Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
Sabah insanları erken kalkan, sabahleyin erken saatlerde daha enerjik olan akşam
insanları ise öğleden sonra ve gece daha enerjik olan ve bu saatlerde çalışmayı seven
ve başarılı olan insanlardır.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
Araştırmalar, gece insanlarının daha değişken bir uyku potansiyeline, sabah
insanlarının ise daha düzenli bir uyku potansiyeline sahip olduklarına işaret
etmektedir.
Örneğin, sabah insanları ortalama 6-8 saat düzenli uyurlarken (bu ister çalışma
yaşamında isterse de çalışma dışı saatlerde olsun), gece insanları çalışma günlerinde 58 saat çalışmadıkları günlerde 10-12 saat uyumaktadırlar.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
Bu durum gece insanlarının çalışma günlerinde yeterince uyku uyumazlıklarını
ve bunu çalışma dışı günlerde daha çok uyuyarak telafi ettiklerini
göstermektedir.
Bu gerçeklerin ışığında yeterince uyku uyumayan insanları iş kazalarına daha
açık ve çalışırken hata payları daha yüksek olarak saptanmıştır (Work place
Health and Safety Bulletin, 2004).
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
İnsanların hata yapmalarını, çalıştıkları dönem grubunda daha sorunsuz ve
daha başarılı çalışmalarını istediğimize göre neler yapılabilir?
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
Gece insanlarının, sabah insanlarına kıyasla öğleden sonraki ve gece yarısı
vardiyalarında çalışması onlara daha uygunken, gündüz insanlarının da sabah
vardiyalarında çalışması daha uygun olarak saptanmıştır. Çünkü kişilikleri bu
türlü bir çalışmaya daha yatkındır (Paine, Gander ve Travier, 2006: 68-76)
Bu sistem okullarımızda sabahçı ve öğlenci kademelerinde çalıştırılma
şeklinde adapte edilebilir.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
Bu durum gece insanlarının çalışma günlerinde yeterince uyku uyumazlıklarını
ve bunu çalışma dışı günlerde daha çok uyuyarak telafi ettiklerini
göstermektedir.
Bu gerçeklerin ışığında yeterince uyku uyumayan insanları iş kazalarına daha
açık ve çalışırken hata payları daha yüksek olarak saptanmıştır (Work place
Health and Safety Bulletin, 2004).
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Gündüz veya Gece Çalışmaya Yatkın Kişilik Tipleri
• Bu sonuçlar ve diğer çalışmalar bireysel farklılık ve tercihlerin çalışma yaşamında
sadece birer gerçek olarak değil, çalışma performansı açısından da çok önemli
olduğunu göstermektedir. Bireyler yaptıkları işe ne kadar yatkın ve uygun
olurlarsa, yaptıkları işlerde de o kadar başarılı olacaklardır (Grenberg, 2011:
159).
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Kendine Güven
Bu durum gece insanlarının çalışma günlerinde yeterince uyku uyumazlıklarını
ve bunu çalışma dışı günlerde daha çok uyuyarak telafi ettiklerini
göstermektedir.
Bu gerçeklerin ışığında yeterince uyku uyumayan insanları iş kazalarına daha
açık ve çalışırken hata payları daha yüksek olarak saptanmıştır (Work place
Health and Safety Bulletin, 2004).
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Kendine Güven
Bu konuda en çok genellenebilecek bir sonuç, kendine güveni düşük insanların
dışarıdan gelecek olan etkilere karşı çok şüpheci davranmalarıdır.
Buna karşın kendine güveni yüksek insanlar daha az şüphecidirler.
Yine düşük güvenli insanlar, başkalarının kendileri için söylediği olumlu
değerlendirmelere, övgülere daha açık kişilerdir.
Bu nedenle devamlı olarak başkalarından destek ararlar.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Kendine Güven
Yöneticilik pozisyonunda olup düşük güvenli olan kişiler başkalarını memnun
etmekten büyük zevk alır, iş yerinde istenmedik, kabul görmeyen, tepki alacak
davranış ve durumlar yaratmamaya çalışırlar.
Bu nedenle kendine güveni yüksek kişiler, iş yerinde daha çok tatmin olan
insanlardır.
Kendine güveni düşük kişiler ise daha çok tatminsizdir.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Proaktif Kişilik
Bazı insanlar içinde bulundukları durumları geliştirmek veya daha iyi hâle
getirmek amacıyla etkin bir şekilde inisiyatif alırlar. Bu insanlar proaktif kişilikli
tiplerdir (Crant, 2000: 436)
Proaktif kişiler pasif bir şekilde durumlara tepki gösteren, fırsatları belirleyen,
inisiyatif gösteren, eyleme geçen ve anlamlı bir değişim olana kadar
azmederler (Robbins ve Judge, 2011: 144).
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Proaktif Kişilik
Bu tipler ortamda engeller veya kısıtlamalar olsa bile değişim yaratmak
amacıyla mücadele verirler. Bu nedenle içinde yer aldıkları örgütlerde liderlik
vasıfları gösterir veya değişme ajanı gibi hareket ederler.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Proaktif Kişilik ve Riske Girme Eğilimi
Yöneticinin bir karar aşamasında ne kadar düşünmesi gereği veya ne kadar
bilgiye ihtiyacı varsa bu durum riske girme konusunda ona önemli fay-dalar
sağlar.
Riske girme eğilimi yüksek olan yöneticiler çabuk karar verirler ve
kararlarını verirken daha az bilgiye ihtiyaç duyarlar.
Düşük risk eğilimli kişiler ise ters bir durumu sergilerler. Yani daha geç karar
verip, daha çok bilgiye ihtiyaç duyarlar.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Kişilik Eğilimleri
Şimdiye kadar yapılan işin bireyin kişilik yapısı ile uyumlu olmasının
gereğinden söz ettik.
Eğer böyle bir uyum var ise bireyin başarısı artacak,
Eğer iş ile kişilik arasında uyumsuzluk var ise o zaman bireyin başarısı
azalacaktır.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Kişilik Eğilimleri
Bu durum John Holland’ın kişilik ve iş uyumu konusundaki kuramıyla büyük ilgi
çekmiştir.
Holland, kuramında altı kişilik tipi ve bu tipin yaptığı işte uyumlu olmasını sağlayan
birtakım özellikler ve buna uygun mesleklerden söz etmektedir.
Örgütsel Davranışı Etkileyen Temel Kişilik Özellikleri
Örgütlerde Gruplar
Gruba Üye Olma
Gruba üye olma ve grupta kalma, gruba bazı hizmetlerde bulunma, belirli bazı
fonksiyonları yerine getirme ve grubun sorunlarım çözerek amaçlarına katkıda
bulunma gibi bazı sorumlulukları da beraberinde getirir.
Bunun yanında gruba üye olmak veya kabul edilmek kişiyi yalnızlık duygularından
kurtarır bir grup içinde daha güçlü ve morali yerinde olarak çabalarım sürdürür ve
kişisel güvenlik kazanır.
Örgütlerde Gruplar
Gruba Üye Olma
Grup üyeliği insana aynı zamanda prestij statü ve tanınma olanakları gibi
sosyal değerler de kazandırabilir,
İnsan sosyal nitelikte yaratılmış bir varlıktır. Başka insanları sevmek ve onlar
tarafından sevilmek için bir veya birden fazla gruba ait olmak isteyecektir.
Böylece gruplar insana kendi duygularını açıklama ve başka insanlara çeşitli yollarla
haberleşme eğitme ve öğrenme ihtiyaçlarını da tatmin edecektir.
Örgütlerde Gruplar
Gruba Üye Olma
Grup üyelerinin yararları o kadar çok ve çeşitlidir ki bir kişiye "siz kimsiniz"
şeklinde bir soru sorarsanız kendisini tanıtmaya o anda içinde bulunduğu
grubun adını vermekle başlayacaktır.
Örgütlerde Gruplar
Gruba Üye Olma
Bir kimsenin bir gruba üye olmak istemesi o grupta kendisini ilgilendiren
konularda kendi amaçları, değer yargıları ile ortak yanları bulunduğundandır.
Grup bireyin yaşama gücünü artırır. Onun kişisel amaçlarına olumlu
katkılarda bulunur ve onun sosyal olarak toplumda prestij kazanmasını sağlar.
Örgütlerde Gruplar
Grup Normları
Grup üyelerinin gerek grup içi bireysel faaliyetlerde ve gerekse birbirleri ile karşılıklı
ilişkilerde uymak istedikleri davranış kurallarına normlar adım veriyoruz.
Normlar yazılı olsun veya olmasın grup üyelerinin tümü tarafından bilinir ve benimsenir.
Grup normları grubun amaçlarına doğru faaliyette bulunmasında ve basanların artmasında
yardım edici ve düzenleyici birer araçtırlar.
Normlar bir toplumda bireysel ve bireyler arası ilişkileri düzenleyen örf ve adetlere
benzetilebilir.
Örgütlerde Gruplar
Grup Normları
Normların oluşması birden bire olmaz, bazen çok uzun bir zaman alabilir.
Normların meydana gelmesinde başlangıçta çoğu kez biçimsel olarak bir açıklama
olmaktadır.
Diğer bir deyimle, ve örgütün tepe yöneticisi veya lideri bazı davranış
kurallarını resmen ilan etmelidir.
Örgütlerde Gruplar
Grup Normları
Normlar bir kere benimsendikten ve üyelerce kabul edildikten sonra dinamik
baskı araçları şekline dönüşürler. Bu nedenle, normlar sosyal baskı aracı niteliği
taşırlar.
Normlara uymama veya onlardan kısmen de olsa sapmalar halinde ilgiliye
davranışının hatalı olduğu hissettirilir veya bazen açıkça bildirilir ve davranışını
norma uygun biçime getirmesi istenir.
Eğer üye bu uyanlara ilgisiz kalırsa, bireysel uyanlar sosyal baskılar biçimine
dönüşürler.
Böylece, üye ya norma uygun davranır ya da belirli bir zaman içinde grup
dışına itilerek yalnız bırakılır.
Örgütlerde Gruplar
Grup Baskısı ve Bireylerin Gruba Uyma Davranışı
Oluşan grup değer ve normları bireyin davranış ve düşünceleri üzerine baskı
yapmakla onların davranışlarım değiştirmektedir.
Bireyin davranışlarım, grup üyelerinin tamamının veya bir kısminin istek ve
bekleyişleri doğrultusunda değiştirmesi olayına uyma davranışı adı verilmektedir.
Örgütlerde Gruplar
Grup Baskısı ve Bireylerin Gruba Uyma Davranışı
Grup baskısı altında birey yanlış olduğunu bile bile grup ile özdeşleşme tutumuna
girmekte ve adeta grup havasına itaat etmektedir.
Bireyin uyma davranışı, grubun düşünce ve değerlerim doğru olduğuna birey inandığı için
oluşmuşsa buna benimseme davranışı adım veriyoruz.
Örgütlerde Gruplar
Grup Üyeliği ve Olumsuz Sonuçları
Gruplar her ne kadar üyelerine bir takım yararlar ve çıkarlar sağlarsa da. Aynı
zamanda grubun üyeleri üzerine bir takım yasakları ve baskıları olabilir.
Birey, grubun üyeliği nedeniyle bazı grup ilke ve ideallerine uymak zorunda kaldığı
için fiil ve davranışlarım düzenlemek, grup arzu ve istekleri doğrultusunda
değiştirmek zorunda kalır.
Örgütlerde Gruplar
Grup Üyeliği ve Olumsuz Sonuçları
Gruplar her ne kadar üyelerine bir takım yararlar ve çıkarlar sağlarsa da. Aynı
zamanda grubun üyeleri üzerine bir takım yasakları ve baskıları olabilir.
Birey, grubun üyeliği nedeniyle bazı grup ilke ve ideallerine uymak zorunda kaldığı
için fiil ve davranışlarım düzenlemek, grup arzu ve istekleri doğrultusunda
değiştirmek zorunda kalır.
Gruba uyma, büyüklük ve saygınlığından dolayı yanlı gördüğü ve bildiği şeylere de
ses çıkarmamasına neden olabilir.
Yine gruptan dışlanma korkusu da bir diğer handikap olarak ortaya çıkabilir.
Örgütlerde Gruplar
Grupların Psikolojik İşlevleri
1 - Yakınlık gereksinmeleri
2 - Bencil gereksinmeler
3 - Araçsal gereksinmeler
4 - Bilişsel gereksinmeler
Örgütlerde Gruplar
Grupların Psikolojik İşlevleri
Yakınlık gereksinmeleri, grup tarafından, içindeki kişilerin dostlukları aracılığıyla
sağlanır.
Bencil gereksinmeler, gruba üye olmanın sonucu olarak kendine saygı (selfesteem ) geliştirme ve statü elde etme yoluyla doyurulabilir.
Bilişsel gereksinmeler, kişiye kişisel durumunda ya da iş ortamında anlam sağlayan
gereksinmelerdir.
Gerçeğin bilinmesi ve kararlı bir sosyal ortamın gruplarda oluşan
güdülenmenin temelini oluşturur.
Örgütlerde Gruplar
Grup Hedefleri
Bir işe başlarken, grup üyeleri, genellikle, çalışmaları için bazı sonuçlar belirlerler.
Bunlar, bir oybirliği ya da kişilerce kabul gerektirdiği için kişisel hedeflerden
ayrılırlar.
Ne ölçüde genel kabulün gerektiği önemli bir sorundur; bir grubun etkin olabilmesi
için, önerilen sonuçlar konusunda üyelerinin kabulü yetmeyebilir (Kolasa, Blair J.
1979).
Örgütlerde Gruplar
Grupları Başarıya Götüren Faktörler
Bir grubu başarıya götüren faktörler özet olarak şöyle sıralanabilir:
- Ortak bir amaca inanmak ve yönelmek,
- İş birliği havası içinde ortak çaba harcamak,
- Üyelerin güvenim ve desteğini kazanmış ortak bir lidere inanmak,
- Üyelerin normal düzeylerim olumlu yönde etkileyecek çalışma koşullarını
sağlamak.
Örgütlerde Gruplar
Grupları Başarıya Götüren Faktörler
Gönüllü çalışma isteği bir motivasyon konuşu olduğu kadar grup dinamiği
yaratılmasının en önemli koşulu olarak da ele alınabilir.
Nitekim bir kaynakta bu yaklaşım içinde grup dinamiği kurallar; şöyle açıklanır:
"Üyelerin en yoğun biçimde kararlara katıldığı, dayanışmanın en iyi düzeyde
gerçekleştirildiği gruplarda üyeler ortak amaçlara o ölçüde inanır, aynı çıkarlar,
idealler ve aynı güdülere sahip olurlar.
Burada ön planda gelen ya da varılmak istenen nokta motivasyondur.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Tutum
Tutum bir kişinin diğer bir kişi, bir olay veya çevresi ile ilgili olarak negatif veya
pozitif tavırdır.
Tutumlar değerler gibi sosyal ve duygusal inşalardır. Tutumları göremezsiniz,
dokunamazsınız.
Tutumlar kişilerin karşılaştıkları olaylar kişiler karşısında geliştirdikleri duyguların bir sonucu
olarak ortaya çıkar.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Tutum
Tutumların arka planı önemlidir bilişsel (değerlendirme) - Duygusal (his) davranışsal (hareket) tutumlarımız ne yaptığımızı nasıl yaptığımızı
Belirler.
Örneğin: “İşim sorumluluktan yoksun” ya da “işimde sorumluluk almak benim için
önemlidir” gibi cümleler bizim işimizle ilgili değerlerimizi ve inanışlarımızı gösterir
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Tutum
Tutumlarımız üzerinde etkili olan faktörler?
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Tutumlarımız Üzerinde Etkili Olan Faktörler
•
•
•
•
•
•
•
sosyal konumumuz
ailemiz / yaşadığımız yer
deneyimlerimiz
yaşımız
cinsiyetimiz
kıdemimiz
eğitim durumumuz
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Tutum-Davranış İlişkisi
✦ Dile getirdiğimiz bir tutum her zaman davranışa dönüşür mü?
✦ İşimi sevmiyorum diyen herkes işinden istifa eder mi?
✦ Alman arabalarını beğenen bir kişi hep Alman arabası mı satın alır?
✦ İşine karşı tutumu negatif olanlar neden o işte çalışmaya devam eder?
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Başlıca İş Tutumları
✦ iş tatmini (mutlu/mutsuz olma hali)
✦ işe sarılma (işle özdeşleşme)
✦ örgüte bağlılık
✦ duygusal (şirketin değerlerine bağlılık)
✦ zorunluluk (ekmek parası)
✦ minnet (yüzüstü bırakmama)
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Örgütsel Destek Algısı
✦ çalışmalarına değer verilmesi
✦ örgütün çalışanların iyiliğini düşündüğüne dair inanç
✦ verilen ödüller
✦ yöneticiden görülen destek
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İşe Bağlılık
Çalışanları işlerine bağlı (angaje olmuş)
örgütler daha üretkendir, müşteri memnuniyeti
daha yüksek, işgücü devri daha az olur.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmini
İş tatmini genel olarak, kişinin işine karşı gösterdiği olumlu veya olumsuz
tutumudur.
Bu bağlamda, işe karşı olumlu ruh hali iş tatminini, işe ilişkin olumsuz tutumları ise
iş tatminsizliğini ortaya çıkaracaktır (Erdoğan, 1999: 231).
İş tatmininin, çalışanların motivasyon ve performansları, işyeri devamsızlığı, iş gören devri
ve örgütsel vatandaşlık davranışı ile olan anlamlı ilişkisi bu konunun önemini arttırmaktadır.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmininin Ölçümü
✦ çalışmak sadece verilen görevi yapmak değil
✦ iş arkadaşlarıyla etkileşim
✦ işverenle etkileşim
✦ yöneticilerle etkileşim
✦ örgüt politikalarını takip
✦ performans standartlarını karşılamak.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmininin Ölçümü
✦ genel değerlendirme
– her şeyi dikkate aldığınızda işinizden ne kadar tatmin oluyorsunuz?
✦ ayrı kategorileri değerlendirme
- işin doğası, iş arkadaşları ve terfi gibi hususların tek tek değerlendirilmesi iş
tatmini ölçümünde kullanılabilir.
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmininin Ölçümü
✦ insanlar işlerinden tatmin oluyorlar mı?
✦ işyerinin fiziksel koşulları
✦ iş arkadaşları
✦ iş saatleri
✦ emeklilik planları
✦ stres
✦ ödemeler
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmininin Ölçümü
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
İş Tatmininin Ölçümü
✦
Tatmin olmuş çalışanlar örgütleri hakkında olumlu konuşur.
✦
sadece çalışmaktan fazlasını yapma isteği vardır.
✦
adalet algısı yüksektir
Duygular, Değerler, Tutumlar ve İş Tatmini
Bireyin İş Tatmini Yüksek Olursa
 evde de olumlu davranışlar sergiler
 işyerinde performansı yüksektir
 sağlık problemleri minimumdur
 stres seviyesi sağlıklı düzeydedir
 Kurumdan hizmet alanın da tatmini de yükselir
YÖNETİCİLİK FORMASYONU
KAZANDIRMA EĞİTİMİ
OKUL KÜLTÜRÜ VE ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ
TEŞEKKÜRLER
Download