Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ
SOFIJE OD PRAISTORIJE
DO KRAJA VI VEKA
K
roz vekove današnja prestonica Bugarske imala je različita imena: Serdika, Trijadica, Sredec i Sofija. Svojim sadašnjim
imenom ona je jedini grad u svetu koji nosi ime Premudrosti Božije. Budući da je uvek bio značajan administrativni i
kulturni centar, grad je sa svakom sledećom epohom dobijao nova obeležja. Njegovoj punoj prevrtljivosti sudbini posvećena
su tri izdanja koja govore o antičkoj, srednjovekovnoj i modernoj istoriji Sofije. Dok prelistavate svaku knjižicu, saznaćete više
o kulturi Serda i Rimljana, do vas će dopreti odjek naše veličanstvene srednjovekovne istorije, na čije ćete tragove nejednom
nailaziti dok šetate ulicama savremene prestonice koja je danas prožeta evropskim duhom.
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
ofija je grad sa dubokim istorijskim korenima. Središni geografski
položaj i povoljni prirodni i klimatski uslovi predodredili su da ovaj
prostor kroz milenijume bude obitavalište različitih civilizacijskih i
kulturoloških zajednica. Još u zoru ljudske civilizacije ovde su se nastanili
prvi predstavnici ranih zemljoradničkih zajednica. Na mnogim lokalitetima
u Sofijskom polju pronađeni su tragovi neolitskih naselja od kojih je
svakako najznačajnije ovo u istočnom delu Sofije, u četvrti Slatina. Ovde
su otkrivena prva izvanredna svedočanstva o životu i kulturi neolita. Pored
tipičnih za ovu epohu kuća od gline i pruća, proučene su i druge, (prostora
od preko 110 kv. metara) u čijiem se enterijeru nalazio sav potreban alat
za domaćinstvo i obradu žitarica. Na poljoprivredni karakter ovog naselja
ukazuje i pronađeno žito, kao i fino obrađeno glineno posuđe, ukrašeno
belom i crvenom bojom.
Û Mozaik iz sredine IV veka, Antički kulturni kompleks „Serdika”
S
Znatno je manje svedočanstava o praistorijskoj kulturi halkolita (5. milenijum
pre Hrista), bronzanog (sredina 4. – kraj 2. milenijuma pre Hrista) i ranog
gvozdenog doba (kraj 2. – sredina 1. milenijuma pre Hrista). O postojanju
naseobina iz tih perioda može se suditi po karakterističnim keramičkim
fragmentima i oruđima rada pronađenim za vreme izgradnje Kneževskog
dvorca kao i zgrade bivšeg Partijskog doma. Ovi ograničeni podaci svedoče o
pomeranju života u zapadnom pravcu, u neposrednoj blizini kasnog rimskog
01
Bronzana moneta-sestercij Britanika, sina imperatora Klaudija, sredina I veka, OKI „Muzej istorije Sofije” Û
Poslednje istorijsko razdoblje (kasna gvozdena epoha –
sredina 1. milenijuma pre Hrista – kraj milenijuma) pre
dolaska Rimljana vezano je za plemena Trera, Tilateja i
Serda. Prva dva pripadala su tračkom etnosu. Ime Serda
predmet je naučnih sporova. Mnogi istoričari osporavaju
njihovu tračku pripadnost i tvrde da su poreklom Kelti.
Istorija grada u narednim vekovima vezana je upravo za
plemenski naziv Serda.
Ý Zlatna posuda iz sela Kazičane, OKI Muzej za istoriju Sofije
Û Porušeni zid od pruća iz sredine I veka, Antički kulturni kompleks „Serdika” i artefakti iz praistorijskog perioda
grada. Na rano gvozdeno doba datiran je jedinstveni
arheološki nalazak iz sela Kazičene. Pronađena tri
predmeta, verovatno sa porušene mogile, predstavljaju
zlatnu i glinenu posudu i bronzani kotao. Pretpostavlja
se da su u glinenu posudu položene kremirane kosti
pokojnika, a ona je pokrivena bronzanom, dok je zlatna
posuda bila grobni dar. Precizna izrada posude od
skoro čistog zlata težine 1050 grama svedoči o visokom
socijalnom položaju njenog vlasnika. Grlo i zidovi
su ukrašeni reljefnim rebrima, a dno je geometrijski
ornamentisano. Svojim dimenzjama i kvalitetom izrade
Sofijska posuda predstavlja jedinstveno svedočanstvo
kulture te epohe i po svom značaju svrstava se pored
Vlčetrnskog zlatnog blaga.
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
Drevna
Û Deo bazena i hipokaustna instalacija kupatila s kraja II-III veka, Antički kulturni
kompleks „Serdika”
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
predgradskom periodu Serdike postoji ograničeni broj pisanih svedočanstava.
Po svemu sudeći u I veku posle Hrista ovde je postojala mala naseobina
– pagus, koju su zaposeli Rimljani za vreme pohoda Marka Licinija Krasa 2928. godine pre Hrista. Kao deo tračkog carstva i snagom ugovornih odnosa sa
Rimom naselje je obezbeđivalo regrute za rimsku vojsku, o čemu svedoči jedan
natpis. Nakon formiranja provincije Trakija 45. godine i stabilizacije rimske granice
Dunavom, pristupilo se postepenom administrativnom osvajanju ovih teritorija
preko izgradnje mreže rimskih puteva i uporišta. Osnovnu ulogu u tom sistemu
igrao je glavni vojni put - Via Militaris, koji je povezivao Singidunum (današnji Beograd) sa Bizantionom (današnji Istanbul). Nekoliko natpisa otkrivenih na tom putu
svedoči da su 61. godine izgrađene prve putne stanice - tabernas et praetoria.
Obzirom na strateški položaj Serdike, na trasi tog prvorazrednog puta ponikla
je putna stanica. Isključivo vojni karakter Via Militaris u ono doba pretpostavlja
povezivanje putnih stanica sa vojnim jedinicama kao obezbeđenjem. Poslednja
arheološka proučavanja dokazuju vojno prisustvo u Serdiki oko sredine i u drugoj
polovini 1. veka. Pronađeni delovi rimskog naoružanja i uvozni materijal iz Severne
Italije govore o prisustvu vojnog kontingenta u vezi sa obezbeđenjem puta. Na taj
najraniji period razvoja Serdike datirane su proučene drvne konstrukcije rimskih
kuća, izuzetno dobro očuvane od visokih podzemnih voda. Najatraktivniji deo
njih eksponiran je u podzemnom prolazu ispod bulevara Kneginje Marije Luize
prema Pirotskoj ulici. Oblik i karakter Serdike do početka II veka u potpunosti
O
05
Statueta orla, sredina – treća četvrtina I veka, OKI Muzej za istoriju Sofije Û
Û Bunar sa očuvanim drvenim gredama s kraja II veka, Antički kulturni kompleks „Serdika”
se uklapao u građevinske tradicije ranih vojnih logora – građevinske
konstrukcije su u potpunosti od drveta i zemlje, bez upotrebe kamena
i crepa. Značajno povećanje robno-novčanog prometa za vreme upravljanja Flavija (69 – 97. god.) i Trajana jasno svedoči o povećanom
značaju Serdike u provincijskoj strukturi i njenom razrastanju kao
važnom središnom centru.
pravljanje imperatora Trajana (98-117. god.) vezano je za
unapređenje Serdike u rang municipium-a, što će reći grad
sa određenim autonomnim pravima. Za ovu promenu vezana je i
obaveza administriranja značajnim gradskim teritorijama – jednim
od najvećih u provinciji Trakija. Izraz tog političkog akta je upotreba
imena imperatorskog roda kao epiteta u titulaturi grada - Ulpia Serdica.
Upravljanje novim municipijumom bilo je organizovano po grčkom uzoru
prko gradskog veća – bule i narodne skupštine – demos. Sa otkrivenih
natpisa poznate su i druge institucije, kao što je na primer geruzija,
najviše telo vlasti, vezano za praktikovanje kulta prema imperatoru.
U tesnoj vezi sa novim statusom grada je i prvo urbanističko rešenje
Serdike. Trasirane su dve glavne ulice – kardo maksimus (u pravcu
sever-jug) i dekumanus maksimus (u pravcu istok-zapad).
U
Uporedo sa njima projektovane su i ostale ulice, određene su lokacije
stambenih insula i javnih zgrada. U južnoj, višoj polovini grada izgrađen
je glavni trg – agora i deo javnih zgrada. Severno i istočno od njih
građena su stambena naselja. Od tog prvog gradskog perioda ima
relativno malo ostataka. Prilikom arheoloških radova ispod bulevara
Kneginje Marije Luize pronađene su stambene zgrade značajnih
dimenzija i brojnih prostorija, građene od cigala iznad visoke cokle od
Drevna
SOFIJA
07
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
Û Stela, 142. god., podignuta u čast imperatora Antonina Pija od upravnika provincije Trakije Marka Antonija Zenona, krečnjak, NIM
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
kamena. Širina ulica bila je znatno veća – između 6 i 12 metara. Oko 161 –
163. godine jugoistočno od grada (ispod današnjeg Garibaldijevog trga) podignut
je hram Zevsu-Sarapisu. Usled intenzivnog ekonomskog razvoja i kao izraz
prestiža, gradska uprava Serdike počela je autonomno da seče novac za vreme
vladavine imperatora Marka Avrelija.
rvi krizni momenat u istoriji Serdike vezan je za varvarske najezde Kostoboka
170. godine. Arheološka proučavanja svedoče o masovnom rušenju i
totalnom spaljivanju grada. Na podovima kuća otkriveni su popadalo posuđe,
spaljeni delovi nameštaja i enterijera. Da bi se sanirale posledice ove katastrofe
državnim sredstvima preduzete su energične mere za obnovu grada. Osnovni
momenat u tom spasilačkom programu je podizanje prvog zida tvrđave Serdike,
dokumentovano sa dva natpisa iz 176 – 180. godine – za vreme upravljanja
Marka Avrelija i Komoda. Zid je u približno petougaonom obliku opasivao
centralni deo grada sa javnim zgradama i stambenim naseljima. Građen je na
cokli od krupnih kamenih blokova – kvadra, u redovima od kamena i cigala.
Na svakom uglu zida i na jednakom odstojanju jedna od druge podignute su
okrugle kule. Fragment zida tvrđave sa severoistočnom kulom eksponiran je
kraj ulice «Iskar», između ulica «Serdika» i «Veslec». Vladavina imperatora iz
dinastije Severa doba je procvata za Serdiku. Obnovljeno je autonomno kovanje
Û Fragment arhitrava, II-III vek, krečnjak, NIM
P
09
Autonomni kovani novac iz Serdike, III vek, OKI Muzej za istoriju Sofije Û
Drevna
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
novca u gradu. Reversi moneta odlikuju se velikom
raznovrsnošću mesnih znamenitosti (hramova,
česmi i sl.) i simbola. Krajem II – početkom III
veka počela je intenzivna izgradnja. Ulice i agora
ukrašeni su porticima sa kolonadama u rimskokorintskom stilu. Značajni za prosperitet grada su
mineralni izvor i lekovite terme i građevine. Sudeći
po očuvanim kipovima, natpisima i monetama,
bogovi medicine i lečništva Apolon i Asklepije bili
su na velikoj pošti i igrali su prvotazrednu ulogu.
Pronađeni su fragmenti monumentalnog kipa
Asklepija, kao i izvrsna pozlaćena bronzana glava
– deo kipa Apolona Lečitelja, rimska kopija ranog
grčkog originala nastalog u nekoj od helenističkih
radionica Skopasove škole. Antička mineralna
kaptaža istočno od Banja Baši Džamije neraskidivo
je povezana sa organizacijom lečništva u gradu.
U ono doba podignute su i ogromne terme južno
od agore, ispod današnje crkve Svete Nedelje. Od
ove građevine delimično su proučene hipokaustne
instalacije i jedan bazen pozamašnih dimenzija.
kompleks „Serdika”
Û Ostaci drvnih konstrukcija iy sredine – druge polovine I veka, Antički kulturni
SOFIJA
11
Ý Arhitektonski fragmenti, Rimsko doba, mermer, NIM
U Serdici su poštovali i druga božanstva.
Nakon arheoloških proučavanja otkriven je
hram Heraklu (ispod Bulbanke) i delovi hrama
Zevsu Hupsitsosu, severno od zida tvrđave.
Fragmenti kultnih statua i natpisa svedoče
o poštovanju Atine, Artemide, Kibele i Mitre.
Prilikom otkopavanja hrama Herakla otkriven
je veliki broj polomljenih delova kultnih statua
različitih božanstava. Taj rušilački akt posledica
je hrišćanske nadmoći i vezuje se za uklanjanje
paganskih simbola krajem IV veka.
oslednja četvrtina III veka obeležila je
prekretnicu u razvoju Serdike. Kao rezultat
sveopšte krize u imperiji i pod pritiskom
varvarskih plemena napuštene su dakijske
provincije severno od Dunava. Usled reformi
imperatora Avrelijana (270–275. god.), stare
provincije Mezija i Trakija zamenjene su
novima, sa manjom teritorijom. Jedna od njih je
Unutrašnja Dakija (Dacia Mediterranea), za čiju
je prestonicu izabrana Serdika. Status glavnog
grada i povoljan geografski položaj predodredili
su česte imperatorske posete ovde. Kao jedna
od prestonica imperije u ono doba, Serdika je
prvobitno vezana za ime Dioklecijana (293–
294. god.) i pre svega Galerija (305–311. god.).
Sa prisustvom Galerija u gradu povezuje se
P
Ù Fragment fresaka u grobnici br. XVI na nekropoli bazilike Svete Sofije
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
Û Srebrni relikvarijum, IV vek,
grob br.3 na nekropoli bazilike
Svete Sofije, NAIM - BAN
Û Staklenica sa nekropole
bazilike Svete Sofije,
NAIM - BAN
Drevna
Û Antički kulturni kompleks „Serdika”
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
funkcionisanje kovnice novca u Serdici koja je u periodu 303-308. godina igrala
ulogu državne kovnice Rimske imperije. Upravo u Serdici imperator je proveo
poslednji deo svog života, verovatno u nadi da će lekovite mineralne vode isceliti
njegovu tešku bolest. Pred svoju smrt 311. godine Galerije je ovde izdao svoj
Edikt o toleranciji kojim je hrišćanima prvi put omogućeno da slobodno ispovedaju
svoju veru. Između 316. i 330. godine u Serdici je izdato 19 edikata Konstantina
Velikog koji svedoče da je imperator koristio grad kao svoju rezidenciju. On je
ovde unapredio u rang cezara dvojicu svojih sinova – Krispa i Konstantina II.
Upravo zbog čestih Konstantinovih dolazaka ovde pripisuje mu se fraza: “Serdika
je moj Rim”. Kod sinova Konstantina Serdika je na početku bila pod vlašću
Konstansa do 350. godine, a zatim pod Konstancijem II. Geografski položaj
grada na krajnim istočnim predelima teritorija pod vladavinom Konstansa ponovo
predodređuje njegovu važnu ulogu. Godine 343. ovde je održan vaseljenski
crkveni sabor, poznat raskolom između istočnih i zapadnih episkopa. U to vreme
episkop Serdike je Protogen čija je bazilika identifikovana 2011. godine nedaleko
od mesta gde se presecaju dve glavne antičke ulice. Dva edikta Konstancija II
339. godine i Valentinijana i Valenta 364. godine, izdata u Serdici, svedoče o
imperatorskim posetama gradu.
U
vezi sa novim statusom provincijske prestonice i imperatorskog sedišta u
Serdici su preduzeti zamašni građevinski radovi i preuređenja. Veliki deo
15
Imperator Gaj Galerije Valerije Maksimijan (305–311 г.) Þ
16
Û Amfiteatar Serdike, kraj III veka, delimično eksponovan u hotelu „Arena di Serdika”
Þ „Raj”, mozaik sa apside prvog hrama otkrivenog ispod bazilike Svete Sofije, treća četvrtina
IV veka, detalj, NAIM - BAN
javnih zgrada je renoviran i dograđen. Tipičan primer
u tom pogledu je zgrada bulevteriona (gradskog veća)
koja je proširena da bi mogla da odgovori potrebama
provincijske skupštine. Ogromna građevina rimskih termi
južno od agore pretvorena je u administrativnu zgradu,
gde se u kratkom periodu nalazila i kovnica novca Serdike.
U jugozapadnom delu grada podignuto je nekoliko
velikih zgrada sa baziličnim planom koji se interpretiraju
kao skladišta žitarica (horeumi). Veliki deo stanova je
preuređen i proširen, pojavljuju se sale za prijeme čiji su
podovi pokriveni mozaicima, što svedoči o ekonomskim
mogućnostima građana. Jedan od najatraktivnijih mozaika
ispod bulevara Kneginje Marije Luize proučen je 2011.
godine. Usred bogatog geometrijskog dekora panoa
prikazan je imperatorski venac u kome je ispisana reč Felix
– srećan. Porast stanovnika zbog novih mogućnosti koje
je grad pružao doveo je do proširenja Serdike u severnom
pravcu. Početkom IV veka i ovi gradski prostori su takođe
zaštićeni zidom tvrđave. Značajne promene zapažaju se u
uličnoj mreži: ulice, uključujući glavne, su reducirane zbog
potrebe za većim stambenim prostorom. Izgrađena su
brojna javna kupatila manjeg kapaciteta. Najrečitiji primer
ove tendencije je izgradnja balneuma, danas poznatog
kao rotonda Svetog Georgija. U jugoistočnoj četvrti
Serdike oformljeni su rezidencijalni kompleksi složenih
arhitektonskih kompozicija, sa samostalnim odsecima za
kupatila i salama ukrašenim mozaicima. Verovatno upravo
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
Drevna
Û Mozaik iz sredine IV veka, detalji sa vencem, Antički kulturni kompleks „Serdika”
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
ove zgrade su korišćene za potrebe imperatora prilikom njihovih brojnih
poseta gradu. Novi momenat u urbanistici Serdike su ranohrišćanske
bazilike i crkvene zgrade, većinom podignute u IV i V veku. Najranija
i značajnija od njih proučena je 2010-2011. godine i udaljena je oko
60 metara severno od glavne ulice – dekumanus maksimus. Ona je
vezama za održavanje Vaseljenskog sabora u Serdici 343. godine.
Krajem 4. veka u blizini severne kapije grada podignuta je druga
velika bazilika. Martirioni izvan zidova tvrđave koji su građeni u znak
pošte prema poginulim hrišćanskim mučenicima prerasli su u bazilike.
Pod martiriona ispod bazilike Svete Sofije pokriven je raznobojnim
mozaikom sa hrišćanskim simbolima. Impozantne su i velike serdičke
grobnice u okolini bazilike Svete Sofije od kojih su neke ukrašene
bogatim freskama. Među najimpozantnijim građevinama u Serdici
krajem III veka je amfiteatar koji je otkriven poslednjih godina. On je
podignut istočno od zida tvrđave na temeljima starijeg amfiteatra, južno
od puta koji je izlazio iz istočne kapije. Oformljen je sa velikom arenom
i sedištima samo sa južne strane, sledeći prirodni nagib terena.
vedočanstva o poslednjem periodu u razvoju antičkog grada od
sredine V do kraja VI veka su ograničena. Za vreme vladavine
Justinijana I (527-565. god.) zidovi tvrđave su popravljani, a Serdika
S
19
Korintski kapitel, Rimsko doba, mermer, NIM Þ
Opasnost od varvarskih najezda tokom IV-V veka nametnula
je neophodnost od ojačanja sistema učvršćenja Serdike.
Gradsko jezgro unutar ranijeg zida iznova je u celini
učvršćeno. Postojeći zid opasan je novim, čvrsto priljepljenim
uz njega zidom od cigala na cokli od velikih kvadra. Na
frontovima zida podignute su trougaone, isturene napred
kule, a istočna i zapadna kapija ojačane su petougaonim
kulama. Kako su bile oformljene dve kapije može se videti u
podzemnom prolazu kod Predsedništva i zapadno od ulice
Džordža Vašingtona. Na oko 20 metara ispred ovog zida
podignut je drugi, niži zaštitni zid – tzv. protejhizma. Izgradnja
Ý Pogled na dekumanus Maksimus, VI vek, Antički kulturni kompleks „Serdika”
Û Zapadna kapija Serdike
je ponovo cvatući grad sa značajnim mogućnostima.
Arheološka proučavanja ukazuju na visoki životni standard
njegovih žitelja sve do treće četvrtine VI veka. Bez obzira
na činjenicu što je u prvim godinama vladavine Justinijana I
arhiepiskopija premeštena u Justinijanu Primu (Caričin grad),
serdički episkopi su odbijali da priznaju primat novog sedišta
crkvene vlasti. Taj konflikt spominje se u pismu pape Grigorija
Velikog episkopu Feliksu iz Serdike, u kome papa zahteva da
se dotični eiskop povinuje arhiepiskopu Justinijane Prime koji
je višeg ranga. O ovakvom stanju odnosa i pre toga može se
suditi po natpisu o obnavljanju serdičkog vodovoda za vreme
imperatora Tiberija Konstantina (578-582.). U njemu se
navodi da je remontne radove naredio arhiepiskop Leontije.
Njegov stan je identifikovan prilikom poslednjih arheoloških
raskopavanja na mestu gde se presecaju kardo maksimus i
dekumanus maksimus.
Drevna
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
Drevna
Û Pogled na kardo maksimus, IV-VI vek, Antički kulturni kompleks „Serdika”
SOFIJA
ISTORIJSKI RAZVOJ SOFIJE OD PRAISTORIJE DO KRAJA VI VEKA
solidnog sistema učvršćenja po uzoru Teodosijevih zidova u Konstantinopolju datirana
je na drugu polovinu V veka. Približno u isto vreme podignuta je i poslednja najveća
građevina na istočnoj nekropoli grada – bazilika Svete Sofije. U unutrašnjosti grada
takođe je došlo do promena. Opasnost od najezda Slovena i Havara dovela je do
prekomerne koncentracije stanovništva unutar zidova tvrđave. U drugoj polovini VI
veka na svim slobodnim uličnim i javnim prostorima podignute su stambene zgrade
skromnijeg izgleda. Krajem VI veka grad je skoro u potpunosti porušen u izuzetno
snažnom zemljotresu. Arheološka svedočanstva o tom događaju su potresna: veliki
delovi porušenih zidova, arki, uništene ulice i građevine. Ova prirodna kataklizma
ujedno sa povećanom opasnošću od spoljnih napada beleže kraj Antičke Serdike i
antičke civilizacije na ovim prostorima.
23
Fragment mozaika na nekropoli bazilike Svete Sofije Þ
3
2
N
5
9
7
11
6
8
10
Û
Û
Û
Û
12
1
4
Drevna
SOFIJA
LEGENDA I-VI vek
1
Nalazak iz sela Kazičane – NIM, naselje Bojana
2
Rimske drvene kuće – podzemni prolaz bulevara Kneginje Marije Luize
prema Pirotskoj ulici
3
Fragment zida tvrđave sa severoistočnom kulom – nedaleko od ulice „Iskar”,
između ulica „Serdika” i „Veslec”
4
Bronzana glava kipa Apolona Lečitelja – NIM, četvrt Bojana
5
Kardo maksimus – ispred CUM-a (Centralne robne kuće)
6
Dekumanus maksimus – u podzemnom prolazu kod Predsedništva
7
Istočna kapija Serdike – u podzemnom prostoru ispod Predsedništva
8
Edikt o toleranciji – ispred hrama Svete Sofije
9
Rotonda Svetog Georgija – u dvorištu Predsedništva
10 Bazilika Svete Sofije
11 Amfiteatar Serdike, delimično eksponiran u hotelu „Arena di Serdika”
12 Zapadna kapija Serdike – pored ulice Džordža Vašingtona
© 2013, © Autorski kolektiv: prof. Božidar Dimitrov, prof. Georgi Jankov, prof. dr Svilen Stefanov,
dr Kalina Hristova, Elinka Bojadžijeva, gl.as. dr Mario Ivanov, Valentina Nedevska, © Umetnička
obrada: Klub 50
Istorijski razvoj
Sofije od praistorije
do kraja VI veka
Drevna
SOFIJA
SREDNJOVEKOVNA
SOFIJA
MODERNA
SOFIJA
VII – XIV vek
Grad mudrosti,
vere i nade
Moderna
Srednjovekovna
ISTORIJSKI RAZVOJ
SOFIJE OD PRAISTORIJE
DO KRAJA VI VEKA
SOFIJA
PERIOD PROCVATA
I PROPADANJA
VII – XIV VEK
SOFIJA
GRAD
MUDROSTI,
VERE I NADE
PRESTONIČKA OPŠTINA, JAVNO PREDUZEĆE „TURISTIČKE USLUGE“
ul. „Oborište“ 44, 1505, Sofija, tel.: +359 2 943 47 28, faks: +359 2 943 47 68, e-mail: [email protected]
TURISTIČKI INFORMACIONI CENTAR – SOFIJA
bul. „Car Osvoboditel“ 22 (u podzemnom prolazu SU „Sv. Kliment Ohridski”), Sofija,
tel.: +359 2 491 83 44, 491 83 45, e-mail: [email protected], Fb: InformationCentreSofia
www.visitsofia.bg
Besplatna distribucija
DREVNA SOFIJA
Download

SOFIJA