Broj 9
kontakt call centar 15015
www.mchamber.mk
ARMIJATA NEVRABOTENI VO ZEMJAVA SO GODINI NE SE RAZRET^UVA
„Belite jaki“ go
zadu{ija razvojot
Vrabotenost po dejnost vo R.M.
Stapkata na nevrabotenost vo R.M.
STRANSKITE INVESTOTORI VO ZEMJAVA PORA^UVAAT
NA „BISEROT NA MORETO 2010“ VO SUPETAR NA BRA^
Makedonskite
Pi{uvajte
ednostavni i
gotva~i zgotvija
sprovodlivi zakoni!
36 medali
INTERVJU DEJAN KOSTOV, GENERALEN DIREKTOR NA "PERPETUUM-MOBILE SEKJURITI"
So sofisticirana bezbednost
protiv spektakularni razbojni{tva
16
AKTUELNO
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
ARMIJATA NEVRABOTENI VO ZEMJAVA SO GODINI NE SE RAZRET^UVA
„Belite jaki“ go
zadu{ija razvojot
„ Rabotni mesta se otvoraat glavno vo administracijata i vo neproizvodnite sektori, sektorite koi ne izvezuvaat, kako {to se finansisko posreduvawe, promet so
nedvi`nosti i iznajmuvawe i drugi uslugi
Pi{uva: Stojmirka
Tasevska
ostojbite vo makedonskata ekonomija analizirana preku najosnovnite ekonomski parametri, uka`uvaat deka na Makedonija & e potrebna radikalna promena na dosega{nata
ekonomska politika, vo nasoka na zabrzano prestruktuirawe na na{eto stopanstvo,
so koja }e se kreiraat povolni pravni i ekonomski uslovi za investicii na proizvodnite stopanski sektori, a
so toa i }e se otvoraat novi
rabotni mesta.
Imeno, iako privatizacijata e odamna zavr{ena,
o~ekuvaniot efekt od privatnata sopstvenost i liberalizacijata za pogolem pazar, ne se postigna. Pretprijatijata ne stanaa dovolno
konkurentni na stranskiot
pazar i ne po~naa da kreiraat novi produktivni rabotni
mesta vo proizvodnite, odnosno vo izvozno-orientiranite sektori, so {to ne be{e
povle~ena pozitivna dinamika vo vrabotuvaweto, odnosno namaluvaweto na nevrabotenosta vo na{ata zemja. Taka {to, vo periodot od
1998 godina navamu, koga generalno privatizacijata na
op{testveniot kapital zavr{i, pa se o~ekuva{e dinamika kaj site ekonomski parametri od makedonskata
ekonomija, stapkata na nevrabotenost ne zabele`a
pozna~ajni promeni, ili vo
periodot od 1998 godina do
2008 godina se namalila za
samo 0,7 indeksen poen, i s*
u{te e najvisoka vo zemjite,
koi bea vo tranzicija od
planskiot kon pazarniot sistem.
nosta, dodeka drugite
tranzicioni zemji odea
mnogu zabrzano pred nas.
Vo poslednite pet godini (bez 2009 godina), iako
imavme pozitivna stapka na
porast na BDP, brojot na nevrabotenite dostigna do
300.000 lica, {to sporedeno so R.Slovenija, so koja po
brojot na naselenie i povr{ina na zemjata se skoro na
ni poeni. U~estvoto na neplaten semeen rabotnik e na
isto nivo.
Kaj vrabotenite spored sektorite na dejnost
se sogleduva namaluvawe
na u~estvoto na vrabotenite vo proizvodnite dejnosti, a porast na vrabotenite vo uslu`nite dejnosti, {to ne e vo prilog
na imperativot od porast
Vo otsustvo na pozna~ajni investicii, posebno na
realni investicii vo proizvodnite i vo izvoznite dejnosti, nitu edna zemja, pa ni
Makedonija ne mo`e da postigne ekonomski rast, a so
toa i namaluvawe na stapkata na nevrabotenost kako kaj
drugite tranzicioni zemji.
Stapkata na vrabotenost vo 2008 godina e samo
1,6 procenten poen zgolemena vo odons na 1998 godina.
Zna~i, za deset godini
skoro da sme nemale ekonomski razvoj, {to bi povlekol porast na vrabote-
isto nivo i ovoj broj e pove}e od zagri`uva~ki.
Kako kaj site tranzicioni zemji, taka i kaj nas
tranzicijata uslovi promena kaj vrabotenite spored ekonomskiot status.
U~estvoto na brojot na vrabotenite vo vkupniot broj
vraboteni bele`i namaluvawe za 2,3 procentni poeni, kako i brojot na rabotodavci za 2,9 procentni poeni vo 2009 godina vo odnos
na 1999 godina, dodeka
u~estvoto na brojot na vraboteni za sopstvena smetka
se zgolemuva za 5,4 indeks-
na proizvodstvoto, odnosno izvozot na makedonskata ekonomija.
Toj debalans {teti na
vrabotenite vo prerabotuva~kata industrija, koja na
nivoto na stopanskiot porast na Makedonija i sli~ni
zemji, bi trebalo da ima porast vo proizvodnite i vo
izvoznite dejnosti, odnosno
nivni razvoj kako edna od
pretpostavkite za razvoj na
uslu`nite dejnosti. Vo takvi uslovi te{ko e da se
odr`i stabilnosta na makedonskata ekonomija kako na
mikroplan, taka i na ma-
S
Vrabotenost po dejnost vo R.M.
Izvor: Eurostat
Vkupno vraboteni spored sektorite na dejnost
17
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
Sporedbi
Vraboteni spored ekonomskiot status
Paraleli
kroplan.
[to se odnesuva do porastot na vrabotenite za
3,4 procenti vo 2009 godina
vo odnos na 2008 godina,
istiot se dol`i na porast
kaj uslu`nite dejnosti i kaj
javnite institucii, a namaluvawe kaj proizvodniot sektor.
Porastot proizleze od
zgolemenoto vrabotuvawe
vo uslu`nite dejnosti za
10 procenti i zgolemeno-
to vrabotuvawe kaj javnite institucii za 8,6 procenti, dodeka brojot vo
proizvodniot sektor zabele`a namaluvawe za 2,2
procenti ili od 310.000
se namali na 303.000 lica.
Ottamu vo tekovnata
ekonomska sostojba na Makedonija edinstveniot na~in
za re{avawe na akumuliranite ekonomski i socijalni
problemi e da se po~ne so investiciski ciklus, koj }e pot-
tikne zabrzan stopanski rast.
Toa vo sekoj slu~aj ne e lesno,
no se nametnuva kako nu`nost, ako se zeme predvid so
godini nepovolnata stopanska struktura, {to se sogleduva preku strukturata na
makedonskiot BDP, kako osnoven makroekonomski agregat vo sekoja ekonomija.
(Ekspert za
makroekonomija vo
Stopanska komora na
Makedonija)
PROEKTOT „ARM MOJ VISTINSKI DOM“
Za grade`nicite rabota,
za vojnicite stanovi
o organizacija na ministerstvata za odbrana i za transport i
vrski, vo Domot na ARM be{e
organiziran raboten pojadok
na resornite ministri so
pretstavnicite na grade`nite kompanii i so proizvoditelite na grade`ni materijali, ~lenki na stopanskite komori. Povodot be{e proektot „ARM moj vistinski dom“,
so koj se predviduva izgradba na okolu 4.300 stanovi za
vrabotenite vo Armijata na
Republika
Makedonija
(13.4.2010 godina).
Na sredbata svoe obra}awe ima{e pretsedatelot
na Stopanskata komora na
Makedonija, Branko Azeski,
koj istakna deka grade`nata
operativa ima golem interes za vklu~uvawe vo ovoj
proekt, preku koj Vladata ja
potvrduva zalo`bata za podobruvawe i za unapreduvawe na biznis-klimata vo
grade`ni{tvoto.
Vo ovaa nasoka, Branko
Azeski se zalo`i Vladata
da go prodol`i va`eweto
na rokot za stapkata od pet
procenti za DDV i po dekemvri 2011 godina bidej}i
so ova se pottiknuva stanbenata izgradba, {to e vo
interes i za ostanatite investiciski i ekonomski
aktivnosti na kompaniite.
- Spored analizite koi
se napraveni vo Komorata,
V
„ Rabotna sredba na ministrite za odbrana i za transport i vrski so grade`nite
kompanii i proizvoditelite na grade`ni materijali, ~lenki na stopanskite komori
mo`e da se konstatira deka
grade`ni{tvoto vo ovaa godina ima pogolem front za
rabota vo zemjata, od pri~ina {to dogovorenite raboti u{te na po~etokot na
godinata, za prvite dva me-
- Se nadevam deka 2010
godina }e bide pouspe{na
za grade`nicite, no i za
proizvoditelite na grade`ni materijali, koi go
sledat grade`ni{tvoto, a
bruto-doma{niot proizvod
I pretsedatelite na
drugite komori se zalo`ija
vo ovoj proekt da bidat
vklu~eni i pomalite grade`ni kompanii, no pobaraa vakvi proekti da ima i
za drugite grupi gra|ani.
frastrukturata, kako {to
se lokalnite i regionalnite pati{ta, potoa objekti
na dr`avnite institucii,
aerodromite }e pridonesat
za pogolem anga`man na
grade`nite kompanii.
Zalo`bi za prodol`uvawe na va`eweto na rokot za stapkata od pet procenti za DDV i po dekemvri 2011
seca bele`at zgolemuvawe
za okolu 49 procenti, sporedeno so istiot period od
minatata godina - istakna
Branko Azeski.
na grade`ni{tvoto }e bele`i trend na zgolemuvawe i
negovoto u~estvo na nivo na
zemjata }e iznesuva pove}e
od 5,5 procenti.
Ministerot za transport i za vrski, Mile Janakieski, istakna deka ovoj
proekt, kako i drugite proekti koi se otpo~nati vo in-
Ministerot za odbrana
Zoran Kowanovski objasni
deka so proektot „ARM moj
vistinski dom“, koj go ima
podgotveno tokmu ARM, se
predviduva da se izgradat
okolu 4.300 stanovi so vkupna stanbena povr{ina od
252.670 kvadratni metri, vo
sedum gradovi vo dr`avata.
Site lokaciite se odredeni zaedno so lokalnata samouprava, a naj~esto se koristat i lokaciite na kasarnite po gradovite, a vo
tek e i podgotovka na detalnite urbanisti~ki planovi.
Za realizacija na proektot, pokraj sredstva na
ARM, se planira poddr{ka
i od banka, koja treba dopolnitelno da se odredi, a
kupuva~ite na stanovite,
vrabotenite vo ARM, }e
treba da vlo`at 30 procenti sopstveno u~estvo.
Na krajot od sredbata
pretstavnicite na kompaniite postavuvaa i pokrenaa
pove}e pra{awa, koi se odnesuva za podobruvawe na
biznis-klimata, pri {to posebno se istakna potrebata
od skratuvawe na celokupnata postapka pri dobivawe
odobrenie za gradewe, izmena na oddelni zakonski propisi, kako i zalo`ba za pogolemo vklu~uvawe i na pomalite grade`ni kompanii i
kompaniite proizvoditeli
na grade`ni materijali.
Marija Petroska
18
BIZNIS INFO
PORAKI
ZUMIRANO
^etvrtok, 15 april 2010
PREDAVAWE NA D-R POL FI[ER VO KOMORATA
Evtino, ama i brzo
do otkup na
grade`noto zemji{te
„ Nadomestot namalen za 30% za pravnite lica, ama sega ostanuva da se namalat
dolgite administrativni proceduri
Od 30 mart 2010 godina, so izmenite na Uredbata za
visinata na nadomestot za privatizacija na grade`no
zemji{te {to se privatizira, na~inot i postapkata za
naplata na nadomestot za privatizacija, pravnite lica
mo`at da go otkupuvaat grade`noto zemji{te {to se privatizira, po cena poniska za 30 procenti od prethodno
utvrdenata cena. Pri toa, namalenite ceni za privatizacija na grade`noto zemji{te }e va`at i za porano po~natite postapki na privatizacija, koi s* u{te ne se zavr{eni.
Baraweto za namaluvaweto na visinata na nadomestot za privatizacija na grade`no zemji{te kaj pravnite
lica be{e poso~eno kako edna od predlog-merkite na
Stopanskata komora na Makedonija, za podobruvawe na
delovniot ambient vo 2010 godina, so cel zaokru`uvawe
na procesot na privatizacija, intenzivirawe na aktivnostite vo grade`ni{tvoto, izgradba ili dogradba na
stopanskite kapaciteti i drugo.
Po namaluvaweto na cenata za privatizacija, ostanuvaat problemite povrzani so prakti~nata realizacija na otkupot na grade`noto zemji{te, kako rezultat na
dolgite administrativni proceduri za privatizacija
na grade`noto zemji{te.
Biznis-zaednicata i natamu uka`uva na potrebata od
itno re{avawe na baraweto za izzemawe na spornata
povr{ina po osnova na denacionalizacija od vkupnata
povr{ina na grade`noto zemji{te {to e predmet na
otkup, kako bi se izbegnale problemite na doma{nite i
na stranskite kompanii, koi sakaat da investiraat vo
Makedonija.
Elena Milevska
Najednostavno do raste~kite
pazari vo svetot
„Evroaziskata golema trijada Rusija Indija - Kina i mo`nostite za makedonskata ekonomija“ be{e predavaweto, koe
d-r Pol Fi{er go
odr`a pred triesetina pretstavnici
na
makedonskite
kompanii. Centarot
za edukacija pri Sto-
panskata komora na
Makedonija vo sorabotka so „Trejd-konsalting“ so ovoj ednodneven seminar se
obide na makedonskite delovni lu|e
da im dade odgovor
kako so svoite proizvodi da se najdat na
ovie najbrzoraste~ki pazari na svetot.
POKROVITELI NA STOPANSKA KOMORA NA MAKEDONIJA
19
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
PORASTOT NA BERZANSKITE CENI NA METALITE GI [email protected] OTKUPUVA^ITE,
PRERABOTUVA^ITE I KORISNICITE NA SEKUNDARNI SUROVINI
Aramiite na gotovs,
se podgotvuva odbranata
orastot na berzanskite
ceni na metalite se
o~ekuva da predizvika
zgolemuvawe na devijantnite
pojavi vo dejnosta na otkup,
prerabotka i koristewe na
sekundarnite otpadni surovini. Izrazuvaj}i krajna zagri`enost za vakvite pojavi, a
po preporaka na Vladiniot
komitet za re{avawe na
problemite povrzani so sostojbata so upravuvawe so otpad, Grupacijata za otkup,
prerabotka i koristewe na
sekundarni surovini odr`a
raboten sostanok za definirawe na koordinirani aktivnosti na site ~initeli vo dejnosta. Osnovnata cel e istite, osobeno vo delot na kra`bite na metali, da se svedat
vo najmala mo`na mera.
Fakt e deka sorabotkata
so Upravata za `ivotna sredina i so Dr`avniot inspektorat za `ivotna sredina
dadoa odredeni rezultati
vo namaluvawe na kra`bite
na metali, no potrebna e na-
P
procesi vo dr`avata.
Aktivnostite koi treba
da se realiziraat, se lociraat vo slednite segmenti:
- Natamo{no dosledno i
celosno implementirawe na
zakonskite obvrski i pridr`uvawe kon Uredbata za
opredeluvawe na proizvodi
i na materijali {to se vo op{ta upotreba, a koi vr{itelite na dejnosta trgovija so
neopasen otpad ne smeat da
gi otkupuvaat od individualnite sobira~i na otpad. So
ogled deka ~lenkite na Grupacijata vo celost gi po~ituvaat zakonskite obvrski, sekundarnite otpadni surovini,
koi se predmet na nezakonski
dejstvija vo najgolem broj slu~ai zavr{uvaat na divi otpadi, odnosno se iznesuvaat
nadvor od dr`avata.
- Kvalitetnata regulativa, so potrebna materijalna
osnova za nejzina implementacija e eden od osnovnite
preduslovi za uspe{no vr{ewe na dejnosta upravuva-
Regulirawe na dozvoli
Treba da se promeni celiot Zakon i podzakonskite
akti. Posebno treba da se
sredat odredbite, koi se odnesuvaat na dobivawe dozvoli bidej}i dozvoli dobija
site, a ne bi trebalo. Imeno, fakt e deka divi otpadi
nema mnogu, no tie {to gi
ima, nemaat ni{to vlo`eno
vo placovite. Smetam deka
treba da se formira zaedni~ka komisija, so pretstavnici od Ministerstvoto za
vnatre{ni raboti, za transport i za vrski, za ekonomija,
za ekologija i od na{ava
Grupacija za sekundarni surovini, koi bi se dogovorile
za najsoodvetnite re{enija.
(Marijan Gavazov „Jugosurovina“ od Strumica)
tamo{na po{iroka koordinirana op{testvena aktivnost vo funkcija na za{tita
na infrastrukturnite objekti, na imotite na pravnite
lica i vo krajna linija na
imotite na gra|anite od
kra`bi i drugi nelegitimni
dejnosti vo tretmanot na sekundarniot otpad.
So navremenata po{iroka
i koordinirana aktivnost }e se
dejstvuva preventivno na pri~inite za naru{uvawata vo vr{eweto na dejnosta za upravuvawe so sekundaren otpad so
{to bi se minimizirale posledicite. Osobeno ako se ima
predvid potrebata od ovie surovini za zna~ajni industriski
we so otpad i za~uvuvawe na
`ivotnata sredina.
Od donesuvawe na Zakonot za upravuvawe so otpad vo
izminatite nekolku godini
napraveni se pet izmeni i dopolnuvawa, a vo podgotovka se
novi izmeni na Zakonot, me|u
koi i baranoto razgrani~uvawe na nadle`nostite na inspekciskite organi vo delot na
nadzorot so vklu~uvawe i na
Ministerstvoto za vnatre{ni raboti i na Dr`avniot komunalen inspektorat.
Pozitivno na ovoj plan,
kako {to najavi i Direktorot
na upravata za `ivotna sredina, Filip Ivanov, e donesuvaweto nova zakonska regu-
Vklu~uvawe na MVR
Bi bilo dobro na na{ive sostanoci da prisustvuvaat i pretstavnici od Ministerstvoto za
vnatre{ni raboti bidej}i tie se najpovikani da
gi gonat glavnite vinovnici za na{ata sostojba.
Zna~i, potrebno e nivno
aktivno vklu~uvawe vo
site aktivnosti za suzbivawe na ovoj vid kriminal, posebno na kra`bata
na metalni predmeti.
(Bojan Georgievski,
„Bonum“ od Skopje)
„ So navremenata po{iroka i koordinirana aktivnost }e se dejstvuva
preventivno na pri~inite za naru{uvawata vo vr{eweto na dejnosta za
upravuvawe so sekundaren otpad so {to bi se minimizirale posledicite
Koordinirano protiv kra`bite
Potrebno e da gi stavime pod kontrola
pri~inite za ova {to se slu~uva denes, zatoa {to e mnogu te{ko da gi le~ime posledicite. Zatoa, mora da obezbedime koordinirano dejstvuvawe na site ~initeli
odgovorni za tretmanot i za upravuvaweto
so otpadnite surovini. Kako Grupacija
imame seriozna namera da prezememe
opredeleni aktivnosti za da go namalime
kradeweto na imotot na javnite pretprijatija, na pravnite lica, pa i na gra|anite.
lativa vo koja }e se transponira najnovata direktiva na
EU za razgrani~uvawe na komunalniot od sekundarniot
otpad. Novata regualtiva
predviduva edna licenca za
vr{ewe dejnost za upravuvawe so sekundaren otpad, namesto dosega{nite najmalku
tri dozvoli so slo`eni postapki i rokovi za nivno dobivawe. Ovie dve su{testveni izmeni se nekolkugodi{na zalo`ba na stopanstvenicite od ovaa dejnost.
Vo kontekst na zakonskata
regulativa, }e se pobaraat
izmeni na krivi~niot zakonik, so koi bi se izzemala visinata na cenata na ukradenata stoka kako uslov za primena na kazneni merki. Ova
posebno ako se ima predvid
funkcijata na predmetite
{to naj~esto se kradat i
ogromnite posledici koi bi
gi predizvikale.
- Stavawe pod kontrola
na indivudualnite sobira~i
Tokmu zatoa, pobaravme da se vklu~at i
drugite ~initeli, kako Komunalniot inspektorat, Inspektoratot za za{tita na `ivotna sredina, i nie, pravnite subjekti,
kako najodgovorni za primena na odlukata
na Vladata za zabraneti proizvodi, koja,
ako se primenuva dosledno kaj site, kra`bite }e bidat svedeni na minimum.
(Vasil Gacevski, pretsedatel na
Grupacija za sekundarni surovini vo
Stopanska komora na Makedonija)
Sorabotka za zaemna
korist
Upravata za `ivotna sredina se stremi kon celosno
implemantirawe na zakonskata i na podzakonskata regulativa. Vo taa nasoka e i
sorabotkata so stopanskite
subjekti i nivnite uka`uvawa na voo~enite eventualni
anomalii i nefunkcionalnosti vo regulativata.
na sekundaren otpad so toa
{to stopanskite subjekti od
ovaa dejnost za po~etok bi
potpi{ale dogovori za delovno tehni~ka sorabotka, a
paralelno bi se rabotelo na
iznao|awe na~in istoto da
se stavi vo zakonska ramka.
- Da prodol`i zajaknatata kontrola pri otkupot na
metalnite otpadoci od stra-
(Filip Ivanov,
direktor na Upravata
za `ivotna sredina)
na na reciklatorite. Osobeno pozitiven primer na kvaliteten sistem na kontrola
pri vlezot na otpadni metali e „Makstil“ a.d. od Skopje.
- Na predlog na direktorot na Dr`avniot pazaren inspektorat, Firus Memed, ~lenkite na Grupacijata se ohrabruvaat da prodol`at so prijavuvawe na site divootvore-
Predlozite od teren da go
pi{uvaat zakonot
Nie kako institucii pi{uvame zakoni, a vie od teren ni ka`uvate kako pokvalitetno toa da se napravi.
Celta ni e ne samo da gi pi{uvame, tuku tie da bidat i
primenlivi vo praktika.
Nekoi od vas vo izminatiot
period se ohrabrija, dostavija podatoci i nie vedna{
reagiravme, so {to istite
se sankcionirani. Ne mo`eme da znaeme {to ima vo
sekoja gara`a i dvor. I da
vlezeme vo koj bilo dvor,
treba da imame nekakov pokazatel za da pobarame asistencija od MVR. Fakt e deka ako sme konkretni vo toa
{to go dobivame kako podatok }e bideme efikasni.
Prijavuvaweto na takvite
slu~ai mo`e da bide i anonimno, no podatocite da bidat to~ni i relevantni, da
ne tropame na prazni vrati
i da nema reperkusii po nikogo, zatoa {to tie lu|e koi
se zanimavaat so toa, se
podgotveni na s*.
(Firus Memet, direktor na Dr`aven inspektorat za `ivotna sredina)
ni sobirni mesta i voo~enite
nelegitimni pojavi do nadle`nite institucii i so toa
da pomognat vo nivnoto namaluvawe, odnosno suzbivawe.
- Rakovodstvoto na „Makedonski `eleznici“ da prezeme dopolnitelni merki za zajaknata kontrola na site vitalni, specifi~ni mesta od
kade najmnogu se kradat infrastrukturnite predmeti.
„Makedonski `eleznici“ voveduvaat novi merki vo taa nasoka, iako, realno e mnogu te{ko da se kontrolira {ina vo
dol`ina od 1.000 kilometri.
No, ostanuvaat pod zajaknata
kontrola klu~nite, vitalni
infrastrukturni delovi.
- Podatocite, iako neoficijalni, govorat deka se
ukradeni pove}e od 20 procenti, ili okolu edna ~etvrtina od vkupniot broj soobra}ajni znaci vo dr`avata. Vo
taa nasoka, neophodno e „Makedonija pat“, vo sorabotka so
Ministerstvoto za vnatre{ni raboti da ja zgolemat kontrolata na pati{tata vo nasoka na za~uvuvawe na infrastrukturnite dobra, a so toa i
bezbednosta na pati{tata.
- Vo kontrolata da se
vklu~i i Dr`avniot komunalen inspektorat, koj preku op{tinskite odr`uva~i na redot }e pomogne vo spre~uvawe na nelegitimnite pojavi.
Na krajot, stopanstvenicite od ovaa dejnost upatuvaat javna molba do gra|anite i
tie aktivno da se vklu~at vo
koordiniranite op{testveni
aktivnosti za suzbivawe na
nelegitimnite pojavi vo tretmanot na sekundarnite surovini i za{tita na predmetite {to se vo javna upotreba.
Zorica Me{kova
Aneta Stojkoska
Uvozot go poskapuva proizvodstvoto
„Makstil“ e mnogu zainteresiran za aktivnostite
{to se vo delot od sobiraweto na otpadot, zatoa {to
del od surovinite so koi
rabotime poteknuvaat od
Makedonija. [tetite koi gi
imavme koga be{e zabranata za trgovija so otpad bea
golemi i zatoa aktivno se
vklu~ivme vo site akcii
{to se prezemaat za isko-
renuvawe na kra`bite, kako
motiv poradi koj be{e donesena taa zabrana. Od dr`avava sobirame okolu pet
do {est iljadi toni mese~no, a toa zna~i bi trebalo
da go supstituirame so nekoj uvoz, koj po definicija
}e bide poskap zaradi prevozot. Postojat i materijalni {teti za na{ata kompanija dokolku se vovedat
nekoi takvi zabrani, zatoa
i gi pozdravuvame ovie akcii, koi vo krajna linija bi
rezultirale so podignuvawe na javnata svest. Sepak,
smetam deka ova e problematika za koja imame nadle`ni organi, koi imaat zakonsko pravo na sankcionirawe na takvite anomalii.
(Mi~o Kulibanov
„Makstil“ od Skopje)
20
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
„Indeks“ vo
„Biznis info“
STRANCITE SE @ALAT OD TENDERSKITE POSTAPKI
Stop za politi~kite
igri so tenderite
So Aneta Dodevska
trancite se `alat na nerealni tenderski pravila,
previsoki bankarski garancii, bavna administracija.
Strancite koi se obiduvaat da
dobijat biznis vo Makedonija seriozno zabele`uvaat na na~inot
na koj dr`avata izbira komu }e
mu plati so dr`avni pari. Na~inot na koj se sproveduvaat javnite nabavki vo Republika Makedonija ostava prostor za korupcija.
Koga stanuva zbor za tenderite i
za javnite nabavki potrebno e da
se smeni stavot ne samo od strana na Vladata tuku i od opozicijata i site {to se involvirani
vo stopanstvoto i vo op{testvoto vo zemjava – veli Rej Pauer,
prviot ~ovek na Britanskata biznis-zaednica vo zemjava
- Treba da se sfati deka koristeweto na tenderite za politi~ka igra go uni{tuva principot
na ekonomijata. Lu|eto ovde mnogu brgu }e ja osudat Vladata ako
dodeli tender so mnogu niska cena, no ako toj pobednik so niska
cena dojde so fenomenalen pro-
S
ekt, toa bi bilo fantasti~no za
zemjata - veli Pauer.
- Vo EU nema mesto za korupcija. Vo politi~kite krugovi mo`e da se slu~at lobirawa za
odreden biznis. Sepak, tamu
funkcionira klu~niot mehanizam
i kontrolata, koi se na visoko nivo. Kaj nas kako da ja nema. Imavme situacii kade {to revizorot
konstatiral deka tenderot e
sproveden, parite se isplateni,
a rabotata ne e zavr{ena, zatoa
{to javnata nabavka ne zavr{uva
samo so potpis na dogovorot - veli Sla|ana Taseva, porane{na
antikorupcionerka i dodava deka
ne smee da se dozvoli dogovorite
da ne se sledat do finalnata
faza. Kontrola mora da ima i po
potpi{uvaweto, i ako treba nadle`nite institucii mora da prezemat merki. Zakoni na hartija
ima, postojat i institucii {to
treba budno da gi sledat i da reagiraat na tenderskite nepravilnosti, no vo praktika se ignoriraat nezakonskite javni nabavki.
Spored profesorot na Ekonomskiot fakultet vo Skopje, Leonid Nakov, ciklusot na kontrola
na javnite nabavki treba da e za-
okru`en sistem od tri stolba.
- Prv e sudskiot sistem, koj
treba da detektira proceduri,
koi dovele do nesoodvetni javni
nabavki. Vtoriot segment se instituciite, organite vo ramkite
na MVR, vo ramkite na finansiskata policija, vo ramkite na organiziraniot kriminal za koj site tranzicioni ekonomii najavu-
vaat i ne prezemaat konkretni
rezultati. I, tretiot segment e
zgolemuvawe na nadle`nostite
na Dr`avniot zavod za revizija
bidej}i dr`avnata kontrola nad
pretprijatijata, koi se javni ili
dr`avni, treba da e kriti~na vo
opredeluvaweto na nivnata odgovornost - smeta Nakov.
I pokraj toa {to postojat in-
stitucii, sepak del od niv bea
poso~uvani deka se kreatori na
somnitelni tenderi. Vo obid da
se izolira tro{eweto na dr`avnite pari od o~ite na javnosta se
zabranuva sobraniska debata za
revizorskite izve{tai - onie koi
go analiziraat na~inot na koj instituciite gi menaxiraat parite
na gra|anite.
- Tokmu toa pominuva so amin
od strana na Vladata bidej}i taa
e prvata {to treba da pobara ot~et od nejzinite funkcioneri,
koi spored naodite na Dr`avniot
zavod za revizija, nepravilno postapile pri javnite nabavki, tenderite i tro{eweto dr`avni pari. Dokolku Vladata toa ne go pravi, zna~i se soglasuva i prifa}a
da prodol`i da funkcionira sistemot na netransparentno, neodgovorno i bez ot~et rabotewe na
instituciite - ocenuva Taseva.
Otsustvo na politi~ka volja
ili nemo}. Koja i da e pri~inata,
te{ko se doka`uva malverzacijata, mestenkata so tenderite i so
javnite nabavki. Sepak, nekolku
slu~ai zavr{ija i na sud. Nekoga{ vidni funkcioneri se soo~ija so zatvorski kazni.
DEBAKL SO [email protected] TENDERI
„^ebren“ i „Gali{te“ - zaglaveni
Vo srceto na Mariovo, po te~enieto na
Crna Reka so decenii se najavuva izgradbata na hidrocentralite „^ebren“ i „Gali{te“. Nema realizacija na proektot vreden
500 milioni evra. Tenderite se poni{tuvaat. Vladata ne mo`e{e da odlu~i koja
kompanija ima podobra ponuda - Germancite od „RVE“ ili Avstrijcite od „Verbund“.
Klu~nite energetski proekti - Vardarska Dolina i Bo{kov most, gi aktualiziraa
site dosega{ni vladi, no nitu edna ne gi
sprovede. Na dogovori na hartija s* u{te
se i malite hidrocentrali od koi ve}e treba{e da se proizvede struja.
- Ne se problem centralite, tuku na nitu edna Vlada ne & odgovara da gi izgradi.
Nitu na Branko Crvenkovski, nitu na Qup~o Georgievski, nitu na Nikola Gruevski
bidej}i biznisot so 100 milioni evra za
uvoz na struja e ogromen. I toa e najsofisticiraniot na~in na kriminal vo dr`avata bidej}i strujata ne minuva niz carinskite terminali. Zatoa nikomu ne mu odgovara
da se izgradat centralite i da se namali
uvozot na struja - veli Qube Bo{kovski od
Obedineti za Makedonija.
So vakvata teza ne se soglasuva Besimi, ministerot za ekonomija.
- Takvite tezi slobodno mo`am da gi
kvalifikuvam kako {pekulacija, a dokolku
nekoj ima kakvi bilo dokumenti i dokazi za
kriminal, toga{ ima institucii kade {to
mo`e toa da go prijavi - veli Besimi.
Tenderite se poni{tuvaat, odolgovle-
kuvaat, pravilata na igra se menuvaat i seto ova ostava prostor za korupcija. Sega
Vladata }e plati 100 iljadi evra na me|unarodnata finansiska korporacija IFC,
za da gi sovetuva kako da privlekuvaat
stranski investicii.
- O~igledno e deka vakvata situacija e
rezultat na slabiot kapacitet na administracijata, {to ne e problem samo na ovaa
Vlada, tuku na site dosega{ni. No, isto taka, o~igledno e deka ova e edna smislena
politika vo koja ni{to va`no ne mo`e da se
slu~i bez odobrenie na eden ~ovek. Zna~i,
nikakvi pari, a posebno ne golemite dr`avni pari, ne mo`at da zavr{at kaj nikoj drug
osven kaj onoj za koj e stavena sliki~kata na
objaveniot oglas - veli Sa{o Ordanovski
od „Transparentnost Makedonija“.
Eden od proektite za koj se vrzuvaa serija aferi i skandali be{e tenderot za
TEC „Negotino“. Vladata go poni{ti dvapati, negira{e deka ima malverzacii. ^ija e
vinata za propadnatite tenderi? Ministerstvoto za ekonomija objasnuvawe bara
vo ekonomskata kriza, iako tenderite propa|aa i pred da se pojavi krizata.
- Globalnoto novo ima vlijanie, definiraweto na tenderskite proceduri, no
i kapacitetot na administracijata se del
od faktorite koi, sekako, imaat uloga vo
slu~uvawata so tenderskite postapki, veli
Fatmir Besimi, minister za ekonomija.
Najglasna vo obvinuvawata za namesten tender be{e partijata Obedineti za
Makedonija. Obelodenuvaa dokumenti deka
stanuva zbor za namesten tender vo koj ima
silna sprega me|u vlasta i doma{en biznismen. Vladata gi demantira{e site ovie
informacii.
- Za avtobusite be{e kriminal vo obid,
koj be{e spre~en od na{a strana, za na krajot da ka`at deka kineskata kompanija se odbiva od tenderot bidej}i ne mo`ela navreme da gi ispora~a avtobusite. Izgovorite
se neverojatni. Tuka ima kriteriumi od tipot na dizajn, retrostil... Toa se umetni~ki
kriteriumi kade vrednosta ne e opipliva
kategorija i te{ko e za otkrivawe, no tokmu
taka, so vakov tip na kriteriumi se mestat
tenderite vo Makedonija - veli Qube Bo{kovski od Obedineti za Makedonija.
Tenderite propa|aat, no Vladata najavi investicii od osum milijardi evra. Najgolemiot del od ovaa suma e vo energetikata i vo infrastrukturata, no tokmu tuka postapkite se zaglaveni. Edna milijarda
evra e proektot Vardarska dolina, u{te
tolku ~ini koncesijata na pati{ta, no investiciite gi nema, a tenderite se odolgovlekuvaat.
21
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
JAVNITE NABAVKI VO R.MAKEDONIJA - 730 MILIONI EVRA
Javnite nabavki i tenderi –
duvlo za korupcija i za mestenki
Dr`avata, javnite pretprijatija i op{tinite lani dogovorile i sklu~ile javni
nabavki vo vrednost od 730 milioni evra.
Spored postojniot Zakon, za sekoja nabavka nad 5.000 evra instituciite mora da
otvorat javna postapka so precizirani
pravila i kriteriumi. Se sklu~uvaat javni nabavki, no, kolku instituciite davaat
ot~et za epilogot za izbranata firma?
Istra`uvaweto na Centarot za gra|anski
komunikacii poka`uva deka 40 procenti
od instituciite ne davaat ot~et za javnite nabavki, a poni{teni se 25 procenti od
nadgleduvanite postapki za javni nabavki.
- Nedovolnata transparentnost se ogleduva i vo faktot {to nabavuva~ite imaat zakonska obvrska javno da gi objavat informaciite so kogo gi sklu~ile dogovorite vo rok od 30 dena od sklu~uvaweto. Vo
najgolema merka se po~ituva ova pravilo,
no nekolku golemi dogovorni organi voop{to ne dostavuvaat informacii so kogo gi
VIKTOR K.FUNG,
PRETSEDATEL NA ME\UNARODNATA ASOCIJACIJA NA
STOPANSKI KOMORI - ICC
Trgovijata me|u Istokot i
Zapadot - dvonaso~na ulica
Bez da se potcenuvaat
kontinuiranite sistemski
efekti na aktuelnata recesija, globalnata ekonomija mo`ebi e „na pragot
na ona {to bi mo`elo da
bide eden od najvozbudlivite i najprofitabilni
periodi vo istorijata na
svetskata ekonomija, izjavi
Viktor K.Fung, pretsedatelot na Me|unarodnata asocijacija na stopanski komori – ICC.
Fung poso~i deka dinami~niot rast na aziskite
ekonomii vo tekot na izminatite nekolku decenii i
ekspanzijata na ovoj fenomen ja pottikna kulminacijata na globalizacijata
{to sledstveno }e dovede
do natamo{en rast i prosperitet na stotici milioni lu|e.
So drugi zborovi, ako
gi popravime rabotite, na
globalnata kriza od 20082009 godina }e se gleda kako mo`nost od koja{to
u~evme i prilagoduvavme
eden nov set ekonomski realnosti. Toj istakna deka
postoi percepcija, osobeno vo SAD, deka trgovijata
me|u Azija i Zapadot, stana
ednonaso~na ulica. „Toa e
pogre{na percepcija“, dodade toj.
Realnosta e u{te poslo`ena, so ogled na toa
{to mnogu zapadni kompanii pravat golemi profiti
preku investirawe i pro{iruvawe na aziskite pazari, dodeka raste~kata trgovija od zapadnite uvoznici te`nee kon zdobivawe na kompetitivni prednosti i zadovoluvawe na
svoite klienti.
Toj navede primer na
opa|awe na trgovskiot deficit na SAD so Japonija,
Koreja i so Tajvan, kako rezultat na preselbata na
proizvodstvoto na tri aziski ekonomii vo Kina, so
{to mnogu proizvodi koi go
nosat znakot „napraveno vo
Kina“ se vsu{nost proizvedeni so korejski, tajvanski
ili japonski investicii.
Naporedno, slobodniot
protek na trgovijata obezbeduva novi rabotni mesta
i vo dvete nasoki.
„Viktor K.Fung istakna
deka treba da se priznae
postoeweto na trgovskiot
disbalans me|u Azija i na
Zapad, koi{to gi producira raste~kite tenzii, osobeno me|u SAD i Kina, „Ova
e pri~ina za zagri`enost i
bara rebalansirawe na
globalnata ekonomija.
- Nie vo ICC veruvame
deka multilateralniot sistem e soodveten forum za
re{avawe na razlikite
me|u dr`avite. Nie sme celosno posveteni s* {to mo`eme ne samo da za~uvame
tuku i da gi zajakneme multilateralnite pravila na
trgovskiot sistem, preku
uspe{noto zavr{uvawe na
trgovski pregovori vo Doha
– re~e g. Fung.
Integracijata na pazarite od evroaziskiot kontinent trae{e do po~etokot na 19 vek, koga Zapadot
go zafati industriskata
revolucija, dodeka Istokot
ne uspea navreme da se integrira vo razvojnite tekovi. Vo 1820 godina, Indija
i Kina u~estvuvaa so pove}e od 50 procenti od globalniot BDP, a do 1950
nivniot udel padna na samo 7 procenti.
No, poslednite decenii aziskite zemji go zemaat primatot kako vode~ki ekonomski sili, {to
predizvika milioni lu|e
da se spasat od siroma{tija. Reintegracijata na
Azija vo globalniot sinxir na nabavka, po vekovi
na postojano propa|awe e
golemo ostvaruvawe i golema nade` kako za Azija,
taka i svetot.
sklu~ile dogovorite i za kolku pari - veli
Darko Janevski, ekspert za javni nabavki.
Ova istra`uvawe go sudri civilniot
so dr`avniot sektor. Direktorkata na Biroto za javni nabavki tvrdi deka procentot na netransparentnost e pomal, no, sepak toj iznesuva re~isi edna tretina - ili
25 procenti od instituciite ne ka`uvaat
kako gi sprovela javnite nabavki.
- Za 2009 godina imame vkupno preku
6.800 objaveni oglasi, a imame vkupno izvestuvawe za sklu~eni dogovori so 21.352 nabavuva~i. Se raboti za 76 procenti ot~etnost na instituciite. Ovoj procent e daleku pogolem od onoj na Centarot za gra|anski
komunikacii - objasnuva Marija Bogeva, direktorka na Biroto za javni nabavki.
Eve kako instituciite informiraat
za javnite nabavki.
Op{tinata Centar objavila re~isi
100 oglasi, no edvaj za {est ka`ale koj }e
gi raboti. Netransparentni se i „Elektranite na Makedonija“, od 69 oglasi informiraa samo za 12 sklu~eni dogovori. Ministerstvoto za transport i za vrski objavilo 148 oglasi, informacija dale samo
za 41 sklu~en dogovor. MVR raspi{alo 122
oglasa, informacii dostavile samo za 66.
- Se obiduvame da alarmirame deka
prakti~no dobra polovina od javnite nabavki se pravat na kompletno nelegalen
na~in ili so iskrivuvawe na zakonskite
proceduri, iskrivuvawe na postapkite vo
tenderite i seto toa pretstavuva silen
signal za korupcija, a naj~esto se toa korupcii so golemi pari - veli Sa{o Ordanovski, od „Transparentnost Makedonija“.
Eve koi se naj~estite pri~ini zo{to
tenderite i javnite nabavki ostavaat pro-
stor za manipulacija:
- izgotvuvawe na tenderskata dokumentacija vo prilog na favorizirana firma;
- ograni~uvawe na brojot na u~esnici
preku postavuvawe nerealni i te{ko ostvarlivi kriteriumi;
- izbor na kriteriumite za bodirawe
na ponudite vo prilog na favoriziranata
firma;
- poni{tuvawe na postapkite, dokolku
ne se ostvarat planiranite kalkulacii.
- Vo javnite nabavki ima pove}e aspekti kade {to mo`e da se javi i se javuva korupcija, iako e te{ko da se doka`e toa. Prvo, zavisi {to }e se nabavuva, dali se toa
realni potrebi na institucijata ili gra|anite ili, pak, e ne{to {to odgovornoto
lice na taa institucija ima namera da go
nabavi, zatoa {to mo`ebi ima dogovor so
firmata koja }e bide izbrana - objasnuva
Darko Janevski, ekspert za javni nabavki
- Sekoj nabavuva~ sam gi sproveduva
postapkite za javni nabavki, a Biroto za
javni nabavki e medium preku koj se objavuvaat oglasite. Nie vo nikoj del ne sme
vklu~eni vo samite postapki za javni nabavki. Samite nabavuva~i se tie koi se odgovorni kako da ja sprovedat postapkata, nie
samo im pomagame kako pravilno da go
sprovedat Zakonot, dodava Marija Bogeva,
direktorka na Biroto za javni nabavki.
Vo Makedonija vrednosta na javnite
nabavki iznesuva 12 procenti od BDP, a vo
Evropa 16 procenti. Ovoj visok procent
na evropsko nivo, spored poznava~ite e
potvrda deka tamu parite na gra|anite i
ma dano~nicite se tro{at transparentno,
preku legalni kanali i po strogo utvrdeni
pravila.
22
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
STRANSKITE INVESTITORI VO ZEMJAVA
PORA^UVAAT
MAKEDONSKATA ASOCIJACIJA NA RUDARSTVO MAR - BARA
ZAJAKNUVAWE NA RUDARSKATA INSPEKCIJA
Pi{uvajte
ednostavni i
sprovedlivi zakoni
Jamite pod
stru~en nadzor
Postojano zboruvame za harmonizacija i za poednostavuvawe na
zakonskite i na podzakonskite akti
i kontinuirano zgolemuvawe na
strate{kite vlo`uvawa na dr`avata vo infrastrukturata. Me|utoa, jas bi sakal malku da se zaostri na{eto vnimanie vrz poednostavuvawe na podzakonskite akti.
Prvo, vo smisla na implementacija na zakonski i na podzakonski akti, koja mnogupati bila kritikuvana i nie sekoj den se soo~uvame so problemot - se pi{uvaat
dobri zakoni, a lo{o se sproveduvaat! Vo Republika Makedonija ne
postoi mehanizam za brza i za
efikasna implementacija na zakonskata regulativa. Jas sum pretstavnik od stranska kompanija, koja
investira vo Republika Makedonija. Prvo i najbitno za sekoja investicija po vleguvawe vo nekoja
zemja e pravnata polo`ba vo dr`avata. Ocenuvaj}i po zakonski propisi, vo Republika Makedonija e
se kako {to treba. Duri, nekoga{
zemjata e duri i pred „pravniot
voz“ na Evropskata unija, a kako
primer }e gi navedam zakonite za
bezbednost na hrana, ekologija i
sli~no. Nekoi od niv s* u{te gi nema vo site zemji vo EU, i po moe
mislewe se prerano doneseni bidej}i Republika Makedonija nema
kapacitet za nivno sproveduvawe.
Samo eden primer vo rudarstvoto:
Zakonot za mineralni surovini vo
poslednite {est godini pretrpe
{est su{tinski izmeni. Za kakva
pravna sigurnost na investitori
zboruvame, koga se znae deka rudarstvoto bara mnogu investicii
na podolg vremenski period? Ili,
kako }e se privle~at novi stranski
investicii ako se pravat izmeni
na zakonite tolku brzo? Zakonite i
pravilnicite za nivno sproveduvawe se podgotvuvaat po nekolku
godini, pa povtorno doa|ame do
problemot na prakti~nata primena. Imeno, dodeka se donesat pravilnicite, Zakonot povtorno se
promenil!?
Eve u{te eden prakti~en problem {to go imame vo kontaktite so
dr`avnata administracija. Dve
nedeli po sve~enoto otvorawe na
rudnikot „Sasa“ od Makedonska Ka-
o{to e potrebna oznakata
Z
CE na proizvodite vo soglasnost so Zakonot za bezbednost na proizvodite i podzakonskite akti i koja e postapkata za nejzino postavuvawe?
(Firma od Skopje)
- Republika Makedonija za ostvaruvawe na polnopravno
~lenstvo vo Evropskata unija potrebno e da obezbedi kvalitet i
konkurentnost na makedonskite
proizvodi na evropskiot pazar.
No, istovremeno, za da se obezbe-
menica, podnesovme barawe za
pro{iruvawe na koncesija za eksploatacija. I s* u{te nemame dobieno odgovor, a se raboti za investicija, koja bi trebalo da trae
najmalku tri godini.
Vo ovaa mo`nost bi sakal da se
osvrnam i predlogot od Zakonot za
inspekciski nadzor, na ~ija javna
rasprava mnogumina u~estvuvavme.
Kako {to se gleda od pregledot na
prifatenite i na neprifatenite
zabele{ki, mene me doveduvaat do
edno mislewe deka pak }e imame
eden zakon, koj te{ko }e se sprovede!
Nie predlagame su{tinski promeni
za podobruvawe na op{tata klima i
za kompaniite. No, i ovde se javuva
problemot so implementacijata na
zakonite i na podzakonskite akti.
Od neprifatenite zabele{ki,
mora da se bara povtorno da se dopolni ~lenot 19 od Zakonot za inspekciski nadzor. Taka, pokraj drugite uslovi, koi treba da gi ispolnuva inspektorot, neophodno e da
se predvidi i deka inspektorot
treba da ima visoko obrazovanie,
soodvetno na oblasta koja }e ja pokriva. Jas, ednostavno, vo rudnikot nema da pu{tam inspektor koj
ne e rudar i koj nema odredeno
iskustvo vo taa oblast. Dvajca rudarski inspektori na 200 rudnici
vo Republika Makedonija e navistina sramota. Vo Rusija vo sekoj
rudnik ima rudarski inspektor.
Ovde bi trebalo da ima barem 10.
Stanuva zbor za ~ove~ki `ivoti.
(Maksim Prohorov,
direktor za investicii
i razvoj vo rudnikot „Sasa“
i ~len na Upravniot odbor
na Stopanskata komora
na Makedonija)
di kvalitet za site proizvodi,
koi se plasiraat na makedonskiot pazar od uvoz od zemjite-~lenki na EU i od treti zemji, Republika Makedonija mora{e da izvr{i transponirawe na evropskoto
tehni~ko pravo vo nacionalno zakonodavstvo.
So pomo{ na doneseniot Zakonot za bezbednost na proizvodite („Slu`ben vesnik na Republika Makedonija“ broj 33/06 i
63/07) i podzakonskite akti, koi
proizleguvaat od nego, po~naa da
se ureduvaat barawata za op{tata bezbednost na proizvodite,
su{testvenite barawa na proizvodot, uslovite koi treba da gi
ispolnuvaat pravnite lica (tela
za ocena na soobraznost) za vr{ewe na ocena na soobraznost,
postapkite za nivna akreditacija
i ovlastuvawe od resorniot minister, principite na me|usebno
priznavawe na dokumentite i
znacite za soobraznost.
So ovie podzakonski akti i
Zakon za bezbednost na proizvodite treba da se dobijat bezbed-
Zakonskata regulativa vo oblasta na mineralnite surovini
vo poslednite godini pretrpuva
~esti izmeni. Pritoa, iako del
od podzakonskite akti, koi ja
sledat ovaa regulativa se usoglaseni so postojnite zakoni,
fakt e deka ima u{te akti kaj koi
toa ne e napraveno. Nivnoto izgotvuvawe treba da bide prioritet, posebno so ogled na s* pogolemiot interes za koncesii, kako za geolo{ko istra`uvawe, taka i za eksploatacija na mineralnite surovini. Spored poslednite podatoci, dosega se dodeleni preku 420 lokaliteti, a
postapkata okolu podnesuvawe
barawe za dodeluvawe koncesija e vo Sektorot za mineralni
surovini vo Ministerstvoto za
ekonomija. Nadzor nad primenata na zakonite i na drugite propisi pri vr{eweto na geolo{kite istra`uvawa i eksploatacijata na mineralnite surovini, vo
soglasnost so Zakonot za mineralnite surovini, go vr{at inspektori pri Dr`avniot inspektorat za tehni~ka inspekcija.
Makedonskata asocijacija na
rudarstvoto – MAR pri Stopanskata komora na Makedonija, sekoga{ u~estvuva vo donesuvawe
zakonska regulativa i podzakonski akti za ovaa dejnost. Me|utoa, zalagawata i predlozite
~esto ne se celosno prifa}ani
od strana na nadle`nite institucii. Ocenata e deka zaradi brzinata na donesuvaweto, nepo~ituvawe na dadenite predlozi
ili parcijalno nosewe oddelni
izmeni, se sozdavaat nedore~enosti i vo samata primena. Dilemite, pote{kotiite i nejasnotiite se kaj kompaniite, a posebno vo rudarstvoto kade ima vlo`uvawata od doma{ni i od
stranski investitori, a seto toa
sozdava golema neizvesnost i
nedoverba kon instituciite.
Makedonskata asocijacija na
rudarstvoto – MAR prvenstveno
se zalaga za zajaknuvawe na Sektorot za mineralni surovini vo
resornoto Ministerstvo, no posebno i zajaknuvawe na tehni~kata inspekcija, odnosno rudarskani proizvodi pred da se pu{tat
na pazar ili da se stavat vo upotreba, so cel da imame za{tita
na `ivotot i na zdravjeto na lu|eto, `ivotnite i rastenijata, za{tita na `ivotnata sredina i
prirodata i za{tita na potro{uva~ite i na drugite korisnici na
proizvodite.
Edna od procedurite za doka`uvawe deka proizvodot e bezbeden za pu{tawe vo promet e ozna~uvawe na proizvodot so oznakata CE, koja garantira deka proizvodot e bezbeden po `ivotot i
zdravjeto na lu|eto i za{tita na
`ivotnata sredina. Ozna~uvaweto so oznakata CE e definirano
vo sekoj pravilnik koj proizleguva od Zakonot za bezbednost na
proizvodite.
Oznakata CE e administrativna oznaka i poka`uva deka
proizvodot e usoglasen so site
esencijalni barawa od site relevantni direktivi na EU i deka
bil podlo`en na procedurite za
ocenuvawe i e potvrda za bezbednost na proizvodot. Istata e za-
ta inspekcija, so stru~ni lica
od soodvetna stru~na podgotovka
i rabotno iskustvo vo oblasta na
geologijata i na rudarstvoto, so
{to }e se sozdadat uslovi za celosna kontrola vrz raboteweto
vo ovoj sektor.
Nadzorot vrz primena na zakonskite propisi, no i zaemnata
sorabotka so drugite ministerstva, treba i mora da bide prioritet na instituciite, pred s*
zaradi voveduvawe red vo koncesionerstvoto, no i brza i efikasna administracija, koja so
vka na merkite, koi bea predlo`eni do Vladata na RM. Vo naredniot period se o~ekuva pogolema mobilnost na inspekciskite organi nadle`ni za ovaa oblast, vklu~uvaj}i ja i policijata,
zaradi promena na zakonskata
regulativa, diviot, odnosno nelegalniot iskop na mineralna
surovina se tretira kako krivi~no delo, {to zna~i i odzemawe
na celokupnata oprema i mehanizacija, no i kazna zatvor.
Makedonskata asocijacija na
rudarstvoto o~ekuva deka vo sko-
svoeto rabotewe }e pridonese
za donesuvawe konkretni re{enija za kompaniite.
Edna od zalo`bite na MAR
be{e i stavawe pod kontrola,
odnosno otstranuvawe na divoto
eksploatirawe na mineralnite
surovini, posebno od re~nite korita, no i od drugi lokaliteti,
pri {to u~estvuva{e vo podgoto-
ro vreme }e zajakne rudarskata
inspekcija so kvalitetni i so
stru~ni kadri, koi }e vr{at kontrola, no i zaedni~ki }e se pristapuva vo nadminuvawe na
odredni problemi, posebno od
tehni~ka priroda, koi se javuvaat pri eksploatacijata na mineralnite surovini.
Marija Petroska
dol`itelna i mora da se stavi
pred da se plasira proizvodot na
pazarot. CE ne e oznaka za poteklo na stokata, kvalitet nitu za
referenca za standard.
Postavuvaweto na oznakata
se bara so Zakon i mora da ja stavat site ekonomski operatori,
~ii{to proizvodi se opfateni
so direktivite na EU. Direktivite na noviot priod zabranuvaat
postavuvawe na oznaki sli~ni na
CE, da ne dojde do zabluda na potro{uva~ite.
Zna~ajno e da se istakne deka
spored Direktivite na noviot
priod, oznakata CE e zadol`itelna. Nea mora da ja stavi proizvoditelot, ovlasteniot zastapnik ili uvoznikot i taa e naso~ena kon organite za nadzor na pazarot. Oznakata mora da bide
vidliva i ~itliva i da ne se bri{e, da bide postavena na proiz-
vodot i da ne se kombinira so
drugi oznaki.
Oznakata e zadol`itelena za
22 grupi na proizvodi, kako {to
se elektri~na oprema, liftovi i
transporteri, aparati na benzinski pogon, bojleri za topla voda,
ma{ini, merni instrumenti, medicinska oprema, aktivni medicinski implementi, merna oprema, oprema pod pritisok, oprema
i za{titni sredstva za eksplozivni atmosferi, zamrznuva~i i
fri`ideri i druga oprema.
Oznakata ja postavuvaat samite proizvoditeli, a gi verificiraat ovlasteni tela nezavisni pravni lica (akreditirani i notifikacioni tela, laboratorii i sli~no), koi sekoga{
treba da bidat treta strana i
istite treba da bidat registrirani vo Brisel.
Vojkan Nikolovski
Za s* {to ve interesira vo vrska so va{iot biznis
javete se vo na{iot Kontakt CALL centar - 15015.
Na{ite eksperti }e vi dadat besplaten odgovor!
INTERVJU
23
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
DEJAN KOSTOV, GENERALEN DIREKTOR NA „PERPETUUM-MOBILE SEKJURITI“
So sofisticirana bezbednost
protiv spektakularni razbojni{tva
na{eto portfolio pretstavuva tehni~koto obezbeduvawe, vo ~ii ramki nudime:
sistemi za videonadzor,
alarmni sistemi, protivpo`arni sistemi, tehni~ko
24-~asovno nabquduvawe,
sistemi za kontrola na pristap, sistemi za registracija na rabotnoto vreme,
metal-detektorska oprema
i H-rendgenskite uredi,
EAS-sistemi (elektronska
za{tita na artikli od
kra`ba vo rabotnoto vreme), GPS sistemi (globalno
satelitsko pozicionirawe). Posebno bi istaknal
deka vo domenot na tehni~-
so strogo propi{ani zakoni
i podzakonski akti. Dozvolata za rabota ja izdava
Ministerstvo za vnatre{ni raboti. Nie poseduvame
licenca za privatno obezbeduvawe, izdadena od
MVR na RM, so {to se zadovoleni legalnite propisi i
barawa za dejstvuvawe vo
soglasnost so site zakonski
propisi. Pripadnicite na
slu`bata za obezbeduvawe
vo „Perpetuum-mobile sekjuriti“ gi poseduvaat potrebnite licenci za rabota, {to pretstavuva osnoven preduslov za niven anga`man, no poseduvaat i do-
vite, vo domenot na privatnoto obezbeduvawe, na regionalno i na evropsko nivo i nivnata implementacija vo R.Makedonija, sekako }e dovede do podobruvawe na bezbednosnata struktura na pazarot. Konkreten
predlog e vo donesuvaweto
validen podzakonski akt za
mobilnoto obezbeduvawe
na transportot na parite.
Kako {to napomenav, bankite ne se zakonski obvrzani
kako da gi transportiraat
parite. Tuka postoi u{te
eden paradoks od strana na
osiguritelnite kompanii,
koi pravat polisi za parite i vrednosnite pratki vo
transport, bez procena na
rizikot i rizik-menaxmentot. Vo svetski ramki ne mo`e da se izdade polisa za
transport na pari dokolku
nemate soodvetno organiziran transport na pari koj
predviduva
specijalno
blindirano vozilo so potrebna tehni~ka oprema i
so profesionalen operativen tim.
X Na {to se dol`i uspe{nosta na Va{ata kompanija vo ovaa dejnost i
mo`ete li da ni navedete
koi se Va{ite najgolemi
komintenti?
- Rabotime spored
standardot ISO 9001:
2000, a delovnata politika
na kompanijata e naso~ena
kon kontinuirano usovr{uvawe vo tehni~ko-organizaciska smisla, preku postojano sledewe na svetski
tehnolo{ki inovacii. Profesionalen i diskreten
odnos, kvalitetna i posvetena rabota, kako i visokostru~na osposobenost na
site nivoa, se elementi za
doverba i za uspe{nost na
na{ata kompanija, doka`ana preku niza zadovolni
koto obezbeduvawe se sledat svetskite tehni~ki dostignuvawa.
X Dali ovaa dejnost e
zakonski regulirana, potrebni li se licenci za
rabota i kolku ste zadovolni od sproveduvawe
na regulativata?
- Dejnosta za privatnoto obezbeduvawe podlegnuva na zakonskata regulativa
polnitelni licenci za prva pomo{ i za{tita, sertifikati od proizvoditeli
na tehni~ko obezbeduvawe
i brojni priznanija za uspe{no zavr{eni obuki vo
stranstvo.
X Koi bi bile Va{ite
predlozi za podobruvawe
na site oblici bezbednost?
- Sledeweto na trendo-
klienti. Vo na{ata referentna lista kako najgolemi komintenti se vbrojuvaat bankite, ambasadite i
konzulatite, supermarketite, industriskite kompleksi, mobilnite operatori,
benzinskite pumpi, hoteli,
stanbeni i delovni objekti, trgovski centri i mnogu drugi.
Aneta Stojkoska
o~etocite na „Perpetuum-mobile sekjuriti“ na makedonskiot bezbednosen pazar datiraat od pred 16
godini. Vo svojata dolgogodi{na praktika, na pazarot nudat kompletni bezbednosni re{enija, prvenstveno
na sistemite za tehni~ka za{tita, a kako odgovor na barawata na klientite, denes nudat i uslugi na fizi~ko
obezbeduvawe. Agencijata e sostavena od visokoprofesionalen kadar, opremena e so specijalizirana i so sofisticirana tehni~ka oprema, so sopstven vozen park, koj
se sostoi od patrolni motorni vozila i od specijalizirani blindirani vozila, sopstven 24-~asoven centar za
nabquduvawe, so {to se ovozmo`uva celosna bezbednost
na klientite i nivnite imoti. „Perpetuum-mobile sekjuriti“ osven {to pretstavuva kompanija koja zazema istaknata pozicija vo industrijata za za{tita i za bezbednost
na doma{niot, no i na stranskiot pazar, tie se i pokroviteli na Stopanskata komora na Makedonija.
P
X Obezbeduvate imoti, lica, nastani... Koja od
ovie uslugi za obezbeduvawe e najaktuelna kaj
pravnite subjekti i kaj
fizi~kite lica?
- Oblicite na baranata
za{tita opfa}aat potreba
kako od tehni~ko, taka i od
fizi~ko obezbeduvawe, no
i nivna kombinacija {to
naedno pretstavuva i najvisok stepen na za{tita. Vo
sovremenite uslovi na `iveewe i vo sekojdnevnite
promeni, kako i dobli`uvaweto do razvienite dr`avi, direktno ili indirektno se sudirame so pove}estepeni problemi i rizici.
Op{testveno-ekonomskata i
politi~kata sfera, vo procesot na tranzicija na
R.Makedonija, kako i aktuelnite slu~uvawa na bezbednosen plan, imaat va`na uloga vo sodr`inata na
nacionalniot sistem na
bezbednosta, taka {to od
den na den s* pove}e raste
i potrebata za profesionalna za{tita i kaj pravnite i kaj fizi~kite lica.
X Vo kontekst na ova,
vo izminatiot period
svedoci sme na mnogu
kra`bi, a osobeno na udar
se finansiskite institucii, pred sé bankite. Dali koristeweto na Va{ite uslugi bi pridonelo za
namaluvawe na vakvite
kriminalni dejstva?
- Specijalniot transport, so koj se prevezuvaat
materijalite so posebni
rizici (pari, blagorodni
metali, hartii od vrednost
i drugo) od eden vo drug objekt, e usloven so posebna
organizacija, planirawe i
rizi~na pridru`ba, koja mo`e da ja ponudat samo visokoprofesionalnite kompanii za privatna bezbednost, kako {to e „Perpetuum-mobile sekjuriti“ so cel
eliminirawe na mo`nosta
za kriminalni dejstva. Sepak, bankite ne se zakonski
obvrzani na kakov na~in da
gi prevezuvaat svoite pari,
pa tie se prenesuvaat od
edna do druga destinacija
bez soodvetno organiziran
transport. Obezbeduvaweto opfa}a {irok spektar na
sistemi i na uslugi za preventivna za{tita od najrazli~ni opasnosti, ~ie nastanuvawe sekako mo`e da se
spre~i so prezemawe na
tehni~kite i na fizi~kite
merki.
X Dali toa zna~i deka
potrebata na kompaniite
za vakov vid uslugi vo
sporedba so minatite godini e zgolemena?
- Vo tekot na poslednite
tri godini, evidentirani
se pove}e spektakularni napadi i razbojni{tva na
transportot na parite vo
Makedonija. Ottuka primatot bi go stavil na obezbeduvaweto na transportot
na parite i vrednosnite
pratki za {to na{ata kompanija ima operativno razraboten bezbednosen tretman. Preku visokosofisticirani na~ini za za{tita
na semejstvoto, domot, biznisot, so operativen sistem i servis od 24-~asa vo
denot, 365 dena vo godinata, „Perpetuum-mobile sekjuriti“ pretstavuva vistinski partner, kako za pravnite subjekti taka i za fizi~kite lica.
X Kakvo e iskustvoto
vo odnos na koristeweto
na Va{ite uslugi. Dali
pove}e dominira tehni~koto ili fizi~koto obezbeduvawe?
- Pogolemiot del od korisnicite baraat sovremeni re{enija, koi ovozmo`uvaat optimalen odnos na
kvalitetot za vlo`enite
pari, so mo`nost za modularno pro{iruvawe i nadograduvawe na sistemite i
na uslugite spored momentalnite potrebi, mo`nosti
i raste~kiot stepen na faktorot rizik. Tehni~koto
obezbeduvawe ima pove}ekratna funkcija, prvenstveno preventivna, pri {to se
dejstvuva psiholo{ki vrz
subjektot i zna~ajno se namaluva procentot na prestapi. Ovoj tip obezbeduvawe e pogoden za site vidovi objekti, kade {to se sle-
di i se evidentira signalizacijata na to~niot status
na obezbeduvaniot objekt
vo sekoj moment, preku centarot za tehni~ko nabquduvawe. Od druga strana, pak,
fizi~koto obezbeduvawe
pretstavuva mo`nost za
pravovremeno reagirawe
na operativcite i patrolno
interventnite grupi, koi
imaat vitalno zna~ewe i
dominacija vo obezbeduvaweto. Zna~i, implementacija na tehni~koto obezbeduvawe vo integracija so
fizi~ko
obezbeduvawe
pretstavuva najvisokiot
stepen na za{tita i bezbednost. Sekako, vo delovniot nastap prvenstveno
pravime procena i analiza
na rizikot od teren, pri
{to na klientot mu se prepora~uva najkompetentnata
bezbednosna solucija koja
opfa}a potrebni segmenti
kako na tehni~ko, taka i na
fizi~ko obezbeduvawe.
X Pokonkretno, {to
pretstavuva fizi~koto
obezbeduvawe i {to sé
vleguva vo tehni~koto
obezbeduvawe?
- Fizi~koto obezbeduvawe prvenstveno opfa}a koordinirano postavuvawe
lica zadol`eni za obezbeduvawe na opredelena li~nost, objekti ili prostor,
opremeni so soodvetna
oprema i mo`nost za primena na ovlastuvawata predvideni so zakon i so podzakonski propisi. Uslugite za
fizi~ko obezbeduvawe opfa}aat obezbeduvawe na
imot, obezbeduvawe lica,
VIP-obezbeduvawe, obezbeduvawe na javni manifestacii i mobilno obezbeduvawe vo koe se opfateni
patrolno-interventnite
grupi i transportot na parite i vrednosnite pratki.
Ne pomalku zna~aen del od
24
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
BRIK - BRAZIL, INDIJA, RUSIJA I KINA - KOMBINACIJA NA DOBITNITE EKONOMII
Arhitekti na globalna
ekonomija vo 21 vek
kronimot
BRIK
(BRIC), promoviran
vo 2001 godina, e sinonim za ekonomskata sorabotka na Brazil, Indija, Rusija i Kina, vo momentot najbogatite zemji vo svetot.
Pretstaveni vo zaedni~ka
povr{ina, zafa}aat pove}e
od edna ~etvrtina od zemjinata topka, a vo niv `iveat
pove}e od 40 procenti od
svetskata populacija. Iako
A
„ Kina i Indija na globalno nivo }e stanat dominantni snabduva~i na industriskite
proizvodi i uslugi, a Rusija (so ogromni rezervi na nafta i na priroden gas) i Brazil
(so ogromno proizvodstvo na soja i ogromni rezervi od `elezna ruda), svetski snabduva~i na surovini i energija na svetskiot pazar
OP[TI POKAZATELI
~etirite zemji sebe si ne se taka, tie imaat potencijal, proizvodstvo vo sektorot
gledaat kako politi~ka ili
ekonomska ili trgovska alijansa, tie sepak, imaat potencijal da bidat prepoznati kako ekonomski blok. Isto
OP[TI POKAZATELI
INDIJA
1. Lokacija: Ju`na Azija, grani~i so Arapskoto More i
Bengalskiot Zaliv, me|u Burma i Pakistan
2. Povr{ina:
z Vkupno:
3.287.263 kvadratni kilometri
- Zemjena povr{ina:
2.973.193 kvadratni kilometri
- Vodena povr{ina:
314.070 kvadratni kilometri
3. Granici:
z Vkupno: kilometri
z Zemji so koi grani~i: Banglade{ 4.053 kilometri, Butan
605 kilometri, Burma 1.463 kilometri, Kina 3.380 kilometri, Nepal 1.690 kilometri, Pakistan 2.912 kilometri
4. Glaven grad: Wu Delhi
5. Naselenie: 1.156.897.766 (2009 godina)
6. Religija: hindu 80,5 procenti, muslimani 13,4 procenti, hristijani 2,3 procenti, sikh 1,9 procenti, drugi
1,8 procenti, neopredeleni 0,1 procenti
7. Bruto-doma{en proizvod (BDP)
BDP: 3.561 trilioni amerikanski dolari (2009 godina)
8. Stapka na porast na BDP: 6,5 (2009)
BDP po glava na `itel: 3.100 amerikanski dolari (2009 godina)
BDP po sektori:
- Zemjodelstvo:
15,8 procenti
- Industrija:
25,8 procenti
- Uslugi:
58,4 procenti (2009 godina)
9. Rabotna sila: 467 milioni (2009 godina)
10. Stapka na inflacija: 10,7 procenti (2009)
11. Stapka na nevrabotenost: 10,7 procenti (2009)
12. Javen dolg: 18,2 procenti od BDP (2009)
13. Industrii: tekstil, hemikalii, prerabotka na hrana, ~elik, transportna oprema, cement, rudarstvo, ma{ini, softver, farmacevtski proizvodi
14. Izvoz: 165 milijardi dolari (2009 godina) – 22. vo svetot
z Izvozni partneri: OAE 12,3 procenti, SAD 11,7 procenti, Kina 5,4 procenti, Singapur 4,5 procenti (2008 godina)
z Izvozni proizvodi: skapoceni kamewa, ma{ini, `elezo i ~elik, hemikalii, vozila
15. Uvoz: 253,9 milijardi dolari (2009 godina) – 15. vo svetot
z Uvozni partneri: Japonija 13,3 procenti, Ju`na Koreja
9,9 procenti, Tajvan 9,2 procenti, SAD 7,2 procenti,
Germanija 4,9 procenti (2008 godina)
z Uvozni proizvodi: surova nafta, skapoceni kamewa,
fertilizatori, ma{ini, `elezo i ~elik, hemikalii
dokolku se sozdade potreba,
mo`ebi da pobaraat formula i za „politi~ki klub“ ili
„alijansa“, za da mo`at „silata na svoite raste~ki ekonomii da ja oblikuvaat vo
silna geopoliti~ka tupanica“. Na vakov zaklu~ok naveduva i prviot samit na liderite na zemjite na BRIK,
odr`an vo juni 2009 godina,
vo Ekaterinburg (Sverdlovsk), Rusija, koga ja izdadoa deklaracijata za vospostavuvawe na multipolaren
svetski poredok so predlog
za voveduvawe na globalnata rezervna valuta, koja bi
bila „raznovidna, stabilna
i predvidliva“.
Edna nedela pred Samitot, Brazil mu ponudi na
Me|unarodniot monetaren
fond 10 milijardi amerikanski dolari. Toa be{e poraka za promenite vo brazilskata ekonomija bidej}i
Brazil be{e baratel na zaemi od MMF. Ednovremeno,
Kina najavi podgotvenost da
investira 50,1 milijardi
amerikanski dolari, a Rusija najavi podgotvenost da investira 10 milijardi amerikanski dolari. Inaku, liderite na Samitot izrazija
podgotvenost da gi integriraat resursite za zaedni~ko
avijacija, softverski razvoj, rekonstrukcija na industrijata i izmena na modelite na ekonomskiot rast.
Tezata na BRIK e deka
Kina i Indija na globalno
nivo }e stanat dominantni
snabduva~i na industriskite proizvodi i uslugi, a Rusija (so ogromni rezervi na
nafta i priroden gas) i
Brazil (so ogromno proizvodstvo na soja i na ogromni
rezervi na `elezna ruda),
svetski snabduva~i na surovini i energija na svetskiot
pazar. Idejata na ovie ~etiri zemji e da go obezbedat
svetot so energija i hrana.
Poradi konkurentna cena na rabotnata sila i proizvodnite tro{oci, mnogu
kompanii gledaat na BRIK
kako na izvonredna mo`nost
za {irewe na biznisite. So
cel da da ja izgradat konkurentna pazarna pozicija,
ekonomiite na ovie zemji se
otvorija kon globalnata
ekonomija i se koncentrirani na edukacijata, stranskite investicii, jaknewe na
doma{nata potro{uva~ka i
doma{noto pretpriemni{tvo. EU napravi edna komparativna studija za svoite
odnosi so BRIK (2007 godina), i ima zaklu~eno deka do
www.bric.com
In t e r n e t - p o r t a l o t
www.bric.com pretstavuva
internetski pazar, koj gi
povrzuva brazilskite, ruskite, indiskite i kineskite kupuva~i so me|unarodnite nabavuva~i. Sodr`inata na portalot ja
odrazuva pobaruva~kata
za kapitalni stoki (stoki
{to ne sodr`at prirodni
resursi, minerali ili
zemjodelski kulturi) i uslugi od zemjite na BRIK.
Celta na portalot e da ja
olesni trgovijata me|u zemjite na BRIK i me|unarodnite
proizvoditeli, kompaniite
za trgovija na golemo i na malo, nabavuva~i, agenti.
BRAZIL
1. Lokacija: Jugoisto~na Amerika, grani~i so Atlantskiot Okean
2. Povr{ina:
z Vkupno:
8.514.877 kvadratni kilometri
- Zemjena povr{ina:
8.459.417 kvadratni kilometri
- Vodena povr{ina:
55.460 kvadratni kilometri
3. Granici:
z Vkupno: 16,885 kilometri
z Zemji so koi grani~i: Argentina 1.261 kilometri, Bolivija 3.423 kilometri, Kolumbija 1.644 kilometri,
Francuska Gvajana 730 kilometri, Gvajana 1.606 kilometri, Paragvaj 1.365 kilometri, Peru 2.995 kilometri,
Surinam 593 kilometri, Urugvaj 1.068 kilometri, Venecuela 2.200 kilometri
4. Glaven grad: Brazilija
5. Naselenie: 198.739.269 (2009 godina)
6. Religija: katolici (nominalna) 73,6 procenti, protestanti 15,4 procenti, spiritualisti 1,3 procenti, bantu
- vudu 0,3 procenti, drugi 1,8 procenti, neodredeno 0,2
procenti, ateisti 7,4 procenti
7. Bruto-doma{en proizvod (BDP)
BDP: 2,024 trilioni amerikanski dolari (2009 godina)
8. Stapka na porast na BDP: 0,1 procenti (2009 godina)
BDP po glava na `itel: 10.200 amerikanski dolari
(2009 godina)
BDP po sektori:
- Zemjodelstvo:
6,5 procenti
- Industrija:
25,8 procenti
- Uslugi:
67,7 procenti (2009 godina)
9. Rabotna sila: 95,21 milioni
10. Stapka na inflacija: 4,2 procenti (2009 godina)
11. Stapka na nevrabotenost: 7,4 procenti (2009 godina)
12. Javen dolg: 46,8 procenti od BDP (2009 godina)
13. Industrii: tekstil, ~evli, hemikalii, cement, gra|a, `elezna ruda, kalaj, ~elik, avionska industrija, motorni vozila i delovi, drugi ma{ini i oprema
14. Izvoz: 158,9 milijardi dolari (2009)
z Izvozni partneri: SAD 13,7 procenti, Argentina 8,7
procenti, Kina 8,1 procenti, Holandija 5,2 procenti,
Germanija 4,4 procenti (2008 godina)
z Izvozni proizvodi: transportna oprema, `elezna ruda, soja, obuvki, kafe, avtomobili
15. Uvoz: 136 milijardi amerikanski dolari (2009 godina)
z Uvozni partneri: SAD 14,9 procenti, Kina 11,6 procenti, Argentina 7,9 procenti, Germanija sedum procenti (2008 godina)
z Uvozni proizvodi: ma{ini, elektri~na i transportna
oprema, hemiski proizvodi, nafta, avtomobilski delovi, elektronika
^etvrtok, 15 april 2010
25
BIZNIS INFO
Kina e podgotvena da prodava
juani na ruskite berzi
„ Na prviot zaedni~ki samit, ovie zemji donesoa
deklaracijata za vospostavuvawe multipolaren
svetski poredok, so predlog za voveduvawe na globalnata rezervna valuta
2005 godina, performansite na zemjite-~lenki na EU
vo odnos na tehnolo{kiot
napredok, bile nesporedlivo podobri vo odnos na
zemjite na BRIK, no studijata predupreduva deka do
2015 godina tehnolo{kite
i inovativnite performansi }e se izedna~at i deka ovie zemji, do 2050 godina }e stanat dominantni
ekonomski sili vo svetot.
EU si postavuva pra{awe,
kako ovie ekonomii }e vlijaat vrz ekonomijata na EU.
Zaklu~ok e deka treba da
se primeni pristap na difuzija na biznisite i na
investiciite od EU kon
ovie zemji. Kina e ve}e sega vtor, a Rusija tret partner na EU, a voedno Unijata e najgolem investitor vo
Rusija.
Redosledno Kina, Indija, Rusija i Brazil se vrvni
investiciski destinacii na
globalnoto nivo. [to e toa
{to gi stava ovie zemji vo
vrvot na interes na investitorite.
Kina e zemja so najgolemiot vnatre{en pazar, vtor
najgolem potro{uva~ na nafta vo svetot, i najgolem
svetski proizvoditel i potro{uva~ na jaglen so milijardi investicii vo razvojot
na infrastrukturata, so rast
od 8 do 10 procenti vo vreme
na globalnata kriza, otvorena kon globalnata ekonomija
i so zacrtana cel da se dostigne prose~en `ivoten
standard na naselenieto kakov {to e vo EU, vo period ne
podolg od 30 godini.
Indija e sedma najgolema i vtora zemja po brojot
na naselenie vo svetot. Sega{nata i idnata faza na
razvoj na zemjata se dol`i
na razvoj na ruralniot i na
polururalniot del od zemjata. Ruralniot doma{en
pazar na maloproda`ba se
vrednuva preku 300 mili-
jardi amerikanski dolari.
Ruralna Indija bele`i ekonomski bum. Vo poslednite
10 godini prihodot po glava
na `itel e zgolemen za 50
procenti i se dol`i na rastot na pazarnite ceni na
proizvodi i podobruvawe
na produktivnosta. Sprotivno na krizata, indiskata
ekonomija predviduva{e
rast vo 2009 godina od 6,7
otsto, a Konfederacijata
na indiskata industrija za
2010 godina predviduva
rast od 6,1 procenti. Po sektori predviduvawata se
deka vo zemjodelstvoto rastot }e bide 2,8-3 procenti,
vo industrijata od 5 do 5,5
procenti, a vo uslugite 7,58 procenti.
Rusija, zemja so najgolema povr{ina vo svetot, so
neverojaten potencijal za
rast i investiciski mo`nosti vo sekoj region i vo sekoj
sektor na ekonomijata, so
{iroko
rasprostraneta
Zamenikot na kineskiot minister za
trgovija, Gao Hu~eng, na sostanokot na Rusko-kineskiot deloven sovet, predlo`i vo
Moskva da se organizira berzanska trgovija so rubqi vo Kina, a so juani vo Rusija. Potpretsedatelot na Ruskata centralna banka, Viktor Meqnikov, izjvi deka
Bankata e podgotvena da go razgleda predlogot i najavi poop{irni razgovori kon
krajot na april, vo tekot na negovata poseta na Kina. Zasega ne e jasno dali nacionalnite valuti }e kotiraat direktno ili
so posredstvo na dileri, {to }e bide tema na pregovori so kineskite vlasri, prenesuva ruskata agencija RBK.
SAD i drugite zapadni zemji ve}e podolgo vreme ja kritikuvaat kineskata politika na vrzuvawe na juanot za vrednosta na dolarot, so tvrdewe deka oficijalen Peking ja dr`i svojata valuta na ve{ta~ka niska vrednost, za kineskite proizvodi da imaat neopravdana prednost vo
svetskata trgovija.
Idejata da se isfrli ili drasti~no
da se namali u~estvoto na dolarot vo bilateralnata trgovija prv ja iznese ruskiot premier Vladimir Putin vo oktomvri
2008 godina, za vreme na posetata na Peking. Kineskata strana toga{ ne go prifa-
ti, nitu go otfrli ovoj predlog, no na Putin mu e staveno do znaewe deka Peking
„za toa }e razmisli“.
Pretsedatelot na Rusko-kineskiot deloven sovet, Boris Titov, go poddr`al kineskiot predlog bidej}i na toj na~in bi se
znael realniot kurs na rubqata vo odnos
na juanot. Toj istaknal deka kursot na rubqata vo odnos dolarot ne e sekoga{ vo korelacija so kursot na dolarot vo odnos
evroto i na evroto vo odnos rubqata.
Spored izjavite na eden od u~esnicite na sostanokot, kineskiot predlog,
vsu{nost, zna~i deka kineskata Vlada i
Ruskata narodna banka se podgotveni da
go odreduvaat kursot na juanot po rubqata. Isto taka, Ruskata centralna banka
redovno go odreduva odnosot na rubqata
po juanot, blagodarenie na {to vo nekoi
menuva~nici rubqite mo`e da se menuvaat za juani po oficijalniot kurs na bankata. No, od druga strana, Narodnata banka
na Kina ne ja utvrduva stapkata na razmena i zaradi toa te{ko e da se zboruva za
povlekuvawe na rubqata na devizniot pazar na Kina. Ottamu, se smeta deka najprvo treba da se sovlada ovaa pre~ka, pa duri potoa da se zboruva za trguvawe so
ovie valuti na berzite.
KOMPARATIVEN PRIKAZ NA TRGOVSKATA RAZMENA
1-12.2008 / 1.12.2009
mre`a na vladini institucii, instrumenti i investiciski programi kako poddr{ka na investitorite i toa
na site nivoa - federalen,
regionalen i lokalen.
Brazil gi privlekuva
investitorite so izvonredno silniot pazar na nedvi`nosti, koj kreira optimalni uslovi za rast na
ekonomijata. Iako prvata
asocijacija na Brazil e le`erniot na~in na `ivot i
turizam, se raboti za zemja
bogata so nafteni rezervi
i biogorivoto, {to sozdava
komparativni prednosti vo
razvojot na proizvodstvoto
i profit.
(Direkcija za me|unarodna sorabotka, promovirawe i informirawe vo
Komorata)
Trgovska razmena na Republika Makedonija so zemjite od BRIK
(Brazil, Ruska Federacija, Indija i Kina) vo 2009 godina
OP[TI POKAZATELI
KINA
1. Lokacija: Isto~na Azija me|u Severna Koreja i Vietnam
2. Povr{ina:
z Vkupno:
9,596,960 kvadratni kilometri
- Zemjena povr{ina:
9,326,410 kvadratni kilometri
- Vodena povr{ina:
270,550 kvadratni kilometri
3. Granici:
z Vkupno: 22,117 kilometri
z Zemji so koi grani~i: Avganistan, Butan, Burma, Indija, Kazahstan, Severna Koreja, Kirgistan, Laos, Mongolija, Nepal, Pakistan, Rusija, Taxikistan, Vietnam.
4. Glaven grad: Peking
5. Naselenie: 1.338.612.968 (2009)
6. Religija: daoisti, budisti, hristijani, muslimani
7. Bruto-doma{en proizvod (BDP)
BDP: 7.8 trilioni amerikanski dolari (2008 godina)
8. Stapka na porast na BDP: 8,7 procenti (2008 godina)
BDP po glava na `itel: 6.500 amerikanski dolari (2008 godina)
BDP po sektori:
- Zemjodelstvo:
10,9 procenti
- Industrija:
48,6 procenti
- Uslugi:
40,5 procenti (2009 godina)
9. Rabotna sila: 812,7 milioni
10. Stapka na inflacija: -0,8 procenti (2009 godina)
11. Stapka na nevrabotenost: 4,3 procenti (2009 godina)
12. Javen dolg: 18,2 procenti od BDP (2009 godina)
13. Industrii: Rudarstvo, metali, ma{inska industrija, voena industrija, tekstil, nafta, hemiska i dr.
14. Izvoz: 1.194 trilioni dolari (2009) - vtora vo svetot
z Izvozni partneri: SAD 17,7 procenti; Hong Kong 13,3
procenti, Japonija 8,1 procenti, Ju`na Koreja 5,2 procenti, Germanija 4,1 procenti (2008 godina)
z Izvozni proizvodi: elektrika, tekstil i obleka, `elezo i ~elik, medicinska oprema i drugo.
15. Uvoz: 921,5 milijardi amerikanski dolari (2009) ~etvrta vo svetot
z Uvozni partneri: Japonija 13,3 procenti, Ju`na Koreja
9,9 procenti, Tajvan 9,2 procenti, SAD 7,2 procenti,
Germanija 4,9 procenti (2008 godina)
z Uvozni proizvodi: elektrika, nafta, opti~ka i medicinska oprema, metali i drugo.
26
BIZNIS INFO
NA SAMOTO MESTO
^etvrtok, 15 april 2010
NA „BISEROT NA MORETO 2010” VO SUPETAR NA BRA^ VO REPUBLIKA HRVATSKA
Makedonskite gotva~i
„zgotvija” 36 medali
Pi{uva: Savo Pej~inovski
akedonskite gotva~i
na me|unarodniot festival za gotvewe,
{to se odr`a na ostrovot
Bra~, „zgotvija” 36 medali, i
toa 14 zlatni, 12 srebreni i
10 bronzeni. Vo niv ne gi
zbroivme i specijalnite nagradi i medali, koi bea dodeleni za uspe{ni nastapi, organizacija na natprevaruvaweto ili priznanija od strana na odredeni vrvni gastronomski stru~waci, koi prisustvuvaa na ovoj festival.
So niv bea nagradeni Stopanskata komora na Makedonija,
presti`niot hotel „Aleksandar palas“ od Skopje i prekrasniot hotel „Romantik“ na
ezeroto Mladost kraj Veles.
Vakviot „desert“ za svojata struka majstorite na makedonskata kujna go ostvarija
na tradicionalniot natprevar vo gotvewe „Biserot na
moreto 2010“, {to se odr`a
vo Supetar, na najgolemiot
hrvatski ostrov, {to e oddale~en na ~etiriesetina minuti vozewe so feribot od
Split. Tradicionalno, najgolemiot gastronomski festival vo Republika Hrvatska i
voop{to vo regionot, go organizira{e kako i sekoja godina Sojuzot na gotva~i od mediteranskite i evropskite
regioni. Lanskata godina makedonskite gotva~i u~estvuvaa za prvpat na ovaa manifestacija,
postignuvaj}i
skromni rezultati, no vo Makarska vetija i toa go ostvarija na Bra~ - `etva na medali. Tokmu zatoa vo hotelite
„Supetrus Waterman Resors“,
od osmi do 11 april be{e
prekrasno da si Makedonec.
Triesetina gotva~i od poznatite makedonski hoteli i restorani, vo organizacija na
Stopanskata komora na Makedonija, gotvea, igraa, peeja i
na najubav na~in ja prezentiraa makedonskata kujna i ovde{nite tradicionalni jadewa. Medalite gi osvoija vo
isklu~itelno `e{ko natprevaruvawe, vo koe u~estvuvaa
M
Biljana Proevska
preku 200 gotva~i od 16 zemji.
[to e mnogu zna~ajno e
toa {to me|u desette finalisti na ovoj golem gastronomski natprevar, godinava
dvajcata makedonski gotva~i
Dejan Hristovski i Stev~e
Stevanoski se najdoa ramo
do ramo so najgolemite gotvarski imiwa. No, za „peda“
zlatnata lenta i pobedni~kiot medal gi osvoi Sloven-
kata Edina [abi}, a La karte
- gotva~ka od grand-hotelot
„Union“ vo Qubqana. Re~isi
na prsti mo`ea da se izbrojat `enite koi u~estvuvaa na
natprevaruvaweto, no, ete,
duri i za prvpat pobednik e
`ena.
Dodeka prethodno bordot
na me|unarodni ocenuva~i,
poznati imiwa na evropskiot gastronomski svet, me|u
koi bea i Bruno Bahbiher,
pretsedatel na Sojuzot na gotva~ite na Avstrija i Jelcin
Manava, pretsedatel na Sojuzot na site zdru`enija na
gotva~ite na Turcija, vnimatelno go sledea natprevaruvaweto i istovremeno bea
svedoci na simpati~noto
{ou na Dejan Hristovski, go-
Dejan Hristovski
tva~ od poznatoto {ou „^etiri sezoni“ na televizijata
„A1“. Toj od prviot ~ekor vo
kujnata doka`a deka na Bra~
e najdobar peja~ me|u gotva~ite, no istovremeno poka`a
deka ne mu se nepoznati i
najsuptilnite gotva~ki re{enija. Toj se pozlati vo kategorijata „kotleti“, osvoi i
srebren medal i se najde me|u najdobrite deset majstori
na kujnata.
- Neverojatno e iskustvoto od u~estvoto na ovaa vistinska gastronomska proslava. Dosega imav nastapuvano
na pomali natprevaruvawa,
no gotveweto pred eminentni
gastronomski stru~waci, del
profesori na presti`ni ugostitelski fakulteti mi vleva sigurnost i verba deka vo
ovaa oblast mo`e da go postignam vrvnoto. Seto ova
mnogu }e mi pomogne bidej}i
podgotvuvam nov koncept na
moeto {ou na televizijata
„A1“, a `elba mi e da otvoram sopstven restoran i da
ja dovr{am podgotovkata za
gotva~ot vo koj }e bidat sodr`ani moite najdobri recepti. Re~isi sekojdnevnata
komunikacija natamu so vrvnite gastronomski imiwa
Stev~e Stefanovski
mnogu }e mi go olesni ostvaruvaweto na planovite – so
zadovolstvo istakna Dejan
Hristovski.
Stev~e Stevanoski, gotva~ vo restoranot „Amfora“ od Prilep, se najde me|u
desette veli~estveni majstori na dobroto jadewe, koj
prethodno vo kategorii,
isto taka, se zakiti so zlaten i so srebren medal. Toj
za dvaesetina dena zaminuva na rabota vo eliten restoran na [olta.
- Kontaktite {to gi ostvariv na ovoj gastronomski
natprevar rezultiraa so
ovoj aran`man. Hrvatska e
silna turisti~ka zemja i ovde vo tekot na letnata sezona mo`e dobro da se zaraboti - naglasuva Stev~e Stevanoski, radosen {to brzo }e
se vrati vo Hrvatska, otkako
}e mu bide sredena rabotnata dozvola od strana na negoviot rabotodavec.
Na [olta letovo se seli
i najzlatniot makedonski gotva~, Zoran Karapeov. Nevraboteniot gotva~ od Prilep,
za vistinsko ~udo osvoi dva
zlatni medali, i veruvale
ili ne, i vo kategorijata - ribi. Duri, i hrvatskite, turskite i bugarskite gotva~i
zanemea pred gotvarskata
magija na Zoran Karapeov so
morskite ribi.
- Dolgo se podgotvuvav za
mojot nastap na ovoj natprevar. Morski ribi i tartufi
nabaviv vo Grcija, a me poslu`i isre}ata. Za `al, kon
profesijata gotva~ odnosot
vo Republika Makedonija e
navistina
potcenuva~ki.
Vrvnite gotva~i odvaj stignuvaat do dnevnica od 1.000
denari. A, za ostanatite tarifata e od 500 do 800 denari dnevno. Vo pretstojnava
sezona na [olta }e zarabotuvam po 1.200 evra mese~no,
so platen stan i hrana. Se
raboti ma{ki, po 12 ~asa
dnevno, ama barem ima i zarabotuva~ka – veli Zoran
Prvpat na gastronomskiot festival godinava u~estvuvaa i sredno{kolci od 17
u~ili{ta. Vo kujnite vlegoa
i golobradite u~enici od
ugostitelskite u~ili{ta od
Skopje i od Kru{evo i vo natprevarite so svoite vrsnici
osvoija i medali.
- Vo na{eto u~ili{te
ima 180 u~enici, koi gi izu~uvaat tajnite na ugostitelstvoto, a re~isi 70 otsto od
niv se gotva~i. Ova e navistina prekrasna mo`nost decata da ja po~uvstvuvaat
strukata. Dojdovme po iskus-
tvo, no ete, se vra}ame nazad
so medali - naglasuva Biqana Proeska, direktorka na
ugostitelskoto
u~ili{te
„Naum Naumovski-Bor~e“ od
Kru{evo.
- So sopstvenikot na hotelite „Supetrus Waterman
Resors“ razgovaravme za vospostavuvawe i na letna pra-
Zoran Karapeov
ktika za na{ite u~enici i golemi se {ansite da uspee
ovaa inicijativa.
Godinava u~esnicite na
gastronomskiot festival,
kako i ministri, pretsedateli na golemi svetski korporacii, pretpriema~i i ugledni li~nosti od sferata
na javniot i na delovniot
`ivot na Supetar, me|u koi i
gradona~alnikot Dinko Hr`i}, prisustvuvaa na prekrasnata „Ve~er na makedon-
Pove}e od 300 gosti na makedonskata ve~er
ska kujna - makedonskite {efovi gotvat“. Preku 300 gosti imaa vistinski praznik
za setilata - degustiraa
specijaliteti od ovde{nata
kujna, pieja makedonski vina
„Skovin“ i „Tikve{“. Makedonskite gotva~i zaedni~ki
gotvea pod dirigentskata
palka na Qup~o Gievski,
{ef na kujnata vo „Aleksandar palas“ gi podgotvija poznatite makedonski specijaliteti: tav~e-grav~e, pinxur, svinsko i jagne{ko pe~eno, pastrmka i jagula, pastrmajlii, {irden, razni meseni specijaliteti, vrvni sirewa i ka{kavali, baklavi,
kadaif... Do docna vo no}ta
prodol`i da odeknuva makedonskata pesna, a makedonskite gotva~i doka`aa deka
mo`e da napravat i splet od
najubavi ovde{ni pesni i
ora. Re~isi i nema{e gostin
koj ne se fati na oro i so voodu{evuvawe ne zapea nekoja od poznatite makedonski
pesni.
Slednata ve~er, pak, be{e „Dalmatinska ve~er“ i nema{e Makedonec koj ne zapea
dalmatinski pesni zaedno so
morskata „spiza“ - riba i
{kolki na `ar na. Ako nekomu
treba da mu se isprati kompliment, toga{ toa se doma}inite, koi besprekorno go organiziraa „Biserot na moreto“. Alfa i omega na organizacijata e tokmu pretsedatelot na Sojuzot na gotva~ite
od mediteranskite i od
evropskite regioni, Miro
Bogdanovi}, ovojpat dopolnet so sopstvenikot na hotelite „Supetrus“, Marion Du`i~. Gastronomskiot festival, pak, site denovi be{e
dopolnet so razni degustacii: na vina od brojnite vinarnici na Kutjevo, sirewa i
ka{kaval na „Dukat“, za~ini
na „Kotani“, proizvoditeli
na rabotna obleka, pribor za
gotvewe, maslinovi masla...
Vrv na sponzorite be{e
„Cepter“, a site tie pridonesoa organizacijata i odr`uvaweto na godi{nite natprevari da bidat vistinski
biser.
27
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
LOKALNATA GASTRONOMIJA TREBA DA IMA SILNO VLIJANIE VRZ TURIZMOT, NO...
Picite ne nosat gosti
Miro Bogdanovi}
a Bra~ posetivme pet
konobi, mali avtenti~ni restorani vo
koi se slu`at doma{no vino i rakija i gostite mo`at
da probaat avtenti~ni jadewa, podgotveni na tradicionalen na~in. Vo „Rawak“
vkusivme pa{teti od riba,
od grav i od divo zelje. „Kaj
Ton~i“ n* poslu`ija so crn
i so bel oriz i pr{uta od
tuna. Vo konobata „Toni“ degustiravme originalna dolska i bra~ka torta. Probavme jagne{ka ~orba so zelen~uk i jagne{ki crn drob na
`ar. . .
No, realnosta na konobite, nadvor od posetata na
novinarskite ekipi, e sosema poinakva. I pokraj faktot deka ovoj tip restorani,
N
Zdravko Kanabi~
{to go imaat prepolneto celoto hrvatsko krajbre`je,
koi se smetaat za eden od
adutite na hrvatskata turisti~ka ponuda, sepak, vo golem del od niv i natamu se
slu`at - vienska {nicla i
pica. Tokmu na trkaleznata
masa „Vlijanieto na lokalnata gastronomija vrz turiz-
mot na Hrvatska“ mo`ea da
se slu{nat podatoci deka
ni od daleku ne se koristat
tradicionalnite lokalni
specijaliteti vo zbogatuvaweto na turisti~kata ponuda na Hrvatska.
- Istra`uvaweto {to go
napravivme vo dvaeset konobi, od koi 25 gi ima vo
Split, poka`aa deka samo kaj
vinoto i rakijata celosno se
po~ituva „etiketata“ doma{no i lokalno. Duri 70 otsto
od jadewata ne se voop{to
avtenti~ni i avtohtoni, a kaj
desertite toj procent dostignuva do zagri`uva~ki 95
otsto. Namesto prekrasni
deserti od smokvi ili od
drugo lokalno ovo{je, kako
{to se i divite portokali,
na gostite im se nudi, na
primer, tiramisu - veli Jure
Frani~, profesor na Ekonomskiot fakultet vo Split,
koj go ima izvr{eno spomenatoto istra`uvawe.
Sowa Najam{i~, od lokalnoto osnovno u~ili{te
„Vladimir Nazor“ na Bra~,
istaknuva deka od najranata
vozrast decata se educiraat i prakti~no gi podgotvuvaat za odr`uvawe i za po~ituvawe na tradicijata.
Toa se pravi preku u~eni~kata zadruga vo koja se tretira i turisti~kata kultura, kako fakultativna disciplina. Vo u~eni~kata zadruga se neguva i tradicijata, preku gastronomijata,
folklorot, muzikata...
- Ova e samo eksperiment koj e osuden na - neuspeh. Neophodno e da se neguva vkusot kaj mladite. Jas
proizveduvam priroden sok
od jabolko i od portokal, no
ovaa generacija mladi lu|e
e porasnata so „koka-kola“.
Drugo e pra{aweto na cena-
ta. Seto ona {to e prirodno
~ini skapo, a vo sega{ni uslovi i nema komu da se prodade. Daleku poevtino e da
se donese koncentrat od
portokal od Izrael i da se
proizvede evtin sok, otkolku
da se podgotvi priroden od
doma{ni surovini - napomenuva Ivan Zvonimir-^i~ak.
Vlatko Malinovi~, sopstvenik na konoba, spomenuva
deka s* e protiv doma{nite
i tradicionalnite proizvodi. Vo osnova, samo se zboruva, a ni{to ne se prezema.
Sega kaj sopstvenicite na konobi se javuva strav kako }e
se odrazi voveduvaweto na
standardot HASAP vo ovoj
Ivan Zvonimir-^i~ak
tip restorani. Jan{a Dul~i~, sopstvenik na splitskiot restoran „Ermitra`“,
istaknuva deka se raboti za
propadnat koncept bidej}i
mladite jadat pici, a tie se
obiduvaat da im prodadat
avtohtoni jadewa!?
- Mora da priznaeme deka nemame dobar turizam.
Pred da zboruvame za konobi, treba da vidime {to }e
napravime so lu|eto, koi
rabotat vo hrvatskiot turizam. Vie imate kelneri, koi
ne znaat gostinot da go poslu`at, da mi se obratat
kulturno, da mu se nasmevnat. Imame 60 u~ili{ta,
koi {koluvaat mladi lu|e
za rabota vo turisti~kiot
sektor, no nemame dovolno
dobri profesori da gi podu~at - rezignirano spomenuva Zdravko Kanabi~, penzioniran ugostitel, koj so
decenii rabotel vo vrvni
ugostitelski objekti vo Hrvatska i vo stranstvo. Toj e
eden i od vrvnite sudii za
ocena na gotva~ite na gastronomskata manifestacija „Biserot na moreto“.
- Ne e problemot vo podgotovkata na avtohtoni jadewa, tuku treba da se znae kako da se poslu`at. Gostinot
vo restoranot treba da se
~uvstvuva kako doma, a toa
kaj nas vo Hrvatska go nema bitno e samo da se soberat
parite.
- Hrvatskata gastronomija mo`e da ja spasat malite
proizvoditeli, lu|eto koi
na gostite im nudat avtenti~ni jadewa i pijalaci. S*
dodeka toa ne go sfatime, }e
imame problemi vo turisti~kata ponuda - istaknuva
Miro Bogdanovi}, pretsedatel na Sojuzot na gotva~ite
na evropskite i na mediteranskite regioni.
Stopanskata komora na
Hrvatska podolgo vreme ja
turka akcijata povrzana so
kvalitetot i so avtenti~nite proizvodi od ovaa
zemja. Doma{nite proizvo-
Qup~o Gievski
di mo`at da dojdat do znakot „hrvatski kvalitet“ i
„izvorno hrvatsko“.
- „Hrvatski kvalitet“ e
namenet za brendovi {to poteknuvaat od zemjava i imaat
natprose~en kvalitet, a „izvorno hrvatsko“, pokraj ovie
uslovi, neophodno e da poteknuvaat od tradicijata na
zemjata i da se rezultat na
razvojno-istra`uva~ka rabota i inovacii - naglasuva
Mira Radi~ od sektorot za
kvalitet vo Stopanskata komora na Hrvatska.
Mira Radi~
- Dosega 228 proizvodi
go imaat znakot „hrvatski
kvalitet“, a 108, pak, „izvorno hrvatsko“. Pove}e od polovinata od niv, 55 procenti,
se od oblasta na hranata.
Sega trgnuvame i vo oblasta
na uslugite, no seto ova e vo
funkcija na avtenti~en doma{en kvaliteten proizvod.
Kolku vo makedonskite
restorani se neguvaat doma{nite avtohtoni jadewa
od zemjata - gi zapra{avme
doma{nite ugostiteli?
Qup~o Gievski, {ef na
kujna vo skopskiot hotel
„Aleksandar palas“, istaknuva deka zemjava ima izvonredna kujna i taa mo`e da
bide golem adut vo privlekuvaweto stranski turisti.
No, spored nego, neophodno e
makedonskite restorani da
Jure Frani~
se specijaliziraat, da nudat
po nekolku tradicionalni
jadewa i pijalaci.
- Sepak, nedovolno go koristime rasko{ot na doma{nata kujna. Site pravat
s*, a najmalku ima specijaliteti i toa tokmu avtohtoni
jadewa. Toa mora {to poskoro da se napravi. I normalno, da se koristat doma{nite kvalitetni proizvodi.
Slav~o Evtimovski, direktor na „Romantika“, spomenuva deka vo nivniot restoran na bregot na ezeroto
„Mladost“ kraj Veles, ve}e
polovinata od jadewata se
avtohtoni i od bogatata gastronomska tradicija od Vele{ko.
Slav~e Eftovski
- Vo menito se pastrmajliite, vele{kiot }ebap,
sarmi~ki od lozov list i
sli~ni jadewa. Interesno e
{to gostite s* po~esto se
odlu~uvaat niv da gi konsumiraat, no generalen problem na makedonskiot turizam e {to s* u{te nema
„prikazna“ koja pomasovno
}e gi privle~e stranskite
turisti - dodava Slav~e
Eftovski.
HRVATSKATA EKONOMIJA DI[E NA @ABRI
Buxetot „se krsti“ vo parite od turizmot
H
rvatskata ekonomija,
koja ve}e di{e na `abri, vo golema mera za
godinava „se krsti“ na turizmot. Zatoa, so posebno vnimanie se sledi s* {to }e se slu~i vo ovoj sektor i barem zasega ne se {tedi vo negovata
promocija. Vo 2010 godina za
ovaa namena, i pokraj stegnatiot buxet, }e bidat vlo`eni
30 milioni evra, dva milioni pove}e od lani. Dodeka
prestojuvavme vo Hrvatska
duhovite gi razbranuva spotot na Hrvatskata turisti~ka
zaednica nasloven kako „Recept za dobar odmor“. Premierkata Jadranka Kosor po prvoto gledawe im zabele`a na
avtorite i na ministerot za
turizam, Damir Bajs, deka kadrite so `enskite zadnici od
spotot ne im se dopa|aat i deka vlijaat seksisti~ki.
- Kadrite so razgoleni
`enski tela nema mnogu da mu
pomognat na turizmot, tuku
treba da se zasukaat rakavite
i da se odraboti sezonata im pora~a prvata dama na hrvatskata Vlada na turisti~kite rabotnici.
Vakvoto merewe na site
detali, posebno broeweto na
gostite na po~etokot na sezonata, koja redovno e od Veligden, se sovpadna i so ofici-
jalnite podatoci deka Hrvatska za desette meseci od 2009
godina e pokusa za edna milijarda evra od turisti~kata `etva. I pokraj toa {to Damir
Bajs istaknuva deka Grcija i
Turcija ne se konkurenti poradi razli~nata ponuda, sepak,
Nik{a Ivi~evi~
poznava~ite na turisti~kite
mo`nosti velat deka Hrvatska
treba da gi namali cenite i
da se podgotvi za silna turisti~ka vojna. Hrvatskata turisti~ka zaednica ve}e prezema
niza zafati, me|u koi e i za
prvpat olesnuvaweto na vizniot re`im za doa|awe na gostite od zemjite od porane{nite sovetski republiki, od
Indija, Kina i od Bliskiot
Istok. Predvideni se serija
potezi - od pari~ni pottiknuvawa na avionskiot prevoz, do
nastap i promocija na site go-
lemi televiziski stanici vo
svetot. Promotivnata kampawa ne razlikuva golemi i mali, tuku godinava vo nea se
vklu~eni i Republika Makedonija, Srbija, B i H, Bugarija...
Evrata od turizmot za Hrvatska se osobeno zna~ajni.
Spored poslednite podatoci
na Hrvatskata narodna banka,
nadvore{niot dolg na zemjata lani skoknal na 44,6 milijardi evra. Toa e za 4,6 milijardi evra ili 11,6 otsto pove}e otkolku vo 2008 godina.
Delot na dolgot vo BDP se
iska~il na 98,5 otsto.
Istovremeno, Hrvatska
s* pove}e ja zaobikoluvaat i
stranskite investitori. Centralnata banka {totuku go objavi podatokot deka vkupnite
stranski direktni investicii vo 2009 godina iznesuvale 1,87 milijardi evra (572,5
milioni evra se sopstveni~ki vlo`uvawa, 171,3 milioni
evra se zadr`ana zarabotka,
dodeka na ostanatite vlo`uvawa otpa|aat 1,16 milijardi
evra). Toa e drasti~en pad,
ako se zeme predvid deka vo
2008 godina stranskite investitori vlo`ile re~isi dvojno pove}e - 4,19 milijardi
evra. Inaku i natamu najgolemi vlo`uva~i vo hrvatskoto
stopanstvo se Holandija, Av-
strija, Ungarija i Slovenija.
Za ilustracija, od 1993 godina do lani vo Hrvatska stranskite direktni vlo`uvawa ja
dostignale brojkata od 23,77
milijardi evra.
Ekonomska kriza silno ja
trese dr`avata. Dr`avniot zavod za statistika tuku{to objavi deka lani Hrvatska zagubila 75.400 rabotni mesta. Sega
vo zemjata ima 1,45 milioni
vraboteni. Najmnogu rabotni
mesta zgasnale vo prerabotuva~kata industrija, duri
17.000, a namalen e za 2.800 i
brojot na zemjodelcite. Isklu~itelno te{ka e sostojbata i
vo tekstilnata industrija, nekoga{ mo}na granka, koja pred
dvaeset godini vrabotuvala
130 iljadi lica, a sega ima samo 30 iljadi vraboteni. Lani
bile izgubeni 5.000 rabotni
mesta, a godinava se o~ekuva
da zgasnat u{te tolku. Seto
ova go pravi socijalniot naboj
vo dr`avata osobeno golem.
- Uslovite za stopanisuvawe se zagri`uva~ki. Na godi{en obrt od, na primer,
milion kuni, pred tri godini
koga }e se razdol`i{ so dr`avata, vo minus si 15.000 kuni, a lani ve}e taa brojka
stigna i do 35.000 kuni. Dr`avata izmisluva dava~ki, a ve}e stignavme do 28 obrasci,
koi mora da se popolnat za
nejzinite potrebi - istaknuva
Nik{a Ivi~evi~, pretsedatel na Zdru`enieto na ugostitelite na Splitsko-dalmatinskata `upanija i od neodamna sovetnik na ministerot za turizam na Hrvatska.
Od ovie pri~ini sekojdnevno
mnogu hoteli i restorani stavaat klu~ na vratite.
Optimisti~koto rezime
na site proceni na ekonomskite analiti~ari i institucii
za ovaa i za idnata godina glasi deka vo 2010 godina mo`e
da se o~ekuva mal pad ili nezna~itelen porast na stopanstvoto. Prefiksot „optimisti~ki“ stoi zaradi minatogodi{noto vrtoglavo opa|awe
na bruto-doma{niot proizvod
od 5,8 otsto. No, gra|anite se
predupreduvaat deka zgolemuvawe na `ivotniot standard i
porast na vrabotenosta mo`e
da o~ekuvaat duri vo vtorata
polovina na 2011 godina. Biznis-sektorot zabele`uva deka
Vladata na Jadranka Kosor i
pokraj silnite vetuvawa vo
svoite merki se zadr`ala na
mlaki potezi, koi mnogu ne
vlijaat za pobrz stopanski
presvrt. Dosega Vladata ja
sprovela samo direktnata
programa za kreditirawe na
kompaniite za poddr{ka na
nivnata likvidnost, no ne i za
investiciskiot zamav na stopanstvoto. Na kontoto na ostvareni sitni merki se stavaat i investiciskata poddr{ka
na javnite pretprijatija i ministerstva so 15 milijardi kuni, {to re~isi celosno ve}e
bile predvideni so nivnite
presmetki. Nekoi pozna~ajni
rezultati se smeta deka nema
da donese i namaluvaweto na
nadomestocite kon ZAMP na
hotelite, namaluvawe na tro{ocite na malite brodograditeli, ukinuvawe na krizniot danok... Spored zborovite
na Zdeslav [anti~, glaven
ekonomist na Splitskata banka, a koj {to go citira „Slobodna Dalmacija“, sepak, najgolem pridones na Vladata vo
oporavuvaweto na stopanstvoto e vo rabotata na procesot
na pribli`uvaweto kon EU.
- Duri so vleguvaweto vo
EU mo`e da se nadevame na
zna~itelno pozna~ajni stranski investicii i poniska cena na kapitalot vrz osnova na
pomali kamati na kreditite dodava [anti~.
A, tokmu do toj period, turizmot mo`e da bide onoj neophoden „baj pas“ bidej}i hrvatskata dr`ava bez zna~ajnite
„morski pari“ mo`e da o~ekuva
silni „socijalni“ branovi.
28
BIZNIS INFO
PREZENTACIJA NA „POMURSKI SAEM“ OD REPUBLIKA
SLOVENIJA PRED BIZNIS-ZAEDNICATA OD [email protected]
^etvrtok, 15 april 2010
Stopanskata komora na Makedonija vo sorabotkata so Congress & Event
Organization (CEO) ve nosi pod isklu~itelno povolni uslovi na dve
zna~ajni saemski manifestacii vo Pri{tina, Republika Kosovo
*Obezbeden popust od 15 otsto za makedonskite izlaga~i, a za posetitelite od zemjava besplatni vleznici
*Vonredni mo`nosti za promocija i razgovori so delovni partneri
OD 5 DO 9 MAJ NA GOLEMATA SAEMSKA MANIFESTACIJA ZA
[email protected][TVO, ENERGETIKA, TEHNIKA I DRVNA INDUSTRIJA
„Expokos 2010“
Vo periodot od 5 do 9 maj 2010 godina vo Pri{tina vo Republika Kosovo }e
se odr`i Saemot za grade`ni{tvo energetika, tehnika i drvna industrija „Expokos 2010“. Stopanskata komora na Makedonija, vo sorabotkata so „Congress &
Event organization“ (CEO), organizira
u~estvo i poseta na makedonski kompanii
na edna od najgolemite saemski manifestacii vo ovaa zemja.
Stopanskata komora na Makedonija
organizira poseta na zainteresirani
kompanii na Saemot, no }e bide i logisti~ka poddr{ka na zainteresiranite
izlaga~i za u~estvo na Saemot.
Kompaniite svojot interes za u~estvo i za poseta na ovoj Saem mo`at da
go prijavat vo Stopanskata komora na
Makedonija, najdocna do 1 maj 2010 godina.
OD 27 DO 29 MAJ 2010 GODINA INTERNACIONALEN SAEM ZA
INFORMATI^KA TEHNOLOGIJA I PE^ATARSKA OPREMA
„ITTF 2010“
Evropskite
pazari na dlanka
„Pomurski saem“ od Gorna Radgona, Republika Slovenija, vo Stopanskata komora na
Makedonija organizira{e prezentacija na aktivnostite i programata za 2010 i za 2011 godina (12.4.2010 godina). Na prezentacijata pokraj pretstavnicite na makedonskite kompanii, koi go istaknaa svojot interes za u~estvo na ovoj saem, prisustvuva{e i ambasadorot
na Republika Slovenija vo Republika Makedonija, Alen Brajan Bergant.
- U~estvoto na ovoj saem e odli~na mo`nost preku promocija da im se pomogne na kompaniite od Republika Makedonija vo osvojuvawe na evropskiot pazar - istakna ambasadorot Alen Brajan Bergant.
Svoe izlagawe i prezentacija na aktivnostite na Saemot ima{e Mateja Jakli~, komercijalen direktor na „Pomurski saem“, koja istakna deka so svojata mestopolo`ba, me|u
Avstrija, Hrvatska i Ungarija, „Pomurski saem“ ima renome na eden od najposetuvanite vo
Evropa. Me|unarodnite saemski manifestacii vo negova organizacija se naso~eni kon
vospostavuvawe dolgoro~ni partnerski odnosi me|u kompaniite od Evropa i od svetot.
Vo ramkite na „Pomurski saem“ se organiziraat:
- Me|unaroden saem za lov, ribarstvo i za turizam;
- Me|unaroden saem za zemjodelstvo - saem za hrana „AGRA“;
- Me|unaroden saem za ambala`a, pakuvawe i za logistika;
- Me|unaroden saem za grade`ni{tvo i
- Me|unaroden saem za odbrana, bezbednost, za{tita i za spasuvawe.
Pretstavnicite na „Pomurski saem“ na kompaniite im davaa soveti okolu izborot na
soodveten tip saem, na~inot na promocija, dogovarawe sredbi so potencijalni biznispartneri od Evropa i po{iroko. Makedonskite firmi osven {to }e gi promoviraat svoite proizvodi, }e imaat mo`nost da ostvarat i direktni kontakti so svoi kolegi od Evropa i od svetot, da dogovorat zdelki i da realiziraat zaedni~ki proekti.
(S. D.)
NOVI ZAKONSKI
PROPISI VO REPUBLIKA
MAKEDONIJA
z Uredba za izmenuvawe na Uredbata za sproveduvawe na Carinskiot
zakon (Sl. vesnik na RM br. 46/10)
z Uredba za izmenuvawe na Uredbata za visina na nadomest za privatizacija na grade`noto zemji{te {to se privatizira, na~inot i postapkata za naplata na nadomestot za privatizacija na
grade`no zemji{te (Sl. vesnik na RM
br. 46/10)
z Zakon za `elezni~kiot sistem
(Sl. vesnik na RM br. 48/10)
z Zakon za sigurnost vo `elezni~kiot sistem (Sl. vesnik na RM br. 48/10)
z Zakon za izmenuvawe i za dopolnuvawe na Carinskiot zakon (Sl. vesnik
na RM br. 48/10)
z Zakon za izmenuvawe i za dopolnuvawe na Zakonot za Carinskata uprava (Sl. vesnik na RM br. 48/10)
z Zakon za izmenuvawe i za dopolnuvawe na Zakonot za trgovskite dru{tva (Sl. vesnik na RM br. 48/10)
z Zakon za izmenuvawe i za dopolnuvawe na Zakonot za `ivotnata sredina (Sl. vesnik na RM br. 48/10)
z Zakon za nadzor na pazarot (Sl.
vesnik na RM br. 48/10)
(Pozna~ajni propisi objaveni
vo Slu`ben vesnik na RM
vo izminatite sedum dena)
Vo periodot od 27 do 29 maj 2010
godina vo Pri{tina }e se odr`i VII
Internacionalen saem za informati~ka tehnologija i pe~atarska oprema „ITTF 2010“.
Stopanskata komora na Makedonija organizira poseta na zainteresirani kompanii na „ITTF 2010“ vo Pri{tina i }e bide i logisti~ka poddr{ka na zainteresiranite za u~estvo-
to na saemot kako izlaga~i.
Kompaniite svojot interes za
u~estvo i poseta na ovoj Saem mo`at
da go prijavat vo Stopanskata komora
na Makedonija, najdocna do 1 maj 2010
godina.
Lice za kontakt:
Venera Andrievska
Tel: 3244037; faks 3244088
E-po{ta: venera @mchamber. mk
„FER[PED“ AD SKOPJE
Metalurzite gi namalija
prihodite na {pediterite
„Fer{ped“ AD Skopje minatata godina ja zavr{i so pozitivni finansiski rezultati, ostvaruvaj}i vkupen prihod od
4.003,7 milioni denari i dobivka po odano~uvawe od 155,7 milioni denari. No, sporedeno so
2008 godina, i dvata pokazateli
bele`at namaluvawe, koe kaj
vkupniot prihod iznesuva 29 otsto, dodeka dobivkata po odano~uvawe bele`i pad od 41 otsto.
Vrz vakvite rezultati, kako
{to izvestuvaat od Dru{tvoto,
posebno negativno vlijaelo
drasti~noto opa|awe na rabotata na golemite kapaciteti,
osobeno od oblasta na crnata
i na oboenata metalurgija, koi
najmnogu gi po~uvstvuvaa posledicite od globalnata kriza,
a so koi AD „Fer{ped“ vo najgolem del od svoeto rabotewe ja
izvr{uva svojata dejnost.
Negativni posledici se
po~uvstvuvale i od odzemawe-
„ Drasti~noto opa|awe na rabotata na golemite kapaciteti
od crnata i od oboenata metalurgija be{e eden od faktorite
poradi koi Dru{tvoto bele`i pad na prihodot od 29 otsto
to na dozvolite za carinsko
posreduvawe i dozvolata za
skladirawe na carinska stoka,
na krajot na prvoto polugodie
na 2009 godina, koi, sepak bile
amortizirani so zgolemeniot
anga`man na kompanijata za iznao|awe alternativni pati-
{ta za nadopolnuvawe na rabotata onevozmo`ena so odzemaweto na dozvolite.
Vo minatata godina, kompanijata „Fer{ped“ AD Skopje
za investicii izdvoila 19,7
milioni denari, od koi za
vlo`uvawa vo grade`ni objekti bile nameneti 13,4 milioni denari, dodeka ostatokot, a
ostatokot od 6,3 milioni denari se vlo`uvawa vo oprema.
Kratkoro~nite finansiski
vlo`uvawa, pak, lani zabele`ale porast od 41 procent vo
odnos na 2008 godina i dostignale vrednost od 383,2 milioni denari, a se odnesuvaat na
vlo`uvawa vo povrzanite subjekti na dru{tvoto „TV - Skopje“ i „Skovin“.
(V. M.)
[email protected]
29
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
NA 11 I 12 MAJ 2010 GODINA DELEGACIJA NA VLADATA NA RM [email protected] SO
PRETSTAVNICI OD STOPANSTVOTO VO POSETA NA KRALSTVOTO MAROKO
Poznata turisti~ka, no
neotkriena biznis-destinacija
o ramkite na najavenata oficijalna poseta na pretsedatelot na Vladata na Republika Makedonija, m-r Nikola Gruevski, na Kralstvoto Maroko, na 11 i na
12 maj 2010 godina, predvideno e vladinata delegacija da ja pridru`uvaat
makedonski stopanstvenici, koi }e zemat u~estvo na
Marokansko-makedonskiot
deloven forum.
Delovnata sredba pretstavuva mo`nost za vospostavuvawe ekonomska sorabotka me|u dvete zemji, kako
i za vospostavuvawe povisoki oblici na sorabotka i
razvivawe na delovnite odnosi me|u kompaniite od
Republika Makedonija i
Kralstvoto Maroko.
V
Za uspe{na realizacija na nastanot, prvenstveno e neophodno makedonskite kompanii da go identifikuvaat svojot interes
za sorabotka so svoite potencijalni partneri od
Maroko, preku popolnuvawe na standardiziraniot
formular, koj treba da se
dostavi vo Stopanskata komora na Makedonija, {to
}e pomogne za konkretnata
finalizacija na bilateralnite sredbi. Celokupnite logisti~ki i administrativni formalnosti }e
bidat definirani i dopolnitelno dostaveni do
prijavenite kompanii.
Inaku, nadvore{notrgovskata razmena na R.Makedonija so Maroko e na mnogu
nisko nivo. Vo periodot od
2003 do 2008 godina, trgovskata razmena me|u ovie
zemji na godi{no nivo iznesuva okolu 0,4 milioni
evra, dodeka vo 2009 godina
e zabele`an uvoz na stoki
vo vrednost od 1,1 milioni
evra.
Uvozot na proizvodi vo
RM so poteklo od Maroko e
vo porast, pri {to najgolem uvoz dosega e ostvaren
ska oprema, p~enica, gas i
elektri~na energija, tranzistori, plastika
Uvozni
partneri:
Francija 16,2 procenti,
[panija 13,6 procenti,
Italija 6,5 procenti, Kina 6,1 procenti, Germanija
Maroko
Izvozni proizvodi: obleka i tekstil, elektri~ni
komponenti,
minerali,
tranzistori, |ubriva, nafteni proizvodi, riba,
ovo{je, zelen~uk.
Izvozni
partneri:
[panija 19 procenti,
Francija 17,4 procenti,
Brazil 7 procenti, SAD 4,5
procenti, Belgija 4,4 procenti, Italija 4,2 procenti (2008 godina).
Uvozni proizvodi: surova nafta, tekstilni fabrikati, telekomunikaci-
Ekonomijata na Maroko
Kralstvoto Maroko ima sklu~eno Dogovor za sorabotka so EU i Dogovor za
slobodna trgovija so SAD, ~ija glavna komponenta e osnovaweto na Zona na
slobodna trgovija. Naj`e{kite problemi vo dr`avata, nevrabotenosta, posebno na mladite lu|e i namaluvaweto na jazot me|u bogatite i siroma{nite, Vladata planira da gi ubla`i preku zgolemuvawe na turisti~kite aran`mani vo zemjata i jakneweto na konkurentnosta vo tekstilnata industrija.
Javniot dolg za zemjata iznesuva 60,2 procenti od BDP za
2008 godina. Rezervite vo konvertibilna valuta i zlato iznesuvaat 21,11 milijardi amerikanski dolari (31 dekemvri 2008
godina). Maroko e edinstvena zemja vo Afrika, koja momentalno ne
e ~len na Afrikanskata unija, nitu, pak, poka`uvaat interes za ne{to takvo. Taa e ~lenka na Arapskata liga, arapskata Magreb unija, Frankofonijata, Organizacija
na islamskata konferencija, Mediteranskata dijalog-grupa i Grupata 77. Isto taka, Maroko e eden
od glavnite sojuznici na SAD {to
ne se ~lenki na NATO.
POKANA ZA MAKEDONSKO-TURSKI DELOVNI
SREDBI SO KOMPANII OD EDRENE
Interes za
partnerstvo vo
pove}e sektori
o ramkite na manifestacijata „Denovi na
Edrene“ vo Makedonija, Trgovsko-industriskata komora na Edrene, so svoja stopanska delegacija, na 15 april 2010 godina vo hotelot „Holidej in“ vo Skopje organizira makedonsko-turski
delovni sredbi. Posetata na delegacijata od
Turcija e organizirana od strana na regionalnata Uprava na Edrene, na ~elo so valijata, vo sorabotka so institucii na Vladata na R.Makedonija, Gradot, Balkanskiot univerzitet, Asocijacijata na turskite `eni, Op{tinata vo Gostivar,
so poddr{ka na Trgovskoto sovetni{tvo na Ambasadata na Republika Turcija vo Makedonija.
Grupata biznismeni od Edrene e sostavena
od pretstavnici od razni stopanski granki (grade`ni{tvo, proizvodstvo na PVC prozorci i vrati, prehranbena industrija, medicinski proizvodi, transport, nakit, optika i drugi), zainteresirani za vospostavuvawe bilateralni delovni
kontakti so makedonski kompanii, koi bi se javile kako nivni potencijalni delovni partneri.
Delovnite sredbi vo organizacija na
Stopanskata komora na makedonija, APPRM, EEN,
MATIB i MATTO, }e se odr`at vo hotelot „Holidej in“, so po~etok vo 11 ~asot.
V
vo 2009 godina (1.603.733
amerikanski dolari). Vo
odnos na uvozot vo RM od
Maroko, proizvodi so
5,7 procenti, Saudiska
Arabija 5,4 procenti,
Moldavija 5 procenti
(2008 godina).
vrednost nad 100.000 amerikanski dolari, koi ja so~inuvaat uvoznata struktura se ribite (haringi, sardeli i golemi sardeli, nemeleni), kako i proizvodi
od tekstilnata industrija.
Re~isi celokupniot makedonski izvoz vo Maroko za
2008 godina se odnesuva na
lisja, granki i drugi delovi od rastenija.
Pravna ramka za regulirawe na trgovskite odnosi
me|u Republika Makedonija
i Kralstvoto Maroko se,
vsu{nost, pravilata i
principite na Svetskata trgovska organizacija (STO).
Republika Makedonija dosega nema sklu~eno Dogovor
za slobodna trgovija, nitu,
pak, Dogovor za trgovska i za
ekonomska sorabotka so
ovaa dr`ava, iako i za dvata dogovori se po~nati postapki za pregovori i za
usoglasuvawa.
(B. P. \)
PRV ME\UNARODEN SAEM NA PROIZVODITELI NA AVTOKOMPONENTI OD
JUGOISTO^NA EVROPA
„SEE Auto Compo Net 2010“
topanskata komora na Makedonija,
S
vo sorabotka so Agencijata za poddr{ka na pretpriema{tvoto na Republika
Makedonija - Evropski informativen i
inovativen centar i Avtomobilskiot
klaster na Makedonija, organiziraat zaedni~ki nastap na kompanii od Republika Makedonija na saemot „SEE Auto
Compo Net 2010“, {to }e se odr`i od 19
do 21 maj 2010 godina vo Kraguevac, Republika Srbija.
Na ovoj Saem }e se pretstavat najeminentnite proizvoditeli, snabduva~i, kupuva~i i korisnicite na proizvodite i
uslugi za proizvodstvo na komponenti od
Srbija i Jugoisto~na Evropa. Vo ramkite
na tridnevnata saemska manifestacija
}e se organiziraat i }e se odr`at mnogubrojni nastani, kako trkalezni masi, prezentacii, programi za razvoj na snabduva~ite, sredbi so kupuva~i i sli~no. U~estvoto na ovoj saem e izvonredna mo`nost
proizvoditelite na komponenti da gi prezentiraat svoite proizvodi i da ostvarat
delovno-komercijalni rezultati.
Na prviot den na saemot (19 maj), kako centralen nastan se najavuva odr`uvawe na „Sredba so kupuva~ite“, koja se o~e-
kuva deka }e go privle~e vnimanieto na
proizvoditelite na komponenti od R.Makedonija, poradi mo`nosta za direktni
delovni sredbi so proizvoditelite od
Jugoisto~na Evropa.
Isto taka, vo ramkite na saemot }e se
odr`i sredba na avtomobilskite klasteri na R. Makedonija i na R. Srbija.
Podetalni informacii za uslovite
za u~estvo na ovaa saemska manifestacija mo`at da se dobijat vo Stopanskata komora na Makedonija.
Lice za kontakt
Vojkan Nikolovski
tel. 02 3244 068,
Faks 02 3244 088
e-po{ta: [email protected]
Kraguevac
30
BIZNIS INFO
^etvrtok, 15 april 2010
PONUDA - POBARUVA^KA
ALBANSKA KOMPANIJA, SOPSTVENIK NA 600 SUPERMARKETI E
ZAINTERESIRANA ZA UVOZ NA ZELEN^UK, OVO[JE, PIJALACI, POSEBNO VINO KAKO I DRUGI PROIZVODI ZA [IROKA POTRO[UVA^KA OD REPUBLIKA MAKEDONIJA, POSEBNO SE ZAINTERESIRANI ZA FORMIRAWE NA POSEBNI [TANDOVI SAMO SO MAKEDONSKI PROIZVODI
Validnost do: 8.12.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
Ponudata se odnesuva na: Evropska unija, Zemji na Centralna i na
Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
SRPSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA
MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA STO^NO BRA[NO
Validnost do: 12.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
HRVATSKA KOMPANIJA BARA SORABOTKA SO MAKEDONSKI FARMACEVTSKI FIRMI ZA PLASMAN NA [email protected] OD PLASTIKA
Validnost do: 26.5.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Proizvodstvo na hemikalii, hemiski proizvodi i hemiski vlakna
*
*
*
*
*
*
*
*
*
HOLANSKA KOMPANIJA NUDI SOFTVERSKI RE[ENIJA SO CEL
POSTIGNUVAWE POGOLEMA EFIKASNOST VO TRANSPORTOT,
VKLU^UVAJKI I RASKRSNICI, GOLEMI I MALI GRADSKI [email protected] KAKO I NA AVTOPATI[TA
Validnost do: 7.7.2010 godina
Vid sorabotka: Tehni~ka sorabotka
Oblast na sorabotka: Soobra}aj, transport na stoki i na patnici i
{pedicija
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
TURSKA KOMPANIJA BARA EKSKLUZIVEN ZASTAPNIK VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA METALNI I NA PLASTI^NI PATENTI ILI TEKSTILNI FABRIKI ZA NIVNA UPOTREBA PRI PROIZVODSTVO NA OBLEKA
Validnost do: 15.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Proizvodstvo na tekstil i na tekstilni proizvodi
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
HRVATSKA KOMPANIJA E ZAINTERESIRANA DA NAJDE PARTNER VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA SORABOTKA VO OBLASTA
NA UVOZ-IZVOZ NA KANCALARISKI MEBEL (STOLICI I FOTELJI) SO KOI BI [email protected] DA NASTAPAT NA PAZARITE NA
ZEMJITE OD REGIONOT
Validnost do: 17.9.2010 godina
Vid sorabotka: Sorabotka vo proizvodstvo - dorabotka
Oblast na sorabotka: Obrabotka na drvo i proizvodi od drvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
FIRMATA NUDI POSTELNINI, PREKRIVA^I I PROGRAMA OD
FROTIR ZA [email protected] VO REPUBLIKA MAKEDONIJA I NADVOR OD ZEMJATA
Validnost do: 25.7.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
* * * * * * * * *
FIRMATA NUDI PRAVNO-ADVOKATSKI USLUGI ZA ZASTAPUVAWE NA PRAVNI I NA FIZI^KI LICA OD OBLASTA NA STOPANSKO I NA ME\UNARODNO STOPANSKO PRAVO NA MAKEDONSKITE KOMPANII, KOI SE ZAINTERESIRANI DA INVESTIRAAT VO SRBIJA
Validnost do: 27.6.2010 godina
Vid sorabotka: Konsultantska usluga
Oblast na sorabotka: Trgovija so nedvi`nosti, iznajmuvawe
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO EVROPSKITE ZEMJI ZA PLASMAN NA ZAP^ANICI, DELOVI ZA PROCESNA
OPREMA, TRANSMISII, REDUKTORI KAKO I USLUGI OD TIPOT
NA REPARACII I MODIFIKACII
Validnost do: 28.10.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
GR^KA KOMPANIJA BARA SORABOTKA SO FARMACEVTSKI FABRIKI VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA MEHANI^KA OPREMA NAMENETA ZA OVOJ SEKTOR
Validnost do: 5.6.2010 godina
Vid na sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Proizvodstvo na hemikalii, hemiski proizvodi i hemiski vlakna
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
GERMANSKA KOMPANIJA NUDI USLUGI PRI POSTAVUVAWE
PODZEMEN DOTUR NA PITKA VODA I GAS I PRIMENA NA TEHNIKA NA PRESUVAWE NAMESTO [VAJSUVAWE, VKLU^UVAJ]I I
PONUDA NA OPREMA ZA ISTATA TEHNIKA
Validnost do: 6.12.2010 godina
Vid sorabotka: Tehni~ka sorabotka
Oblast na sorabotka: Distribucija na elektri~na energija, gas i voda
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA
ALBANIJA ZA PLASMAN NA MERNA I ISPITNA OPREMA NAMENETA ZA TESTIRAWE NA VAGONI, LOKOMOTIVI I @ELEZNI^KA INFRASTRUKTURA
Validnost do: 19.10.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Grade`ni{tvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
BUGARSKA KOMPANIJA E ZAINTERESIRANA ZA IZGRADBA NA
FABRIKA ZA PROIZVODSTVO NA MLEKO VO PRAV VO REPUBLIKA MAKEDONIJA
Validnost do: 17.12.2010 godina
Vid sorabotka: Tehni~ka sorabotka
Oblast na sorabotka: Zemjodelstvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
HRVATSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA
MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA ALKOLHNI PIJALACI
Validnost do: 24.5.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
TURSKA KOMPANIJA BARA ZASTAPNIK VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA MASLO OD SON^OGLED, P^ENKA I
MARGARIN
Validnost do: 8.7.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Klu~ni zborovi: maslo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA BARA INVESTITOR ZA NADGRADBA
I ZA PRO[IRUVAWE NA [email protected] [email protected] ZA MINERALNA
VODA I SOKOVI
Validnost do: 04. 09. 2010
Vid sorabotka: Zaedni~ko vlo`uvawe
Oblast na sorabotka: Proizvodstvo na prehranbeni proizvodi, tutun i pijalaci
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
UNGARSKA KOMPANIJA BARA DISTIRIBUTER VO REPUBLIKA
MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA KOMPLETNA GAMA NA MAGNETI,
MAGNETNI APARATI, MAGNETNI SISTEMI, METALNI SEPARATORI, MAGNETNI DIGALKI I MAGNETNI [email protected]^I, KOI NAO\AAT PRIMENA VO PREHRANBENATA, MELNI^KATA, KERAMI^KATA
I INDUSTRIJATA ZA PLASTIKA I INDUSTRIJATA ZA RECIKLIRAWE, KOI [email protected] ZA OTSRANUVAWE METALNI DELOVI (^ESTICI) OD PROIZVODITE
Validnost do: 4.12.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Prerabotuva~ka industrija
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
FIRMATA NUDI RADIJATORI OD INOKS
Validnost do: 24.10.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Grade`ni{tvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
FIRMATA NUDI BIOSTIMULATORI ZA ZEMJODELSTVO
Validnost do: 24.10.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Zemjodelstvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
SRPSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA STO^NO BRA[NO
Validnost do: 12.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA NUDI POMO[NI AKTIVNOSTI VO
FINANSISKO POSREDUVAWE
Validnost do: 16.10.2010 godina
Vid sorabotka: Finansiski servisi
Oblast na sorabotka: Finansisko posreduvawe
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA BARA PARTNER ZA PROIZVODSTVO
I PLASMAN NA ETERI^NI MASLA I SU[ENO OVO[JE
Validnost do: 22.12.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Ponudata se odnesuva na: Evropska unija, zemji na Centralna i na
Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
UNGARSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA
MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA POCINKUVANI LEANI SPOJNICI ZA ^ELI^NI, OLOVNI I ZA PE- CEVKI
Validnost do:16.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
TURSKA KOMPANIJA BARA PARTNER VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA ZAEDNI^KO [email protected] VO SLEDNITE OBLASTI: PROIZVODSTVO NA DC POWER SYSTEMS, SOLARNA ENERGIJA, PROIZVODSTVO NA ALUMINIUM I PVC PROIZVODI, METALNA INDUSTRIJA, TU[-KABINI, GSM OPREMA, ELEKTRI^NI I ELEKTRONSKI KONTROLNI SISTEMI, TELEKOMUNIKACISKI SISTEMI
Validnost do: 23.5.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Zemjodelstvo
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
FIRMATA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA
PLASMAN NA VATA, ^EPKALKI ZA U[I I DRUGI PROIZVODI ZA
LI^NA HIGIENA
Validnost do: 5.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Trgovija na golemo i na malo
Klu~ni zborovi: vata
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i na Isto~na Evropa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
MAKEDONSKA KOMPANIJA BARA PARTNER ZA SORABOTKA VO
OBLASTA NA TRGOVIJA I PROIZVOSTVO NA ALUMINIUMSKI
PROFILI
Validnost do: 19.10.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Oblast na sorabotka: Proizvodstvo na metalni proizvodi
Ponudata se odnesuva na: Zemji na Centralna i Isto~na Evropa
*
POLSKA KOMPANIJA BARA DISTRIBUTER VO REPUBLIKA MAKEDONIJA ZA PLASMAN NA PUMPI I KOMPRESORI
Validnost do: 9.6.2010 godina
Vid sorabotka: Proizvodi, proizvodstvo
Glaven i odgovoren urednik, Savo Pej~inovski
Kontakt adresa:
Stopanskata komora na Makedonija
ul. Dimitrie ^upovski, 13
1000 Skopje
Kontakt lice: Mirjana Koceva
Tel: (02) 3244035; Faks: (02) 3244088
Call Centar: (02) 15015
E-adresa: [email protected]
tel: : (02) 3244036
faks: (02) 3244088
[email protected]
Download

„Belite jaki“ go zadu{ija razvojot