GRADITELJSKO NASLEĐE/ OBNOVA I ZAŠTITA II
• Tumačenje termina REVITALIZACIJA danas nema
jedinstveno značenje
• Osnovno značenje je oživljavanje i podrazumeva
vraćanje prvobitne funkcije građevinama koje su tu
funkciju izgubile i njihovo “ponovno vraćanje u
život“
• Revitalizacija se prvenstveno primenjuje na kulturna
dobra koja su prestala da se koriste ili im je namena
u savremenim uslovima prevaziđena
• Isti ili slični problemi, međutim, moraju se rešavati i
za ukupni postojeći graditeljski fond, znači i kod
objekata koji su zadržali namenu, ali čije korišćenje
više nije u skladu sa savremenim životnim
potrebama, standardima i normama
• POJAM REVITALIZACIJE, ZATO, IMA ŠIRE
ZNAČENJE OD OSNOVNOG ZNAČENJA TERMINA I
MOŽE SE PRIMENITI NA SVA NEPOKRETNA
KULTURNA DOBRA KOD KOJIH SE MORAJU
REŠAVATI PROBLEMI NJIHOVE FUNKCIJE I
POTENCIJALA U SAVREMENIM USLOVIMA
•
Osnovni ciljevi revitalizacije uključene u sistem
zaštite nepokretnih kulturnih dobara su:
1.
Očuvanje pojedinačnih građevina, prostornih
celina i ambijenata iz prošlosti uključivanjem u
savremene funkcije radi fizičke zaštite i stvaranja
uslova za aktivnu ulogu u savremenom
društvenom, kulturnom i ekonomskom razvoju, i
humanizaciji okruženja
Obezbeđenje potrebnih higijenskih i zdravstvenih
uslova za život u spomenicima kulture i prostornim
kulturno-istorijskim celinama i ambijentima i
njihovo korišćenje u skladu sa savremenim
standardima, normama i potrebama stanovništva
2.
3.
Preuređivanje spomenika kulture za stare i nove
namene u granicama i na način kojim bi se
obezbedilo očuvanje prirode, karaktera,značaja i
spomeničkih vrednosti građevina i prostornih
celina
•
U osnovnim ciljevima ima i protivurečnih zahteva,
pa je zbog toga neophodno dobro poznavanje
osnovnih načela zaštite kulturnih dobara, posebno
onih koja se odnose na revitalizaciju građevina i
ukupne građene sredine
OSNOVNA NAČELA ZAŠTITE ZNAČAJNA ZA PROCES
REVITALIZACIJE:
1.
2.
3.
4.
Načelo kontinuiteta funkcija
Načelo odgovarajuće funkcije spomenika
Načelo tehničko-higijenske asanacije kulturnih
dobara i prostornih kulturno-istorijskih celina
Načelo očuvanja autentičnosti spomenika kulture i
njihovih spomeničkih svojstava
•
1.
2.
Revitalizacija kulturnih dobara obuhvata 4 osnovne faze
rada:
Istraživanje:
A. Proučavanje građevine ili celine i njenih vrednosti
B. Stanje građevine ili celine i utvrđivanje autentičnog
izgleda
Utvrđivanje namene:
A. Prvobitne
B. Analizu mogućnosti korišćenja sa istom ili
izmenjenom namenom i analizu savremenih uslova i
potreba za korišćenjem građevine, a u odnosu na
pretežnu namenu celine u kojoj se nalazi
3.
4.
•
Projektovanje usklađeno sa karakterom i
vrednostima kulturnog dobra (poštovanje mera
zaštite) Obavezna je dokumentacija sa planovima
postojećeg stanja, prvobitnog rešenja, predloženih
promena i izvedenih radova
Izvođenje radova odgovarajućim tehničkim
postupcima i metodama tehničkog i kreativnog
karaktera, zasnovanom na naučnom istraživanju,
poznavanju i vrednovanju spomenika
U praksi su česti problemi jednovremenog
izvođenja svih radova na građevini, uključujući
funkcionalnu revitalizaciju
•
1.
DRUŠTVENI I
EKONOMSKI PROBLEMI
REVITAIZACIJE
Funkcionalne promene
prostornih celina i
građevina u prošlosti
Najveće funkcionalne
promene u prošlosti su
nastajale sa nestajanjem
određenih civilizacija,
društvenih sistema i
razvojem novih oblika
života, privređivanja i
društvenih odnosa
2. Funkcionalne promene
u uslovima
industrijalizacije i
savremene urbanizacije
• Razvoj tehnike i
tehnologije neposredno
je uticao na prestanak
funkcije mnogih
građevina
• Iseljavanje stanovništva
i odumiranje
aglomeracija
• U nemogućnosti da se
privredno razvijaju
stara naselja gube
stanovništvo i
građevine su izložene
devastaciji
Napuštene kuće u primorskim
gradovima Crne Gore
• Porast stanovništva i
aktivnosti u istorijskim
sredinama
• Suprotna pojava koja
prouzrokuje promenu
funkcija i
neodgovarajuće
korišćenje istorijskih
građevina
• Gustina naseljenosti
izaziva unošenje
neodgovarajućih
sadržaja
• Društveni i ekonomski
uslovi revitalizacije
• Otklanjanje uzroka koji
dovode do prestanka i
promene funkcije,
nepovoljne po spomenik
kulture, osnovni je uslov
revitalizacije
Palata Restić kod Dubrovnika
revitalizovana sa funkcijom
konzervatorske radionice
• Revitalizacija je nužna
kada kulturna dobra treba
da se prilagode
promenama u načinu
života
• Problemi revitalizacije su
usled toga višestruki:
1. Arhitektonski objekti iz
prošlosti ne zadovoljavaju
osnovne savremene
zahteve i potrebe
stanovništva u higijenskozdravstvenom pogledu
• Funkcionalne sheme
starih građevina ne
odgovaraju potrebama
savremene organizacije
prostora
• Korišćenje kulturnih
dobara suočeno je sa
rđavim stanjem
materijala i konstrukcija
i neredovnim
održavanjem
• Korišćenje kulturnih
dobara je suočeno i sa
problemima psihološkog
karaktera – navikama i
željama stanovnika i
mogućnostima
prilagođavanja životu u
istorijskom ambijentu
• Problem vrednovanja u postupku revitalizacije građevina ili
prostornih celina je izuzetno značajan, ali je istovremeno i
veoma osetljiv
• Usled toga se primenjuju različite provere, koje pomažu
ekspertima da zauzmu konačan stav o pristupanju procesu
revitalizacije
• Na primer, vrednovanje se posredno može dobiti istražujući
subjektivne utiske o vrednosti "starih" i "novih„ građevina ili
celina.
• U osnovi ovog istraživanja postavlja se pitanje da li postoje
različiti tipovi psiholoških reakcija na objekte sa kojima se
stanovništvo svakodnevno susreće.
• Istraživanja koja se obavljaju po ovom principu svuda u svetu
ne mogu se svrstati u uobičajene sociološke studije ili ankete
koje se obavljaju za potrebe prostornog ili urbanističkog
planiranja i projektovanja.
• Njihov smisao je da se analiziraju psihološke reakcije na
objekte ili celine u okviru jedne ograničene grupe lokalnog
stanovništva, koja svakodnevno dolazi u neki odnos sa
njima, bilo da u njoj stanuje, prolazi pored nje i slično.
• Izabrana grupa je na takvom obrazovnom nivou da je u
stanju da zauzme određeni stav prema objektima.
• Praktičan cilj je da se sumiranjem stava takve grupe - bilo
da je on u celini pozitivan, negativan ili neutralan usmerava moguća politika zaštite lokalnog graditeljskog
nasleđa.
• Ugrađujući rezultate vrednovanja dobijene na ovaj način u
mere koje se predlažu za obnovu i oživljavanje istorijske
arhitekture, one su često oslobođene neargumentovanih
ideja o neprimerenoj upotrebi takvih objekata.
• Semantički diferencijal (SD) predstavlja koristan
instrument u odmeravanju različitih reakcija ljudi prema
raznovrsnim stilovima ili samo dekorativnim ukrasima na
fasadama
• Događa se da rezultati budu iznenađujući, tako da je
potrebno njihovo pomno analiziranje kako bi se pronašlo
ispravno objašnjenje za takvo reagovanje ispitanika.
• Tako je rezultat jednog istraživanja naučnika Borka bio da
• "pozitivna" vrednost objekta odgovara većem broju
balkona i većim staklenim površinama, odnosno da se
noviji objekata procenjuje kao prijatniji u odnosu na stariju
građevinu sa ograničenim staklenim površinama i sa
malim brojem balkona.
• U ovim istraživanjima pojavila se, takodje, kontradikcija
između vida prijatnosti, koji je pripisan modernim
objektima i oblika interesantnosti, koji je pripisan starijim
građevinama.
• Ono što treba posebno naglasiti to je da su ovakve sudove
donosili mahom ispitanici sa nižim obrazovnim nivoom,
dok su se za starije i dekorativnije fasade, u smislu estetski
privlačnijih oblika opredeljivali uglavnom ispitanici višeg
obrazovnog nivoa.
• Razlog ovakvom ponašanju može se potražiti u suprotnosti
estetskog izraza i funkcionalnosti građevine.
• Jasno je da se izgled estetski može vrednovati u zavisnosti
od rasporeda i oblika primenjenih arhitektonskih elemenata
i udela konstrukcije u opštoj kompoziciji izgleda.
• Što se funkcionalnosti tiče, zaštitna uloga fasade je očigledna,
kao i njena uloga u osvetljavanju unutrašnjeg prostora i
povezivanju korisnika sa okolinom.
• Ova dvojna pripadnost fasade, kao dela objekta koji pripada i
unutrašnjem i spoljašnjem prostoru, određuje joj i posebnu
ulogu u arhitekturi.
• Poznavanje fasade i njene funkcije kod jednog određenog
objekta može umanjiti neizvesnost o unutrašnjoj nameni
građevine.
• Očigledno je da funkcionalni znaci na fasadama služe ljudima da
stvore sliku o unutrašnjem obliku objekta.
• Zbog nedostatka znanja o *stilovima* pomoću kojeg bi mogla da
se određuje estetska vrednost fasada, čest je slučaj da se utisak
ispitanika zasniva upravo na bazi funkcionalne transinformacije,
odnosno na zaključku o unutrašnjem prostoru na osnovu utiska
o spoljašnjem izgledu objekta.
• Razlika i sličnost između estetskog i funkcionalnog
vrednovanja fasada može se sažeti u četiri osnovne
kombinacije:
1. niska estetska informacija - visoka funkcionalna
transinformacija
2. niska estetska informacija - niska funkcionalna
transinformacija
3. visoka estetska informacija - niska funkcionalna
transinformacija
4. visoka estetska informacija - visoka funkcionalna
transinformacija
• Subjektivno procenjivanje fasada zahteva pripremu jednog
obimnog upitnika u kojem se fasade grupišu prema
glavnim stilskim obeležjima
• Prilikom estetskog vrednovanja pažljivo se nude parovi
mogućih prideva (odgovora), kako bi se izbegli česti izrazi
*divno, bajno i sl.*, koji su daleko od iskazivanja objektivnog
estetskog utiska
• U upitniku se pojavljuju parovi prideva koji se biraju u odnosu
na utisak koji fasada ostavlja na stanovnike koji je sagledavaju u
bilo kom odnosu prema njoj (stanari ili službenici u zgradi,
prolaznici):
1. raznolik – dosadan
2. jedinstven – običan
3. umetnički – neumetnički
4. upečatljiv – neupečatljiv
5. izvoran – neizvoran
6. različit – uobičajen
7. značajan – beznačajan
8. izražajan – bezizražajan
9. raznovrstan - monoton
• Funkcionalno vrednovanje obavlja se, takođe, na osnovu
odabira praktičnih, funkcionalnih osobina koje se spolja
mogu uočiti.
• To su, na primer:
1. koristan – nekoristan
2. zračan – zagušljiv
3. otvoren – zatvoren
4. zaštitni – nezaštitni
5. upotrebljiv – neupotrebljiv
6. čvrst – trošan
7. funkcionalan – nefunkcionalan
8. nepromočiv – porozan
9. pokriven - otkriven
• Upitnik se praktično može proširiti i nizom drugih
pitanja na koja se želi dobiti odgovor.
• Kako bi subjektivan utisak bio lišen promišljanja i
primene nekog pasivnog znanja o sličnim
problemima, nužno je da ispitanici odgovore daju
spontano, da brzo prelaze sa pitanja na pitanje i da
se na njega više ne vraćaju.
• Ovakva ispitivanja daju korisne, aktuelne odgovore
na pitanja koja stručnjaci, radeći godinama na
nekom problemu, ponekad samo rutinski obrade.
Vrednovanje ukupnog građevinskog fonda
• Oživljena zainteresovanost društva za revitalizaciju istorijskih
gradskih celina unela je znatne novine u tretman ukupnog
postojećeg građevinskog fonda koji se na ođeđenom području
nalazi.
• Ova nova faza interesovanja za uređenje prostornih i fizičkih
odnosa unutar tih celina razlikuje se znatno od prethodnih u
odnosu prema zatečenoj strukturi.
• Prethodna zainteresovanost i briga za čuvanje spomenika
kulture u moru novih intervencija i gradnji zamenjena je brigom
za ukupni fond, bez obzira na istorijsku ili arhitektonsku
vrednost građevina.
• Pre donošenja odluke o uklanjanju nekog starijeg objekta
analiziraju se sve mogućnosti njegovog opstanka,
prevashodno ekonomske.
• Nove metode rada na zgradama omogućavaju veliki broj
različitih rešenja i varijanti ukoliko se želi, odnosno pokaže
se isplatljivim, čuvanje samo konstrukcije ili prostorne
organizacije, spoljnih zidova, temeljne zone, ili zgrade u
celini.
• Čuvanje postojeće fizičke strukture na nekom području,
tretirane u celini, a ne podelom na spomenike kulture i na
one zgrade koje to nisu, uspostavlja se uravnoteženiji
odnos između starih i novoizgrađenih objekata.
• Zamena postojećih građevina novim obavlja se sporije, pa
se tako ostvaruje prirodniji kontinuitet gradnje u okviru
neke celine i uravnoteženiji odnos broja postojećih i novih
građevina.
• U svetu danas postoje razni oblici brige za što bolje
čuvanje postojećeg građevinskog fonda, ali svi počivaju na
prethodnom ispitivanju i prikupljanju što potpunijih
podataka o fizičkoj strukturi na određenom području.
• Neki primeri su univerzalno primenljivi, bez obzira na
lokalne uslovljenosti i karakteristike.
• Sredinom sedme decenije XX veka pojavio se niz studija
i obradjenih primera u kojima se matematičkim
modelima odslikavala transformacija građevinskog
profila gradskih centara kao funkcija promena
društveno-ekonomskih, kulturnih, tehnoloških i drugih
vidova urbanog okružja.
• Još preciznije, razmatran je proces istorijske progresije
građevinskog fonda, tačnije izgradnja, opstanak i
razaranje arhitekture na datom području.
• Model u matematičkoj formi iskazuje raspored i promene
u sastavu građevinskog fonda kroz vreme.
• Proces istorijskog razvoja građevinskog inventara koji je
predstavljen matematičkim operacijama rezultat je
delovanja raznih uticaja.
• Različiti koeficijenti opstanka fonda ulaze u ovaj proces u
kojem svaki izraz postaje nus-produkt različitog niza
promenljivih, kao što su nivo tehnoloških i društvenoekonomskih uslova, demografske strukture, primenjenog
građevinskog materijala, namene, starosti i drugo.
• Opis odnosa građevinskog okruženja i stanja urbanog
razvoja ovde se ne razvija, već se prikazuje samo
istraživački model za inventarisanje građevinskog fonda.
Taj model je strukturalni okvir za analitičke promene u
obliku građevinskog fonda.
• Dominantan deo projektantske aktivnosti u gradskim
centrima odnosi se na neizbežne promene u fizičkom
sastavu grada.
• Fizički sastav može se opisati u svako doba kao
kombinacija novoizgrađenih objekata i onih koji su opstali
iz prethodnih epoha.
• U osnovi, to predstavlja obim fizičke strukture koju grad
nasleđuje iz prethodnih vremenskih perioda.
• Profil građevinskog inventara ima dve dimenzije: dimenziju
veličine i dimenziju vremena.
• Veličina se odnosi na broj građevina, uključujući i
istorijske spomenike, koje čine ukupan graevinski fond u
datom vremenskom periodu, dok se dimenzija vremena
odnosi na različite periode u kojima su nasleđene
građevine bile podignute.
• Veličina i vremenski raspon građevinskog inventara može
se sistematizovati u obliku računskog modela.
• Elementi tog računskog sistema su građevine.
• Građevine ulaze u fond izgradnjom, a napuštaju ga
rušenjem.
• Analiza vremenskog kontinuuma građevinske aktivnosti izgradnje, trajanja i rušenja - može biti razvijena
opisivanjem moguće konfiguracije građevinskog inventara
u različito vreme.
• Gore opisani proces može biti prikazan kao opšte
analitičan, koji odslikava promene u građevinskom fondu
grada.
• Promenljive kao što su porast populacije. odnos građevina stanovništvo i dr. mogu se upotrebiti kao indikatori graditeljske
aktivnosti.
• Različite analitičke procedure kao što su analiza regresije, mogu
se integrisati u model da bi se zadržala verovatnoća opstanka
i/ili razaranja od jednog vremenskog intervala do drugog.
• Primarna potreba za stvaranje ove vrste modela je formiranje
građevinskog okvira za identifikaciju prostornog problema u
odlučujućim situacijama tokom procesa revitalizacije i za
ilustraciju hijerarhije problema.
• Dijagnoza za neke od elemenata prostornog problema, uz
pomoć analitičke snage modela, pokazuje sposobnost
odlučivanja.
• Takvi modeli su naročito korisni tokom istraživačke faze u
procesu fizičkog planiranja revitalizacije.
• Model treba da podstakne projektante, gradske planere i
stručnjake iz oblasti zaštite nasleđa na razmišljanja o
mogućnosti postojanja različitih građevinskih situacija
(izgradnja, trajanje i razgradnja) u svakom razvojnom periodu.
• Prikazujući složenost i raznovrsnost razvojnih faza u
postojećim gradskim centrima i dajući različitu raspodelu
građevinskog fonda, model je koristan zato jer može da
stvori sliku moguće situacije u formi inventarizacije.
• Shodno tome, svaki od matričnih poprečnih preseka u
vremenu predstavlja posebnu situaciju u smislu ukupnog
građevinskog fonda, istorijskih ostataka, novih
građevinskih konstrukcija, a svaka situacija može se
prikazati u obliku verovatnoće opstanka (trajanja) ili
razaranja objekta.
• Ukratko, prikazani model u najapstraktnijoj formi
obezbeđuje osnovni organizacioni okvir za teoriju
građevinskog fonda.
• Kontinuitet opstanka, veoma snažan teorijski osnov,
predstavlja ključnu ulogu u ovom modelu.
• Sa ovim modelom moguće je poimiti fizičku evoluciju
gradskih centara, njihovo širenje i skupljanje, kao i
značajne faktore koji su uslovili njihov opstanak.
• Različite vrste događanja mogu se, zatim, upisati koristeći
ovaj organizacioni oblik.
• Analiza vremenskih redova u kompoziciji niza dozvoljava
da se posmatra i bolje razume istorijska transformacija
grada.
• I još više, dok posebni oblici građevinske delatnosti mogu
da se dobiju na kumulativan način, opisani model
dozvoljava projekciju za promene koje se mogu očekivati u
građevinskom fondu u bliskoj budućnosti.
• Definisanje komponenti na kojima se zasniva realna
procena uspeha revitalizacije istorijskih prostornih
celina:
1. metodološka i teoretska koncepcija
( izbor adekvatne metode rada počev od prvih istraživanja
do realizacije plana, zasnovanost na odgovarajućoj
teoretskoj bazi koja se neposredno može primeniti na dati
praktičan problem, kritička analiza realizacije kod sličnih
primera kao i analiza koncepcijskih postavki kod uspelih
primera).
2. Značaj izbora uporednih primera sa uspelim i neuspelim
realizacijama. (posebno treba voditi računa da se
posmatraju samo oni primeri koji imaju većinu
komponenti sličnih /prirodni, istorijski, društveni i
graditeljski faktori/).
3. istorijsko-graditeljska koncepcija
(analiza kontinuiteta-diskontinuiteta u razvoju,
prirodnih prelaza i transformacije graditeljskih
perioda ili nasilni prekidi izazvani prirodnim
katastrofama, potpune izmene urbanističkih
koncepcija i sl.)
4. arhitektonsko-estetska koncepcija
(analiza uličnih nizova: čvrst, slobodan, nepravilan i
slično, ritam, visinska regulacija, dominantni
elementi arhitektonskih i urbanih repera, silueta
prostorne kompozicije, vizurne tačke bez
intervencija u urbanom tkivu i posle njih.
5. umetničko-emocionalna komponenta:
(preovladjujuće boje, osvetljenje, zvuci....,izazivanje
sećanja, romantičnog raspoloženja, nostalgije,
veselosti i sl. čime se vezuje pažnja za određenu
prostornu celinu i asociraju njeni elementi bitni za
stvaranje posebne atmosfere.)
6. prirodni predeo i istorijsko poreklo prostorne celine
(promišljeno korišćenje povoljnih prirodnih uslova i
istorijsko poreklo u smislu geomorfologije terena
koja utiče na mogućnosti izgradnje, regulacija
vodenog toka i podzemne vode (kada su pojedini
delovi mogli da se građevinski koriste).
• Na osnovu vrednovanja
utvrđivanje potencijala
rezultuje u zoniranju područja,
i to:
a.- prostornih kapaciteta,
b.- ekonomskog rentabiliteta
c.- ekoloških povoljnosti
d.- diferencirane zaštite
Download

GRADITELJSKO NASLEÐE-OBNOVA I ZAŠTITA II