političko obrazovanje da ohrabri mir, slobodu i pravdu, fokusirajući se na jačanje
demokratije, promovišući jedinstvo Evrope, intezivirajući prekoatlanske odnose i saradnju kroz razvoj politike. Skoro 9000 studenata iz Njemačke i širom Centralne i Istočne Evrope su dobili moralnu i materijalnu
podršku iz ove fondacije. Kao konsultantska agencija, prikuplja osnovne informacije i analizira aktuelne
događaje, kako bi obezbijedila osnovu za političko djelovanje. Akademija fondacije u Berlinu je forum za raspravu o političkim temama, naročito onih koji se tiču demohrišćanskih pitanja. Šire posmatrajući, sastanci
i kongresi su okupili 145000 ljudi na više od 2500 događaja.
Konrad Adenauer Klub
Konrad Adenauer Klub je osnovan u maju 2003. kako
bi se omogućio forum za raspravu o „aktuelnim problemima i dešavanjima u ukrajinskom društvu i o perspektivama ukrajinske integracije u evropske strukture.“ Osmišljen je tako da omogućava mladim ljudima
koji su zainteresovani za ovu temu, da se sretnu sa poznatim ekspertima iz Ukrajine, Njemačke i Evropske
unije. Od osnivanja je održano skoro 25 sastanaka.
„Evropske perspektive Ukrajine s njemačkog i
poljskog stanovišta“, april 2005.
Konrad-Adenauer-Štiftung e.V / Kingelhoferstasse 23 / 10785 Berlin / Germany / Tel: +49 30 26996-0
http://www.kas.de
Ostale fondacije partija desnog centra su…
Hanns Seidel Foundation, Njemačka, http://www.hss.de
Jarl Hjalmarson Stiftelsen, Švedska, http://www.hjalmarsonstiftelsen.se
38
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Vebsajtovi međunarodnih grupa
desnog centra
Centralno demokratska internacionala (Centrist Democrat International - CDI)
http://www.cdi-idc.com/
Evropska narodna stranka (European People’s Party - EPP)
http://www.epp.eu
Mladi Evropske narodne stranke (Youth of the European People’s Party)
http://www.yepp-online.net
Demohrišćanska organizacija Amerike (Christian Democratic Organization of America - ODCA)
http://www.odca.org.mx
Udruženje žena Evropske narodne stranke (European People’s Party Women’s Association)
http://www.epp-women.org/
Međunarodna demokratska unija (International Democrat Union - IDU)
http://www.idu.org/
Parlamentarna grupa Evropske narodne stranke i Evropskih demokrata (Parliamentary Group of the
EPP and European Democrats)
http://www.epp-ed.org/home/en/default.asp
Međunarodna demokratska unija mladih (International Young Democrat Union - IYDU)
http://www.iydu.org/
Karipska demokratska unija (Caribbean Democrat Union)
http://www.pamdemocrat.org/
Demokratska unija Afrike/Afrička dijalog grupa (Democrat Union of Africa/African Dialogue Group DUA/ADG)
http://www.du-africa.org
Primjeri konzervativnih partija širom svijeta
Velika Britanija: Konzervativna stranka, http://www.conservatives.com
Francuska: Unija za narodni pokret, http://u-m-p.org
Izrael: Likud, http://www.likud.org.il
Republika Češka: Građanska demokratska stranka, http://www.ods.cz
Sjedinjene Države: Republikanska stranka, http://www.gop.com
Turska: Stranka za pravdu i razvoj, http://eng.akparti.org.tr
39
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
POGLAVLJE III
Da li je moja partija liberalna?
Upitnik za političku orijentaciju: Odgovorite na dolje postavljana pitanja sa „Da“ ukoliko se slažete
sa izjavom i sa „Ne“ ukoliko se ne slažete. Saberite odgovore sa „Da“ na kraju.
da
ne
Sa nezaposlenošću se treba boriti tako što će se slobodnom tržištu pružiti više prostora za
manevar.
Treba omogućiti narodu širom Evropske unije da glasa o Ustavu EU.
Prava bračnih supružnika istog pola u jednoj državi članici treba poštovati širom EU.
Potrebno je uvesti evropski ekološki porez.
Podrška EU usmjerena na razvoj poljoprivrede treba da se tiče samo pitanja životne sredine i socijalnih pitanja, i treba je ograničiti u odnosu na sadašnje nivoe.
Boga ne treba pominjati u Ustavu EU.
Vlada ne bi trebalo da postavlja zabranu na istraživanja ili proizvodnju genetski modifikovanih poljoprivrednih proizvoda ukoliko nema direktne opasnosti za javnu bezbjednost.
Vlada ne bi trebalo da se miješa u industriju zdravstvene njege, jer bi to vodilo ka preuzimanju većeg dijela privrede od strane vlade.
Slobodna trgovina je najbolja razvojna politika.
Turska se može priključiti EU ukoliko ispuni kriterijume koji se tiču ljudskih prava i demokratije.
Imate li 6 ili više odgovora pod „Da“?
Pročitajte ovo poglavlje – vjerovatno ste liberal.
41
NDI Crna Gora
Istorija i osnivanje partijske ideologije
„Biti ‘liberalan’ znači biti otvoren ka promjenama i poštovati lične slobode u okviru društva u kojem svi
imaju jednake mogućnosti.“
(Mark Silverman, TurnLeft.com)
Kao rana doktrina, liberalizam se prije razvio u političkom okviru monarhije nego demokratije, fokusirajući se na postepeno povećavanje prava pojedinca u odnosu na državu. Liberalizam je odigrao značajnu
ulogu u evropskoj istoriji pri nastajanju prave
Vodeći mislilac
demokratije, promovišući ideju o vlasti naroda i opšte volje, povećavajući zastupljenost
Džon Lok (1632 - 1704)
naroda u svojim vladama, i stvarajući drušBritanski filozof Džon Lok (John Locke) je
tvo jednakih u kojem svi imaju pristup istim
nosilac revolucionarne ideje da su slobodni
mogućnostima. Liberalizam je, stoga, kao
pojedinci temelj stabilnog društva. Njegove
jedna rana politička filozofija inkorporiran u
„Dvije rasprave o vladi“ (Two Treatises on
mnoge druge političke ideologije na osnovu
Government) su opovrgle filozofske osnove
predstavničke demokratije, uključujući partimonarhije – „božansko pravo kraljeva,“ – i
je desnog centra i socijaldemokratske partije.
zagovarale da svi ljudi imaju neotuđivo i priLiberalizam, kao ideologija političke partije,
rodno pravo na „život, slobodu i napredak.“
zasniva svoju platformu na idejama ranih liOn je vladu objasnio kao „društveni ugovor“
berala, fokusirajući se na ograničavanje vlapo kojem se pojedinci odriču ograničenog
broja svojih osnovnih prava u korist vlade,
davine i na slobodu ličnosti.
koja će osigurati da će se ta prava štititi. Ideje prirodnog prava i društvenog ugovora su
Razvoj liberalizma u kasnom XVIII i ranom
imale značajnu ulogu u ideološkim osnovaXIX vijeku poklapa se sa velikim političkim
ma francuske i američke revolucije.
i društvenim promjenama širom Evrope.
Argumenti za okončavanje aristokratskog i
22
monarhističnog sistema u korist predstavničke demokratije su bili u skladu
sa širenjem ekonomskog liberalizma i željom da se prekine sa feudalnim sistemom vlasništva imovine. Adam Smit, jedan od najuticajnijih ekonomskih
teoretičara svih vremena, objavio je djelo „Bogatstvo naroda“ (The Wealth
of Nations) u kojem se protivi intervenciji vlade u privredi i trgovini. Smit
je predstavio teoriju „nevidljive ruke“, samo-korigujućeg mehanizma u ekonomiji koji djeluje bez uplitanja vlade. Ovaj oblik ekonomskog liberalizma je
postao poznat kao laissez-faire ekonomija (u prevodu: „ostavi ljude da rade“),
Adam Smit
i ostao je kao glavni stub ideologije liberalnih partija danas.
Međutim, prva polovina XX vijeka je bilo vrijeme stalnih ratova i ekonomskog siromaštva, sa dva svjetska
rata i Velikom depresijom, što je opustošilo evropsku privredu. Laissez-faire kapitalizam se naširoko preispitivao, i mnoge liberalne vlade u Evropi su počele da podržavaju aspekte države blagostanja, uključujući
i vladino obezbjeđivanje zdravstvenih i obrazovnih usluga kao i mjera protiv siromaštva. U trenutku kada
je evro-atlanska privreda počela da se oporavlja, liberali su se vratili idejama laissez-faire ekonomije i promovisali ograničenu ulogu vlade u obezbjeđivanju socijalnih usluga. Liberalne platforme su pozivale na
privatizaciju zdravstvene njege i drugih ranije državnih sektora. Moderni evropski liberali su zadržali ideju
42
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
da vlada treba da ima manju ulogu i da privreda treba da bude decentralizovana, govoreći da nije vladin
posao da direktno kontroliše bilo koju industrijsku proizvodnju kroz državno preduzeće.
Ključne karakteristike raznih oblika
liberalizma
Djelimično preuzeto sa http://www.wikipedia.com
Oblik liberalizma
Osnovne karakteristike
Politički liberalizam
Politički liberali vjeruju da su pojedinci temelj prava i društva, a institucije
postoje da bi im pomogle. Politički liberali vode računa da ne favorizuju ili
diskriminišu bilo koju grupu na osnovu rase, položaja u društvu, pola, nacionalnosti i slično. Politički liberalizam naglašava ideju Džona Loka o „društvenom ugovoru“, pri čemu građani ustupaju neke svoje slobode zakonu, kako bi
zauzvrat živjeli u bezbjednom društvu.
Ekonomski
liberalizam
Ekonomski liberalizam predstavlja ideje o pravu lične svojine i o slobodi sklapanja ugovora. Bez ovih sloboda, ostale slobode se ne mogu uživati. Ekonomski liberali vjeruju u laissez-faire kapitalizam, ili u neuređivanje tržišta, što
podrazumijeva uklanjanje pravnih barijera na trgovinu i blokadu vladinih
subvencija i monopola.
Socijalni liberalizam
Takođe poznat kao novi liberalizam ili reformski liberalizam, socijalni liberalizam podržava ideju slobodne trgovine i tržišne ekonomije, gdje osnovne potrebe svih pojedinaca ispunjava država. Ove potrebe uključuju obrazovanje, brigu
o djeci, pomoć usljed prirodnih katastrofa, i suzbijanje kriminala. Oni se takođe
zalažu za restrikcije u ekonomskoj konkurentnosti, kao što su zakoni protiv povjereništva i zakoni o minimalnim platama.
Kulturalni
liberalizam
Kulturalni liberali ne žele da se vlada miješa u lične i intelektualne živote ljudi.
Oni promovišu ideje poput seksualnih sloboda, religioznih sloboda, sloboda sticanja znanja i zaštitu od vladinog upliva u privatne živote. Kulturalni liberali se
protive svim ili većini vladinih regulativa koje se tiču književnosti, umjetnosti,
kockanja, seksa, prostitucije, abortusa, kontrole rađanja, teških oboljenja, alkohola i droga poput marihuane.
Koja je razlika između konzervativnog liberalizma i liberalnog konzervativizma?
Konzervativni liberalizam je kombinacija liberalnih vrijednosti i politika, sa konzervativnim
stavovima, predstavljajući desno krilo liberalnog
pokreta. Među ključnim komponentama konzervativnih liberala su: zabrinutost zbog ekonomskog liberalizma; podrška globalnoj ekonomiji; i
podrška striktnim zakonima o imigrantima. Oni
takođe manje naglašavaju socijalna pitanja, ali
ponekad zauzimaju socijalno liberalni stav.
Među konzervativnim liberalnim partijama u
Evropi se nalaze i: Slobodna demokratska partija
(Njemačka); Progresivne demokrate (Irska); Nacionalna liberalna partija (Rumunija); i G17 Plus
(Srbija).
Liberalni konzervativizam tradicionalno kombinuje laissez-faire uvjerenja o ekonomskom liberalizmu sa klasičnim konzervativnim brigama
za očuvanje tradicije, poštovanjem vlasti i obožavanjem religije. Konzervativne stranke su u
mnogim zemljama prihvatile liberalna ekonomska gledišta. Zbog toga su liberalni konzervativci
u tim zemljama obično smatrani konzervativcima. Takva je situacija u Sjedinjenim Državama.
Termini „liberalan“ i „konzervativan“ su postali
sinonimi u zemljama poput Australije, Italije i
Španije. U nekim evropskim zemljama, liberalni
konzervativizam predstavlja one koji kombinuju
modernije konzervativne poglede sa idejama socijalnog liberalizma.
43
NDI Crna Gora
Opšte politike liberalnih političkih partija
Djelimično preuzeto iz Enciklopedije demokratije, 5.tom, Simur Martin Lipset.
Oblast
Liberalna platforma/Politički program
Ekonomija
Pravo lične svojine i sloboda sklapanja ugovora su temelji sloboda. Vlada ne bi trebalo da se miješa u ekonomiju, jer se time narušava ravnoteža na slobodnom tržištu. Ograničenja u trgovini i subvencije vlade biznisu treba ukinuti jer nipodaštavaju pozitivne efekte slobodne trgovine na međunarodnom tržištu.
Porezi
Poreze treba ograničiti što je moguće više, tek toliko da obezbjeđuju dovoljno sredstava kako bi u državi funkcionisale vitalne vladine službe.
Trgovina
Slobodna trgovina je najbolja ekonomska opcija i svako u tom sistemu dobija. Sva
ograničenja trgovine predstavljaju težak gubitak za međunarodnu i domaću privredu.
Rasizam
Rasizam ugrožava prava pojedinca. Društvo treba da bude zasnovano na jednakim
mogućnostima za sve pojedince i ne treba diskriminisati nikoga na osnovu rase,
pola, nacionalnosti ili kulture. Država ne treba nametati jednakost kroz kvote pri
zapošljavanju žena i manjina.
Životna sredina
Životnu sredinu treba štititi od ljudskog nemara, a ona područja koja su već ugrožena, potrebno je obnavljati. Saradnja sa biznisom može pokrenuti zaštitu životne
sredine, a održivi razvoj bi trebalo sprovoditi kroz zakonodavstvo.
Društvena
sigurnost
Bezbjedonosna mreža treba da postoji kako bi se zaštitili bolesni, stariji i nemoćni.
Imigracija
Ne postoji konsenzus o pravu države da ograniči priliv doseljenika. Pojedinci treba
da uživaju slobodu kretanja u okviru zemlje i među zemljama.
Spoljna politika
Postoje razlike među liberalima po pitanju međunarodnih odnosa:
• podrška Ujedinjenim nacijama i međunarodnim institucijama radi prevencije rata
• protiv intervencije i skeptični po pitanju korištenja kolektivne sigurnosti
Državljanstvo
Raznovrsnost se smatra preduslovom za pravdu.
Socijalna
politika
Građanske slobode bi trebalo proširiti na jednakost svih građana. Određeni standardi zdravstvene zaštite i obrazovanja bi trebalo da budu dostupni svim građanima, dok postoje različiti stavovi među liberalima u kojoj mjeri vlada treba pružati
ove usluge, u namjeri da napravi ravnotežu između individualne i kolektivne odgovornosti. Država ne treba određivati lični sistem vrijednosti, bez obzira da li je u
pitanju religija ili stil života.
Ljudska prava
Ljudska prava su univerzalna. Smrtna kazna je nehumana i trebalo bi je ukinuti.
Politički liberalizam u prošlosti: Magna Carta
Magna Carta Liberatatum je poznata engleska povelja koja je objavljena 1215. kao rezultat neslaganja između pape Inoćentija III, kralja Džona, i njegovih engleskih barona po pitanju kraljevih prava. Magna Carta je bila revolucionarni dokument koji je pokazao politički liberalizam,
potvrđujući prava pojedinca u sistemu monarhije i tvrdeći da kraljeve aktivnosti treba da budu
ograničene zakonom. To je imalo uticaja na putu ka modernom konceptu „vladavine prava“ a ovaj
dokumenat je ostao kao jedan od najvažnijih u demokratskoj istoriji.
44
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Uobičajene kritike liberalnih partija
Djelimično preuzeto iz Uvod: Analiziranje liberal demokrata od Ričarda Grejsona (Richard S. Grayson),
i „Šta je liberalno?“ od Reja Tomasa (Ray Thomas).
Kritika
Slobode pojedinaca van ekonomskog područja mogu voditi ka ravnodušnosti, sebičnosti i nemoralu.
Opravdanje
Svrha zakona je da zaštiti građane od štete, a ne da moralnost pretoči u zakon.
Kritika
Prema liberalima pojedinac ne postoji. Ljude oblikuje društvo u kojem žive i običaji
uz koje se podižu. Stoga je bolje fokusirati se na potrebe i interese zajednice, a ne
pojedinca.
Opravdanje
Mnogi liberali priznaju da su njihovi ideali stvarani kroz istoriju i potiču iz zajedničke
liberalne tradicije. Međutim, modeli iz prošlosti ne umanjuju vrijednost ili autentičnost ličnih prava, sloboda i autonomije pod kojom žive.
Kritika
Liberalizam smatra međunarodne institucije dobrovoljnim snagama, koje zapravo
mogu djelovati u sopstvenom interesu, a moguće i u neskladu sa onima koji zagovaraju mir.
Opravdanje
Obilje mogućnosti za međudržavnu saradnju, u okviru politike i van nje, čini da su
potreba za saradnjom i međuzavisnost cilj koji međunarodni sistem pokušava da
ostvari, vodeći ka miru.
Kritika
Ekonomski liberalizam vodi ka nejednakosti među pobjednicima i gubitnicima tržišne ekonomije u okviru jedne države. Liberalna društva karakteriše dugoročno
siromaštvo i diskriminacija nižih slojeva. Stoga, država ne bi trebalo da bude u mogućnosti da nameće tržišne smjernice ili tržišne mehanizme u prethodno ne-tržišnom sektoru.
Opravdanje
Ekonomski uspjeh države zavisi od napornog rada i motivacije, čiji je pokretač želja
da se prevaziđe ekonomska nejednakost. Moderna industrijska država, koja se vodi
liberalnim načelima, je donijela napredak većem broju ljudi nego pred-industrijska
društva koja je karakterisalo siromaštvo.
Kritika
Ekonomski liberalizam vodi ka nejednakosti među državama, pri čemu moćne države eksploatišu manje države.
Opravdanje
Liberali smatraju da su liberalne države obično bogatije od država čije je tržište više
regulisano. Takođe je siromašnima u liberalnim državama bolje od prosječnog građanina u ne-liberalnim državama.
Vodeći mislilac
Džon Stjuart Mil (1806 - 1873)
23
Džon Stjuart Mil (John Stuart Mill) je bio uvaženi britanski filozof, politički
ekonomista, državni službenik i poslanik. Njegova knjiga O slobodi (On Liberty), je jedno od osnovnih djela klasičnog liberalizma i istražuje koncept
slobode raspravljajući o prirodi i granicama moći koje društvo može nametnuti pojedincu.
„Isključivi izgovor koji je čovječanstvu zajamčen, bilo pojedincu ili kolektivu,
da se miješa u slobodu aktivnosti pojedinca, je samozaštita. Jedini zakoniti
razlog da se upotrebljava sila prema nekom članu civilizovanog društva protiv njegove volje, je da bi se preduprijedila šteta drugima. Njegovo sopstveno
dobro, bilo fizičko ili moralno, nije dovoljna garancija.“ - iz O slobodi
45
NDI Crna Gora
Liberalna internacionala (LI)
Tokom 1947, 19 evropskih zemalja se okupilo kako bi osnovali Liberalnu internacionalu (Liberal International - LI)24. U godinama koje su uslijedile, ova organizacija je prerasla u globalni savez liberalnih partija sa otprilike 70 članica iz više
od 60 zemalja.
Oksfordski manifesto
Liberalna agenda za XIX vijek
1) Pitanje širenja demokratije
2) Pitanje nasilja i globalne vlade
3) Pitanje unaprijeđenja demokratije
4) Nesuglasice između samouprave i ljudskih
prava
5) Pitanje siromaštva i društvene isključivosti
6) Pitanje uplitanja vlade
7) Potreba za novim ugovorom među generacijama
8) Pitanje napretka nauke i tehnologije
9) Pitanje stvaranja otvorenih tržišta
10) Pitanje razvoja širom svijeta
Liberalna internacionala se smatra „značajnom mrežom za promociju liberalizma, lične
slobode, ljudskih prava, vladavine prava, tolerancije, jednakih mogućnosti, socijalne pravde, slobodne trgovine i tržišne ekonomije“.
Osnivanje LI je zasnovano na promovisanju
ljudskih prava, demokratije, socijalne pravde,
tolerancije, jednakih mogućnosti, uključujući
učešće žena u politici, tržišnu ekonomiju, slobodnu trgovinu i međunarodnu solidarnost.
Kao što je to slučaj i kod drugih partijskih internacionala, članice LI su takođe okupljene i
u nizu regionalnih i tematskih grupa. Evropska liberalna, demokratska i reformska partija (European Liberal Democrat and Reform
Party - ELDR) i Savez liberalnih demokrata
u Evropskom parlamentu (Alliance of Liberal Democrats in the European Parliament)
promovišu stavove i politiku liberalnih partija u Evropi kroz Evropski parlament. Međunarodna federacija liberalne i radikalne omladine (International Federation of Liberal and Radical Youth - IFLRY) i
Međunarodna mreža žena liberala (International Network of Liberal Women
- INLW) okupljaju i zalažu se za ove dvije važne demografske grupe.
Liberalnu internacionalu čine tri izvršna tijela: Kongres, Izvršni odbor i Biro.
Kongres je primarno zakonodavno tijelo LI, i sastaje se najmanje jedanput
svake druge godine kako bi raspravljali o glavnim pitanjima koja se tiču programske politike i platforme, kako bi birali rukovodioce organizacije i određivali promjene u članstvu. Izvršni odbor se češće sastaje, najmanje dva puta
godišnje i upravlja aktivnostima i razvojem programske politike između sastanaka Kongresa, pri čemu takođe vrši i kontrolnu funkciju, vodeći računa
da je programska politika koju formuliše Biro u skladu sa odlukama Izvršnog
odbora i Kongresa, kao i sa Statutom organizacije.
Lord Džon Elderdajs
(John Alderdice)
Predsjednik Liberalne
internacionale
LI Secretariat: 1 Whitehall Place / London SW1A 2HD / United Kingdom / Tel: +44 207 83 95 905
http://www.liberal-international.org
46
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Evropska liberalna demokratska
i reformska partija (ELDR)
Evropski liberalni demokrati (European Liberal Democrats)25 su osnovani 1976. i oformili su 1993. formalnu
Evropsku liberalnu demokratsku i reformsku partiju.
Danas, ELDR predstavlja sedam od 27 komesara u EvropELDR lideri i premijeri, Sastanak lidera
skoj komisiji, a obično su u poslaničkom klubu sa Savezom
21. juna 2007.
liberalnih demokrata u Evropskom parlamentu. Politički lideri partije i ministri se sastaju najmanje dva puta godišnje
na Sastanku lidera kako bi raspravljali o situaciji u Evropi i ključnim pitanjima sa godišnjeg Kongresa, kao i
o ključnim političkim pitanjima. Savjet ELDR-a se sastaje dva puta godišnje kako bi odobrili prijave za članstvo i razmatrali budžet. Savjetu je dopušteno da djeluje i govori u ime partije i sastoji se od Biroa ELDR-a
i predstavnika partija koje su članice ELDR-a. Biro realizuje svakodnevne aktivnosti partije. Predsjednik,
potpredsjednik i blagajnik ELDR-a se biraju svake druge godine na Kongresu ELDR-a. Animi Nets Uterbruk (Annemie Neyts Uyttebroeck) je izabrana za predsjednicu ELDR partije tokom Kongresa u Bratislavi,
Slovačka, 24. septembra 2005 i ponovo izabrana 17. oktobra 2007.
Za šta se zalaže ELDR?
Demokratija, vladavina prava, ljudska prava, tolerancija i solidarnost: ELDR partija vjeruje u
Evropu zasnovanu na osnovnim principima slobode, demokratije, vladavine prava, ljudskih prava, tolerancije i solidarnosti.
Pravedno, slobodno i otvoreno društvo: Vjerujemo u pravedno, slobodno i otvoreno društvo
koje koristi sposobnosti svakog građanina da u punoj mjeri učestvuje u društvu, nudeći mu mogućnosti da ostvari svoj potencijal, slobodu od siromaštva, neznanja i diskriminacije.
Napredna Evropa: Kako bi se ostvarili ovi ciljevi mi težimo da popunimo unutrašnje tržište, kao
pravo zajedničko ekonomsko područje bez unutrašnjih granica i da reformišemo evropsku privredu kako bi ona bila naprednija i konkurentnija, sa više poslova i stabilnijih cijena za potrošače, na
osnovu principa globalne međunarodne slobodne trgovine.
Održivi razvoj i mir u svijetu: Radimo na promovisanju održivog razvoja i na zaštiti naše životne
sredine. Zalažemo se za bezbjedno i pravedno društvo, koje će omogućiti mirniji i stabilniji svijet.
Proširenje EU: S obzirom na to da smo se najdosljednije i najduže zalagali za što skorije i veće proširenje Evropske unije, sa zadovoljstvom smo poželjeli dobrodošlicu našim prijateljima iz novih država
članica u Uniju. Čvrsti smo u namjeri da produbljujemo, jačamo i širimo Evropsku uniju.
Transparentna, demokratska i odgovorna Evropa: Zalažemo se za transparentniju, demokratskije i otvorenije Evropu, koja će odlučivati samo o pitanjima za koja je potrebno rješenje na nivou
Evrope. Podržavamo sistematsku primjenu načela subsidijarnosti kako bi se proces odlučivanja
što je moguće više približio građanima.
Evropski Ustav: ELDR podržava ustavno uređenje Evrope. Liberalne demokrate širom Evrope su
se uvijek zalagale za snažan Ustav, kao osnovu demokratije.
ELDR Party: 31, rue Montoyer / 7ème étage / 1000 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 237 01 40
http://www.eldr.org
47
NDI Crna Gora
Savez liberalnih demokrata
(ALDE)
Savez liberalnih demokrata (Alliance of Liberal Democrats - ALDE)26 je treći po veličini poslanički klub u
Evropskom parlamentu. ALDE okuplja liberalne i demokratske partije širom Evropske unije u namjeri da
promoviše politiku otvorenog uma i naprednog razmišljanja. Grupa trenutno ima 10 stalnih članova
i 12 zamjenika. U Evropskom parlamentu ALDE je zastupljena sa 101 poslanikom iz 22 zemlje širom
Evropske unije. Članovi ALDE potiču iz Evropske liberalne demokratske i reformske partije, Evropske
demokratske stranke i raznih nezavisnih partija.
Program u 10 tačaka
1)Promovisanje mira, kroz Uniju naroda koja poštuje naše različite kulture, lokalne i lingvističke identitete, i otvorena je ka svim evropskim državama koje su usklađene sa kriterijumima
za članstvo.
2)Razvijanje EU kao globalnog igrača, koji premošćava razlike među svojim ekonomskim i političkim dimenzijama: po svjetskim pitanjima, Evropa mora zvučati kao jedno.
3)Otvaranje, demokratizcija i jačanje odgovornosti institucija Evropske unije, time što će se na
bolji način objasniti i opravdati značaj njihovih aktivnosti evropskoj javnosti.
4)S obzirom da je Evropa unija manjina, garantovanje osnovnih prava svim evropskim građanima i uklanjanje svih oblika diskriminacije.
5)Vjerovanje da cilj društva treba biti ostvarivanje svakog pojedinca, promovišući obrazovanje
na svim nivoima.
6) Ekonomsko jačanje nakon uvođenja eura.
7)Opravdavanje novca poreskih obveznika, iskorijenjujući prevaru gdje god je to moguće, uklanjajući nepotrebnu birokratiju i reformišući sistem iz sopstvenih sredstava, kako bi bio transparentniji, napredniji i pravedniji.
8) Razvijanje Evrope kao svjetskog lidera u zaštiti životne sredine.
9) Razvijanje globalizacije u korist svih.
10)Puno prepoznavanje i unaprijeđenje uloge evropskih regiona, naročito onih koji imaju zakonodavno tijelo, putem stvaranja strukturalne politike koja razvija potencijale evropskih
najzahtjevnijih regiona.
Poslanik Evropskog parlamenta Grem Votson (Grahm Watson) je šef poslaničkog kluba ALDE. Na ovu
poziciju je izabran u januaru 2002. ALDE Biro je glavno tijelo koje odlučuje u ime poslaničkog kluba ALDE.
Sastoji se od lidera Državnih delegacija ALDE, i nadgleda glavnu strategiju i politike poslaničkog kluba.
Stav ALDE je kombinacija brige o slobodi ličnosti sa slobodnom i dinamičnom poslovnom kulturom,
ekonomskom i socijalnom solidarnošću, brigom za budućnost životne sredine, poštovanjem i tolerancijom prema kulturnim, religioznim i jezičkim razlikama. Poslanički klub vodi tri velike kampanje: klimatske promjene, prava pacijenata, i transparentnost vlade.
48
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Top 5 partija članica ALDE koje imaju poslanike u Evropskom parlamentu, mart 2008.
1. Liberal demokrate, UK, 11 mandata
2. Demokratska stranka, Italija, 11 mandata
3. Unija za francusku demokratiju, Francuska, 10 mandata
4. Slobodna demokratska partija, Njemačka, 7 mandata
5. Nacionalna liberalna partija, Rumunija, 6 mandata
Tri ALDE
premijera
na
zajedničkoj
konferenciji
za medije,
Sastanak
lidera
2005.
ALDE Party Group in the European Parliament, Rue Wiertz / B-1047 Brussels / Belgium / Tel: +32 2 284 21 11
http://www.alde.eu
Savjet azijskih liberala i
demokrata (CALD)
Pred Azijom je komplikovana politička situacija, s obzirom da
na to da je već bujajući centar globalne privrede, dok sa druge
strane ima najveći broj siromašnih seljaka na svijetu. Rastuće
bogatstvo u urbanim centrima pokreće transformacije u socijalnom, kulturnom i političkom identitetu država u tom regionu. Savjet azijskih liberala i demokrata (Council of Asian Liberals and Democrats)27 je proistekao iz povremenih okupljanja poslanika sa Filipina, Tajvana i Tajlanda koji su prisustvovali međunarodnoj konferenciji
u Portugalu ranih 1990-tih. Osjetivši se nelagodno na konferenciji gdje se pitanja o kojima se raspravljalo
nisu ticala njihovog regiona, oni su odlučili da oforme novu organizaciju,
samo za azijske liberale. U naredne dvije godine oni su proširili svoju ideju,
ohrabreni „mišlju da, bez obzira na različite situacije u njihovim državama,
postoji veliko zajedničko područje na kojem mogu sarađivati. Na kraju, oni
su bili dio regiona koji je bio najinteresantnije područje u smislu demokratskog razvoja iako se tu nalaze i neki od najrepresivnijih režima.“
Žene u politici
U oktobru 2005, CALD je organizovao Radionicu žena Liberalne internacionale (Liberal International Women’s Workshop) i Generalnu
skupštinu CALD-a sa temom „Unaprijeđenje žena u politici: uloga političkih partija“. Nakon uspjeha ove radionice, organizovana je još jedna u septembru 2007. pod nazivom „Više od afirmativne akcije“. Ove
obuke predstavljaju vid angažovanja CALD-a na promovisanju uloge
žena u političkim partijama kroz Globalni akcioni plan „Pobijedite
sa ženama“. Ovaj Globalni akcioni plan se se fokusira na četiri glavne
teme: uklanjanje prepreka za učešće žena u politici; porast u broju izabranih ženskih predstavnika; obezbjeđivanje da političke partije uključe žene na značajne rukovodeće pozicije; i podsticanje većeg učešća
žena u vladinom procesu donošenja odluka.
49
NDI Crna Gora
U decembru 1993, ova grupa je održala svečanu sjednicu u Bankoku, a nakon tri mjeseca svoju prvu sjednicu strateškog planiranja. U novembru 1994, CALD je održao prvu veliku konferenciju pod naslovom
„Liberalna demokratija u kontekstu Azije“. Od tada je CALD je održao pet velikih konferencija, od kojih
se svaka fokusirala na neko važno pitanje.
CALD duguje svoj uspjeh činjenici da se na regionalnom nivou okupljaju partije i pojedinci, a ne vlade.
Stoga članovi ovog Savjeta nisu ograničeni stavovima vlade i zvaničnih politika. Ova grupa je fleksibilna
pri odlučivanju i u svojim aktivnostima. To ne znači da CALD nije imao poteškoća. Na primjer, logistička
pitanja u vezi sa okupljanjem svih na sastanak mogu biti komplikovana zbog politike ‘jedinstvene Kine’
koju zastupaju neke zemlje.
Iako se u Aziji i dalje nalaze neki od najrepresivnijih režima na svijetu, liberalna demokratija se širi.
Predsjednik Indonezije, Suharto, je sišao sa vlasti 1998. nakon tri decenije kontrole. Velika su očekivanja
od CALD-a u narednim godinama. Mnogi se nadaju da će CALD nastaviti da pomaže mladim demokratijama, kroz pomoć jačanja političkih partija i višepartijskih političkih sistema.
CALD Sekreterijat: 7-B Amorsolo Street / San Lorenzo Village / Makati City 1223 / Philippines
Tel: +632 752 7557 http://www.cald.org
Međunarodna federacija
liberalne omladine (IFLRY)
Međunarodna federacija liberalne omladine (International Federation of Liberal
Youth - IFLRY)28 je organizacija koja okuplja liberalnu i radikalnu omladinu i studentske organizacije. Organizacija je osnovana u Danskoj 1979. spajanjem Svjetske
federacije liberalne i radikalne omladine i Evropske federacije liberalne i radikalne
omladine. ILFRY je svoju programsku politiku zasnovala na vjerovanju u „univerzalnost i nedvojbenost ljudskih prava“. Zalažu se za slobodno društvo u kojem
manjine nijesu diskriminisane i za „tržišnu ekonomiju koja funkcioniše u okviru
pravedne distribucije bogatstva i ekološke održivosti“.
Najviši organ IFLRY je Generalna skupština.
Generalna skupština zasjeda najmanje jednom u dvije godine i odgovorna je za usvajanje političke platforme IFLRY, manifesta
i aktivnosti. Takođe, usvaja rezolucije o politikama organizacije, odabira članove biroa
i odlučuje o budžetu. Biro, koji se sastoji od
predsjednika, generalnog sekretara i nekoliko
potpredsjednika, odgovoran je za nadgledanje svakodnevnih aktivnosti organizacije. Na
čelu Sekretarijata u Briselu je izvršni direktor,
kojeg postavlja biro.
50
Мeđunarodna federacija mladih liberala, Sofija 2005.
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
S obzirom na to da je glavni cilj organizacije promovisanje i predstavljanje interesa mladih liberala i
radikala, IFLRY omogućuje kontakt među članovima kroz seminare, delegacije, studijska putovanja, tečajeve, ljetnje kampove, mrežu mladih i tematsku mrežu. IFLRY, takođe, objavljuje tromjesečnik LIBEL,
sa namjerom da širi informacije o aktivnostima, ohrabruje debatu i služi kao forum za razmjenu ideja.
IFLRY ohrabruje pisanje članaka za ovaj tromjesečnik i prihvata članke o političkim temama na engleskom, španskom ili francuskom jeziku.
Primjeri članova IFLRY iz Evrope
Mladi partije centra (Centerpartiets Ungdomsförbund), Švedska
Mladi radikali (Jeunes Radicaux), Francuska
Liberalna omladina Gibraltara, Španija
Rina liberaldemokrate, Albanija
Skupština mladih liberala NMSS, Bugarska
Mladi liberali BiH, Bosna i Hercegovina
Mladi liberali (Junge Liberale), Njemačka
Mladi liberali Srbije, Srbija
IFLRY ima preko 90 organizacija koje su članovi i sama je punopravni član Liberalne internacionale, a sarađuje i sa liberalnom grupom
u Parlamentarnoj skupštini Savjeta Evrope.
IFLRY je, takođe, članica Evropskog foruma
mladih (European Youth Forum), i ima konsultativni status u Službama za NVO-e Savjeta
Evrope, UNESCO-a i ECOSOC-a, i aktivna je
u Forumu mladih Ujedinjenih nacija.
IFLRY: 1 Whitehall Place / London SW1A 2HD / United Kingdom / Tel: +44 207 871 0940
http://iflry.org
Fridrih Nauman Štiftung (FNS)
Fridrih Nauman Štiftung (Friedrich Naumann Stiftung - FNS)29
je osnovan 1958. na osnovu učenja protestantskog teologa Fridriha Naumana. Tokom ranog XIX vijeka, Nauman se borio za ideju
građanskog obrazovanja, vjerujući da su demokratiji potrebni politički informisani i obrazovani građani, kako bi dostigla najviši
nivo. Na osnovu njegovih argumenata, fondacija je sredstvo za organizovani liberalizam.
Regionalna kancelarija za Centralnu, Južnu i Jugoistočnu Evropu, Južni Kavkaz i
Centralnu Aziju (MSOE)
Fridrih Nauman Štiftung fondacija je, od 1989, aktivnija u Istočnoj Evropi i Centralnoj Aziji. Danas MSOE koordiniše aktivnosti na projektima u 26 zemalja. Glavni cilj fondacije u ovom regionu
je da „promoviše demokratiju, vladavinu prava, pluralizam i slobodnu tržišnu ekonomiju“. Kako
bi realizovala ove ciljeve fondacija koristi političko obrazovanje, savjetovanje i dijalog kroz konferencije, seminare i studijska putovanja. Ona, takođe koristi i „nekonvencionalna sredstva poput
dramskih performansa ili liberalnih foruma za diskusiju“.
Regionalna kancelarija MSOE je uspostavljena u Sofiji u martu 2007. MSOE ima šest podregiona:
Centralna Evropa, Istočna Centralna Evropa, Zapadni Balkan, Jugo-istočni Balkan, Istočni i Južni
Kavkaz.
51
NDI Crna Gora
Ova fondacija ima kancelarije u Evropi, Africi, Americi i Aziji. Ona blisko sarađuje sa Slobodnom demokratskom partijom Njemačke i sa Liberalnom internacionalom. Na terenu se aktivnosti sprovode kroz
seminare, konferencije i publikacije, i sve su usmjerene ka promovisanju liberalnih aktivnosti i principa.
Program fondacije za međunarodni politički dijalog omogućava forum za diskusiju o širokom spektru
liberalnih pitanja. Postoji, takođe, i program savjetovanja, rad sa kandidatima za političke funkcije, rad sa
liberalnim političkim partijama i ostalim demokratskim organizacijama.
Promovisanje
tolerancije
– studijsko
putovanje u SAD
za mlade lidere
2007. godine
Regionalni
sastanak u
Pragu
2007
Friedrich-Naumann-Stiftung: Karl-Marx-Strasse 2 / 14482 Potsdam / Germany / Tel: +49 331 7019-0
http://www.fnst-freiheit.org
Ostale fondacije liberalnih partija su i…
Fondacija Helen Suzman (Helen Suzman Foundation), Južna Afrika, http://www.hsf.org.za
Liberalna flamanska liga (Liberal Vlaams Verbond), Belgija, http://www.hetlvv.be
Švedski međunarodni liberalni centar (Swedish International Liberal Center), Švedska, http://www.silc.se
52
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Vebsajtovi međunarodnih
liberalnih grupa
Liberalna internacionala
http://www.liberal-international.org/
Evropska liberalna, demokratska i reformistička partija (ELDR)
http://www.eldr.org/
Savez liberala i demokrata za Evropu u Evropskom parlamentu (ALDE)
http://eld.europarl.eu.int/
Liberalna grupa u Savjetu Evrope
http://www.ldr-group.org/
Savjet azijskih liberala i demokrata (CALD)
http://www.cald.org/
Fridrih Nauman Štiftung (Njemačka)
http://www.fnst.de
Švedski međunarodni liberalni centar (Švedska)
http://www.silc.se/
Međunarodna federacija liberalne i radikalne omladine (IFLRY)
http://iflry.org/
Pokret liberalne i radikalne omladine u Evropskoj uniji (Liberal and Radical Youth Movement of the
European Union - LYMEC)
http://www.lymec.org/index.php
Međunarodna mreža žena liberala (INLW)
http://www.inlw.org/default.asp?id_cat=19
Primjeri liberalnih partija širom svijeta
Južna Afrika: Demokratski savez, http://www.da.org.za
Honduras: Liberalna partija Hondurasa, http://www.partidoliberal.net
Izrael: Shinui, http://www.shinui.org.il
Filipini: Liberalna partija, http://www.liberalparty.ph
Ujedinjeno Kraljevstvo: Liberalne demokrate, http://www.libdems.org.uk
Australija: Liberalna partija, http://www.liberal.org.au
53
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Informacije o tome
kako graditi odnose
sa sličnim partijama
55
NDI Crna Gora
Šta su partijske internacionale?
Partijske internacionale su velike grupe slično
usmjerenih političkih partija širom svijeta koje baštine zajedničke ideologije i programska načela. Ove
organizacije služe kao mreže političkih partija kako
bi učile jedne od drugih i promovisale njihovu ideologiju na globalnom nivou. U okviru njih članovi
razmijenjuju ideje, realizuju zajedničke aktivnosti i
najčešće nude praktičnu pomoć političkim partijama u vidu tehničke podrške. Partijske internacionale, takođe, promovišu i pomažu da se oblikuju tek
oformljene partije u novim demokratijama.
Postoje četiri glavne partijske internacionale:
Internacionala demokratskog centra
(Centrist Democrat International – CDI)
www.idc-cdi.org,
Liberalna internacionala
(Liberal International - LI)
www.liberal-international.org,
Socijalistička internacionala
(Socialist International - SI)
www.socialistinternational.org/main.html
Međunarodna demokratska unija
(International Democrat Union - IDU)
www.idu.org
NDI sarađuje sa tri najveće partijske internacionale: CDI, LI i SI. Iako je NDI-ev zvanični stav
različit za svaku grupu, Institut je jedina organizacija koja je priznata od strane sve tri internacionale. Republikanska stranka SAD-a je član
četvrte partijske internacionale, IDU. Partije koje
su članice CDI i IDU se sve više preklapaju, jer su
mnoge partije članice dvije internacionale.
Postizanje članstva u jednoj od partijskih internacionala nije brzo i lako, proces prijavljivanja
56
Odlomak iz prezentacije
Ričarda Normingtona (Richard
Normington), bivšeg generalnog
sekretara IDU, o „Standardima
za članstvo u Internacionalama
političkih partija“.
Zašto se priključiti partijskoj internacionali?
•M
eđunarodni status i priznanje, naročito za nove članove
• Razmjena informacija o kampanji
• Direktna politička pomoć
• S istem identifikacije „Prijatelj ili neprijatelj“ za partijske fondacije.
Članovi partijske internacionale bi trebalo da…
•D
ijele ciljeve i vrijednosti internacionale
kojoj pripadaju
•B
udu zastupljeni na državnom nivou ili
da imaju snažno prisustvo u regionu
•P
osjeduju demokratsku strukturu partije
• I maju podršku postojećih članova internacionale.
Kako se mogu priključiti partijskoj internacionali? – primjer IDU…
Partije koje žele da se priključe IDU moraju imati podršku makar jednog postojećeg člana. Taj član će pokrenuti inicijativu za informisanje IDU o prijavi i vodiće
onog ko se prijavljuje kroz proces prijema.
Partije koje se prijavljuju moraju:
•P
održati Deklaraciju o principima IDU,
iz Londona (1983);
•L
ider partije ili predsjednik mora poslati
pismo sa zahtjevom za članstvo;
•D
ostaviti primjerak partijskog statuta i
drugih partijskih pravila;
•D
ostaviti na analizu elektronsku verziju
manifesta ili programske politike;
•B
iti u mogućnosti da plaćaju članarinu;
i
•P
ozvati IDU u posjetu provjeravanja činjenica.
Odobrenje daje Izvršni organ, jednoglasno, a potvrđuje se na Konferenciji partijskih lidera.
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
može biti dug i takmičarski. Partije moraju pokazati da imaju kompatibilne platforme i često članstvo
mora biti odobreno od strane partijskog kongresa, što se dešava svake dvije do tri godine.
Evropski parlament i poslanički klubovi
Evropski parlament (EP) je jedina nadnacionalna institucija, čiji se članovi direktno biraju na opštim
izborima. Pored uloge kao-zakonodavca, parlament ima moć usvajanjem budžeta i vrši demokratsku
kontrolu nad svim evropskim institucijama.
785 poslanika Evropskog parlamenta (MEP) se bira u 27 zemalja članica Evropske unije (EU) na petogodišnji mandat. Svaka zemlja članica odlučuje o formi svojih izbora, ali prati identična demokratska
pravila, poput onih da osobe ispod 18 godina nemaju pravo glasa, opšte pravo glasa i tajnost glasanja.
Pomoću principa „opadajuće proporcionalnosti“ odlučuje se o tome koliki će broj mjesta u parlamentu
imati svaka država članica, što znači da su veće države odlučile da prihvate manje mjesta nego što bi dobile da se ukupan broj od 750 mjesta podjeli sa brojem stanovnika, kako bi omogućile bolju zastupljenost
država sa manjim brojem stanovnika.
Poslanici Evropskog parlamenta se grupišu po političkom opredjeljenju, a ne po nacionalnosti.
Trenutno ima sedam poslaničkih klubova u EP. Svaki interno postavlja predsjednika (ili dva predsjednika u nekim slučajevima), biro i sekretarijat. Ovi poslanički klubovi mogu i često to rade, da
se mijenjaju u svakom mandatu. Postoje određeni zahtjevi za formiranje poslaničkih klubova koje
je potrebno ispuniti, kao i određene beneficije koje sleduju oformljenim klubovima. Neki poslanici EP ne pripadaju ni jednom poslaničkom klubu i oni se zovu nepripojeni (nezavisni) članovi.
http://www.europarl.europa.eu/groups/default_en.htm
Poslanički klub Evropske narodne stranke (hrišćanodemokrati) i evropskih demokrata
Poslanički klub socijalista u Evropskom parlamentu
Poslanički klub Saveza liberala i demokrata za Evropu
Poslanički klub unija za Evropu država
Poslanički klub zelenih/Evropski slobodni savez
Kongederalni poslanički klub Ujedinjene evropske ljevice – Nordijske zelene ljevice
Poslanički klub Nezavisnost/Demokratija
Zahvalnost na gore navedenim informacijama dugujemo Evropskom parlamentu
57
NDI Crna Gora
Glavne fondacije političkih partija
Među fondacijama demokratskih partija nalaze se i ...
Fridrich Ebert Stiftung, Njemačka
http://www.fes.de
Alfred Mozer Stichting, Holandija
http://www.alfredmozerstichting.nl
Fondacija Jean Jaures, Francuska
http://www.jean-jaures.org
Međunarodni centar Olof Palme, Švedska
http://www.palmecenter.org
Među fondacijama partija desnog centra nalaze se i ...
Konrad Adenauer Stiftung, Njemačka
http://www.kas.de
Hanns Seidel Fondacija, Njemačka
http://www.hss.de
Jarl Hjalmarson Stiftelsen, Švedska
http://www.hjalmarsonstiftelsen.se
Među fondacijama liberalnih partija nalaze se i ...
58
Fridrih Nauman Stiftung, Njemačka
http://www.fnst-freiheit.org
Fondacija Helen Suzman, Južna Afrika
http://www.hsf.org.za
Liberalna flamanska liga, Belgija
http://www.hetlvv.be
Švedski međunarodni liberalni centar, Švedska
http://www.silc.se
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
IZVORI
1. Fotografija Alfreda Gusenbauera je preuzeta sa vebsajta Austrijske federalne vlade:
http://www.europa.gv.at/Images/2007/11/29/-1587999640.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
2. F
otografija Angele Merkel preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Angela_Merkel_(2008).jpg. Image by Aleph,
http://commons.wikimedia.org, pristupljeno u septembru 2008.
3. Fotografija Janeza Janše preuzeta je sa sajta Vlade Slovenije:
http://www.ukom.gov.si/img/photo/ministers/janez-jansa-jpg-300.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
4. Fotografija Karla Marksa preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fc/Karl_Marx.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
5. Fotografija Roberta Dala preuzeta je sa javnog vebsajta: http://www.yale.edu/polisci/people/rdahl.jpg,
pristupljeno u septembru 2008.
6. Sve informacije i fotografije koje se tiču Socijalističke internacionale preuzete su sa njihovog
zvaničnog vebsajta: www.socialistinternational.org, pristupljeno u januaru, februaru i septembru 2008.
Informacije o Socijalističkoj internacionali žena preuzete su sa istoimenog vebsajta:
http://socintwomen.org.uk/, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
7. Fotografija Jorgosa Papandreua je preuzeta sa javnog vebsajta:
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:George_Papandreou.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
8. Sve informacije i fotografije koje se tiču Partije evropskih socijalista preuzete su sa njihovog zvaničnog
vebsajta: www.pes.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008. Informacije o poslaničkoj grupi PES-a
preuzeta su sa njihovog vebsajta: http://www.socialistgroup.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
9. F
otografija Pola Niripa Rasmusena upotrijebljena je u nekomercijalne svrhe i preuzte je sa vebsajta
Politiken Newspaper of Denmark, pristupljeno u septembru 2008:
http://politiken.dk/archive/00264/Nyrup_sp_nder_ben_f_264453c.jpg.
10. Sve informacije i fotografije koje se tiču Međunarodne unije socijalističke omladine preuzete su sa
njihovog zvaničnog vebsajta: http://www.iusy.info/, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
11. S ve informacije i fotografije koje se tiču Fridrih Ebert Stiftung preuzete su sa Fridrih Ebert Stiftung
vebsajta, www.fes.de, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
12. F
otografija Edmund Berka preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Edmund_Burke2_c.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
13. F
otografija Margaret Tačer preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Margaret_Thatcher_1983.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
14. Fotografija Ronalda Regana preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Official_Portrait_of_President_Reagan_1981.jpg, pristupljeno u
septembru 2008.
15. Sve informacije koje se tiču Međunarodnih demokrata centra preuzete su sa njhovog zvaničnog
vebsajta: http://www.cdi-idc.com/, pristupljeno u septembru 2008.
59
NDI Crna Gora
16. S ve informacije koje se tiču European People’s Party preuzete su sa njhovog zvaničnog vebsajta:
www.epp.eu, pristupljeno u januaru i februaru 2008. Sve informacije i fotografije koje se tiču EPP
poslaničke grupe preuzete su sa njihovog zvaničnog vebsajta: http://epp-ed.eu, pristupljeno u januaru
i februaru 2008.
17. S ve informacije koje se tiču Omladine Evropske narodne partije preuzete su sa njhovog zvaničnog
vebsajta: www.yepp-eu.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
18. S ve informacije koje se tiču Međunarodne demokratske unije preuzete su sa njhovog zvaničnog
vebsajta: www.idu.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
19. S ve informacije koje se tiču Demokratske unije Afrike preuzete su sa njhovog zvaničnog vebsajta:
www.du-africa.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
20. Sve informacije koje se tiču Fondacije Konrad Adenauer Stiftung preuzete su sa njhovog zvaničnog
vebsajta: www.kaf.de, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
21. F
otografija Konrada Adenauera preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Adenauer_1956.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
22. Fotografija Adama Smita preuzeta je sa javnog vebsajta:
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/AdamSmith.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
23. Fotografije Džona Stjuarta Mila preuzete su sa sajta:
http://en.wikipedia.org/wiki/Image:John-stuart-mill-sized.jpg, pristupljeno u septembru 2008.
24. S ve informacije koje se tiču Liberalne internacionale preuzete su sa njhovog zvaničnog vebsajta:
www.liberal-international.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
25. S ve informacije koje se tiču Evropskih liberalnih demokrata i Reformske partije preuzete su sa
njihovog zvaničnog vebsajta: www.eldr.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
26. Sve informacije koje se tiču Saveza liberaldemokrata preuzete su sa njhovog zvaničnog vebsajta:
www.alde.eu, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
27. S ve informacije koje se tiču Savjeta azijskih liberala i demokrata preuzete su sa njihovog zvaničnog
vebsajta: www.cald.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
28. S ve informacije koje se tiču Меđunarodne federacije liberalne omladine preuzete su sa njihovog
zvaničnog vebsajta: www.iflry.org, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
29. S ve informacije koje se tiču Fondacije Fridrih Nauman Štiftung preuzete su sa njihovog zvaničnog
vebsajta: www.fnst-freiheit.org/, pristupljeno u januaru i februaru 2008.
60
Priručnik o identitetu i ideologijama političkih partija
Bibliografija
Banks, Arthur, ed. et. al.
Political Handbook of the World (Politički priručnik svijeta).
(Washington, CQ Press, 2007).
“Defining Conservatism,”
Advocates for Self-Government (Definisanje konzervatizma, zastupnici samouprave).
http://www.theadvocates.org/quiz-score/con-whatcon-define.html
Eräpolku, Merja
What are the distinct features of Christian-democracy (Koje su ključne karakteristike
demohrišćana?).
Lecture June 6, 2007. Regional ECPM Conference North-East Europe.
http://merjaerapolku.net/150607.htm
Fukuyama, Francis
Beyond Our Shores: Today’s ‘Conservative’ Foreign Policy has an Idealist Agenda (Izvan naših
obala: današnja ‘konzervativna’ spoljan politika ima idealstičku agendu).
New York Times, pristupljeno 24. decembra 2002.
http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110002814
Grayson, Richard S.
Introduction Analysing the Liberal Democrats (Uvod u analizu liberal-demokrata).
(The Political Quarterly, Vol. 78, No. 1, January-March 2007). (str. 5-20)
Gunes-Ayata, Ayse and Luis Roniger
Democracy, Clientalism, and Civil Society (Demokratija, klijenteizam i građansko društvo).
(Boulder, Lynne Rienner Publishers, 1994)
Held, David
Models of Democracy (Modeli Demokratije).
(Stanford, Stanford University Press, 1987).
Huntington, Samuel P.
Conservatism as an Ideology (Konzervativizam kao ideologija).
(The American Political Science Review)
Kekes, John
What is Conservatism? (Šta je konzervativizam?)
(Philosophy vol. 72, 1997). str. 351-374
Krieger, Joel ed.
The Oxford Companion to Politics of the World (Oksfordski priručnik za svjetsku politiku).
(New York: Oxford University Press, 1993).
Leonard, Penny
Promoting Welfare?: Government Information Policy and Social Citizenship (Promovisanje
dobrostanja? Vladina informativna politika i socijalno državljanstvo).
(Bristol: The Policy Press, 2003).
Lipset, Seymour Martin ed. et. al.
The Encyclopedia of Democracy, vol. 5 (Enciklopedija demokratije, tom 5).
(Washington: Congressional Quarterly, 1995)
Ravich, Diane
The Democracy Reader (Knjiga o demokratiji).
(New York: Harper Collins, 1992).
Thomas, Ray
What is a Liberal? (Šta je liberalno?)
http://www.sierratimes.com/archive/files/may/21/raythomas.htm, pristupljeno u maju 2007.
61
Download

Prirucnik o politickim partijama