CRNA GORA
UPRAVA ZA MLADE I SPORT
LGBT INKLUZIJA U SPORTU
PRIRUČNIK DOBRE PRAKSE 4
LOUIS ENGLEFIELD
LGBT INKLUZIJA U SPORTU
PRIRUČNIK DOBRE PRAKSE 4
LOUIS ENGLEFIELD
CRNA GORA
UPRAVA ZA MLADE I SPORT
Biblioteka: LGBT Sportska politika
Urednica: Tijana Bukilić
Izdavači:
LGBT FORUM PROGRES
SPORTSKI KLUB LGBT FP
www.lgbtprogres.me
CRNOGORSKI OLIMPIJSKI KOMITET
www.cgcok.me
EUROPSKA GAY I LEJZBEJSKA
SPORTSKA FEDERACIJA
EUROPEAN GAY AND LESBIAN
SPORT FEDERATION - www.eglsf.info
CRNA GORA
UPRAVA ZA MLADE I SPORT
UPRAVA ZA MLADE I SPORT
VLADE CRNE GORE
www.upravazamladeisport.me
Prevela: Sanja Begović
Za izdavača: Stevan Milivojević
Mišljenja iskazana u knjizi su odgovornost autora i ne predstavljaju neophodno zvaničnu
politiku Savjeta Evrope. Svi zahtjevi koji se tiču reprodukcije ili prevođenja čitavog ili dijela
ovog dokumenta mogu se uputiti Direktoratu za komunikacije (F-67075 Strasbourg Cedex
or [email protected]). Sva druga pitanja vezana za ovu publikaciju mogu se uputiti
Generalnom direktoratu za demokratiju. © Council of Europe, September 2012
LGBT INKLUZIJA U SPORTU
PRIRUČNIK DOBRE PRAKSE 4
LOUIS ENGLEFIELD
Podgorica
2014
PREDGOVOR CRNOGORSKOM IZDANJU
SPORT PRIPADA SVIMA
Sport je tema opšte
prisutna u školama,
na fakultetima, kod
svih etničkih i socijalnih grupa, u svakodnevnici, na ulici,
mjestima zabave i
večernjeg izlaska. Za
sport su svi vezani.
Bilo kroz neposredno
učešće u sportskim
aktivnostima, na profesionalnom, amaterskom ili rekreativnom
nivou, bilo kroz pružanje podrške onima
koji su, na navedene
načine, u sportu, aktivni. Sport ujedinjuje,
uklanja granice, doprinosi izgradnji različitih
grupnih, kolektivnih, i
ujediniteljskih identiteta. Izuzetan značaj,
racionalnost i snažna
društvena prisutnost,
sportu daje i posebnu
vaspitnu ulogu, koja
doprinosi fizičkom ali i duhovnom usavršavanju svake ličnosti.
Zato koncept, prisutnost i popularnost sporta treba koristiti i za
promociju različitih, poželjnih,
društvenih vrijednosti, posebno
tolerancije, socijalne inkluzije i
poštovanja ljudskih prava.
Vlada Crne Gore je 9. maja
2013. godine usvojila Strategiju
za unapređenje kvaliteta života
LGBT osoba u Crnoj Gori. To je
nacionalna LGBT politika koja je,
dodatno, osnažila povezanost
sporta i ljudskih prava, a sport je
prepoznala kao jedan od ključnih načina ostvarivanja i promocije ljudskih prava.
Olimpizam je životna filozofija
koja spaja kulturu, obrazovanje
i sport i teži stvaranju mirnog
društva koje nastoji čuvati ljudsko dostojanstvo. Crnogorska
LGBT politika afirmiše olimpijske
vrijednosti, a bavljenje sportom
tretira jednim od ljudskih prava.
Nacionalnom LGBT politikom
odlučno je potvrđeno da se bavljenje sportom treba omogućiti
svakome, bez razlike i diskriminacije po bilo kom osnovu. Diskriminacija po osnovu seksualne
orijentacije i rodnog identiteta
u sportu je neprihvatljiva i nespojiva s nacionalnom sportskom
politikom. Crnogorski zakon o
sportu principijelno promoviše
da bavljenje sportom mora biti
humano, slobodno, zdravo, bezbjedno, fer, tolerantno i etički
prihvatljivo. Takođe polazi se od
toga da je sport dostupan svima, bez obzira na bilo koje lično
svojstvo. Bilo koji oblik diskriminacije nije u skladu s pripadnošću Olimpijskom pokretu. Evropska socijalna povelja promoviše
sport kao ključni faktor socijalne
inkluzije i koji zato treba biti dostupan svima. Diskriminacija po
osnovu seksualne orijentacije,
koju zabranjuje i Evropska konvencija o ljudskim pravima, nije
vrijednost Savjeta Evrope.
obavezala se da će ohrabiriti
dijalog LGBT zajednice sa sportskim asocijacijama i podstaći
zajedničke napore u borbi protiv
homo/transfobije i diskriminacije u sportu. To podrazumijeva
i razvijanje partnerskog pristupa prema sportskim savezima,
navijačkim klubovima i LGBT
zajednici kako bi se spriječilo, i
suzbijalo, korišćenje uvreda na
račun LGBT osoba tokom i u vezi
sa sportskim događajima. Sportski objekti i aktivnosti biće otvoreni za sve, bez obzira na njihovu
seksualnu orijentaciju ili rodni
identitet.
Strateški ciljevi, crnogorske LGBT
politike, u oblasti sporta, su:
unaprijeđenje borbe protiv diskriminacije LGBT osoba u sportu
i društvu, unaprijeđenje razumijevanja LGBT perspektive pri razvoju sportske politike i koncepta finansiranja sporta iz javnih
izvora te unaprijeđenje sportskog života i aktivnosti u LGBT
zajednici. Različite programske
Vlada Crne Gore, kroz usvaja- mjere definisane su da podnje nacionalne LGBT politike, staknu dijalog i saradnju LGBT
zajednice, Crnogorskog olimpij- i bori se protiv diskriminacije u
skog komiteta, sportskih organi- sportu.
zacija i navijačkih klubova.
Uprava za mlade i sport je saSavjet Evrope, kroz svoj LGBT mostalni organ Vlade Crne Gore
projekat, okupio je ključne par- koji, između ostalog, vrši poslove
tnere koji se mogu, uspješno, koji se odnose na unapređivanje
nositi s homo/transfobijom i i sprovođenje nacionalne sportizazovima isključivanja LGBT ske politike.
osoba u sportu, bilo da je riječ
o sportistima, trenerima, sport- Sportski Klub LGBT Foruma
skim radnicima/profesionalcima Progres ima za cilj da, kroz svoje
sportske programe, promoviše
ili ljubiteljima sporta:
zdrave stilove života, bavljenje
Crnogorski olimpijski komitet sportom, ravnopravnost i pri(COK) je jedinstvena nacional- hvaćenost LGBTIQ osoba u crna organizacija u oblasti spor- nogorskom sportu. LGBT Forum
ta, koja pripada Olimpijskom Progres je prva crnogorska LGBT
pokretu, i u kojoj su prvenstvo organizacija snažno posvećena
udruženi crnogorski sportski sa- izgradnji Crne Gore u kojoj će
vezi olimpijskih sportova. COK LGBT zajednica biti vidljiva, zaje sportski savez preko kojeg se štićena i prihvaćena.
ostvaruju nacionalni i međunarodni sportski interesi Crne Gore. Podržavamo, promovišemo i
zastupamo sportsko, društveno
Evropska gej i lezbijska sport- odgovorno i bezbjedno ponašaska federacija (EGLSF) pred- nje sportista i navijača vjerujeći
stavlja servisno i tijelo koordina- da tako popularišemo sport kao
cije preko stotinu autonomnih plemenitu i društveno vrijednu,
LGBT organizacija i sportskih poželjnu i potrebnu aktivnost.
grupa, podržava LGBT sportiste
Publikovanjem ovog priručnika
Savjeta Evrope direktno promovišemo našu zajedničku težnju
da doprinosimo ravnopravnosti,
poštovanju i bezbjednosti svake
osobe u crnogorskom sportu,
bez obzira na, njegovu ili njenu, seksualnu orjentaciju i rodni
identitet. Želimo osnažiti napore i podržati proces stvaranja
sportskog ambijenta u kojem će
se svi tretirati s punim poštovanjem, uz odsustvo svake diskriminacije i govora mržnje.
Želimo da priručnik, koji smo zajednički publikovali, pod pokroviteljstvom LGBT projekta Savjeta Evrope, doprinese boljem
informisanju glavnih sportskih
aktera i podizanju njihove svijesti o značaju društvenog prihvatanja LGBT zajednice. Želimo
da on postane jedna od obrazovnih mogućnosti i vid podrške
naporima protiv homofobičnih
aktivnosti, pristupa, ponašanja
i govora.
Konačno, potvrđujemo našu
predanost procesu i spremnost
da postepeno, i pažljivo, gradimo snažniju otvorenost i toleranost crnogorskog sporta prema
LGBT osobama. Uvjereni smo
da tako snažnimo koncept sreće
svakog pojedinca. Svako treba
da bude ono što jeste.
Dušan Simonović,
predsjednik, COK
Igor Vušurović,
direktor,
Uprava za mlade i sport
dr Jovan Kojičić,
savjetnik predsjednika
Vlade Crne Gore za ljudska
prava i zaštitu od diskriminacije
Klaus Heusslein i Armelle Mazé,
kopredsjednik_ca, EGLSF
Tijana Bukilić,
direktorka Sportskog kluba i
potpredsjednica Upravnog
odbora LGBT Forum Progres
8
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
SADRŽAJ:
Predgovor.................................................................................................................9
Borba protiv homofobije je odgovornost svih..................................................9
Borba protiv homofobije je odgovornost svih...................................................9
Uvod........................................................................................................................12
Okruženje..................................................................................................................14
1.1. Homofobija u sportu............................................................................................15
1.2. Transfobija u sportu.............................................................................................16
1.3. Institucionalna diskriminacija.........................................................................17
1.4. Uključivanje LGBT osoba u sport....................................................................19
Mladi ljudi, seksualne orijentacije, rodni identitet i sport............................21
2.1. Primjeri dobre prakse..........................................................................................22
2.1.1. Sportom protiv homofobije....................................................................22
2.1.2. Organizacija mladih Lambda Berlin ..................................................23
2.1.3. Oboriti homofobiju..................................................................................25
2.1.4. Prajd igre mladih.......................................................................................26
2.1.5. Sjeverne / južne igre..................................................................................27
2.1.6 . Plons Shorties...........................................................................................28
2.1.7. “Out in Slovenia” i DIH.............................................................................29
2.1.8. Paris Foot Gay (PFG).................................................................................30
Angažovanje LGBT odraslih - LGBT sportski pokret........................................33
3.1. Primjeri dobre prakse.........................................................................................34
3.1.1. FVV e V. i Artemida e.V...........................................................................35
3.1.2. Panteres Grogues....................................................................................36
3.1.3. qSPORT.........................................................................................................37
3.1.4. Otvorena atletika......................................................................................39
3.1.5. Gej i lezbejska sportska federacija (FSLG)......................................41
Zaključak................................................................................................................43
Referentni tekstovi i izvori....................................................................................44
Autorka.....................................................................................................................45
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
9
PREDGOVOR
Tokom obraćanja Ujedinjenim nacijama (UN), 18. decembra 2008. godine, Navi
Pillay, Visoki komesar za ljudska prava, rekao je sljedeće:
Vječiti kliše da su svi jednaki, ali da su neki više jednaki od drugih nije prihvatljiv.
Nijedno ljudsko biće ne može biti lišeno svojih ljudskih prava samo zbog spoznaje
svoje seksualne orijentacije ili rodnog identiteta. Nijedno ljudsko biće ne smije biti
izloženo diskriminaciji, nasilju, krivičnoj sankciji (kazni) ili zlostavljano samo zbog
svog doživljaja seksualne orijentacije ili rodnog identiteta.
Borba protiv homofobije je odgovornost svih.
U Savjetu Evrope, cilj ove borbe je dvostruk: sa jedne strane, da unaprijedi i osigura
poštovanje ljudskih prava i dostojanstva svakog pojedinca, uključujući lezbejke,
gejeve, biseksualce i transrodne osobe (LGBT osobe), a sa druge strane, da se bori
protiv diskriminacije i nasilja.
U evropskom sportu nema mjesta za nasilje i diskriminaciju nad LGBT osobama.
U skladu sa evropskim standardima politike sporta usvojenim u okviru Savjeta
Evrope (Evropska povelja o sportu, revidirana 2001. godine i Kodeks sportske etike,
revidiran 2010.godine) ili u okviru Evropske unije (na primjer, Komisijina Bijela knjiga o sportu iz 2007.godine), diskriminacija neće biti tolerisana kada su u pitanju
sportske aktivnosti i pristup sportskim objektima. Ovi tekstovi su u skladu sa univerzalističkim pristupom na način što prepoznaju pravo svakog da učestvuje u sportu.
Ova zabrana diskriminacije na polju sporta je takođe prisutna u drugim standardima koji su više specifični za LGBT osobe. Na primjer, 2010. godine Komitet ministara Savjeta Evrope zatražio je od svojih država članica (u svojoj preporuci o
mjerama o borbi protiv diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije i rodnog
identiteta)1 da preduzmu efikasne mjere “da spriječe, da se suprotstave i kazne
1
Preporuka CM / Rec (2010) 5, prikazana u publikaciji Borba protiv diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije ili rodnog identiteta (jun 2011), kompilacija standarda sastavljena od
strane Savjeta Evrope. Ovaj rad treba da posluži kao referenca za vlade, međunarodne institucije,
nevladine organizacije, medijske profesionalce i za sve one koji su - ili bi trebalo da budu - profesionalno ili na neki drugi način uključeni ili zainteresovani za zaštitu i promovisanje ljudskih prava
lezbejki, gejeva, biseksualnih i transrodnih osoba. Kompilacija sadrži preporuku i izvještaj s objašnjenjima (str. 7-46), Izvještaj Parlamentarne skupštine 1635 (2003), str. 88, kao i odgovor Komiteta
ministara , str. 90. Za više informacija o aktivnostima Savjeta Evrope, vidjeti www.coe.int/lgbt .
10
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
upotrebu diskriminatornih uvreda u vezi sa seksualnom orijentacijom ili rodnim identitetom tokom ili u vezi sa sportskim događajima” i pozvao države
da “podstaknu dijalog i podrže sportska udruženja i klubove obožavatelja u
razvoju aktivnosti podizanja nivoa svijesti u pogledu diskriminacije lezbejki,
gejeva, biseksualnih i transrodnih osoba u sportu i u osuđivanju manifestacija netrpeljivosti prema njima“. Još 2003. godine, Parlamentarna skupština
Savjeta Evrope predstavila je čitav niz mjera u svojoj Preporuci 1635 (2003) o
lezbejkama i gejevima u sportu.
Ovo izdanje, iz niza priručnika o dobroj praksi, daje praktičan uvid u
političku predanost koju su napravile države članice Savjeta Evrope u borbi
protiv homofobije u sportu. Koristeći konkretne primjere, EPAS se nada da će
ovaj priručnik obezbijediti neophodne instrumente da se otkloni homofobija i
transfobija u sportu na svim nivoima - profesionalnom, elitnom i sportu za svakoga - i da će svi sportski klubovi, udruženja, savezi i državni organi nadležni za
sport, prihvatiti ovu temu ozbiljno, koristeći sport, posebno sa mladim ljudima,
kao instrument za borbu protiv homofobije u društvu kao cjelini.
Stanislas Frossard
izvršni sekretar
Prošireni parcijalni sporazum o sportu (EPAS)
Direkcija za ljudska prava i antidiskriminaciju
Generalni direktorat II :Demokratija
Savjet Evrope
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
11
“Nemoguće je biti neutralan na homofobiju. Ili se izjašnjavate jasno da homofobija neće biti tolerisana ili u stvarnosti vi govorite okruženju da je prihvatate
- bez obzira da li radite to ili ne.
Norveški sport se neće smatrati neutralnim. Moramo zauzeti stav; za raznovrsnost, za otvoreni i inkluzivni sport protiv bilo koje vrste uznemiravanja ili
degradacije. “Uz sport” treba takođe da znači i “protiv homofobije”.
Želim da svi koji čitaju ovo ne sumnjaju. Sport u Norveškoj će biti otvoren i
inkluzivan za sve - gejeve, lezbejke, heteroseksualne, biseksualne i transrodne
osobe.
Trebamo i moramo preuzeti odgovornost. Sportom protiv homofobije!”
Tove Paule
Predsjednik (2007-2011)
Norveški olimpijski i paraolimpijski komitet i sportska konfederacija
(Iz časopisa Sport protiv homofobije, objavljen od strane Norveškog olimpijskog
komiteta u maju 2011., koji je dostavljen svim lokalnim sportskim klubovima kojih ima 12. 000; dostupno na norveškom jeziku na www.idrett.no)
12
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
UVOD
Evropske institucije su razvile standarde promovisanja raznolikosti i borbe
protiv diskriminacije u sportu, kao na primjer Savjet Evrope u svojoj Povelji o
evropskom sportu (revidiranoj 2001.godine) i u revidiranom Kodeksu sportske
etike (16 jun 2010) ili Evropska komisija u svojoj “Bijeloj knjizi o sportu” (2007).
Diskriminacija neće biti dozvoljena u pristupu sportskim objektima ili sportskim aktivnostima.
Sport uključuje sve građane, bez obzira na rod, rasu, godine, invaliditet, religiju
i vjerovanje, seksualnu orijentaciju i socijalnu ili ekonomsku pozadinu (Bijela
knjiga o sportu Evropske komisije, 2007)
Međutim, iskustvo Evropske gej i lezbejske sportske federacije (EGLSF) govori
da je sport još uvijek neprijateljsko okruženje za mnoge lezbejke, gej, biseksualne i transrodne (LGBT) osobe, čak i u evropskim zemljama koje imaju
pozitivno, zaštitničko, zakonodavstvo što se tiče seksualne orijentacije i rodnog identiteta. Dakle, pripadnici LGBT populacije ne uživaju u prednostima
sporta na isti način kao što to čine građani koji ne pripadaju LGBT zajednici,
a to su:
• Zdravstvo
• Edukacija
• Volontiranje i aktivno građanstvo
• Socijalna inkluzija, integracija i jednake mogućnosti
• Prevencija i borba protiv rasizma i nasilja
Čini se da je na mnogo načina sport izostavljen uprkos mnogim naprecima u
oblasti LGBT ljudskih prava koji se mogu vidjeti na drugim poljima evropskog
života, kao što su porodična prava, prava na zapošljenje, zločin iz mržnje i sloboda okupljanja.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
13
Evropski sport bi, zaista, trebao biti teren (“level playing field”) jednakih sportskih mogućnosti za sve evropske građane. Zapravo, nekoliko posljednjih godina je uloženo mnogo u borbu protiv nejednakosti u slučajevima gdje je ona
bila vidljiva i identifikovana. Međutim, iskustvo lezbejki, gej, biseksualnih i
transrodnih sportista u Evropi nije obavezno jednakih mogućnosti na terenu ili
van njega, a pitanja seksualne orijentacije i rodnog identiteta su u velikoj mjeri
ostala nevidljiva u sportu, ako se izuzme nekoliko visoko profilisanih slučajeva.
Ovaj priručnik ispituje razloge široko rasprostranjenog i kontinuiranog isključenja LGBT osoba iz sportskih tokova, ispituje prirodu i mehanizme predrasuda i
dikriminacije prema LGBT osobama u sportu i naglašava cijenu tog isključenja.
Ovaj priručnik takođe obezbjeđuje primjere dobre prakse u radu kako sa mladim tako i sa odraslim osobama, da se bore protiv homofobije u sportu i da
pruže znanje kako stvoriti inkluzivnija, tolerantnija sportska okruženja u kojima
se svi LGBT sportisti mogu istaći.
14
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
1
OKRUŽENJE
Da bismo razumjeli učešće ili nedostatak učešća LGBT osoba u organizovanom
sportu, važno je da shvatimo okruženje u kojem se odvija sportsko učešće.Izuzev nekoliko sportova kao što su softbol, korfbol i jedrenje, sport je od nastanka
drevnih Olimpijskih igara 776.godine prije nove ere, bio veoma rodno određeno okruženje, u velikoj mjeri zasnovano na modelu dva pola, odnosno učešće i
takmičenje je i dalje zasnovano na muškoj i ženskoj segregaciji.
Može se reći da se u okviru ovog okruženja razvila kultura u kojoj postoji veoma
rigidna definicija muškaraca i žena. Ovo je svakako istina u elitnom sportu. U
industriji u kojoj se rezultati postižu kroz procjenu tijela sportista bilo za muško
ili žensko takmičenje, definicije biologije takmičara postaju najvažnije. I zato
što ne živimo u svijetu u kojem mi, kao ljudi, funkcionišemo čisto kao biološka bića, ove striktne definicije muške i ženske biologije su rezultirale kulturom
kompleksnih narativa o tome šta znači biti “muško” i “žensko” u sportu.
Kao što je to već istakao određeni broj akademika, sport ostaje “Neizbježno
... polno odvojena društvena institucija” (Brackenrldge, 2009). Šta Brackenrldge i drugi sportski akademici tvrde jeste, ne samo da je samo sport veoma
ograničen krutim polnim granicama u vezi muške i ženske fizionomije, već i da
ove ideje o polu - fiziologija sa kojom smo rođeni - postaju konfuzne u vezi sa
rodnim ulogama - idejama koje društvo konstruiše o ulozi muškaraca i žena.
Uopšteno govoreći, ono što opažamo kao podjelu na osnovu bioloških razlika
su često u stvari duboko ukorjenjene društveno konstruisane rodne razlike. To
jeste, kako mi očekujemo da se ponašaju žene a kako da se ponašaju muškarci
u našem društvu. U okviru ovih veoma rigidnih rodnih uloga, akademici takođe
tvrde da je određena konstrukcija muškosti cijenjena prije svega, među sportistima, komentatorima i ljubiteljima sporta, kao neka vrsta “super muškosti”.
Ova konstrukcija ne samo da šteti ženskim sportovima i učešću žena u sportu,
u smislu da žene nikada ne mogu postići priznanje od svojih muških kolega,
već stvara kulturu koja isključuje raznolikost muškosti i koja je heteronormativna (pretpostavka da je heteroseksualnost jedina normalna seksualna orijentacija). U suštini, uspješan sportista znači heteroseksualan muškarac. U me-
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
15
đuvremenu, za elitne ženske sportove, izazov postaje kompleksno žongliranje
suprotstavljenih rodnih uloga – biti najbolje što možete u vašem izabranom
sportu, sve dok ostajete “ženstvene” i stoga poželjne muškarcima. Dakle, šta
se dešava kada nekim odnosima u sportu dajemo prednost i kako ovi diskursi
u elitnom sportu utiču na provincijske angažmane?
1.1. Homofobija u sportu
Jedna od posljedica ovih krutih rodnih uloga je zastupljenost homofobije u
sportu (koja se može okarakterisati kao niz negativnih stavova i osjećanja prema homoseksualnosti i ljudima koji su identifikovani ili percipirani kao homoseksualaci).
Ta činjenica ima uticaja na angažovanje i uživanje u sportu ne samo od strane
LGBT učesnika, već i od strane muškaraca i žena koji sebe ne doživljavaju u
skladu sa određenim rodnim stereotipima.
Kao što je navedeno ranije, preovlađujući društveni stavovi diktiraju mišljenje
koje implicira da, da bi muškarci bili dobri u sportu, oni moraju biti heteroseksualani. Naravno, očigledna implikacija ovog stereotipa je da muškarci koji
nijesu dobri u sportu moraju biti homoseksualci.
Ovaj stereotip je prisutan u raznim objektima, igralištima i sportskim halama
širom Evrope. Homofobičan jezik u sportskoj zajednici je i dalje zastupljen, uz
termine kao što su “peder” i “kvir” (i njihovi nacionalni ekvivalenati) kojima se
redovno zlostavljaju dječaci koji ne ostvaruju željeni rezultat, dok povici “šutira,
baca ili radi to kao djevojka” (Valther - Arens , 2011), ostaju normalni načini
ophođenja kojima se podvrgavaju protivnici i kolege, a ponekad i saigrači.
U međuvremenu, djevojke koje su izuzetne u sportu i posjeduju fizičku snagu,
brzinu, izdržljivost ili konkurentnost ne mogu nikako da budu heteroseksualne
u društvu u kome se, u cjelini, od (heteroseksualne) žene i dalje očekuje da
bude pokorna njegovateljica.
Naravno, stereotipi se dalje sastoje od načina na koji sami sport pripisuje “rodni” identitet. Na primjer fudbal, koji se definitivno smatra muškim sportom,
pa i ragbi, rukomet, kriket, snuker, pecanje, pa čak i golf. U međuvremenu klizanje na ledu, gimnastika, sinhronizovano plivanje i lakros su, svi do jednog,
okarakterisani kao ženski sportovi. Ovo rezultira time da oni koji se usude da
pređu određeno rodno kodiranje u nekom sportu, neizbježno postaju predmet
spekulacija o njihovoj seksualnosti. U ovom okruženju, muški gimnastičari i
ženski ragbi igrači su podjednako ohrabreni da dokažu svoju heteroseksualnu
muškost ili ženstvenost, ili u slučaju lezbejki, gej i biseksualnih sportista, da
skrivaju svoju homoseksualnost. Ovi društveni “propisi” o tome ko može ili ne
16
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
može uspjeti u sportu doveli su do značajne nevidljivosti lezbejskih i gej sportista u elitnom sportu.
1.2. Transfobija u sportu
U međuvremenu, visoko rodno određena priroda sporta stvara dodatne probleme za transrodne i interseksualne sportiste. Transfobija je skup negativnih
stavova i osjećanja prema transseksualnosti i transseksualcima ili transrodnim
osobama, zasnovanih na osnovu izraza njihovog unutrašnjeg rodnog identiteta.
Dok je takmičenje strogo organizovano u “muške” i “ženske” kategorije, tokom
vremena fokus se prirodno usmjerio na razlike između muškarca i žene, ili “polnosti” tijela, posebno zato što razlike između muškaraca i žena postaju manje
u većem društvu.
To je u istoriji elitnog sporta rezultiralo testiranjem “seksualnosti” sportista;
obavezna praksa koja je sprovedena nedavno 1998. od strane Međunarodnog olimpijskog komiteta (MOK), kao pokušaj da se napravi razlika između
muškarca i žene, u slučajevima gdje te razlike nijesu bile očigledne. Naravno, testiranje seksualnosti je jedino bilo sprovedeno na ženskim sportistima, što postavlja pitanja o njegovoj legitimnosti, ali praksa je takođe bila
pod pritiskom slučajeva visokog profila kao što je to bila Marla Jose Martinez Patino, španska preponašica koja nije prošla “test seksualnosti” jer je
utvrđeno da ima XY hromozome. Bilo joj je zabranjeno da se takmiči tri
godine i oduzete su joj medalje, pre nego što je 1988-e preinačena odluka,
kada je dokazano da njeno tijelo ne može da koristi dodatni testosteron
koji je sadržalo u sebi.
MOK Stokholm konsenzus o promjeni pola u sportu (2003) je napravio korak
dalje u cilju rješavanja problema izazvanih “testiranjem seksualnosti” za elitne
sportiste. Umjesto da se oslanja na zaštitno zakonodavstvo pojedinca te zemlje, MOK je odlučio:
•
Da se transseksualni sportisti koji su prije puberteta imali operaciju promjene pola, mogu takmičiti;
•
Da sve ostale transeksualne osobe moraju biti post-operativne, moraju
imati pravno i državno priznanje svog pola dodijeljenog u svom državljanstvu, da hormonalnu terapiju u toku takmičenja administrira medicinsko osoblje u cilju minimiziranja “prednosti koje je vezano za rod”, i da
moraju živjeti najmanje dvije godine u svom nedavno dodeljenom polu”.
Međutim, njihova odluka sigurno nije eliminisala transfobiju u sportu. Mnogi
transrodni sportisti i dalje prijavljuju negativne stavove u vezi sa svojim učeš-
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
17
ćem u sportu. Kako to Kavana i Sajks (2006) objašnjavaju, debate o učešću
trans sportista su veoma ograničene na paranoičnim raspravama o “genetskim muškarcma koji se infiltriraju u žensku konkurenciju”, ali je ipak smiješno
predpostaviti da u svijetu postoje muškarci koji toliko očajnički žele da osvoje
medalju u svom sportu da bi pokušali da se maskiraju u žene kako bi postigli
svoj cilj. U stvari, tranzicija iz muškog roda u ženski ne nosi uvijek nepravednu
fiziološku prednost. Kako to Mišel Dumaresk, kanadski profesionalni trkač planinskog biciklizma nizbrdo, objašnjava:
To zapravo čini stvari težim jer posle hormonskog tretmana i operacije više
nijesam imao mišićnu masu da podrži moje kosti. Pretpostavljam da ova takozvana prednost i ne postoji.
Naravno, u elitnom sportu male biološke razlike mogu imati značajan uticaj na
takmičenje, ali na sportskom nivou zajednice, postoji takva raznovrsnost nivoa
učešća i nivoa učesnika da bi pitanje biologije trebalo da bude veoma mali
faktor prilikom razmatranja otvorenog i pristupačnog sporta.
Takođe treba napomenuti da iako se debata o pristupu sportu fokusira na
trans žene (žene koji su rođene u muškom tijelu, ali koji su napravile tranziciju
u ženu), da one u stvari čine samo dio trans stanovništva Evrope. Još jedan, u
velikoj mjeri nevidljiv, segment stanovništva su trans muškarci (muškarci koji
su rođeni u tijelu žene, ali koji su sada napravili tranziciju u muškarce) čiji pristup sportu i fizičkoj aktivnosti, takođe treba pozitivno riješiti. Dok sport održava svoj fokus na binarnoj rodnoj podjeli, postoji rizik da se ne odgovori na, kako
je to rekao Mlanne Bagger, danski profesionalni igrač golfa, 2009-te, realnost
ljudske raznolikosti i ogromnu “sivu” zonu koja postoji između ... definicije muško i žensko.
1.3. Institucionalna diskriminacija
Iako se u poslednjih nekoliko godina neznatan broj evropskih sportista deklarisao kao pripadnici LGBT zajednice tokom svoje karijere, (Vlbeke Skofterud,
Norveška, nordijsko skijanje, 2008; Ireen Vtist, Holandija, brzo klizanje, 2009;
Donal Og Kjuzak, Irska, bacač, 2009; Anton Hison, Švedska, fudbal, 2011, Stiven Dejvis, Velika Britanija, kriket, 2011), njih je i dalje samo nekoliko. Što se
tiče prvoklasnih evropskih fudbalera ili košarkaša, još od Džastina Fašanua (Justin Fashanu) niko nije govorio otvoreno o svojoj seksualnoj orjentaciji. Godine
1990-te Crnac Fashanu, britanski top fudbaler od “milion funti”, otkrio je, u
medijima, svoju seksualnu orijentaciju 1990-te, da bi osam godina nakon toga
izvršio samoubistvo. Ovaj nedostatak vidljivih LGBT sportista visokog profila
može se posmatrati kao jasan rezultat nelagodnosti prema (homo) seksualnosti i rodnom identitetu, koja je prisutna u sportu, a manifestuje se na više na-
18
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
čina širom naših sportskih institucija, ministarstava, upravnih organa i NVO-a.
Iako su mnoge od ovih organizacija naizgled prihvatile program jednakih mogućnosti, seksualna orijentacija i rodni identitet su često smatrani problematičnim na polju sporta i ne razmatraju se na isti način kao, na primjer, rasizam,
invaliditet i pol.
Iako neke od ovih organizacija priznaju da postoji problem kada je riječ o učešću i zadržavanju LGBT osoba, ipak se često javlja nedostatak stručnosti u ovoj
oblasti, kao i uporan stereotip i opšta zabuna oko ovog problema.
Ženski sport je, na primjer, uporno oklijevao da se pozabavi pitanjem homofobije zbog načina na koji se homofobija koristi da ograniči učešće žena u
sportu. Čini se da je često poricanje postojanja lezbejki u ženskom sportu lakše
od osporavanja rodnih stereotipa, po kojima su svi ženski sportisti izjednačeni
sa lezbejkama.
Kako objašnjava vodeći američki akademik i aktivista Pet Grifin (Pat Griffin), ženski sport je pun ormara, ali u njima se ne nalaze samo “pritajene”
lezbejke:
Ovi ormari su puni heteroseksualnih žena koje vjeruju da je ženski sport lezbejski skandal koji je na jedan korak od propasti (Grifin, 1998).
U sportu takođe postoji strah od uloge LGBT osoba van sportskog terena, kao
volontera, administratora i trenera, posebno onih koji rade u omladinskom
sportu. Premda ti stavovi nijesu obavezno odraz kulture prihvatanja u zemlji u
kojoj su izraženi, trajni stereotipi po kojima su gej muškarac isto što i pedofili,
a lezbejke regruteri djevojčica u lezbejstvo, prevladavaju u mnogim djelovima
evropskog sporta.
Istraživanje Leanne Norman, Karnegi instituta za istraživanje, Leeds Metropolitan Univerzitet (2011) u, na primjer, iskustvu lezbejskih trenera u Velikoj
Britaniji otkrilo je da, dok se iskustvo profesionalnih trenera lezbejki poboljšavalo, neke “lezbejke treneri su smatrane manje vještima, pod pretpostavkom
da (gej) žene treneri ne čine sportske lidere”, ili su smatrane “pedofilima” i
“predatorima prema svojim sportistima” u nekom trenutku tokom svoje karijere. Tokom 2012-te Velika Britanija je ocijenjena kao zemlja koja je najviše postigla u pogledu zakonskih prava LGBT osoba u Evropi (vidjeti Godišnji pregled
ILGA Europe).
Međutim, troškovi isključivanja LGBT populacije iz sporta mogu biti značajni.
Procjenjuje se da oko 8% stanovništva Evrope su lezbejke, gej osobe, biseksualci i transrodne osobe. Ovo predstavlja značajno tržište u smislu: plaćanja
članarina teretanama i drugim sportskim objektima; mušterija koje kupuju
ulaznice za sportske događaje;
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
19
U međuvremenu, Džon Amaechi, bivši NBA igrač i psiholog, javno je, 2007,
govorio o svojoj seksualnosti, kada je objavio svoju autobiografiju Čovjek u
sredini, u kojoj opisuje svoje iskustvo kao pritajeni gej sportista. On govori o
troškovima LGBT isključenosti i homofobiji u pogledu performansi vrhunskih
sportista. On nam govori da razmotrimo koliko bi sportisti mogli više da postignu, ako bi mogli da budu otvoreni o svojoj seksualnosti.
Kao što je Danijel Kovalski, australijski šampion u plivanju, rekao o svojoj karijeri kada se autovao u 2010-toj:
Izgubio sam od nekih nevjerovatnih šampiona, tako da ni u jednom trenutku
ne govorim da je razlog što sam izgubio taj (što nijesam bio otvoren u vezi
moje seksualnosti). Često sam se pitao da li me je nedostatak samopouzdanja
i identiteta sputavao da ostvarim svoj potencijal.
Troškovi u pogledu sportista se mogu izmjeriti ne samo na osnovu njihovih
performansi, već i na osnovu načina na koji ih pronalazimo. Na kraju, što je
veći izbor učesnika, veća je i šansa za sport da stvori vrhunske sportiste. Ako
nastavimo direktno ili indirektno da isključujemo LGBT osobe iz sporta, ograničavamo populaciju potencijalnih šampiona. Da li evropski sport sebi zaista
može priuštiti da propusti ove mogućnosti za razvoj i ulaganje?
Naravno, nije sva diskriminacija direktna. Uglavnom je nevidljivo prisustvo
LGBT osoba u organizovanom sportu dovelo do nedostatka strateške inkluzije.
U osnovi, zainteresovane strane i dalje oklijevaju da prate seksualnu orijentaciju i rodni identitet i to je rezultiralo nedostatkom bitnih podataka u vezi
sa učešćem LGBT osoba i njihovim napredovanjem u sportu. Ovaj nedostatak
dokaza znači da pitanja učešća na svim nivoima ostaju nevidljiva i organizaciona strategija često ne uspijeva da se pozabavi pitanjima LGBT uključenosti
u svim oblastima.
1.4 . Uključivanje LGBT osoba u sport
Uključivanje LGBT osoba u sport ne bi trebalo da bude složen zadatak za organizacije koje žele da istražuju nova tržišta i koje žele da obezbijede jednake
usluge i tretman za sve. Ispod je navedeno “Osam koraka za LGBT uključivanje
u sport” koje je priredio tim EGLSF.
1. Nemojte se plašiti da pokrenete to pitanje.
2. Ispitajte postojeće odredbe u čitavoj vašoj organizaciji.
3. Pristupite odgovarajućoj obuci i podršci.
4. Promovišite afirmaciju i pozitivizam prema članovima (npr. poslovni slučaj).
20
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
5. Odredite program nulte tolerancije za homofobiju i transfobiju (uključujući
i homofobični i transfobični jezik).
6. Sarađujte sa zainteresovanim stranama, kao što su EGLSF, LGBT sportskim
grupama i zajednicama u vezi sa potrebama (uzrasta, roda itd).
7. Nemojte se oslanjati na jednu osobu da razvije politiku i praksu; učinite da
cijela organizacija ima angažman i vlasništvo.
8. Proslavite svoje uspjehe.
U međuvremenu, oni koji žele da na pozitivan način uključe LGBT osobe u
sport, treba da postave sebi sljedeća pitanja kao dio njihovog strateškog pristupa planiranju:
Menadžment i administracija: Da li su LGBT osobe predstavljene na nivou menadžmenta organizacije?
Članstvo: Da li su LGBT osobe predstavljene među članstvom? Ako ne, kako
organizacija/klub može profitirati od ovog novog tržišta?
Konkurentne strukture: Da li organizacija/klub omogućavaju takmičenje koja
je dostupno trans učesnicima/cama?
Povećanje učešća: Da li osnivačka aktivnost uopšte ima za ciljnu grupu LGBT
zajednicu? Da li “taster” sesije i osnovne aktivnosti zadovoljavaju potrebe
LGBT učesnika?
Razvijanje obuka i edukacije trenera: Da li su treneri svjesni potrebe za osporavanjem homofobije i transfobije u svom radu? Da li su LGBT treneri predviđeni
za liderske programe? Da li postoje jasni putevi za LGBT trenere s obzirom na
nedostatak vidljivih uzora?
Performanse i vještine: Da li su talentovani pojedinci previđeni jer se ne uklapaju u heteroseksualne norme? Da li isti putevi postoje za LGBT sportiste?
Objekti : Da li se uzimaju u obzir potrebe LGBT osoba u razvoju novih objekata
i njihovih lokacija? Da li su oni na mjestima u kojima se LGBT osobe osjećaju
bezbjedno?
Informacije, publicitet i promocija: Da li imidž organizacije i njene poruke
uključuju i LGBT osobe? Šta je urađeno da se pozitivno uključi LGBT zajednica?
Kontakt osobe i komunikacija: Da li su prepoznate ključne LGBT partnerske
organizacije? Kako će se vaša organizacija konsultovati sa njima?
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
21
2
MLADI LJUDI, SEKSUALNE
ORIJENTACIJE, RODNI IDENTITET I
SPORT
Jasno je da kampanja koja bi osporila homofobiju u sportu, i koja bi radila u
pravcu punog uključivanja lezbejki, gej muškaraca, biseksualaca i transrodnih
osoba, zahtijeva edukaciju onih koji su uključeni u predstavljanju sporta. To
takođe zahtijeva fokus na mlade ljude, koji su budućnost evropskog sporta.
Mladi ljudi mogu biti u najvećem riziku od homofobije i transfobije u sportu
i posljedice toga mogu biti otuđivanje mladih LGBT osoba, mladih za koje se
pretpostavlja da su pripadnici/ce LGBT populacije, i to otuđivanje od sporta bi
bilo doživotno. Intimna priroda sporta, i nedostatak odgovarajućih objekata
(kao što je promjena javnih područja bez privatnosti) u školi i omladinskom
sportu može imati za posljedicu da mlade LGBT osobe budu posebno izložene zlostavljanju. Nedavna studija Univerziteta Šefild Halam (Formbi, 2011)
u Velikoj Britaniji je pokazala da se od LGBT učenika/ca u više od jedne škole
u Južnom Jorkširu tražilo da se presvlače u toaletima ili drugim prostorijama
koje su odvojene, ali u blizini svlačionica koje koriste njihovi drugovi. Izvještaj
zaključuje da, “Možda ne iznenađuje činjenica da je to učinilo (LGBT učenike)
da se osjećaju izdvojeno i isključeno, i doprinjelo tome da neki učenici ne pohađaju fizičko vaspitanje ili/ni školu”. Druge britanske studije su potvrdile ove
izvještaje (britanska organizacija za razvoj LGBT sporta je takođe otkrila da je
ovo slučaj i u istraživanju stavova mladih ljudi prema sportu. RFL, nacionalno
upravno tijelo ragbi lige, je takođe naišlo na slična iskustva među mladim LGBT
osobama u svojem istraživanju o percepciji i iskustvima ragbi liga).
Upotreba homofobičnog i transfobičnog jezika, kao što je to navedeno ranije
u priručniku, je takođe posebno pitanje u školi i omladinskom sportu. Ako ostane nekažnjeno, pogrdni nadimnci i takozvano “ismijavanje” od strane mladih
ljudi mogu rezultirati da to štetno utiče na samopouzdanje mladih i njihovim
otuđenjem od sporta. U sredinama u kojima homofobija i transfobija prolaze
22
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
nekažnjeno, LGBT mladi ljudi često osjećaju da imaju sljedeći izbor: ili da se
potpuno uklone iz sportskog učešća ili da pokušaju da se asimiliuju i sakriju
taj dio svog identiteta. Pošto se starost “autovanja” snižava širom Evrope (prosječna starost je smanjena sa 18 godina na 14 godina u protekloj deceniji u
nekim zemljama zapadne Evrope), može se zaključiti da se isključenje iz sporta
ili kompromisi vezani za identitet u sportu dešavaju u sve mlađem i mlađem
dobu.
2.1 . Primjeri dobre prakse
Sljedeći primjeri dobre prakse predstavljaju inicijative autora EGLSF članica
klubova i povezanih organizacija, koje su sprovodile aktivnosti u cilju angažovanja mladih ljudi na različite načine. Neki se fokusiraju na angažovanje LGBT
omladine u sportu, (kroz kreiranje LGBT pozitivnih sredina Jugendnetzverk
Lambda, Prajd igre mladih); drugi pružaju primjere kako da se mladi izbore
sa homofobijom u sportu (Plons Shorties , u Sloveniji), dok neki i dalje koriste
sport kao sredstvo kojim osporavaju homofobiju u širem društvu (Tackle homofobije, Igre Sjeverne strane / South Side Games).
2.1.1. Sportom protiv homofobije
Norveški olimpijski i paraolimpijski komitet i Savez za sport (NIF), Norveška
narodna pomoć i Norveška LGBT asocijacija.
Država: Norveška; Sport: organizovani sport; Ciljna grupa: sportske organizacije; Opis projekta: “Sportom protiv homofobije” je projekat za povećanje raznolikosti i jednakosti koje je sprovedeno od maja 2007. do decembra 2009.
godine, a djelimično finansiran od strane norveškog Ministarstva za pitanja
djece, ravnopravnosti i socijalne uključenosti;
Cilj projekta je bio da se: promoviše sport kao otvoreno i bezbjedno okruženje
gdje se LGBT osobe mogu osjećati kao kod kuće; spriječi i osujeti diskriminacija u društvu kroz sveobuhvatnu akciju protiv uznemiravanja i homofobije
u organizovanim sportovima; poboljšaju uslovi i kvalitet života LGBT osoba.
Ostali ciljevi projekta su: podizanje svijesti i povećanje težine kažnjavanja zbog
diskriminacije i isključenosti po osnovu seksualne orijentacije; unaprjeđenje
politike rada protiv diskriminacije zbog seksualne orijentacije u sportu; razvijanje i unapređenje sredstava koji se koriste u cilju sprečavanja uznemiravanja
i homofobije, uključujući i metode podizanja svijesti i radikalne stavove; predstavljanje dobrih uzora i zdravih stavova o različitim seksualnim orijentacijama
kroz sport; osiguravanje da je rad protiv diskriminacije po pitanju seksualnog
opredjeljenja sastavni dio rada u sportu.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
23
Projekat je priznao uticaj koji sportski lideri imaju na živote mladih LGBT
osoba i ohrabrio ih da postave nultu tolerancije za homofobiju u sportu.
Projekat je edukovao trenere da ne mogu ostati neutralni na homofobiju
ili maltretiranje. Oni moraju vrlo jasno da predstave stav da homofobija
neće biti tolerisana i da budu svjesni da u suprotnom šalju poruku svojim
sportistima da je ista prihvatljiva. Projekat je naučio trenere da proaktivno
stvaraju sigurnu životnu sredinu postavljanjem osnovnih pravila, kao što su:
“Mi ne tolerišemo maltretiranje, bez obzira da li ste bijeli ili crni, homoseksualac ili heteroseksualac, to ovdje ne znači ništa”. To je pokazalo važnost
korišćenja riječi “homoseksualac”, naglašavajući činjenicu da trener koji se
otvoreno usudi da koristi riječ “homoseksualac” u takvom kontekstu i koji
se bavi tim pitanjem uopšte, saopštava da je on ili ona otvoren_a i tolerantan_na po ovom pitanju te samim tim stvara bezbjedno okruženje za
LGBT mlade. Projekat takođe uči jednakosti i ohrabruje sportske lidere da
preduzmu akciju protiv svih oblika diskriminacije i uznemiravanja u sportu,
uključujući i homofobiju. Projekat je podučio trenere da ospore homofobni
jezik koji se koristi od strane mladih ljudi, kao što je ”peder”, “kvir”, “homo”,
“lezbača”, “buč”, itd. Naučio je trenere da upotreba riječi “kvir” kao psovke
je neprihvatljiva i dao im načine da se izbore sa takvim jezikom među mladim ljudima.
2.1.2 . Organizacija mladih Lambda Berlin
Zemlja: Njemačka; Sport: igre sa loptom, “power aerobik”, joga, kuglanje,
neonski mini golf, klizanje na ledu, plivanje, hodanje po žici; Ciljna grupa:
LGBT mladi do 27 godina starosti, nastavnici i treneri iz atletskih grupa;
Opis projekta: Projekat je sportski program koji vodi Lambda Berlin-Brandenburg e.V., omladinska organizacija za LGBT mlade ljude, i finansijski je
podržan od strane inicijative Fur sexuelle Vielfalt, ogranka gradske vlasti
Berlina.
Svrha projekta je da omogući LGBT mladima da se uključe u grupne sportove i da ih podstakne na lično ulaganje i aktivno učešće u bezbjednom i
podržavajućem okruženju.
Koncept programa je razvijen kroz saradnju mladih članova, volontera i
osoblja Lambde. Članstvo sportskog projekta se sastaje jednom sedmično da bi se angažovali u različitim sportovima, kao i da bi razgovarali o
diskriminaciji s kojom se suočavaju LGBT osobe u sportu danas, posebno
u javnom školskom sistemu. Otvoren saradnički koncept ovog programa
omogućava kontinuirano ulaganje, analize i sugestije omladinskih članova_ica o načinu na koji će biti konstruisani i implemetirani nedjeljni sastanci. Mladi su slobodni da izaberu sportske aktivnosti u koje žele da se
uključe, a otvoreno okruženje osigurava da niko nije primoran da učestvuje
24
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
ukoliko ne želi. Pored koristi sporta i vježbanja, postoji snažan fokus koji je
stavljen na razmjenu ideja i iskustava, kako na aktuelna pitanja tako i na
dosadašnja iskustva. Razmjena ideja ne samo da pomaže ljudima da se
otvore i govore o tome, već pomaže i da se uspostavi osjećaj druženja i
zajednice.
Mnogi učesnici_ce dijele iskustva izolacije i diskriminacije u školskom sportu i opisuju uznemiravajuće incidente u svlačionicama i salama za vježbanje, posebno trans omladina i drugi više vidljivi LGBT mladi ljudi. Drugi
učesnici_ce opisuju iskustva isključenosti i stida što je dovelo do negativne
asocijacije u vezi sa sportom uopšte. Potpuno odbacivanje ili biti izabran_a
posljednji_a od strane svojih vršnjaka_inja za ekipne sportove je jedno od
mnogih traumatičnih zajedničkih iskustava tokom grupne diskusije.
Pritisak da budu dobri u rodno pristrasnim sportovima je još jedan problem
koji je identifikovan kod velikog procenta članstva.
Razmijenjena su takođe i pozitivna iskustva o kojima se diskutovalo, uključujući i promjenu stava kod vršnjaka_inja kao pozitivna reakcija na “autovanje” LGBT učenika_ca u školi. To je ponekad dovelo do značajnog pada u
broju anti-gej šala i komentara.
Ideje i misli članstva izloženi na sedmičnim sastancima prikupljeni su na
internet blogu (queererschulsport.tumblr.com) koji obezbeđuje da se ta
iskustva dijele izvan grupe i dostupni su svima van Lambde, uključujući i
osobe koje nisu LGBT. To takođe ima za cilj da aktivno privuče nove učesnike_ce, tako da Sportski projekat bude održiv kroz novo i postojeće članstvo.
Pored nekih kratkih scena gdje su mladi ljudi snimljeni kako govore o svojim iskustvima, oni koji su uključeni takođe su sarađivali na scenariju za
film ove tematike. Ovdje je prikazano svakodnevno iskustvo mladih LGBT
osoba sa stanovišta učesnika_ca u njemačkim školama fizičkog vaspitanja
i školskih sportskih klubova. Zbog činjenice da su Lambda grupe otvorene
za međunarodno članstvo, čiji maternji jezik nije njemački, učesnici_ce su
takođe predložili da za film naprave engleske podnaslove.
Raznovrsnost sportskih aktivnosti u kojima su pripadnici_ce željeli_e da
učestvuju se dosta razlikuju jer je većina željela da učestvuje u što je moguće više sportova. Mnogi su takođe bili spremni da probaju trendi sportske
aktivnosti kao što su hod po žici i neonski mini - golf. Jednom prilikom kada
su pristali da zajedno igraju neonski mini golf, sportska grupa privukla je
veći broj učesnika_ca nego što je uobičajeno, dokazujući uspjeh otvorenog
koncepta saradnje ovog programa.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
25
2.1.3. Oboriti homofobiju
Savjet opštine istočnog Saseksa, Ciljani servis podrške mladima (TYSS) i
Džastin kampanja
Zemlja: Velika Britanija; Sport: fudbal; Ciljna grupa: 11-19 godina.
Opis projekta: “Obaranje homofobije” je projekat koji ima za cilj da radi sa
mladim ljudima u cilju podizanja svijesti i osporavanja homofobije unutar i
van fudbalskog terena. Gradske vlasti istočnog Saseksa, TYSS, Džastin kampanja i Brajton i Hove Albion fudbalski klub vode nedjeljne fudbalske sastanke na kojima angažuju mlade ljude za pozitivne sportske aktivnosti, dok
sa druge strane šalju i promovišu antihomofobne poruke. Džastin Kampanja
je osnovana da bi pokazala da i deset godina nakon Justin Fašanovog tragičnog samoubistva 1998-me, homofobija i dalje preovladava i u amaterskom
i profesionalnom fudbalu. Uz podizanje svijesti kampanja ima jak fokus na
umjetnost, događaje, obrazovanje i fudbal. Kroz ove četiri ključne inicijative
i unaprijed osmišljeni strateški rad sa drugim inkluzivnim sportskim organizacijama, Džastin Kampanja nastoji da ospori stereotipe i zablude koje
postoje oko LGBT osoba i da se radi na budućnosti u kojoj je vidljivost LGBT
osoba u fudbalu istovremeno biti prihvaćena i slavljena.
Do sada je projekat vodio turnir visokog profila u kojima je učestvovalo više
od 150 mladih i prisustvovalo još toliko ljudi. Događaj je dobio visoke pohvale iz raznih oblasti, uključujući lokalne odbornike/ce, Stonewall dobrotvorne
organizacije i bio predstavljen na brojnim medijskim izvorima kao što su
Pink časopis i na sajtovima nekoliko fudbalskih klubova iz prve lige. Timovi
su nosili upečatljivu odjeću koja pokazuje “Obaranje homofobije” u cilju podrške antidiskriminatorske poruke. Peacehaven tim je takođe prisustvovao
nedavno održanoj engleskoj utakmici za učesnike mlađe od 19 godina i bili
su pozvani da izađu na teren da bi se fotografisali za novine u svijetlo rozim
majicama sa sloganom i tako izrazili veoma eksplicitan stav protiv homofobije.
Projekat nastavlja da se širi zajedno s mladima, koji imaju jasan cilj i vodeću
ulogu u organizovanju igara protiv drugih omladinskih timova, daljih turnira
i eventualno prisustvovanje na Evropskom turniru mladih naredne godine.
Oni koji su uključeni stiču vještine u fudbalu, društvenom angažmanu, timskom radu i poštovanju u sportu, na terenu i van njega.
Uspjeh se mjeri posmatranjem manje homofobičnih maltretiranja/diskriminacije, povećanjem učešća LGBT osoba, i povećanjem angažovanja mladih
u sportu; dobrobiti pružene mladima imaju sljedeće vremenske okvire: kratkoročni ishodi (0-1 mjesec) - povećanje pozitivnih aktivnosti; srednjoročni
rezultati (2-5 mjeseci) - povećanje pozitivnih aktivnosti, pružajući sigurno
26
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
mesto za učestvovanje LGBT mladih u sportu; dugoročni ishodi (6 -12 mjeseci) - povećanje pozitivne aktivnosti i socijalne kohezije zbog povećane tolerancije i socijalnih vještina.
Projekat je dobio sredstva putem jedne aplikacije koju su napravili mladi i
dodatnog finansiranja od strane grupe stambenog udruženja i bilo je dovoljno resursa za nastavak projekta do jula 2012. Projekat je proširen na dva
grada sa okružnim turnirom.
2.1.4. Prajd igre mladih
Prajd sport, LGBT mladi Sjevero-zapad
Zemlja: Velika Britanija; Sportovi: atletika, plivanje, vožnja čamcem, biciklizam, orijentacijski sport; Ciljna grupa: LGBT osobe starosti od 16-21 godina.
Opis projekta: Prajd igre mladih je participativna manifestacija koja se održava u okviru Prajd igara, godišnje LGBT multisportske manifestacije koja se
održava u Mančesteru, u V. Britaniji. Cilj igara je da angažuje LGBT mlade
za fizičku aktivnost u vremenu u kojem su mnogi postali isključeni iz sporta
zbog negativnih iskustava u školi i društvenoj stigmatizaciji zahvaljujući homofobiji i transfobiji.
Mladi ljudi koji učestvuju u igrama su regrutovani kroz uspostavljene LGBT
odredbe mladih širom Velike Britanije. Ova odredba mladih može se okarakterisati kao pružanje podrške LGBT mladim ljudima koji se suočavaju sa
nizom pitanja, kao što su: homo/transfobija; beskućništvo; finansijski problemi; porodični razdor/zlostavljanje djece. Fokus igara je na učestvovanje u
sportu, omogućavanje mladim ljudima da “oprobaju” razne sportske aktivnosti tokom rezidentnog vikend programa, koji takođe sadrži brojne omladinske radionice i timske aktivnosti. Elementi sportskog programa, kao što
su biciklizam, predstavljeni su nezavisno od programa igara, dok drugi elementi, kao što je atletika, imaju malo preklapanja sa programom. Ovo omogućava mladim ljudima da gledaju odrasle dok se takmiče u sportskim aktivnostima, na primjer tokom vremena za ručak, izlažući ih pozitivnim LGBT
uzorima u oblasti sporta.
Prajd igre takođe imaju takmičarske elemente, ohrabrujući mlade ljude da
daju najbolje od sebe tokom programa. Na primjer, atletika nudi 30 minuta
obuke za sve učesnike_ce u bacanju, skokovima i trčanju. Zatim, mladima je
data mogućnost da se trkaju i da snime svoj učinak u skokovima i bacanju.
Program se uvjek završava sa štafetnom trkom timova sa mješovitim sposobnostima, podstičući mlade da cijene međusobni timski doprinos.
Prajd igre mladih su organizovane nekoliko godina tokom Parade igara. U
svom najuspješnijem formatu, u Mančesteru, učestvovalo je više od 90 mla-
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
27
dih iz cijele V.Britanije. Upriličeno je svečano otvaranje, podržano od lokalnih vlasti Mančestera. Održani su pozdravni govori policijskog inspektora i
lokalnog gradonačelnika. Organizovano je i matursko veče.
Pružanje pozitivnog, antidiskriminatorskog okruženja mladim LGBT osobama u kojem će učestvovati u sportu igara mladih, dalo je sljedeće rezultate:
podstaknuti su oni učesnici_ce koji su postali nezadovoljni sportom da se
ponovo angažuju; podignuta je svijest o potrebi angažmana mladih u LGBT
sportskim grupama/klubovima; omogućeno je mladima da steknu nove prijatelje/razviju nove mreže; ohrabrilo je mlade LGBT osobe da se osjećaju pozitivno u vezi njihovih tijela; učinjeno je da mlade LGBT osobe budu svjesne
lepeze opcija koje su im dostupne u smislu sporta i fizičke aktivnosti.
2.1.5. Sjeverne / južne igre
COC Roterdam u partnerstvu sa: Roterdam Euro Igre 2011, Rotterdam Verkeert, Homosport Holandija, Hogeschool (Univerzitet) Rotterdam.
Zemlja: Holandija; Sport: fudbal, mali fudbal (fudbalski okršaj), košarka; Ciljna grupa: mladi uzrasta od 14-18 godina;
Opis projekta: Euro Igre su organizovane u Roterdamu 2011.godine. COC
Roterdam (najstarija LGBT organizacija u svijetu) je iskoristila priliku da razvije sportski program edukacije za srednje škole u Roterdamu. Aktivnosti su
sprovedene u decembru 2010.godine u tri škole u Roterdamu (dvije u sjevernom i jedna u južnom dijelu grada). U ovim igrama je učestvovalo ukupno
500 učenika_ca. Za tri dana, kombinovani sportski i edukativni programi su
ponuđeni u tri škole. Zakazani časovi iz gimnastike u te tri škole su “preuzeti”
od strane organizacije “Sjeverne/Južne igre”. Svaki čas je imao četiri teme:
jednu obrazovnu i tri praktične.
Obrazovna tema je trajala oko 15 minuta, a vodila su je dva do četiri “tutora”. Počinjala je prikazivanjem promotivnog filma o predstojećim Euro
Igrama u njihovom gradu, nakon čega su tutori počinjali raspravu postavljanjem pitanja studentima_kinjama kao što su: “Da li ste znali za postojanje
EuroIgara u vašem gradu?” Oni su takođe pitali šta bi učenici_ce učinili ako
im njihov najbolji prijatelj kaže da je gej. Učenici_ce su takođe imali priliku
da postave pitanja predavačima_cama (od kojih je većina gej ili lezbejka).
Praktične sportske teme sastojale su se od sportskih utakmica gdje je grupa
bila podijeljena u timove koji igraju jedni protiv drugih.
Razgovori su bili plodonosni. Ako su polako počinjali, tutori su iskorišćavali svoj entuzijazam, stručnost i saradnju da bi sve proteklo glatko. Uvodni
film je bio dobar početak. Kombinovanjem edukativnog dijela sa praktičnim
sportskim aktivnostima, stvorena je otvorena atmosfera i bilo kakva agresija
28
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
je oslobađana tokom sporta, a ne tokom diskusije. Tokom razgovora nije bilo
mnogo učenika_ca koji su mislili pozitivno ili su imali iznijansirane stavove o
homoseksualnosti. Govoreći o ovome naglas, mišljenja grupa su postala više
pozitivna jer su se i drugi usuđivali da dijele svoje pozitivne stavove o homoseksualnosti. Zapažanja su pokazala da su dječaci, u principu, negativniji što
se tiče homoseksualnosti od djevojaka. To je bio slučaj i sa učenicima_cama
islamske vjeroispovijesti. Činjenica da su razgovori protkani sportskim aktivnostima imala je pozitivan efekat na dijalog. Redovni_e nastavnici_ce u
školama, su izjavili_e da su učenici_ce nastavljali dijalog i poslije nastave.
Sljedeće tačke sumiraju rezultate i zaključke koji se mogu izvući iz ove inicijative: Održivost: održivost programa je ojačana uspješnim upravljanjem
projektima, potpunom dokumentacijom i medijskom podrškom; Antidiskriminacija: Inicijativa je uspjela da stvori svijest o homoseksualnosti u vezi sa
sportom; Efikasnost i uticaj: program je učinio da mladi razmišljaju o homoseksualnosti i sportu i oni su nastavili da pričaju o tome i poslije završenog
događaja; Prenosivost: program može lako da se koristi u drugim srednjim
školama. Puna dokumentacija i procjena su dostupni (na holandskom jeziku); Pregled i procjena: Program je jeftin i jednostavan za upotrebu. Međutim, učešće škola bilo je niže od očekivanog. Škole uglavnom nisu željele da
učestvuju u kombinovanim sportskim i edukativnim aktivnostima. U nekim
slučajevima nastavnici_ce fizičkog obrazovanja su bili oduševljeni, ali ih rukovodstvo škole ili odbor nije podržavalo; Učešće korisnika_ca: grupe koje su
podržale ovu inicijativu su bile aktivno uključene i saradnja je tekla glatko.
2.1.6 . Plons Shorties
HHZV Plons
Zemlja: Holandija; Sport: plivanje; Ciljna grupa: mladi plivači (ispod 12 godina).
Opis projekta: “Plons Shorties” je takmičenje u plivanju gdje se odrasli gej
plivači srijeću sa mladim plivačima iz redovnih plivačkih klubova. Svaki učesnik pliva jednu dužinu od (25m) svakog plivačkog stila (ovo je vrlo kratka
udaljenost, pa otuda naziv “kratki”, i to nije zvanično priznata udaljenost, ali
je veoma pogodna za novajlije).
Svaki učesnik pliva: Program # 1: 25m leptir; Program # 2: 25m prsno; Program # 4: 25m leđno; Program # 5: 25m slobodno. Poslije prva dva rastojanja, svi učesnici_ce plivaju u 4x25m slobodnog stila relej (Program # 3). Svi
učesnici se udružuju (miješanje klubova), tako da svaki takmičar učestvuje
i svaka relej ekipa ima dva iskusna plivača i dva početnika ili dvoje djece
(dakle mješavina odraslih i djece). Ukupno vrijeme po osobi od sva četiri
plivačka stila se dobija na osnovu razdaljine od 100m mješovitih timova ili
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
29
nacionalnih rekorda po starosnoj grupi. Učesnik koji je procentualno najbliži rekordu osvaja medalju. Dakle, svi učesnici, svih uzrasta, imaju šansu
da osvoje medalju. Oni se, u stvari, takmiče protiv odgovarajućih starosnih
odrednica, a ne jedni protiv drugih. Medalje dobija 10 najboljih plivača početnika (uključujući odrasle početnike) i 10 najboljih iskusnih plivača. To ponekad može da bude zbunjujuće za mlade LGBT učesnike, zato što nepobjeđuju automatski plivajući najbrže. To je najbolje dobijeno vrijeme upoređeno sa rekordom u svakoj starosnoj grupi koje određuje pobjednika. Pobjednik
može imati 8 ili 80 godina!
Plons Shorties daje sljedeće rezultate: mladi doživljavaju plivanje kao doživotni sport; mladi upoznaju gej osobe i saznaju kako oni međusobno djeluju
u sportu i dopiru do društva. Roditelji u publici se susrijeću sa gej osobama
na manje konfrontacijski način (u odnosu na parade ponosa) i doživljavaju
osjećaj hrabrosti, prijateljstva i radosti među LGBT osobama i osjećaju manje zagušujuću takmičarsku atmosferu koja obično vlada na mainstream
turnirima; LGBT osobe mogu da pokažu djeci da je u redu biti LGBT, da se
mogu zabavljati, uživati u životu, sportu i društvu drugih.
Roditelji i omladinski treneri su veoma pozitivno ocijenili turnir, a povratne
informacije pokazuju da će se vratiti sa svojom djecom sljedeće godine. Činjenica da inicijativa traje tri godine je dokaz njenog uspjeha.
2.1.7. “Out in Slovenia” i DIH
U partnerstvu sa: SPORTICUS (Fer Plej udruženje Slovenije) i Omladinski
centar Zalog, Ljubljana.
Država: Slovenija; Sport: fudbal; Ciljna grupa: mladi uzrasta od 12-25 godina.
Opis projekta: Projekat je imao za cilj da promoviše sport među mladima,
uključujući i LGBT populaciju u sportu, i promociju ljudskih prava i uključivanje LGBT osoba u sport u okviru šire zajednice. To je uglavnom postignuto
sa dva fudbalska turnira za ravnopravnost i antidiskriminaciju i nekoliko
radionica o edukaciji o ljudskim pravima.
Turniri su održani u aprilu i oktobru 2011. godine na periferiji Ljubljane. Pripremljeni su u saradnji sa Centrom za mlade i Udruženjem Sporticus iz Zaloga, tj. fer plej udruženjem. Turniri su obuhvatali učešće nekoliko timova koji
su sastojali od grupe mladih i predstavljali LGBT grupe i manjinske grupe.
Turniri su bili cjelodnevni događaji sa oko 15 timova koji su igrali jedni protiv
drugih (oko 120 učesnika po turniru). Zbog broja timova, kapaciteta terena
i pojma fer-pleja, učesnici su bili podijeljeni u dvije starosne grupe - mlađi
(osnovna škola) i stariji (srednja škola i više obrazovanje).
30
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
Turniri su obuhvatali cijelu zajednicu, a sadržali su i društvene događaje sa
praktičnim radionicama (rukotvorine, sport), sa besplatnim bezalkoholnim
pićima, grickalicima i muzikom. Protokol događaja je vodilo Fer-plej udruženje, a kvalifikovane sudije su obezbjeđivale osnovu za solidnu igru. Sistem
je dozvoljavao svakom timu da odigra najmanje dvije utakmice na terenu.
Svi učesnici su dobili majice u svrhu promocije borbe protiv diskriminacije,
male poklon pakete i medalje za sve (da bi nagradili njihovu uključenost i
učešće). Prve tri ekipe su dobile trofeje i neke veće nagrade (fudbalske lopte, karte za bioskop, itd). Prije, za vrijeme, i između utakmica, oglašavani su
slogani za borbu protiv diskriminacije i fer plej igru, sa transparentima prikazanim na mjestu tokom oba događaja.
Radionice za edukaciju ljudskih prava su bile organizovane u omladinskom
centru tokom cijele godine. Predvodio ih je ovlašćeni trener za ljudska prava
iz udruženja koje sprovodi radionice o ljudskim pravima, a posebno o LGBT
pravima i diskriminaciji. Radionice su bile u formi diskusije, timskog rada,
strukturisane povremeno od strane COMPAS radionica, sa gostima, kvizovima, filmovima, itd. Sesije radionica su trajale svaka po jedan i po sat, i
organizovane su van školskih časova, u popodnevnim satima u lokalnom
omladinskom centru. Pohađali su ih grupe koje su se sastojale od 5-20 mladih ljudi. Oko 15 radionica je sprovedeno tokom trajanja projekta.
Projekat je prethodnih godina bio inspirisan FARE Action week-om, a proširen je na dva fudbalska turnira i radionice. Neke donacije su dobijene od
FARE-a i EGLSF-a, a neke od grada Ljubljane, dok se većina posla obavljala
na dobrovoljnoj osnovi.
Projekat je bio veoma uspješan tokom tri sezone do sada. Iako su promjene
u stavovima učesnika bile postepene, došlo je do primjetne razlike u prirodi
udjela tokom razgovora u radionici.
2.1.8. Paris Foot Gay (PFG)
ZZemlja: Francuska; Sport: fudbal; Ciljna grupa: otvoreno za sve.
Opis projekta: Fudbalski savez Paris Foot Gay (Liga) je formiran 2003.godine,
kao odgovor na ideju da francuski fudbaleri mogu biti bijeli, crni ili iz Sjeverne
Afrike, ali ne i gejevi! PFG fudbalski tim je sportska aktivistička organizacija
čiji je cilj: podizanje vidljivosti i ukazivanje na homofobiju u fudbalu; borba
protiv homofobnih radnji i govora na stadionima; podsticanje raznolikosti i
edukacijskih programa protiv homofobije i pružanje podrške žrtvama homofobičnih djela. Od svog osnivanja, PFG muški fudbalski tim, koji igra u redovnim
fudbalskim ligama na regionalnom nivou, je prozor udruženja ka svijetu. Tim
je nekomunitaran i u svojim redovima trenutno ima 70% heteroseksualaca.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
31
PFG sportski klub je bio inicijator Povelje protiv homofobije u fudbalu u Francuskoj, koja je tada preuzeta i proširena na druge sportove od strane francuskog
Ministarstva sporta 2011.godine. Do danas, ovu Povelju protiv homofobije je
potpisalo osam glavnih fudbalskih klubova prve i druge francuske lige. Iako je
francuska profesionalna liga potpisala i potpuno podržala statut, broj klubova
koji su uključeni i dalje je veoma mali, i nije značajno porastao u posljednjih
nekoliko godina. Nastavak efektivne implementacije ove povelje nije sproveden. Srećom, sve veći broj lokalnih vlasti napreduje i uključuje odredbe Povelje
u svojim politikama (vidjeti primjer poster kampanje u Montrelju).
Jedan događaj je 2009.godine povećao vidljivost aktivnosti PFG-a, kada je lokalni fudbalski klub “Bebel” odbio da igra protiv tima PFG zbog njihove navodne homoseksualnosti. Ovaj incident je pomogao da se naglasi da homofobija
u fudbalu zaista postoji onima (mnogima) koji su sumnjali u njeno postojanje.
Od tada su mnogi amaterski klubovi potpisali povelju i PFG tim je radio nekoliko mjeseci sa jednim klubom u južnoj Francuskoj, koji je kreirao udruženje
“budi svoja Provanso”, u cilju borbe protiv svih oblika diskriminacije, uključujući
homofobiju.
TV kampanja: druga vodeća kampanjaška aktivnost preduzeta od strane PFG
protiv homofobije u fudbalu sastoji se od dvije glavne nacionalne TV kampanje: 2009. godine, uz finansijsku podršku francuske profesionalne fudbalske
lige, i 2011. godine pod nazivom “Crveni karton za homofobiju”, finansiranu
od strane pariškog gradskog vijeća i regionalnog savjeta Francuske. Ova druga kampanja je po prvi put dala svoj glas vodećim profesionalnim fudbalerima, kao i aktuelnom predsjedniku Luj Nicollinu iz Monpeljea, koji su posvećeni
borbi protiv homofobije. Ovo je značajan korak naprijed u odnosu na samo
nekoliko godina ranije, kada nijedan igrač iz prve lige nije sam bio spreman
da odgovori na pitanja novinara o homofobiji. Ovaj snimak stvorio je veliku
medijsku pompu na Internetu, emitovan je na 40 TV kanala i uključen je u
nekoliko udarnih TV emisija. Vodeći francuski fudbalski klubovi su postavili ove
klipove na svojim sajtovima ili su ih puštali na džinovskim ekranima na stadionima u toku fudbalskih utakmica, i nastaviće to da čine. Osnovno vođenje
kampanje i edukacije - kampanja budi svoj: nekoliko zapažanja je navelo PFG
da obrazovanje mladih bude prioritet. U tu svrhu ona je pokrenula nacionalni
program pod nazivom “budi svoj”. Ovaj program ima dvije komponente: podizanje svijesti mladih ljudi i radionice za edukatore i profesionalce. Prema
programskom predsjedniku, opšti ciljevi programa treba da se postignu kroz
intervencije širom zemlje, da program bude otvoren za sve sportske i rekreativne aktivnosti i da pokriva sve oblike diskriminacije, rasizma i seksizma. Video
materijali se koriste tokom sastanaka sa mladim ljudima da bi ih uključili u
konstruktivne diskusije i da bi im pomogli da se izraze bez tabua, bez obzira
na njihovo socio-kulturno okruženje. Ovo nisu ciljevi, već strategija ili način
djelovanja 11-minutnog dokumentarnog filma Mišela Roiera koji je emitovan
32
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
na Canal + ,“Homofobija u sportu, u čemu je problem?”.
Još jedan ključni godišnji događaj je turnir, koji organizuje PFG, koji uključuje
stotine mladih ljudi na Parc des Princes (istorijski fudbalski stadion u Parizu)
na dan sporta i obrazovanja. Ove godine, posebno žarište ovog turnira bila je
otvarajuća utakmica, u saradnji sa francuskim i ženskim fudbalskom timom,
“Les degommeuses”, i sa južnoafričkim ženskim fudbalskim timom, Thokozanl
FK, koji je osnovan 2007. u znak sjećanja na mladu fudbalerku lezbejku koja je
ubijena zbog svog seksualnog opredjeljenja. Ova akcija ima za cilj da istakne
diskriminaciju po osnovu seksizma i lezbofobije u sportu.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
33
3
ANGAŽOVANJE LGBT
ODRASLIH - LGBT SPORTSKI POKRET
Rad sa mladim ljudima na obrazovanju o homofobiji u sportu ili na njihovom
angažovanju u sportu mora da se posmatra kao prioritet, međutim potrebno
je još mnogo toga uraditi da bi se osiguralo ponovno angažovanje odraslih u
sportu, od kojih su mnogi mogli da iskuse život bez sporta zbog svojih ranijih
iskustava isključenja, homofobije ili transfobije kod mladih ljudi.
Suočavanjem sa isključenjem iz organizovanog sporta, LGBT Evropljani_ke počeli_e su da se organizuju već 1970.godine, i to je dovelo do formiranja LGBT
sportskih grupa tokom 1980-ih godina. Osjećajući kao da nije bilo mjesta za
njih u mainstream-u, LGBT osobe su razvile siguran prostor gdje bi mogle da
učestvuju u izabranom sportu, bez straha od diskriminacije ili uznemiravanja.
Ustav ovih sportskih grupa, u cjelini, odražava kulturu amaterske sportske organizacije u okviru evropskih zemalja domaćina, što znači da su Njemačka i
Holandija domaćini nekoliko velikih zajednica sportskih klubova (na primjer,
SC Janus (www.sc - janus.de), u Kelnu, osnovanom 1980. godine, i Kouros
(www.kouroselndhoven.nl), koji predstavlja stotine, ako ne i hiljade članova_
ica. Ujedinjeno Kraljevstvo i Irska, s druge strane, su domaćini mnogo manjim,
jednostranim sportskim inicijativama i jedinoj nacionalnoj l-oj A strani LGBT
fudbalske lige na svijetu.
U posljednjih nekoliko godina došlo je do značajnog rasta u LGBT sportskim
organizacijama širom centralne i istočne Evrope, uključujući osnivanje klubova
u Hrvatskoj, Poljskoj, Sloveniji, Rusiji i Ukrajini. Imajući u vidu izazove LGBT
ljudskih prava koji su prisutni u ovim zemljama, mnogi od tih klubova nijesu
samo aktivni u pružanju sporta LGBT sportistima_kinjama, već i u kampanji za
LGBT ljudska prava kroz sport.
Godine 1989., određeni broj evropskih LGBT sportskih grupa se udružio da bi
formirali Evropsku gej i lezbejsku sportsku federaciju (EGLSF), evropskog advokata za LGBT osobe u sportu. EGLSF se sastoji od više od 120 sportskih klubova
34
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
koji predstavljaju više od 20.000 LGBT sportskih učesnika_ca. EGLSF je od 2002.
godine dio osnovne grupe FARE mreže (Fudbal protiv rasizma u Evropi, www.farenet.org, anti-diskriminaciona kampanja evropskog fudbala) i ima konsultativni,
a kasnije i participativni status u Savjetu Evrope, od 1999. godine.
Članstvo EGLSF je raznovrsno, privlači neformalno konstituisane klubove iz zemalja istočne Evrope, gdje registracija LGBT organizacija sa zakonskim ovlašćenjima nije uvijek moguća, zajedno sa klubovima iz Njemačke, Holandije i
Francuske koji imaju ne samo zakonsku podršku, već često i finansiranje i podršku, a koji su bili aktivni do 30 godina.
Ova raznolikost članstva u EGLSF prirodno donosi sa sobom niz regionalnih
perspektiva, prioriteta i metoda rada i sa ovim razlikama, značajne izazove za
utvrđivanje prioriteta za udruženi, strateški pristup LGBT inkluzije i osporavanje homofobije širom kontinenta.
EGLSF je takođe i licencirano tijelo EuroIgara, prvenstva u evropskom LGBT
sportu, participativni sportski događaj, koji može da privuče čak 6.000 učesnika_ca. Članice EGLSF su dale primjere njihovog rada u ovom vodiču.
3.1 . Primjeri dobre prakse
U sljedećem poglavlju su navedeni primjeri dobre prakse angažovanja LGBT
odraslih u sportu koje su dale EGLSF organizacije članice i koji su na neki način
jedinstveni ili izuzetni zbog svog cilja ili djela. Mnogo više odličnih primjera postoji, naravno, u radu današnjih EGLSF članica klubova, ali bilo bi nemoguće da
se spisak svih njih objavi ovdje (vidi www.eglsf.info za linkove članica EGLSF).
Primjeri u ovom odjeljku obuhvataju projekte kao što su dugoročni Outreach program pokrenut od strane sportskih klubova u Frankfurtu (FV i Artemide), za
podsticanje saradnje između zapada i istoka. Ovaj program koristi sistem za
njihovo stipendiranje godišnjeg turnira kao platforme za panevropske mreže,
ukrštanja ideja i na kraju, ohrabrivanje istočnih evropskih sportista_kinja da se
organizuju u svojim zemljama.
DonaSport opisuje kako je Panteres Grogues, najveći multisportski klub u iberijskoj LGBT sportskoj mreži, uložio u angažovanje žena u organizaciji, pošto su
lezbejke ranije bile nedovoljno zastupljene među članstvom, i kako je učešće u
njihovom godišnjem ženskom festivalu poraslo za 300% u poslednjih godinu
dana.
Otvorena Atletika, britanska mreža individualnih LGBT atletičara, opisuje kako
su njeni članovi radili da se postigne savršenstvo u predstavljanju amaterskog
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
35
sporta široj zajednici kroz svoje mjesečne trke na 5km i kako su radili na “normalizaciji” LGBT osoba u sportu tako što su pružali kvalitetan događaj za cijelu
zajednicu. Oni takođe opisuju kako su doprinijeli obnavljanju površine koja je
imala urbano ekonomski nepovoljan položaj u centralnom Mančesteru.
QSport pokazuje kako je razvijeni pristup zajednice u odnosu na sport važniji
od takmičenja kada se angažuju i nove učesnici_ce i kad rade na razvoju održivost LGBT sporta u jugo-istočnoj Evropi. Oni takođe pokazuju kako upotreba
niza medija, uključujući društvene medije, u predstavljanju sporta može proširiti svoj domet i uticaj.
I na kraju, gej i lezbejska sportska federacija navodi kako koordinacija LGBT
sportskih grupa na nacionalnom nivou može povećati uticaj lobija na prestanak homofobije u sportu.
3.1.1. FVV e V. i Artemida e.V.
Zemlja: Njemačka (Frankfurt) i zemlje istočne Evropa; Sport: odbojka, fudbal,
badminton, košarka; Ciljna grupa: LGBT sportske ekipe u zemljama istočne
Evrope.
Opis projekta: FVV i Artemida, dva LGBT multisportska kluba u Frankfurtu, pozivaju sportske ekipe iz istočne Evrope da se pridruže njihovom godišnjem međunarodnom LGBTIQ XMAS turniru u Frankfurtu. Pošto je prosječan dohodak
u zemljama istočne Evrope generalno mnogo niži nego u Njemačkoj, troškovi
učešća istočno-evropskih timova/takmičara_ki su subvencionisani od strane
klubova. Ova subvencija je obezbijeđena preko lokalnog poslovnog sponzorstva, kao i putem doprinosa turnirskih učesnika_ca iz zapadne Evrope. Međutim, finansijska podrška nije najvažniji element. Istočnoevropski LGBT sportisti
i žene često pate od značajne diskriminacije u svojim matičnim zemljama.
Zbog toga outreach program ima za cilj da podstakne ekipe koje učestvuju na
uspostavljanje strukture u svojim matičnim gradovima za LGBT sportiste_kinje. Za njih XMAS turnir nije samo događaj za stvaranje tima, već nudi i platformu za povezivanje sa timovima iz zapadne Evrope, koji možda i nisu svjesni
njihovog postojanja, kao i saradnju sa ostalim timovima iz istočne Evrope sa
kojima oni mogu da dijele zajednička iskustva.
Čuveni njemački olimpijski sportista Imke Duplitzer je ambasador programa,
koji je nagrađen za doprinos tolerantnijoj Evropi, od strane grada Frankfurta i
glavnog sportskog saveza Hessischer Sportbund.
Outreach program je uspio da pozove oko 500 takmičara_ki iz istočne Evrope
na XMAS turnir. U posljednjih nekoliko godina, mnogi bivši učesnici_ce Outreach programa u zemljama istočne Evrope, posebno u Poljskoj, su formirali_e
nove LGBT sportske klubove. Kada su ih pitali o svojoj motivaciji da pokrenu
36
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
takav klub u svojoj zemlji, većina osnivača_ica pominje učešće u XMAS Turniru kao polazište i inspiraciju za svoj projekat. Danas su neki od ovih klubova
ponosni jer imaju mogućnost da organizuju svoje međunarodne turnire. U Budimpešti, gdje su mnogi LGBT sportisti_kinje podržani od strane Outreach programa, Euro Igre (najveći sportski događaj LGBT u Evropi ) su održane 2012.
godine, po prvi put u istočnoj Evropi.
Nažalost, još uvek postoje mnoge zemlje u istočnoj i zapadnoj Evropi, gdje
LGBT sportisti _kinje pate od diskriminacije i nemaju svoje strukture kojima bi
organizovali svoju emancipaciju iz socijalne represije. Outreach program FVV
i Artemide su kopirale i drugi LGBT sportski klubovi u zapadnoj Evropi, što ukazuje na prenosivost koncepta.
3.1.2 . Panteres Grogues
Država: Španija (Katalonija); Sport: planinarenje, fudbal u zatvorenom, plivanje, odbojka, sinhronizovano plivanje, košarka, stoni tenis, odbojka na plaži,
trčanje, klizanje, i biciklizam; Ciljna grupa: lezbejke.
Opis projekta: Panteres Grogues je neprofitna organizacija sa 650 članova_ica,
koja ima za cilj da obezbjedi mjesto gdje LGBT osobe slobodno mogu da učestvuju u sportskim aktivnostima u opuštenoj atmosferi. Međutim, udruženje je
otvoreno za svakog ko želi da učestvuje u sportu. Članstvo Panteres Grogues
je tradicionalno uglavnom bilo muško, sa proporcionalno manje lezbejki koje
učestvuju u organizaciji. Panteres Grogues je 2009. donio odluku da riješi taj
disbalans lansiranjem inicijative da se angažuje više lezbejki.
DonaSport predstavlja projekat integracije i razvoja zajednice, koji radi na
stvaranju umrežavanja žena i na ohrabrivanju žena za razvijenom, održivom
i samoupravnom grupom, koji priznaje dodatnu diskriminaciju sa kojom se
suočavaju žene u LGBT zajednici. Sport je korišćen kao sredstvo za razvoj projekta, zahvaljujući činjenici da je sport veoma dobro asimilovan i prihvaćen u
društvu. Projekat se sastoji od kalendarskih događaja, uglavnom pripremnih i
netakmičarskih sportskih događaja koji imaju za cilj da povežu žene i uključe
ih u buduće događaje i u samu organizaciju Panteres Grogues.
Projekat DonaSport je započeo 2010.godine, a sada je to godišnji događaj
sa sopstvenom organizacionom grupom. Čak i u ovom vremenskom periodu,
projekat je znatno porastao, članstvo (broj članova) se povećalo za 300% u
poslednjih godinu dana, dok je raspon sportskih aktivnosti u zvaničnom programu udvostručen.
Projekat DonaSport se održava u martu svake godine da bi se poklopio sa Međunarodnim danom žena. Na ovaj način, tema događaja ima jak fokus protiv
diskriminacije za učesnice lezbejke. Sve aktivnosti projekta DonaSport su pot-
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
37
puno besplatne. Biti u mogućnosti da se dosegne do što više lezbejki, nezavisno od njihovih prihoda, je fundamentalno. Sredstva za razvoj ove aktivnosti
dolaze iz budžeta Panteres Grogues sportskog kluba, kao i od donacija iz Vlade
Katalonije, gradskih vlasti Barselone, i 2011. godine od odobrenih sredstava iz
EGLSF-a .
Jedna od najznačajnijih odluka Upravnog odbora ovog projekta u smislu proširenja dometa događaja je bila da učine aktivnosti netakmičarskim. Na ovaj
način, novi članovi se mogu prikloniti sportu nezavisno od njihovog znanja i
sposobnosti.
Sportski program je upotpunjen kulturnim programom. U sklopu ovog programa održano je i takmičenje u dizajniranju najboljeg postera za naredni
DonaSport projekat, a za nagrade je dodijeljivana sportska oprema. Sa ovom
inicijativom, novi imidž za buduće događaje je osmišljen; osmišljavanje jedinstvenog brenda za događaj je takođe pomogao DonaSport-u da postane jedinstven, jak entitet.
Značajni rezultati projekta su: razvoj snažne, koordinirane lezbejske zajednice; razmjena iskustava za lezbejsko osnaživanje protiv opšte diskriminacije;
strukturna grupa u Barseloni i regionu Katalonije, koja se fokusira na ciljeve i
nastojanja lezbejske zajednice; zajednice koja nije bila formalno struktuirana
na način na koji su to u istoj oblasti bile druge zajednice, kao što je gej zajednica; Upravni odbor koji potpuno čine žene volonteri, oko 10-15 članica Panteres
Grogues sportskog kluba.
3.1.3. qSPORT
Društvo za sportsku rekreaciju
Država: Hrvatska; Sport: više sportova; Ciljna grupa: LGBT zajednica i pristalice.
Opis projekta: Kvir SportVikend (KSV) je trodnevni događaj organizovan od
strane društva qSPORT i partnera na godišnjem nivou sa početkom od 2007.
godine. Poslednji put je održan u Zagrebu od 21. do 23. oktobra 2011.godine,
pozdravljajući bivše, sadašnje i buduće članove, goste iz cijele Hrvatske i još
dvoje gostiju iz jugoistočne Evrope - koji su željeli da učestvuju u sportskom događaju LGBT zajednice po prvi put. Turnir se sastoji od registracije i programa
dobrodošlice petkom, zajedničkog doručka i radionica subotom, nakon čega
slijede sportovi sa noćnim pregledom događaja i zabavom. Nedjeljom, rekreacija i sportske sesije i ispraćaj onih koji odlaze.
Osnovni cilj manifestacije je da promoviše i informiše o LGBT sportskim aktivnostima (redovne i nove ponude u sportu), ali i da razvije mrežu, vezu zajednice i izgradnju kapaciteta. Odnosi sa javnošću tokom jednog, koncentrisanog
vikenda (uglavnom putem medija zajednice i društvenih medijskih kanala) za
38
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
sve događaje čini da individualne aktivnosti budu strukturirane, stabilne i više
vidljive u ukupnoj dinamici LGBT programske ponude.
Za razliku od mnogih vikend međunarodnih LGBT multisportskih događaja koji
se fokusiraju na takmičarski duh, KSV nema skoro nikakav interes u vezi sa
takmičarskim aspektima sporta - već se potpuno fokusira na učešće i uključivanje što je moguće većeg broja raznovrsnih grupacija ljudi.
Program iz 2011. godine se sastojao od nekoliko sportova (plivanje, košarka,
tenis, badminton i fudbal), uvodne kurseve (salsa i samo - odbrana), rekreativne aktivnosti (planinski biciklizam), kultura (prikazivanje filma Uzmi plamen) i
noćni klabing (uključujući nastup istaknute lezbejske kulturne figure). Takođe
je postojala mogućnost da se ljudi neformalno upoznaju tokom branča i da
nauče više o qSPORT-u i da na informativnim sesijama dobiju informacije o
LGBT sportu uopšte, kao i da se sastanu, diskutuju o mreži i planiraju buduće
saradnje u radionicama koje su organizovali kvir sportski entuzijasti i navijači
iz regiona.
qPORT osigurava da budu prisutni_e članovi_ce iz što više inicijativa i partnerskih organizacija (uključujući čak i jednog osnivača) da bi se ostvario što veći
diverzitet: lezbejski timovi se srijeću sa pretežno muškim timovima, strejt članovi_ice se upoznaju sa drugim članovima_icama, podstiču se generacijske i
regionalne raznolikosti (putni troškovi za većinu se finansiraju), i tako dalje. Da
bi to jedinstveno iskustvo bilo omogućeno svima, cilj je da događaj bude što
pristupačniji (učešće je besplatno), ali i sistematično koliko je to moguće u vezi
sa svim aspektima organizacije, tako da su kapacitet i iskustvo vidljivi takođe
i u detaljima, kao što su forme za registraciju i e-mail komunikacija, odnosi sa
medijima, zvanične majice, itd.
Svaki KSV je prilika za volontere_ke da nauče nove vještine i da se bolje identifikuju sa organizacijom, kao i da iskuse rad u razvoju zajednice, kao nešto
važno i osposobljavajuće. To je takođe prilika da se podstakne mašta o tome
šta je moguće i da se ohrabre veće ambicije za ono što treba da se uradi među
inače zadovoljnim i pasivnim članovima_icama - da se zaista više zalažu i da
se posvete daljem radu. Zajednička procjena je gotovo podjednako važna kao
i početni proces planiranja i pripreme, naročito ako to uključuje samo - refleksiju i uspostavljanje izvornih dokumenata kao što su uputstvo ili priručnik.
Pristalice događaja (na primjer, Heinrich Boel Stiftung kancelarija u Zagrebu,
FARE, EGLSF i GLISA) imaju priliku da budu predstavljeni (a takođe i da dobijaju prateće izvještaje). Grupa qSPORT osigurava da svi učesnici_ce budu obaviješteni_e o mreži organizacije kojoj pripadaju. Iako to može biti marginalna
grupa u okviru sistema sporta, to je kompenzovano qSPORT-skim umrežavanjem i ekspertizom.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
39
Značajni rezultati projekta su: mnogi su po prvi put učestvovali u takvom LGBT
sportskom događaju i susreli se sa ostalim entuzijastima_kinjama; neki od
iskusnijih učesnika_ca su, po prvi put, upoznati sa strukturnim problemima i
analitičkim razmišljanjem u LGBT sportu, sa nečim što je otišlo dalje od njihovih rutinskih treninga i takmičenja. Oni su takođe došli da bi shvatili raznolikost
i kompleksnost rada; mnogi partneri (uključujući i strejt saveznike_ce) su stekli
bolje razumijevanje društvenog uticaja za LGBT osobe, koje su suviše često
otuđene od sporta; većina učesnika_ca su ohrabreni veličinom događaja i brojem učesnika_ca, jer obično imaju tendenciju da misle o sebi kao o izolovanim
pojedincima_kama ili kao o izuzetnim, malim grupama.
qSPORT pokušava da napravi dostupnim foto i tekstualnu dokumentaciju,
tako da podsjetnici o iskustvima budu dugoročni. Ovo društvo takođe traži izvještaje od učesnika_ca, a zatim ih dijeli kao inspiraciju za budući rad.
Projekat nije sasvim održiv jer se oslanja na mala sredstva i mnogo volonterskog rada od strane malog broja informisanih i posvećenih pojedinaca_ki. Buduća planiranja obuhvataju aktivnosti za prikupljanje sredstava i simbolične
sume za učešće, kojima bi se pokrili svi troškovi tokom događaja.
Struktura i program su sasvim prenosivi, iako to zavisi od lokalnih kapaciteta
i mogućnosti koje imaju organizacije domaćini. Besplatan prostor za glavni
sastanak i saradnju sa lokalnim klubovima i medijima su neke od najvažnijih
stvari koje treba utvrditi od početka.
3.1.4. Otvorena atletika
Zemlja: Velika Britanija; Sport: atletika, trčanje; Ciljna grupa: LGBT osobe, izolovani_e LGBT atletičari_ke, žene.
Opis projekta: Otvorena atletika je mreža LGBT sportista_kinja i grupa širom
Velike Britanije sa interesovanjem u atletici. Njena organizaciona struktura
(više kao mrežna organizacija, a ne kao klub) pokušava da prevaziđe ono što
su, možda, prepreke koje su zajedničke svim zastupljenim sportovima. Čak i u
većim gradovima manjinski sportovi teško da mogu sakupiti dovoljno kritičnu
brojku LGBT osoba da bi se konstituisali i djelovali kao klub. U manjim gradovima te teškoće su još veće. Fleksibilna struktura mreža koja pokušava da
zadovolji komunikacione potrebe kako izolovanih atletičara_ki, tako i grupa i
klubova u većim gradovima, predstavlja jedan korak naprijed.
Mreža ima za cilj da poveže ljude i grupe širom zemlje. Godišnji atletičarski
sastanci koji su organizovani od strane bilo kog pojedinca_ke ili grupe u V.
Britaniji, ili zajedničkog učešća kao “Tim otvorene atletike” u evropskim i međunarodnim LGBT takmičenjima, su primjeri mogućnosti stvorene od strane
članstva u korist mreže u cjelini. Mreža je povezana sa nacionalnim upravnim
40
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
tijelom za sport (Engleska atletika) i takođe je član EGLSF-a.
Kancelarija mreže Otvorena atletika u Mančesteru je trenutno najveća. Možda jedna od najpoznatijih aktivnosti Mančesterskog ogranka (dobro poznatog
širom grada kako LGBT osobama, tako i osobama koje to nisu) je organizacija mjesečnog događaja - trke na 5km u napuštenom području grada. Pošto
počeci trke na 5km u Aleksandra Parku potiču još od 2005. godine, Otvorena
atletika je željela da doprinese, kao LGBT klub, obnavljanju susjedstva i zamislila je trku na 5 km kao događaj vođen od strane LGBT organizacija, ali koji je
otvoren i za zajednicu u cjelini. Neto prihod od 5%, koji je serijski generisan,
je poklonila lokalnim prijateljima grupe Aleksandra parka koja podržava trku
obezbjeđujući organizaciju.
Pristup Mančesterskog ogranka je bio kritikovan jer se nije fokusirao na LGBT
zajednicu i jer je vodio događaj kojem su u velikoj mjeri prisustvovale osobe
koje nisu LGBT. U međuvremenu, za šest godina otkada postoje trke na mjesečnom nivou, Otvorena atletika je stekla reputaciju dobro organizovanih i
isplaniranih sportskih događaja, pozdravljajući sve nivoe vještina i iskustava i
da je otvorena jednako i za LGBT osobe i za one koje to nisu. Vjeruje se da je
šest godina solidnog učešća i pozitivne povratne informacije od učesnika _ca
dalo doprinos normalizaciji LGBT sporta u većem dijelu Mančestera i oblasti
na sjeveru.
Od februara 2012. godine, Otvorena atletika je odlučila da odgovori novom
izazovu: niskom nivou učešća žena u sportu i imidžu ženskog sporta. Dok je
mješovita trka na 5km u Aleksandrinom parku događaj koji je pomogao potkopati negativne stereotipe o LGBT osobama i LGBT sportu za šest godina,
odnedavno je poslatla visoko cijenjena i od strane klubskih spotista_kinja, da
bi nakon toga, Otvorena atletika primijetila paralelno smanjenje broja žena
koje učestvuju u tom događaju. Zbog toga su trke na 5km ponovo preoblikovane u trke samo za žene sa namjerom pružanja oduška za žene koje posjeduju
sve nivoe vještina da učestvuju u sigurnom okruženju, u isto vrijeme pružajući
dokaze o događaju za žene koji je i takmičarski i inkluzivan i koji privlači kako
vrhunske sportiste, tako i početnike. Da bi sve to postigli, dostupan je izbor
dužih i kraćih ruta, kao i redovne i besplatne kružne obuke za žene. Još uvjek
je veoma rano da se procjeni ovaj novi projekat, ali on pokazuje da dinamika
sportskog učešća muškaraca i žena može biti drugačija.
Otvorena atletika vjeruje da je na komšijskom terenu doprinjela potkopavanju loše reputacije u pogledu učesnika_ca, događaj je, iz mjeseca u mjesec,
okupio ukupno 6.000 ljudi tokom prvih šest godina mješovite trke na 5km u
Aleksandra Parku. Nedavno je park dobio £ 2,5 miliona za obnovu, od lutrijskog finansijera, i nadamo se da je ovaj događaj Otvorene atletike doprinio da
se podigne nivo tog profila i potreba za investiranjem u toj oblasti. Grupa je
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
41
uključena u proces renoviranja i finansiranja, kao i u proces konsultacija.
Rezultati trke u Aleksandrinom parku su i svojevrsno priznanje partnerima i
akterima u razvoju tog područja i parka. Neko može protumačiti takva priznanja od strane gradskih vlasti, kao i od strane razvojnog tima atletičara i drugih
lokalnih grupa, kao znak normalizacije i uklanjanja ili snižavanja homofobičnih
barijera. Što se tiče održivosti, događaj se, naročito zbog svog mjesečnog recidiva, oslanja na mali broj potpuno posvećenih volontera_ki. Dokaz je to što
su druge grupe u tom području bile privučene idejom postavljanja mjesečnih
trka. Otvorenoj atletici su nekoliko puta pristupali pojedinci_ke iz malih organizacija koji su tražili_e savjete i uvid u potrebe i zahtjeve za takav događaj.
3.1.5. Gej i lezbejska sportska federacija (FSLG)
Zemlja: Francuska; Sport: preko 40 sportova; Ciljna grupa: LGBT sportski klubovi.
Opis projekta: FSGL je nastala 1986. godine, pod imenom CGPIF (Comite Gay
Paris lie de France). Osnovana je od strane grupe entuzijasta učesnika na gej
igrama u San Francisku, sa namjerom promovisanja većeg učešća u narednim
takmičenjima i za pripremu buduće francuske delegacije. Danas, okupljanjem
35 LGBT sportskih udruženja iz cijele zemlje, FSGL ima preko 40 sportova,
uključujući nivoe u rasponu od “rekreativnog” do “nacionalnog takmičenja”.
Svako može pronaći ono što traži: upoznavanje sa drugima, prijateljsku atmosferu, fizički fitnes, sportski izazov i težnju ka savršenstvu. Iako su u početku
uglavnom bile locirane u Parizu, LGBT sportska udruženja mogu se naći i u
većini velikih i srednjih gradova širom zemlje (Monpelje, Marsej, Lion, Nica,
Ren, La Rošel, Tuluz, Ture i Brest). Otvoreno za sve, FSGL sportsko udruženje je
forum sa ciljem borbe protiv diskriminacije kroz sport, bilo da se ona odnosi
na seksualnu orijentaciju, rodni identitet, starost, etničko porijeklo, vjeru, HIV
status ili zdravstveno stanje, ali i sa ciljem da se sport odvija u tolerantnom i
prijateljskom okruženju, i da promoviše prihvatanje gej ljudi u društvu.
Osnovne sportske aktivnosti: kroz njihove osnovne sportske aktivnosti, FSGL
sportska udruženja doprinjeće povećanju vidljivosti i poboljšanju socijalne inkluzije LGBT osoba u sportu, kao i u svakodnevnom životu, kroz njihovo učešće
u redovnim i specifičnim sportskim turnirima. Oni su takođe bili veoma aktivni
u izgradnji dobrih odnosa sa svojim uglednim sportskim nacionalnim federacijama: za plivanje, uključivanjem sopstvenog takmičenja u redovni sportski
kalendar; u atletici, organizovanjem prvog mediteranskog sastanka u Marseju,
u aprilu 2012-te sa uključenjem Atletskog odbora i podrške Francuske atletske
federacije (FFA).
Od 2003. FSGL organizuje međunarodni turnir koji pokriva više od 14 sportova
- internacionalni turnir Pariza (TIP), koji uključuje više od 500 sportskih učesni-
42
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
ka_ca koji dolaze iz cijele Evrope (35% izvan Francuske). FSGL je takođe koordinirao francuski tim i učesnike_ce na velikim međunarodnim LGBT sportskim
turnirima, kao što su Gej Igre, Igre Autovanja i EuroIgre.
Aktivnosti javnog zalaganja: od 2010, FSGL je bila punopravni član nacionalnog komiteta protiv diskriminacije u sportu, koju je pokrenulo francusko Ministarstvo omladine i sporta. Jedna od prvih misija ove komisije bila je da izradi
povelju protiv homofobije u sportu, prvo pokrenuta u fudbalu, da bi se proširila
na sve sportove. Svi nacionalni sportski savezi su pozvani da potpišu i sprovode
ovu povelju protiv homofobije.
FSGL je učestvovala u inicijativi koju je pokrenulo francusko Ministarstvo sporta da bi kreirali setove obrazovnih programa za borbu protiv diskriminacije u
sportu. Ministarstvo Sporta je zvanično lansiralo video snimke i medijsku obuku za borbu protiv homofobije i rasizma u sportu. Skice pokazuju svakodnevne
situacije u sportu (zastupljeno je osam sportova) u vezi homofobičnih i rasističkih stavova. Svaka skica ima za cilj da olakša diskusiju i podizanje svijesti u
sportu. Prvi trening koji je koristio ove obrazovne alate organizovan je u martu
2012., uz učešće predsjednika FSGL i bio je upućen na vrh nacionalnih trenera
iz vodećeg francuskog nacionalnog instituta za sportsku ekspertizu i učinak
(INSEP).
Godine 2001., FSGL je kreirao radnu grupu za HIV, što je dovelo do izrade nacrta povelje o “HIV-u i sportu”, uključujući i preporuke i primjere dobre prakse,
koju su koristili sportske asocijacije da razviju namjenske sportske programe za
ovu specifičnu javnost, koji je takođe usvojen od strane lokalnih vlasti i Federacije Gej Igara (SMAT).
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
43
4
ZAKLJUČAK
Dok kampanja protiv homofobije i transfobije u sportu uspješno otvara vrata
za sport mnogim ljudima isključenih iz istog i iako postoje mnogobrojni primjeri dobre prakse, jasno je da postoji još dosta toga što treba da se uradi
da bi se LGBT osobe potpuno integrisale u redovne sportske aktivnosti širom
Evrope. Zaista, mnoge od mogućnosti koje postoje su stvorene kroz posvećenost i strast samih LGBT osoba, koje rade gotovo isključivo kao dobrovoljci da
bi obezbjedili bolje aktivnosti u svojoj zajednici.
Međutim, kao što je ranije rečeno u ovom priručniku, homofobija i transfobija
u sportu nije samo problem koji utiče na LGBT osobe, to je oblik diskriminacije
koji prožima cijeli sport i koji takođe utiče na one koji su jednostavno osumnjičeni da su LGBT, kao i na one (muškarce) koji ne uspjevaju u sportu i one
(žene) koje su napredne u sportu. S obzirom na to, osporavanje homofobije i
transfobije je odgovornost svih u sportu.
Jasno je da postoji potreba da se razvije dobra praksa u radu sa mladim LGBT
osobama i heteroseksualnim ljudima u sportu, ako se stvori sredina koja je
inkluzivna, koja pozdravlja ljude iz svih sredina, i koja je konkurentna, i obezbjeđuje maksimalni potencijal za sportske uspjehe u Evropi i da je u stanju da
dijeli rezultate sa ostatkom svijeta.
Takođe se ne smije zaboraviti da LGBT osobe u Evropi plaćaju poreze, kupuju
srećke, da su učesnici u sportu uprkos diskriminaciji sa kojom se suočavaju, što
postavlja pitanje kakav povratak investicija oni mogu očekivati. Tu je i poslovno pitanje o uključivanju LGBT osoba u sport koje ne treba zaboraviti, kako u
pogledu povećanja investicije za još 8% stanovništva, tako i proširenja učešća
i na kraju povećanja izvora talenata.
Dok različiti regioni Evrope i različite zemlje obezbjeđuju raznovrsnost izazova,
jasno je da sport u čitavoj Evropi treba da razmisli o angažovanju LGBT zajednica i sportista_kinja i da započne dijalog za pozitivne promjene.
44
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
REFERENTNI TEKSTOVI I IZVORI
• Nacionalne i međunarodne organizacije i akteri
• Savjet Evrope, Preporuka Parlamentarne skupštine 1635 (2003) o lezbejkama i gejevima u sportuSavjet Evrope, Preporuka CM / Rec ( 20l0 ) 5
Komiteta ministara o mjerama za borbu protiv diskriminacije na osnovu
seksualne orijentacije ili rodnog identiteta (paragrafi 39-41)Evropska komisija, Bijela knjiga o sportu, 2007, COM (2007) 391 - finalna verzija
• Evropska gej i lezbejska sportska federacija, Kopenhagenski principi o
sportu
• (w.w.w.eglsf.info/EGLSF_Publlc_Documents/ Copenhagen_princlple_on_
sport_2009.pdf )
• Međunarodni olimpijski komitet, Stokholmski konsenzus o promjeni pola
u sportu
• (www.olimpic.org/Documents/Reports/ EN/en_report_905.pdf )
• Evropski region Međunarodnog udruženja lezbejki, gej, biseksualnih, transseksualnih i interseksualnih osoba, godišnja revizija, 2011
• (www.ilga-europe.org/home/publlcatlons/annual_revlev/20l)
• Književnost humanih i društvenih nauka
• Brackenrldge C (2009), “Pregled seksualne orijentacije u sportu”, Sportscotland Istraživački izvještaj br. 114Kavana S.L. i Sikes H. (2006), “Transseksualna tijela na Olimpijadi: Politika transseksualnih sportista Međunarodnog olimpijskog komiteta u Atini 2004. godine, na Ljetnjim igrama”,
Body & Society, Sage Publications, tom 12, broj 3.
• Formbi E. (2011), Borba protiv homofobije i transfobije u pravilnicima koji
podržavaju mlade ljude: šta su prepreke i moderatori? (južno jorkširska
studija)Grifin P. (1998), Jake žene, duboki plakari; Lezbejke i homofobija u
sportu, Human Kinetics Izdavač, Champaign ILValter Arens - T 2011), Seitenvechsel: Coming Out - im FuBball, Gutersloher Verlagshaus, Njemačka.
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
45
AUTORKA
Luiz Englefield je suosnivač Pride Sports-a 2006. godine, britanske organizacije za razvoj LGBT sporta i jednakosti. Pošto je studirala sociologiju i filozofiju
na Univerzitetu Staffordshire, ona je radila više od 20 godina u dobrovoljnim
i društvenim sektorima na položajima, kao što su strateški direktor projekta
zdrave gej alijanse, član savjetodavne grupe fudbalskog saveza za obaranje
homofobije, i sve do nedavno bila je kopredsjednik Evropske gej i lezbejske
sportske federacije, gdje sada volontira kao menadžer kampanje. U sportskom
svijetu, Luiz je trener fudbala drugog nivoa i suosnivač je mančesterskog LGBT
košarkaškog kluba.
46
L G B T
I N K L U Z I J A
U
S P O R T U
CIP - Каталогизација у публикацији
Национална библиотека Црне Горе, Цетиње
ISBN 978-9940-635-04-6 (LGBT Forum Progres)
COBISS.CG-ID 24395792
Download

LGBT Inkluzija u sportu.pdf