Seminar pet
Saradnja
i razvoj škole
Seminar 5 oslovljava nekoliko gledišta standarda za profesionalnu praksu školskih direktora. Na
direktan način seminar oslovljava standard 4 i standard 5, kroz sledeće teme:
Standard 4: Saradnja i interakcija
- Funkcija saradnje u školama
Standard 5: Zakoni i društvo
- Saradnja sa spoljnim agencijama
- Saradnja sa spoljnim agencijama
Izrazi zahvalnosti:
Projekat koji je finansirala EU IPA 2009 “Obuka nastavnika i izgradnja kapaciteta opština i direktora
škola” (sproveden od strane konzorcijuma na čelu sa GIZ IS) izražava zahvalnost Deutsche
Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH zbog korišćenja njegovog Programa
za obuku direktora škola (2012). Pored toga, projekat je zahvalan i autorima i saradnicima
Programa za obuku direktora škola: Dr. Hermann Scheiring, Carmen Mattheis, Selim Mehmeti,
Vesel Hoda i Sokol Elshani. Sav sadržaj u okviru ovog seminara je iz Modula 7 GIZ-ovog programa.
Celokupan novi i ažurirani materijal izrađen je u cilju da se uzmu u obzir očekivanja koja proizilaze
iz administrativnog uputstva Ministarstva obrazovanja, nauke i tehnologije (MONT) pod nazivom
“Standardi za profesionalnu praksu direktora škola”. Ovaj seminar je deo revidiranog programa
obuke za direktore škola. Ažurirani seminari tretiraće ove standarde kako u pogledu sadržaja,
tako i u pogledu njihove primene u praksi.
Seminar je zasnovan na GIZ-ovom Programu za obuku direktora škola (akreditovan od strane
MONT-a dana 10.02.2012. godine sa zvaničnim brojem 45/12 u protokolu za sertifikaciju
Kancelarije za akreditaciju), a revidirali su ga Selim Mehmeti, Osman Buleshkaj i David Lynn u ime
GIZ IS u okviru projekta koji je finansirala EU “Obuka nastavnika i izgradnja kapaciteta direktora
škola”. Ovi stručnjaci su izabrali, integrisali, revidirali i uredili materijal za obuku za rukovođenje i
upravljanje školom iz GIZ-a, MONT-a, Programa EU Međusektorski pristup obrazovanju (SWAp),
USAID-ovog Programa za osnovno obrazovanje i Programa za razvoj nastavnika na Kosovu
(KEDP) u cilju stvaranja sveobuhvatnog, revidiranog i unapređenog materijala.
Napomena:
Ovaj priručnik je objavljen uz pomoć Evropske unije. Sadržaj ove publikacije je isključiva
odgovornost Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH i ne može
se smatrati da odražava stavove Evropske unije.
Opis projekta:
“Obuka nastavnika i izgradnja kapaciteta opština i direktora škola” je projekat koji finansira EU
kroz IPA 2009, a njime upravlja Kancelarija EU na Kosovu. U ime MONT-a, projekat sprovodi
konzorcijum koji predvodi GIZ IS (uključujući i Swisscontact i IP-consult). Projekat se sastoji od pet
komponenti: (I) stvaranje i sprovođenje efektivnog i održivog sistema obuke, kao i uspostavljanje
programa obuke, (II) izgradnja kapaciteta javnih visokoškolskih ustanova u pružanju kvalitetnih
programa osposobljavanja nastavnika, (III) izgradnja kapaciteta na opštinskom nivou i izgradnja
kapaciteta opštinskih direktora za obrazovanje, (IV) izgradnja kapaciteta direktora škola i (V)
informisanje, komunikacija i raspodela.
Razvoj ovog seminara i ažuriranje materijala za obuku ostvareni su kroz zajedničku inicijativu
MONT-a i projekta “Obuka nastavnika i izgradnja kapaciteta opština i direktora škola na Kosovu”
uz podršku EU i GIZ IS kao implementacionih partnera.
Sadržaj
1. Uvod ....................................................................................................................................................................... 6
1.1. Očekivani učinak ............................................................................................................................................. 6
2. Saradnja ............................................................................................................................................................... 7
2.1. Šta je to saradnja? ............................................................................................................................................ 7
2.2. Rezultati procesa saradnje ........................................................................................................................... 7
2.3. Komunikacija i saradnja sa glavnim školskim akterima .................................................................... 8
2.3.1. Komunikacija sa nastavnicima i između nastavnika ....................................................................... 8
2.3.2. Đački savet ..................................................................................................................................................... 9
2.3.3. Komunikacija sa roditeljima .................................................................................................................... 10
2.4. Školski upravni odbor ................................................................................................................................... 15
2.4.1. Funkcija školskog upravnog odbora .................................................................................................... 15
2.4.2. Školski upravni odbor u središtu svih školskih aktera .................................................................... 16
3. Saradnja sa opštinskom upravom za obrazovanje (OUO) ........................................................... 18
3.1. Saradnja sa timovima za prevenciju i odgovor na napuštanje i neupisivanje (TPONN) ....... 19
3.2. Saradnja sa zajednicom van škole ............................................................................................................ 21
3.3. Saradnja sa preduzećima ............................................................................................................................. 22
Glosar ........................................................................................................................................................................... 24
REFERENCE ............................................................................................................................................................... 25
Dodatak A: ................................................................................................................................................................. 26
Dodatak B: .................................................................................................................................................................. 30
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
1. Uvod
Škole su za učenike. Kvalitet škole se oslanja ne samo na to da će direktor i nastavnici školu učiniti
odličnom; oni aktivno rade sa drugim akterima. Glavni akteri u pogledu kvaliteta škole i učinka
su učenici i njihovi roditelji. Oni se moraju formalno uključiti u razvoj škole kroz školski upravni
odbor (koji obuhvata i druge aktere), roditeljski savet i, za đake, đački savet. I roditelji i učenici
se mogu uključiti „neformalno“ (tj. ne predstavljajući drugo telo) dobrovoljnim radom u radnim
telima. Mnoge izvanredne škole uključuju dodatne organizacije iz svoje zajednice, uključujući tu
i poslovnu, industrijsku i poljoprivrednu zajednicu tamo gde te grupe imaju interes da podrže
razvoj škole. Dobre škole koriste afričku izreku, „potrebno je celo selo da bi se dete odgojilo“. U
ovom slučaju, „potrebno je selo da bi se stvorila dobra škola“.
Ovaj seminar koristi metaforičko selo da bi školu učinio boljom.
Četvrti seminar je govorio o komunikaciji i odnosima kao pretečama saradnje. Vredi ponoviti
uvod u taj seminar:
Direktor škole ne ostvaruje ništa izuzev preko drugih ljudi; to je rad uprave i rukovodstva. Direktor
škole vodi školu da bi ista postala najbolja, i to:
• koristeći delotvorne lične veštine komunikacije,
• posedovanjem formalnog sistema komunikacije (ili strukture komunikacije) koji roditelje, zajednicu
i druge obaveštava o važnom životu škole,
• obezbeđujući da je škola gostoprimljiva i prijatna i da zna kako da sasluša potrebe, brige i želje
svojih aktera,
• gradeći lične i institucionalne odnose unutar škole i između škole, zajednice i drugih aktera koji
neguju saradnju a koja podržava postizanje uspeha u školi.
Delotvorna komunikacija gradi odnose a odnosi vode ka učešću i saradnji.
Svrha ovog seminara je da obezbedi da direktori razumeju i cene prilike koje su im na raspolaganju
kako kroz formalna tela tako i kroz odnose koji doprinose kvalitetu škole.
1.1. Očekivani učinak
Očekivani učinak ovog seminara poštujući „znanje“ obuhvata sledeće:
• U
poznavanje sa pravima školskog upravnog odbora, kao i sa njegovim obavezama,
organizacionom strukturom, periodom upravljanja, postupkom izbora i dopunskim
pravilima;
• Upoznavanje sa vrstama doprinosa koje roditeljski i učenički savet može dati školi;
• Spoznaja načina za saradnju sa OUO, TPONN i širom zajednicom.
6
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Veštine čiji se razvoj očekuje kroz ovaj seminar obuhvataju sledeće:
• Da učesnici budu u stanju da pripreme dnevni red i dokumenta za sastanke školskog
upravnog odbora;
• Da učesnici koriste postupke za uspostavljanje školskog upravnog odbora, nastavnog
veća, roditeljskog saveta i đačkog saveta u svojoj školi;
• Da učesnici nauče kako da organizuju sastanke, konferencije, okrugle stolove i različite
aktivnosti u svrhu uspostavljanja komunikacije i saradnje sa glavnim akterima.
2. Saradnja
2.1. Šta je to saradnja?
Oksfordski onlajn rečnik saradnju definiše kao„postupak ili proces zajedničkog rada sa zajedničkim
ciljem“.
Postoji nekoliko razloga zbog kojih je saradnja između škole i spoljnih partnera neophodna i
neizbežna:
Dobra saradnja:
- okuplja moć koja podržava nastavnike i đake u nastavi i učenju,
- podržava direktora škole i školski kadar oko postizanja većeg kvaliteta škole,
- stvara prilike za nove vrste nastave i učenja, npr: kroz organizovanje radnog iskustva u
firmama i ustanovama,
- pomaže da se finansiraju i organizuju aktivnosti poput ekskurzija ili za izradu materijala
za nastavu i učenje,
- stvara otvorenu i visoko funkcionalnu školsku kulturu i profil škole,
- đacima daje priliku da iskuse da se ono što nauče primenjuje u svetu van škole i pomaže
da razvijaju svoje sposobnosti i planiraju svoju radnu karijeru,
- ispunjava uslove zakona o obrazovanju (posebno u kontekstu decentralizacije)
2.2. Rezultati procesa saradnje
1.Obezbeđuju inkluziju interesa zajednice u obrazovanju kroz školski upravni odbor;
2.Obezbeđuju veću transparentnost obrazovnih ustanova;
3.Obezbeđuju učešće i saradnju između škole i zajednice u svim aspektima aktivnosti
obrazovnih ustanova;
4.Uspostavljaju uslove koji omogućavaju ogledanje potreba i interesa firmi, kompanija i
univerziteta u nastavni plan i program škole.
U kontekstu Kosova, postoji prostor za unapređenje i razvoj saradnje unutar škole i spolja sa
zajednicom.
7
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
2.3. Komunikacija i saradnja sa glavnim školskim akterima
Uspostavljanje pozitivnih odnosa između školskih partnera zahteva komunikaciju i saradnju
između svih uključenih strana, a takva komunikacija i saradnja moraju da budu u interesu i
pravcu poboljšanja kvaliteta škole. Cilj ove saradnje i komunikacije je da unapredi proces učenja,
iskustvo i rezultate učenika; cilj je da oni prošire, prodube i ojačaju svoje sposobnosti.
Preduslov za saradnju sa spoljnim partnerima je delotvorna saradnja i komunikacija unutar
škole. Ako spoljni partneri otkriju da to ne postoji u školi, oni će svoju saradnju uskratiti dok
se ne uspostave delotvorni unutrašnji sistemi. U nekim slučajevima, grupe roditelja i zajednice
primorale su unapređenje unutrašnje komunikacije i saradnje u školi. Zbog toga, ovaj seminar
glavni akcenat stavlja na unutrašnju komunikaciju škole sa svojim glavnim akterima; nastavnicima,
đacima i posebno sa roditeljima. Glavna dužnost direktora škole je da uključi svakog od njih jer
on nije samo upravnik već i rukovodilac škole. On je odgovoran za izgradnju i održavanje kulture
komunikacije, saradnje i komunikacije.
2.3.1. Komunikacija sa nastavnicima i između nastavnika
U smislu komunikacije između direktora škole i različitih školskih aktera, komunikacija sa
nastavnicima je najvažniji činilac. Nastavnici su agenti promene (Majkl Fulan). Nastava i učenje
su u središtu škole. U savremenoj školi, nastavnici imaju mnoge različite funkcije, poput funkcije
da budu stručnjaci za nastavu i učenje, motivišući činilac za učenje kod đaka, lideri i upravljači
u obrazovnom procesu, pomagači, obrazovni partneri dece, savetnici, ocenjivači, primeri.
Nastavnici su presudno važni školski akteri. Komunikacija sa nastavnicima se stoga mora
isplanirati, organizovati, imati svrhu, uskladiti, itd.
Prva aktivnost
U dole prikazanoj tabeli, koristeći znak „√“ označite stavke o kojima direktor škole obično
razgovara sa nastavnicima. Takođe, navedite da li je tema razgovora važna za kvalitet škole: tj.
iskustvo učenika oko učenja, rezultati i/ili sposobnosti.
Tema razgovora
Pedagoški problemi, uključujući nastavne metode i tehnike, stilovi
učenja i pitanja u vezi sa upravljanjem razredom
Nastavno planiranje, primena, prilagođavanje, obogaćivanje, razrada i
ocena nastavnog plana i programa
Uloga tehnologije u unapređenju učenja
Aktuelne informacije od opšteg interesa…
Stručno usavršavanje nastavnika…
Blagostanje i razvoj individualnih učenika ili grupa učenika…
Profesionalno, lično i društveno blagostanje i interesi đaka (hobiji)…
8
Razgovarano?
Važno?
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Porodično poreklo učenika u odnosu na nastavu i učenje…
Ozbiljno slušanje žalbi đaka i njihovo razmatranje sa nastavnicima
(kada je to potrebno)…
Stvaranje/održavanje bezbednog okruženja za sve đake u školi
Sastanci koji će se organizovati sa roditeljima, saradnja sa roditeljskim
savetom i u vezi sa obrazovnim stvarima…
Podrška u slobodno vreme (vannastavne aktivnosti) za đake…
Pregled važnijih disciplinskih slučajeva ili slučajeva neprikladnog
ponašanja đaka
Pregled optužbi zbog neprikladnog ponašanja određenog nastavnika
prema đacima, održavanje poverljivosti…
Napredak oko razvojnog plana škole…
Druga aktivnost
Sa kolegama stvorite dramsku vežbu koja pokazuje kako će se sledeća situacija rešiti: Roditelji
su se požalili da dvoje nastavnika u vašoj školi često kasne na čas. Oni su primećeni u lokalnom
restoranu kako piju kafu.
Neka jedan od učesnika preuzme ulogu direktora a dvoje ulogu nastavnika. Održite sastanak.
Neka grupa kritikuje sastanak. Razgovarajte o tome kakvo bi planiranje unapred moglo da
pomogne da se ostvari željeni rezultat.
2.3.2. Đački savet
Saradnja sa đacima nastaje neformalno i formalno. Potonji oblik nastaje kroz đački savet. To je
formalno korišćenje sredstava pomoću kojih đaci kvalitetu škole daju svoj doprinos. Kada učenici
žele da se nešto desi u školi, oni svoje zahteve upućuju odgovornim školskim telima preko đačkog
saveta, obično upravi škole, koja zatim zahteve prosleđuje školskom upravnom odboru. Postupak
izbora na mesto člana đačkog odbora predviđen je članom 18. Zakona o preduniverzitetskom
obrazovanju Republike Kosova. Prema tom članu, đački savet se uspostavlja u svim nižim i višim
srednjim školama.
Kriterijumi za izbor na mesto člana đačkog saveta:
1. Izbor: Kandidate iz svakog odeljenja biraju ostali đaci iz njihovog odeljenja tajnim i demokratskim
putem. Postupak je isti kao i za političke izbore u demokratiji.
2.Svako odeljenje šalje bar jednog predstavnika i jednog zamenika.
Uloga đačkog saveta je da radi na:
1.unapređenju obrazovnog okruženja,
2.unapređenju uslova učenja i interesa đaka (npr: vannastavne aktivnosti),
9
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
3.vođenju brige za zdravlje, bezbednost i blagostanje đaka,
4.predstavlja interese đaka pred školskim upravnim odborom i direktorom škole.
Dužnost direktora škole je da pomogne u procesu uspostavljanja đačkog saveta u svojoj školi.
Direktor je dužan da izradi statut za đački savet, uključujući pravila o održavanju izbora i pravila o
sastancima đačkog saveta. Najdelotvorniji način da se to postigne je kada se to radi sa učenicima
umesto za učenike.
Svaki đački odbor bira dvoje vođe koji predstavljaju interese đaka na sastancima sa direktorom
škole i u toku nastavne sednice. Stoga, važno je da predstavnici imaju priliku da razgovaraju sa
svim nastavnicima o svojim idejama, željama i aktivnostima na početku sastanka celokupnog
kadra. Dužnost je ne samo direktora škole već i svih nastavnika da obaveštavaju, savetuju i
podržavaju đački savet.
Direktor škole bi trebalo da razgovara sa predstavnicima đačkog saveta i to redovno, da posećuje
ceo đački savet s vremena na vreme da bi sve članove obavestio o aspektima razvoja škole,
projektima, itd. kao i da sasluša želje, ideje i interese đaka.
Treća aktivnost: Na osnovu gore navedenih uputnih stavki za izradu statuta đačkog saveta,
izradite odredbe statuta za đački savet u svojoj školi.
Poglavlja statuta
1.Opšti zakonski uslovi
2.Svrha đačkog saveta
3.Način rada
4.Podrška od školske uprave
5. Izbor članova đačkog saveta
6. Izmene i dopune statuta
7. Konačna pravila
2.3.3. Komunikacija sa roditeljima
Škola me nikada nije
napismeno obavestila o
rezultatima mog deteta.
10
Opis poglavlja
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Od komunikacije je jedino važnija komunikacija sa đacima u smislu odnosa i odgovornosti škole.
Usklađena komunikacija u kontinuitetu sa školom ima pozitivan uticaj na učinak đaka (učenje/
dostignuće) i može imati veliki uticaj na kvalitet škole.
Komunikacija škole sa roditeljima važna je iz najmanje četiri razloga:
1.Informisanje – roditelja o prisustvu đaka, školskom napretku i ličnom razvoju;
2.Upoznavanje – da bi škola razumela svaku razvojnu stvar a koja bi mogla da utiče na učenje
kod đaka;
3.Savetovanje – roditelja oko načina za pomoć đaku oko određenih nastavnih predmeta;
4.Konsultacije – sa roditeljima oko posebnih poteškoća koje dete ima u školi.
Najdelotvornija komunikacija između škole i roditelja nastaje kada se ista održava u uslovima
uzajamnog poštovanja. Slušanje je često važnije od govorenja.
Pošto je komunikacija škole sa porodicom toliko važna, važno je da direktori škole razviju jasno
lično mišljenje u vezi sa odgovornom na sledeća pitanja:
- O čemu škola mora da komunicira sa roditeljima?
- Kako bi trebalo da komuniciramo sa roditeljima?
- Koje su prihvaćene prakse ili najbolji načini za komuniciranje i saradnju sa roditeljima?
- Kako se partnerstvo sa roditeljima ogleda u radu nastavnika?
- Kako se partnerstvo sa roditeljima ogleda u obrazovanju dece/đaka?
- Kako se partnerstvo sa roditeljima ogleda u školskoj kulturi?
Četvrta aktivnost
Uzmite u obzir gore navedena pitanja i dajte kratak odgovor na svako pitanje u kontekstu
sopstvene škole. Odgovore na pitanja zabeležite na dobijenom papiru za beleške.
Roditelji su prvi nastavnici deteta; oni su primarni negovatelj svakog đaka. Stoga, škola mora
izgraditi most između nastavnika i roditelja i podsticati uzajamnu i sistematsku komunikaciju radi
obezbeđivanja obrazovnih usluga.
Korišćenjem simbola,
označite lice/lica odgovorna za dužnosti navedene u sledećoj tabeli:
Odgovorno lice
Dužnost
Roditelji
Nastavnici
Objasniti svrhu škole đacima
Objasniti značaj redovnog pohađanja časova
Čitati i razgovarati – posvetiti vreme detetu
Podstaći decu da izražavaju svoje mišljenje i poštuju mišljenje drugih
Proveravanje njihovog domaćeg zadatka
Obezbeđivanje tihog mesta đacima za domaći zadatak i učenje
11
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Razgovor sa razrednim starešinom o razvoju deteta
Podrška „njihovom“ obrazovnom radu u školi sa većim potrebama
Rad sa decom kod kuće
Peta aktivnost
Za koje dužnosti škole su roditelji jednako zainteresovani?
Odgovorno lice
Dužnost
Roditelji
Deca
Dužnost je direktora škole i nastavnika da roditelje obaveštavaju o posebnim događajima,
školskom kalendaru i prilikama da se sastanu sa nastavnicima i školskom upravom; npr:
1.Različite aktivnosti poput:
• otvorenih dana,
• aktivnosti radi obeležavanja početka školske godine,
• večeri sa roditeljima koje organizuju razredne starešine,
• drugih školskih aktivnosti (pozorište, muzika, letnje proslave, itd.) na koje se roditelji pozivaju;
2.Individualni razgovori; nastavnici, razredne starešine i/ili direktori sa roditeljima;
3.Obaveštavanje roditelja o redovnim izveštajima razrednog starešine o razvoju njihovog deteta;
4.Jasno informisanje roditelja da su slobodni da u bilo koje vreme posete školu;
5.Detaljan razgovor sa roditeljima o problemima u ponašanju njihovog deteta.
Sledeći pozitivni uticaji proizilaze iz napora koji škola ulaže u komunikaciju sa roditeljima i njihovo
angažovanje u školi:
• Kada su roditelji pozitivni prema školi, to utiče na motivaciju kod đaka u njihovim naporima
uloženim u obrazovanje. Roditelji moraju da veruju školi i da se osećaju kao da su njen deo.
• Sarađujući sa porodicom, škola pokazuje interesovanje za društveni i porodični život đaka
a informacije prikupljene na takav način predstavljaju dobru osnovu za obezbeđivanje
delotvornog obrazovanja.
• Potrebno je pažljivo isplanirati sastanak sa roditeljima kao kada planirate lekciju.
12
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Uključivanje roditelja u školu više je od čistog učešća
na poziv, ili samo u situacijama kada postoje poteškoće
i problemi sa detetom. Uključenje roditelja znači
učešće roditelja kroz redovnu, uzajamnu i efikasnu
komunikaciju u procesu nastave i drugim školskim
aktivnostima. Uključenje roditelja u aktivnostima koje
su u interesu i škole i đaka daje priliku da se usklade
stavovi i radnje, što zatim stvara priliku za postizanje
željenih rezultata.
Očekuje se da će na taj način biti moguće ostvariti
rezultate u školi kada se stavovi sa roditeljima i drugim školskim akterima usklade.
Roditelji imaju važnu ulogu u nastojanju da pomognu svojoj deci oko učenja; roditelji moraju da
znaju šta učenici uče i koji im je domaći zadatak. Nastavnici moraju da obaveštavaju roditelje o
tome. To se često može uraditi preko učenika a kada to ne funkcioniše, moraju se smisliti drugi
načini. Važno je da škola i nastavnici razviju plan za aktivno uključenje roditelja u školi; za izradu
plana za postupanje i plana za pozitivno angažovanje.
Škola mora da komunicira i sarađuje sa roditeljima manjinske dece, roditeljima dece sa posebnim
potrebama i roditeljima dece iz drugih marginalizovanih grupa na veoma poseban način, pošto
su deca iz ovih grupa cilj obrazovnih ustanova na Kosovu u smislu njihove integracije u obrazovni
proces, sa jednakim uslovima i mogućnostima. Bez obzira na napore koje ulaže škola, praksa
je pokazala da se željeni rezultati ne mogu postići bez tesne saradnje sa roditeljima u vidu
partnerstva.
Šesta aktivnost
Svaka obrazovna ustanova mora imati roditeljski savet. Na osnovu Zakona o preduniverzitetskom
obrazovanju, očekuje se izrada podzakonskog akta koji će sada urediti nadležnosti i delokrug
aktivnosti roditeljskog saveta. Navedite neke nadležnosti i delokrug aktivnosti oko kojih bi
roditeljski savet mogao da pomogne u vašoj školi.
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
Partnerstvo – Načini komunikacije sa roditeljima
Komunikacija sa roditeljima je u velikoj meri uslovljena izabranim oblikom saradnje. Na osnovu
metoda komunikacije, imamo dva glavna oblika komunikacije sa roditeljima. Prvi oblik je posebno
važan za realizaciju pravog partnerstva između roditelja i škole.
13
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
-
-
-
-
-
-
-
-
Roditeljski savet škole
Školski upravni odbor
Redovni sastanci sa roditeljima
Individualni sastanci
Sastanci sa posebnim grupama roditelja
Posete kući
Sastanak roditelja sa roditeljima
Sastanci tokom školskih aktivnosti – izložbe,
umetnička izvođenja, itd.
- Telefonski pozivi
Neposredan oblik komunikacije
- Pisana komunikacija
- Školske publikacije (Školski priručnik, školske novine ili školski
bilten, brošure, informativna tabla, veb
stranica škole, itd.)
Posredan oblik komunikacije
Bez obzira na to kakav oblik komunikacije sa
roditeljima izaberemo, potrebna je posebna priprema
da bi se ostvarili ciljevi tog partnerstva. Pre pokretanja
ovog procesa mora se pripremiti detaljan plan koji
jasno definiše fokusne teme partnerstva, načine
komunikacije, odgovorna lica, vreme i mesto.
Bez obzira na oblik komunikacije, uvek moramo imati
na umu ono što ćemo uraditi pre sledećeg sastanka,
kao i sledeće korake.
Generalno, izveštaji o učinku škole, na osnovu školskih podataka, pokazuju da je saradnja sa
roditeljima u proteklim godinama zabeležila znatno opadanje. Najveća prepreka komunikaciji sa
roditeljima prepoznata je u sledećem:
- Sa roditeljima čija su deca problematična;
- Sa roditeljima čija deca imaju loš uspeh;
- Sa roditeljima koji nisu zainteresovani za komunikaciju i saradnju sa školom;
- Sa roditeljima koji imaju porodičnih i zdravstvenih problema, itd.
14
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Roditelji koji nisu imali uspešno školsko iskustvo često nisu spremni da komuniciraju sa školom.
Ljudski je da neki roditelji izbegavaju komunikaciju sa školom iz gore navedenih razloga jer se
često osećaju krivim za dato stanje. Sledstveno tome, direktor škole i drugi školski akteri imaju
posebnu odgovornost da ozbiljno rade na poboljšanje i unapređenje komunikacije sa svim
roditeljima, posebno sa gore navedenim kategorijama roditelja. Ako se prema roditeljima škola
ophodi kao prema partnerima i ako ceni njihove želje, probleme, strahove i interese, moguća je
kultura poverenja u komunikaciju i tesna komunikacija. Budite osetljivi prema njihovim uslovima.
Đaci kažu da njihovi
nastavnici nemaju
informacije o njihovom
socijalnom stanju u porodici.
Nismo u mogućnosti da im
obezbedimo putne troškove.
2.4. Školski upravni odbor
Zakon o preduniverzitetskom obrazovanju u poglavlju o odgovornostima obrazovnih ustanova
predviđa da školski upravni odbor ima novu ulogu u upravljanju školama.
Razumevanje i poštovanje, uloga i odgovornosti školskog upravnog odbora, komunikaciju
i saradnju sa odborom čine suštinskom odgovornošću direktora škole. Odbor doprinosi
kvalitetu škole sa stanovišta planiranja, uspostavljanja politike škole (uključujući školska pravila)
nadgledanja rada škole i pozivanjem školskog kadra na odgovornost za rezultate.
2.4.1. Funkcija školskog upravnog odbora
• Školski upravni odbor predstavlja interese zajednice u sredini u kojoj škola funkcioniše;
funkcioniše kao telo za donošenje odluka, koje konstruktivno doprinosi u pravcu demokratskog
upravljanja, poštujući ciljeve i stvari sa kojima se škola i njena uprava suočavaju.
• Nadležnosti i postupci za uspostavljanje upravnog odbora odgovornost su direktora škole.
Napomena: Opštinsko odeljenje za obrazovanje i lokalni organi vlasi moraju da se obaveste u
roku od deset dana od dana uspostavljanja odbora.
• Svaka javna ustanova za obrazovanje i obuku mora imati upravni odbor. Ako se upravni
odbor ne može uspostaviti ili sazvati u roku od tri meseca, njegove funkcije preuzima direktor
ustanove, s tim da je opština (ili ministarstvo u slučaju ustanove na 4. nivou ISCED-a) dužna da
nastavi da ulaže dodatne napore u uspostavljanje odbora i isti održava svoj sastanak u svakom
tromesečju.
15
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Sastav upravnog odbora obrazovne ustanove
Zakon o preduniverzitetskom obrazovanju u Republici Kosova predviđa sledeći sastav upravnog
odbora u obrazovnim ustanovama na Kosovu:
• Tri predstavnika roditelja, uključujući jednog predstavnika iz nevećinskih
zajednica u opštini, ako u toj ustanovi postoje đaci iz tih zajednica;
• Dva predstavnika društva (akteri koje imenuje opština); potrebno je potpuno i
pažljivo navesti koja su to dva predstavnika društva (akteri koje imenuje opština);
• Tri predstavnika nastavnog kadra;
• Za škole na 2. i 3. nivou ISCED-a, jedan predstavnik đaka, kojeg biraju đaci koji
učestvuju u obrazovanju u toj ustanovi;
• U slučaju škole od 1-2. nivoa ISCED-a, ili obrazovnih ustanova 3. nivoa ISCED-a, koje
imaju više od 1000 đaka, broj članova se povećava na četiri, na tri, na četiri i na dva
u gore navedenim kategorijama iz stava 2. ovog člana. Ako broj đaka padne ispod
1000, broj članova se smanjuje do minimalnog nivoa, tako da članovi izabrani u
svakoj grupi svoj mandat završavaju na kraju školske godine.
U pogledu postupka za izbor članova upravnog odbora obrazovne ustanove, vidite Dodatak A
Priručnika.
2.4.2. Školski upravni odbor u središtu svih školskih aktera
Dužnosti i odgovornosti školskog upravnog odbora
Upravni odbor, kao upravno telo ustanove za obrazovanje ili obuku, ima dužnosti i odgovornosti
određene zakonom.
Zakon predviđa da odbor pomaže školi i njenom razvoju u svim oblastima kvaliteta. To
podrazumeva da upravni odbor obrazovne ustanove ima dužnost i odgovornost da odobrava
vannastavne aktivnosti, da usvaja spisak udžbenika i drugog nastavnog materijala, da utvrđuje
pravila ponašanja u školi, da doprinosi izradi razvojnog plana škole, da upražnjava funkcije u vezi
sa korišćenjem školskog budžeta, itd. i sve to u skladu sa zakonskim odredbama.
Za dužnosti i nadležnosti upravnog odbora obrazovne ustanove, vidite Dodatak A
Priručnika.
Akcioni plan školskog upravnog odbora
Na osnovu dužnosti i nadležnosti upravnog
odbora, izabrani članovi upravnog odbora
izrađuju akcioni plan da bi odbor mogao
da uhvati korak sa angažovanjima koja će
koristiti aspektu kvaliteta škole. Akcioni plan se
izrađuje u saradnji sa svim članovima upravnog
odbora. Plan mora da sadrži glavne aktivnosti,
odgovorne aktere prema aktivnostima,
16
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
neophodno vreme za sprovođenje aktivnosti, odgovorne aktere koji će nadgledati aktivnosti. Itd.
Prikaz sa desne strane odražava sliku aktivnosti izrade akcionog plana za školski upravni odbor.
Koje su prednosti postojanja funkcionalnog školskog upravnog odbora?
U vreme sve veće konkurencije i pritisaka na škole za postizanje dobrih rezultata, učešće je ključna
stvar za unapređenje kvaliteta obrazovanja.
Upravni odbor može biti delotvoran u rešavanju nezadovoljstva u različitim oblastima, poput
bezbednosti, školskih procesa i školskih projekata.
Doprinos roditelja može biti koristan za rešavanje problema; saradnja sa preduzećima može
otvoriti nove perspektive (npr: karijerna orijentacija za učenike; doprinosi kao izvor finansiranja
za manje projekte).
Vredi imati školski upravni odbor ako se isti obrazuje kako treba.
Šta se mora uraditi da bi školski upravni odbor postao funkcionalan?
Kao prvo, prihvatiti odgovornost obrazovanja i rada sa odborom. Orijentisati odbor u pravcu
odgovornosti koje su zakonom predviđene.
Kao drugo, organizovati sastanke sa glavnim akterima da bi se isti podstakli da postanu
članovi školskog upravnog odbora; identifikovati stimulišuće oblike učešća. Na osnovu pune
transparentnosti, pokrenuti postupke za izbor članova upravnog odbora. Ni na koji način se ne
sme dozvoliti da se školski upravni odbor bira samo da bi se zadovoljili zakonski kriterijumi.
Kao treće, smernice i akcioni plan upravnog odbora moraju se izraditi zajedno sa odborom a
aktivnosti predviđene akcionim planom pratiti.
Kao četvrto, uključiti predstavnike upravnog odbora u svim aktivnostima koje su u interesu
đaka, nastavnika i škole – u oblastima aktivnosti koje su u skladu sa zakonom.
Kao peto, preporučuje se da direktor škole bez upravnog odbora posećuje škole koje imaju
funkcionalni upravni odbor, da bi imao koristi od njihovog dobrog iskustva, poput sledećih škola:
„Third Millennium“, „Skënder Luarasi“, „Beqir Gashi“ i drugih. Postavite pitanje zašto se smatra da
su ovi odbori toliko uspešni.
Zašto u nekim školama upravni odbor još uvek postoji samo na papiru?
Nedavno istraživanje1 je pokazalo da delotvorni upravni odbor postoji samo u manjem broju
škola. Istraživanje sprovedeno u 15 škola otkrilo je sledeće:
Ne postoji jasnoća u svakoj vrsti saveta u pogledu njegove uloge i odgovornosti.
Individualne škole„određuju“ uloge i odgovornosti saveta donoseći školska pravila i operativne
smernice.
Ograničeni do nepostojećih dokaza o izgradnji kapaciteta za 15 škola koje su bile deo ovog
istraživanja.
Odsustvo angažovanosti, posebno školskih upravnih odbora, kao i drugih saveta u izradi
razvojnog plana škole ili planiranju školskog budžeta.
1 Program osnovnog obrazovanja, Funkcionalnost školskog upravnog odbora, roditeljskog saveta i đačkog saveta,
05.07.2012. god.
17
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Nepostojanje veze između OUO i škola u pogledu tih saveta, nepostojanje veze tih saveta
unutar škole i nepostojanje veze tih saveta sa školama u opštini.
To su sve nedostaci koji se mogu otkloniti.
Sedma aktivnost
Razgovarajte sa grupom kolega o svojim odgovorima na sledeća pitanja:
1. Pripremite spisak prioriteta za školu kada odbor funkcioniše na najbolji način.
2. Pripremite spisak nedostataka kada funkcionalni školski odbor postoji samo na papiru.
3. Sakupite ideje i korake za stvaranje funkcionalnog školskog upravnog odbora.
3. Saradnja sa opštinskom upravom za
obrazovanje (OUO)
Zakon o opštinama, br. 03/L-068 (2008) i Zakon o univerzitetskom obrazovanju u Republici
Kosova, br. 04/L-032 (2011) predviđaju zakonske odgovornosti u odnosima između opštinske
uprave za obrazovanje, MONT, univerziteta i škola. Kako oni sarađuju i način na koji škola gleda
na ove institucionalne partnere od ključnog je značaja za stvaranje kvalitetne škole. Škola mora
da ispuni svoje zakonske obaveze u ovim odnosima ali najviše koristi ima od istih ako na njih
gleda kao na partere zainteresovane da doprinesu kvalitetu škole. Prva stvar za škole je priroda
saradnje sa OUO kojoj je škola odgovorna.
To znači da škole, izuzev saradnje sa akterima unutar škole, sarađuje i sa opštinskom upravom za
obrazovanje (OUO). Takva saradnja stvara koherentnost, koordinaciju i održivi razvoj škole.
Saradnja između škole i OUO pomaže obema ustanovama da preduzmu odgovarajuće korake za
blagovremeno i sa dostupnim resursima, rešavanje aspekata koji su od posebnog značaja za školu,
poput uslova rada, broj učenika upisanih u školu, maksimalnog broja nastavnika i nenastavnog
osoblja koje je neophodno za školu, školskog budžeta, pravila ponašanja u školi, razvojnog plana
škole, saradnje sa drugim ustanovama, itd. Saradnja između škole i OUO ogleda se u održavanja
i popravkama školskih objekata i opreme, obezbeđivanju zdravog okruženja, uključujući tu
i pijaću vodu, higijensko-sanitarne uslove, zdravstvenu zaštitu, bezbedno okruženje za đake i
školski kadar.
Kako koordinisati saradnju između škole i OUO?
Kao prvo, od inicijativa direktora škole zavisi da li će ispuniti svoju obavezu i odgovornost da
obezbede obuhvatno i kvalitetno obrazovanje u školi. Kad god je to moguće, OUO uključite
u razvoj škole. OUO može imati ograničene resurse ali vredi iskoristiti stručnost njenog kadra.
Korišćenje takve stručnosti pozitivno utiče na školu. Važno je poštovati autonomiju OUO i istoj
podnositi izveštaj u predviđenom roku, vezano za broj učenika, nastavnika, promene u školi koje
zahtevaju odobrenje OUO, itd. Pozovite OUO da biste razmotrili uslove škole ali nemojte donositi
odluke bez konsultacije sa OUO kada je za to potrebno njeno odobrenje (npr: direktor škole ne
može da zakaže časove sa manje od 15 učenika bez odobrenja OUO, direktor škole određuje broj
nastavnika koji će raditi punim radnim vremenom u školi, u skladu sa ograničenjima vezano za
broj radnika, a koje za datu školu određuje OUO).2
2 Ministarstvo obrazovanja, nauke i tehnologije (2010). Priručnik za školski budžet i finansije. Institucionalni projekat za razvoj
obrazovanja, strana 13.
18
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Još jedan primer koji se može ogledati u unapređenju saradnje između škole i OUO je taj da OUO
podržava školu sa materijalom i ljudskim resursima u primeni razvojnog plana škole, primeni
obuke za nastavnike da bi se obezbedilo poboljšanje kvaliteta škole. OUO se ne meša u unutrašnja
pravila škole koja nisu suprotna zakonskim odredbama. OUO se ne meša u detalje planiranja
budžeta, ali učestvuje na sastancima koje zatraži škola i njen upravni odbor.
Dijagram sa desne strane daje vodeći okvir za razvoj saradnje između škole – OUO – škole u cilju
poboljšanja kvaliteta školskih oblasti kvaliteta i poboljšanja kvaliteta obrazovanja na lokalnom
nivou, uzimajući u obzir oblasti saradnje.
Da bi se postigla uzajamna saradnja
škole – OUO – škole, neophodno je
imati zajedničke inicijative, zajedničke
planove,
zajedničke
sastanke,
zajedničke izveštaje, pažljivo slušati
uslove jednih i drugih, ali i poštovati
uzajamne sugestije i zahteve koji su
u skladu sa oblastima kvaliteta škole i
obrazovanjem na opštinskom nivou.
Infrastruktura
Ljudski i drugi
resursi
Rukovođenje
i upravljanje
Registracija
učenika
Zapošljavanje
osoblja
Budžet za
upravljanje
Okolina
Plan
Saradnja škole – OUO – škola stvara mogućnost povezivanja sa drugim delovima obrazovnog
sistema, uključujući tu i druge škole, MONT i partnerima koji podržavaju razvoj obrazovanja i
škola. Takva saradnja dovodi do komunikacije „da bi se obezbedile koherentnost i sinergija među
tim ustanovama“.
Osma aktivnost
Navedite ono što smatrate dobrom praksom saradnje škola – OUO – škola.
3.1. Saradnja sa timovima za prevenciju i odgovor na napuštanje i
neupisivanje (TPONN)
Škole mogu imati različite grupe i timove koji bi radili u različitim oblastima kvaliteta škole. Svaki
tim koji je angažovan u školi mora sarađivati sa direktorom škole i drugim školskim upravnim
telima. Timovi za prevenciju i timovi za odgovor na neupisivanje i ispisivanje iz škole, predviđeni
su Nacionalnim planom protiv ispisivanja iz škole, 2009-2014. Odlučni smo da na poseban način
pristupimo pitanju saradnje škole sa timovima za prevenciju i odgovor na napuštanje škole i
neupisivanje škole (TPONN).
Administrativno uputstvo„o stvaranju i jačanju timova za sprečavanje i odgovor prema napuštanju
i neupisivanju u obavezno školovanje“ (oktobar 2011) utvrđuje opšta načela, odgovornosti i
postupke za obrazovanje i jačanje timova da bi se ispunili uslovi ovog uputstva.
Ono takođe, utvrđuje tri kategorije napuštanja škole i podvlači korake za stvaranje/obrazovanje
tima za prevenciju i odgovor kako na nivou škole tako i na nivou opštine.
TPONN obrazuje školsko veće. Članovi ove grupe su predstavnici učenika, roditelja, nastavnika i
jedan član školske uprave. Oni intenzivno sarađuju sa spoljnim držanim školskim organizacijama
i ustanovama i drugim nevladinim organizacijama. Predstavnici ovih organizacija mogu da se
uključe u TPONN prema potrebi, da bi doprineli umrežavanju stručnjaka u zemlji u nastojanju da
se uspešno radi na prevenciji.
19
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Dužnosti tima za prevenciju i odgovor na napuštanje škole i neupisivanje u školu (TPONN):
• Pospešivanje komunikacije unutar i van škole, među učenicima, roditeljima i nastavnicima s
jedne strane i stimulisanje komunikacije i saradnje sa vanškolskim ustanovama / organizacijama
među učenicima, omladinom i njihovim porodicama s druge strane. Cilj je smanjenje, prevencija
napuštanja škole i povećanje broja dece i mladih upisanih u školu.
• Razvoj strategije na nivou škole i plan rada protiv napuštanja i neupisivanja dece i mladih u
obavezno školovanje.
• Za rad u konkretnim slučajevima određuje se odgovorni član grupe, ili eventualno integriše
se neki drugi stručnjak kao deo grupe (rukovodilac slučaja). Za celi razvoj konkretnog slučaja
ovaj član preuzima odgovornost za podnošenje izveštaja direktoru škole, ostalim članovima
tima i OUO.
• Koordinacija aktivnosti unutar i van škole, kao npr: obučavanje nastavnika i drugih učesnika,
sastanci sa roditeljima, rad sa javnošću, itd.
Tehnički i praktični savet za rad vezano za ispisivanje iz škole, učenike pod rizikom i neupisanu
decu i mlade, dat je u priručniku pod nazivom „Rešavanje odbijanja i ispisivanja iz škole – Priručnik
orijentisan ka praksi“, kojeg je izradio GIZ/GOPA (novembar 2011)3.
Kako sarađivati sa TPONN
Kao prvo, obezbediti infrastrukturu da bi se ispunili uslovi zakona u pogledu ispisivanja
iz škole i obezbediti statističke podatke koji na određeni način obuhvataju đake koji su se
ispisali iz škole.
Kao drugo, uključiti školu u izradu akcionog plana za TPONN i pratiti realizaciju akcionog
plana.
Kao treće, obezbediti stručnu podršku za rad tima oko organizacije sastanaka sa
roditeljima, pripremanja ubrzanih programa za reintegrisane đake, inkluziju u programe
stručnog usavršavanja, itd.
U slučaju da tim za prevenciju ispisivanja mora da održi razgovor sa roditeljem ili sa detetom koje
se ispisalo iz škole, moraju se pratiti sledeći potonji koraci:
1.Prepoznavanje slučaja;
2.Pripremanje pitanja za razgovor;
3.Određivanje zaključaka;
4.Predlaganje rešenja i razgovor sa kolegama o daljim koracima.
Saradnja sa TPONN mora biti tesna, transparentna, otvorena, usklađena i ljudska da bi tim radio
na ostvarivanju zajedničkih ciljeva i prevenciji ispisivanja iz škole.
3 Elizabet Gauing i Bljerim Saćipi (2010): Izveštaj o proceni potreba za izgradnjom kapaciteta opštinskog obrazovanja na Kosovu, SWAP projekat EU za obrazovanje, Priština, str. 7.
20
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Primer saradnje škole sa timom radi vraćanja dece koja su se prvo ispisala iz škole može se
videti u slučaju dva đaka iz osnovne škole na Kosovu, dve devojčice uzrasta od 12, odnosno 13
godina, koje u se ponovo pridružile svojim drugovima iz razreda posle pet meseci izostanka. Ovo
je mogao biti fatalan kraj obrazovanja tih devojčica, da nisu preduzete mere na strani roditelj –
nastavnik – savet, koji su, nakon što se saznalo o finansijskim poteškoćama Jehonine i Bljerinine
porodice, obezbedili odeću, sredstva i udžbenike za devojčice da bi one mogle da se vrate u
školu i ponovo pridruže svojim drugarima iz razreda. Škola je podržala njihovo vraćanje i držala
intenzivne časove sa devojčicama.4
Deveta aktivnost
Opišite neki primer ispisivanja iz vaše školske ustanove i aktivnosti koje ste preduzeli za vraćanje
đaka u školi, kao i postignute rezultate.
3.2. Saradnja sa zajednicom van škole
Saradnja može biti i šira od samo svakodnevnog kontakta sa školom. Ona može biti od koristi za
školu ako ista pozove na saradnju i podršku druge koji su van neposredne školske zajednice da bi
se produbio uzajamni interes škole i zajednice.
Saradnja sa zajednicom nije odvojena stvar; ona ide uz druge oblike saradnje.
Saradnja sa zajednicom se jača inkluzijom zajednice u poboljšanje kvaliteta škole, kako
infrastrukture tako i prilika za učenje kod učenika. Škola i njeni upravnici moraju pažljivo da
slušaju ali i da poštuju sugestije i potrebe zajednice kada se iste odnose na aspekte kvaliteta
škole. Važan deo saradnje sa zajednicom jeste redovno informisanje iste o ključnim podacima
učinka a koji su od javnog interesa. Samo na taj način se zajednica može podstaći da se angažuje
u pronalaženju različitih načina saradnje i pomaganja školi, na primer putem:
• stručne i pedagoške pomoći,
• podrške oko izrade nastavnog plana i programa za izborne predmete,
• organizovanja kampanja kojima se promovišu teme kvaliteta škole,
• obezbeđivanja posebnih predavanja koja su od interesa za đake i školu,
• opremanja škole opremom za predavanja, računarima, potpunim inventarom i/ili
drugim nastavnim materijalom,
• stručne podrške oko osmišljavanja školskih projekata i njihove realizacije,
• dobrovoljnog rada na unapređenju školske infrastrukture,
• podrške promovisanju obuhvatnog školskog koncepta,
• podrške evidentiranju đaka koji su se ispisali iz škole, ili onih đaka koji mogu da se ispišu
iz škole, itd.
4 Nadie Ahmeti: Ispisivanje iz škole – briga za ustanove, 11.06.2008, Evropaelire.org.
21
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
3.3. Saradnja sa preduzećima
Karijerna orijentacija je suštinska osobina obrazovnog procesa, ne samo u strukovnim školama,
već i u opštim školama, posebno na srednjem nivou. Preduzeća u zajednici mogu pomoći da se
ispuni ta obaveza.
Saradnja škola sa preduzećima sprovodi se kroz sledeće faze rada:
Prva faza – Uspostavljanje koordinacione grupe sa sledećim sastavom: direktor škole,
predstavniko OUO i predstavnik roditelja;
Druga faza – Sastavljanje spiska preduzeća sa kojima škola može da sarađuje, u skladu sa
kriterijumima koje utvrdi koordinaciona grupa;
Treća faza – Prvi kontakti sa preduzećem oko saradnje i objašnjavanje značaja takve
saradnje (pisani zahtev i plan obavljanja prakse prema grupama đaka);
Četvrta faza – Škola sastavlja ugovor o saradnji sa izabranim preduzećima da bi u njima
đaci obavljali staž, prema grupama đaka i planu nastavnika, gde bi se i đaci upoznali sa
ugovorom o saradnji i načinima njegovog izvršenja;
Peta faza – Primena koncepta saradnje i praćenja preko školskih predstavnika i roditelja; i
Šesta faza – Izveštaj o završetku ugovora i ocenjivanje znanja đaka stečenog za vreme
stažiranja.
Saradnja prema gore navedenim fazama omogućava đacima škole da delotvorno ispune svoje
ciljeve učenja iz nastavnog plana i programa, razviju stručno znanje do potrebnog nivoa i dodatno
se integrišu u druge nivoe obrazovanja i tržište rada.
Kroz ugovor sa „stvarnim svetom“ đaci ono što nauče
koriste svakodnevno. Teoretsko i praktično znanje postaje
povezano. Znanje i sposobnosti postaju manje podeljeni
i raštrkani; iskušavanjem rada u preduzeću učenici se
informišu o potrebnim sposobnostima na tržištu rada.
U oblasti strukovnog obrazovanja, učenici će biti bolje
pripremljeni da se prepoznaju, da bolje shvate potrebe
tržišta rada i da pronađu relevantne informacije za
izgradnju svesti o putu do uspešne karijere. Njima treba
ponuditi priliku da se upoznaju sa uslovima tržišta rada na
praktičan način, posećivanjem poslodavaca i zaposlenih u
različitim sektorima. Takve prilike pomažu učenicima da povežu svoje težnje i sposobnosti sa
potrebama tržišta.
Škole koje su uspele da svoju saradnju sa preduzećima prošire i to na kvalitativan način, uspele
su da preduzmu bar jedan korak u pravcu postizanja ciljeva škole. Sledeća fotografija prikazuje
praksu u koju ide razred srednje tehničke škole „Skënder Luarasi“.
22
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Deseta aktivnost
Ponoviti aktivnost #1. Uporedite svoje današnje odgovore sa odgovorima na početku seminara.
Koje ste važne stvari naučili? Budite spremni da to podelite.
23
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Glosar
• Ponašanje – Postupati na određeni način ili biti dobar postupajući na način koji društvo
odobrava5.
• Saradnja – Raditi zajedno sa drugom (spoljnom) osobom radi obavljanja određene aktivnosti.
• Kolaboracija – sarađivati – Raditi zajedno i istovremeno sa drugom osobom radi postizanja
zajedničkog cilja.
• Komunikacija – Proces prenošenja informacije sa jednog pojedinca ili grupe ljudi i prijema
i tumačenja iste od strane druge grupe ili pojedinca. Komunikacija može biti voljna ili
nevoljna. Komunikacija između ljudi je složena i različita i može se klasifikovati u tri opšte
vrste: 1. Usmena komunikacija (upotreba jezika ili znakova koji predstavljaju jezik); 2. Lična
neusmena komunikacija (kao kod upotrebe odreće, položaja, gestikulacije ili opažanja u cilju
komuniciranja; i 3. Ritualna (upotreba strukturisanih događaja na visokom nivou komunikacije).
Sve ovo je vrlo važno i presudno u umetnosti nastave.
• Zajednica – Ljudi koji žive u određenoj sredini ili ljudi koji se smatraju jednom jedinicom
zbog zajedničkih interesa, socijalne grupe ili narodnosti6; zajednica škole obuhvata: đake,
nastavnike, roditelje, školsko upravno osoblje i drugi školski kadar.
• Obrazovanje – Proces kroz koji društvo prenosi svoje vrednosti, verovanja, znanje i simbolične
sisteme i razvija kapacitet svojih novih članova.
• Upravni odbor – Telo odgovorno za upravljanje ustanovom za obrazovanje ili obuku, sa
funkcijama predviđenim zakonom.
• Motivacija – Stvaranje entuzijazma i/ili interesovanja za bavljenje nečim7.
• Rešavanje problema – Iznalaženje rešenja za uznemirujuće situacije za koje je potrebno više
od jednostavne primene ranije naučenih pravila: rešavanje sukoba (rešavanje problema ili
sporova koji nastanu između đaka ili između nastavnika i đaka, na pošten i cenjen način).
• Roditelj – Zakonski staralac deteta na osnovu važećeg zakona.
• Školski sukob – Situacija koja nastaje kada se interesi ne poklapaju, tako da su stavovi dve
strane suprotni a odnosi između njih zamrznuti.
• Školski spor – Situacija u kojoj obe strane pokušavaju da nametnu svoje različite stavove i
mišljenja i pokušavaju da ista odbrane svim mogućim sredstvima. Sporovi se izražavaju grubim
jezikom i uvredljivim rečnikom.
5 Kembridžov onlajn rečnik: 21.07.2012. god.
6 Isto.
7 Isto.
24
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
REFERENCE
• Kerol Blejds i koautori (2001): Knjiga sa smernicama o situacijama orijentisanim ka đaku, CIDA
• Normativne odredbe (za javne škole) 2003, Tirana
• Uprava za obrazovanje u Filadelfiji: Stav 2. Prava i odgovornosti đaka i roditelja
• Evis Mastori i koautori, Životne veštine, Radna sveska za 8. Razred, objavilo MONT, Priština
• Novine Start: Saradnja između škola – porodice/ Tirana: 29.09.2011. godine
• KCO u Prištini/ 2009: Porodica i zajednica: (Materijal za obuku)
• KCO u Prištini/ 2009: Sveobuhvatnost, Raznolikost i vrednosti demokratije: (Materijal za obuku)
• Zakon o preduniverzitetskom obrazovanju u Republici Kosova, br. 04/L-032, 2011.
• Kenet Lejtvud, Keren Sišor Luis, Stiven Enderson i Kajla Volstrom (2004) Pregled istraživanja:
Kako rukovođenje utiče na učenje kod učenika, Wallace Foundation
• Gimnazija „Loyola“ u Prizrenu: Školski red / Prizren 2005.
• Majkl Fulan: Sile promene, Tirana/2010.
• MONT: Uspostavljanje đačkog saveta, Priština/2004.
• MONT: Administrativna uputstva – osnovno i srednje obrazovanje, Priština, novembar 2004.
• MONT: Nacionalni akcioni plan protiv ispisivanja 2009-2014, Priština, 2009.
• Nazmi Džomara: Modeli rukovođenja i upravljanja u školi – Sektor za pedagoško savetovanje
– Obrazovna služba, Mat/2010.
• Prof. dr Aferdita Deva- Zuna i koautori (2009): Partnerstvo između škole – porodice – zajednice,
Školska knjiga, Priština
• Pravila ponašanja u školi, Priština, 26.09.2011. godine
• Uredba: Prava, dužnosti i odgovornosti đaka u višim srednjim školama u opštinama: Prizren,
Kačanik, Klina, Priština, Đakovica, Suva Reka, Uroševac/2009/2010.
• Standardi stručnog rada za direktore škola / 2011-radna verzija
• Učenje u saradnji, Smernice 5, KCO, Priština 2001.
• Vjolca Spaho: Dobar nastavnik, Nastavničke novine, br. 5. septembar/2010.
• Dželjadin Murati: Pedagoška komunikologija, Ćabej, Tetovo, 2000.
25
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Dodatak A:
Izvodi iz Zakona o preduniverzitetskom obrazovanju u Republici Kosova br. 04/l-032 (2011
ODGOVORNOSTI OBRAZOVNIH USTANOVA
Član 17.
Upravni odbor
1. Svaka obrazovna institucija i institucija za osposobljavanje moraju imati upravni organ. U
slučaju kada se ne može formirati upravni organ, ili ne može da se sastaje u periodu od tri (3)
meseca, njegove funkcije preuzima direktor institucije, pod uslovom da opština (Ministarstvo
u slučaju institucija iz 4. nivoa ISCED-a), nastavlja sa daljim pokušajima osnivanja istog i da
održava redovne sastanke svaka tri meseca.
2. Upravni odbor je sastavljen od:
2.1. tri (3) predstavnika roditelja, uključujući jednog predstavnika nevećinske zajednice u
opštini, ako u ustanovi ima prisutnih učenika iz takvih zajednica,
2.2. dva (2) predstavnika iz društva (akteri imenovani od strane opštine),
2.3. tri (3) predstavnika iz redova nastavnika,
2.4. u slučajevima škola nivoa 2. i 3. ISCED-a, jednog predstavnika učenika, izabranog od strane
učenika koji pohađaju tu školu.
3. U slučaju kada škole 1-2. nivoa ISCED-a, ili obrazovne institucije 3. nivoa ISCED-a imaju više od
1000 učenika, broj članova treba povećati na četiri, tri i četiri i dva u dotičnim kategorijama
u stavu (2) ovog člana. Ako broj učenika pada ispod 1000, članstvo treba redukovati na
minimalan nivo, tako da član koji je zadnji izabran u svakoj grupi obavlja svoj mandat, do
završetka školske godine.
4.Predstavnici roditelja u Upravnom odboru biraju se tajnim glasanjem iz redova članova
Komiteta roditelja u školi.
5.Upravni odbor ima pravo da uključuje dopunske predstavnike bez prava glasa, kako bi
osigurao da zastupa sve zaposlene i šire društvo.
6. Mandat članova Upravnog odbora traje tri (3) godine, pod uslovom da su oni i dalje roditelji
učenika, nastavnici ili učenici. Predstavnici roditelja i nastavnika mogu biti izabrani i za drugi
mandat.
7.Predsednik upravnog odbora bira se svake godine od strane Upravnog odbora iz redova
predstavnika roditelja. Predsednik može biti ponovno izabran.
8. Direktor obrazovne institucije je zvanični sekretar Upravnog odbora. Direktor svake godine
podnosi izveštaje upravnom odboru o aktivnostima i finansijama institucije, ima pravo da
sugeriše rešenja i da učestvuje u raspravama, ali nema pravo glasa. Direktor škole je odgovoran
za zakonitosti rada odbora.
9.Upravni odbor škole jedne opštine može pozvati opštinskog direktora za obrazovanje,
ili njegovog/njenog zamenika da prati sastanke Upravnog odbora, da pruža informacije,
objašnjenja ili da dobija viđenja i stavove Upravnog odbora, ali bez prava glasa.
26
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
10. Tokom vršenja svojih dužnosti i ovlašćenja Upravni odbor je dužan da poštuje principe
preduniverzitetskog obrazovanja utvrđene ovim Zakonom, uključujući i poštovanje prava
zajednica.
11. Upravni odbor škole nivoa 1, 2. i 3. ISCED-a ima sledeća ovlašćenja i dužnosti:
11.1. da izrađuje nacrte školskih propisa određenih u članu 22. ovog Zakona, koje podnosi
opštini na odobrenje;
11.2. da bira po jednog predstavnika roditelja i nastavnika od članstva Upravnog Saveta,
za učešće u imenovanju direktora, zamenika direktora i nastavnika škole u svojstvu
posmatrača;
11.3. da vrši funkcije u vezi sa korišćenjem školskog budžeta uključujući šemu delegiranja
između opštine, Upravnog odbora škole i direktora škole kao što je utvrđeno ovim
Zakonom;
11.4. da odlučuje o upotrebi sredstava datih školi od strane roditelja i drugih donatora;
11.5. da odobrava plan vannastavnih aktivnosti u školi koje predlaže direktor škole;
11.6. da odlučuje o kodeksu oblačenja u školi za osoblje i učenike;
11.7. da izražava svoje stavove u vezi sa svim pitanjima koja se odnose na školu ili na bilo koji
aspekt preduniverzitetskog obrazovanja;
11.8. da, u okviru granica utvrđenih Ustavom i važećim Zakonom i na predlog nastavnog
osoblja, odobrava spisak udžbenika i drugih nastavnih materijala koji će se koristiti u
školi;
11.9. da učestvuje u formulisanju razvojnih planova obrazovanja od strane opštine, ukoliko
se oni tiču dotične škole;
11.10. da vrši sve ostale funkcije kojemu se mogu poveriti od strane opštine u skladu sa ovim
Zakonom.
12. Upravni odbor škole vodi tačne podatke o svim prihodima i troškovima i iste na zahtev stavlja
na raspolaganje za procedure revizije i inspekcije.
13. Upravni odbor škole, na predlog direktora škole, može osnovati druge konsultativne organe
unutar škole.
14. Članovi iz redova učenika u upravnim odborima škole ne učestvuju u nijednom delu sastanka,
niti u raspravama, u vezi pitanja koja se odnose na uslove i rokove zapošljavanja ili lična
pitanja direktora, zamenika direktora, bilo kog nastavnika ili drugog člana školskog osoblja ili
lična pitanja koja se odnose na ostale učenike.
15. Član Upravnog odbora škole ne učestvuje u nijednom delu sastanka, niti u raspravama u vezi
pitanja kada on ili ona imaju lični finansijski interes, i takav interes dužni su da prijave pre
početka sastanka.
16. Upravni odbor škole treba da vodi registar ličnih i finansijskih interesa svojih članova i
rukovodećeg osoblja škole.
27
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Član 18.
Savet učenika
1. Upravni odbor svake škole ISCED nivoa 2. i 3. osniva savet učenika koji je sastavljen od
najmanje po jednog izabranog učenika iz svakog razreda, biranog tajnim glasanjem svake
godine.
2. Funkcija saveta učenika je da radi na poboljšanju nastavne sredine, uslova rada i interesa
koji se odnose na zdravlje, bezbednost i blagostanje učenika kao i da budu predstavljeni u
Upravnom odboru.
Član 19.
Savet roditelja
1. Svaka obrazovna ustanova ili ustanova za osposobljavanje mora da ima savet roditelja.
2. Nadležnosti i delokrug rada saveta roditelja utvrđuju se posebnim podzakonskim aktom.
3. Savet roditelja bira se tajnim glasanjem iz redova roditelja svih učenika koji pohađaju dotičnu
ustanovu .
4. Osim zastupljenosti u savetu roditelja, roditelji imaju pravo da se žale nastavniku, direktoru
obrazovne ustanove ili ustanove za osposobljavanje, opštini i Ministarstvu, a u vezi sa
kvalitetom nastave i obrazovnom sredinom.
Član 20.Rukovodeće osoblje
1. Direktor i zamenik direktora obrazovne institucije ili institucije za osposobljavanje imenuju
se na osnovu Zakona o obrazovanju u opštinama Republike Kosovo br 03/L068, 21 Maj
2008, na osnovu kriterija određenih od strane MONT podzakonskim aktom, uz dodatna
dva predstavnika Upravnog odbora koji imaju ulogu posmatrača u zajedničkom odboru za
naimenovanje.
2. Direktor obrazovne ustanove ima izvršnu odgovornost za akademsko vođenje, rukovođenje
i opšte upravljanje ustanovom uključujući:
2.1.određivanje disciplinske mere nad učenicima;
2.2.dužnosti u vezi sa imenovanjem, ocenjivanjem, disciplinom i drugim pitanjima koja se
odnose na nastavno i drugo osoblje;
2.3.efikasno i efektivno korišćenje informacionog sistema rukovođenja obrazovanjem i
usklađenost sa svim propisima o praksi s tim u vezi;
2.4.čuvanje dokumenata i evidencije kao što je predviđeno od opštine ili Ministarstva;
2.5.dužnosti u vezi sa kurikulumom;
2.6.druga pitanja regulisana ovim Zakonom.
Član 21.
Sekretar ili administrator
1. Obrazovne ustanove ili ustanove za osposobljavanje koje imaju više od petsto (500) učenika,
imaju pravo da biraju sekretara ili administratora putem javnog konkursa. Opština može da
odluči da za manje ustanove izabere sekretara ili administratora putem javnog oglasa.
28
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
2. Nadležnosti i odgovornosti sekretara ili administratora utvrđuje opština u skladu sa važećim
Zakonom.
Član 22.Školska pravila
1. Nakon dobijanja predloga od strane Upravnog odbora škole, opština usvaja izrađena pravila
radi unapređivanja dobrog ponašanja i discipline od strane učenika radi promovisanja
koncepta zdravih škola i eliminisanja nasilja.
2. Školska pravila utvrđuju prava i obaveze učenika, koje nisu regulisane ovim Zakonom
ili podzakonskim aktima izdatim na osnovu istog i koje su uvek zasnovane na važećem
Zakonu.
3. Roditelj koji je nezadovoljan odlukama opštine, shodno ovom članu, može da se žali
gradonačelniku, a ako je roditelj nezadovoljan odlukom gradonačelnika, on se može žaliti
Ministarstvu po osnovu nepoštovanja Ustava ili važećeg Zakona. Odluka Ministarstva je
konačna u upravnom postupku.
4. Opština je dužna da obezbedi alternativno učenje za obrazovanje učenika koji su udaljeni iz
škole u kojoj je učenik premešten, na osnovu odredbi ovog zakona.
5. Opština prema nadležnostima može davati uputstva direktoru škole ili Upravnom odboru
škole gde, po mišljenju opštine je obrazovanje ili bezbednost učenika u školi prejudicirano
postupcima učenika ili roditelja ili gde do toga može doći u bliskoj budućnosti.
6. Obavezuju se učenici da nose školsku uniformu.
Član 23.Vannastavne aktivnosti
1. Direktor škole ili savet roditelja mogu, uz saglasnost Upravnog odbora, da organizuju
vannastavne aktivnosti.
2. Vannastavne aktivnosti regulisane su posebnim podzakonskim aktom.
Dodatak B: Administrativno uputstvo; pravilnik o ponašanju i disciplinske mere za učenike
viših srednjih škola BROJ: 6/2010 DATUM: 11.05.2010. god.
U skladu sa članom 93. stavom 4. Ustava Republike Kosova, u skladu sa članom 31. stavom 5.
Zakona o osnovnom i srednjem obrazovanju na Kosovu, članom 28. stavom 2, članom 28.
stavom 3. Zakona o strukovnom obrazovanju i osposobljavanju i u skladu sa članom 25. stavom
7. Pravilnika o radu
29
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Dodatak B:
Administrativno uputstvo: Stvaranje i jačanje timova za prevenciju i odgovor na napuštanje i
neupisivanje u obavezno školovanje
UDHËZIM
ADMINISTRATIV
Krijimi dhe fuqizimi i ekipeve
për parandalim dhe reagim ndaj
braktisjes dhe mosregjistrimit
në arsimin e obliguar
Stvaranje i jacanje ekipa za
sprecavanje i reagovanje prema
napuštanje i ne upisivanja u
obavezno školovanje
BROJ:
DATUM:
Ministri i Arsimit, Shkencës
dhe Teknologjisë (MASHT), në
mbështetje të nenit 145 (pika 2)
të Kushtetutës së Republikës së
Kosovës, duke marrë parasysh
nenet 4, 21, 22 të Ligjit nr. 03/L189 për administratën shtetërore
të Republikës së Kosovës,
(Gazeta Zyrtare, nr. 82, 21 tetor
2010) si dhe neneve 3,4,7 të Ligji
për Arsimin Parauniversitar në
Republikën bazuar në nenin 8
(paragrafi 1.4) dhe shtojcën 6 të
Rregullores nr. 02/2011 për fushat
e përgjegjësisë administrative
të Zyrës së Kryeministrit dh e
Ministrive (22.03.2011), nxjerr këtë
Udhëzim administrativ:
Ministar obrazovanja, nauke i
tehnologije (MONT), na osnovu
clana 145 (tacka 2) Ustava Kosova,
imajuci u vidu clanove 4, 21, 22
Zakona br. 03/L-189 državnoj
administraciju Republike Kosova,
(Službeni glasnik, br. 82,21 oktobra
2010) kao i clanovima 3,4,7 Zakon
o Preduniverzitetskom Obo
Preduniverzitetskm obrazovanja u
Republici Kosova , kao i na osnovu
clana 8 (stav 1.4) i doda tak 6
Pravilnika br. 02/2011 za
administrativnu oblast
odgovornosti Kancelarije
Premijera i ministarstva
(22.03.2011), donosi ovu
administrativnu uredbu:
Neni 1
Qëllimi
Ky Udhëzim administrative
përcakton parimet e
përgjithshme, përgjegjësitë
dhe procedurat për krijimin
dhe f u q i z i m i n e ekipeve për
parandalim dhe reagim ndaj
braktisjes dhe mosregjistrimit në
arsimin e obliguar.
Clan 1
Cilj
Ova administrativna uredba
odreðuje opšte principe,
odgovornosti i procedure o
stvaranju i jacanju ekipa za
sprecavanje i reagovanje prema
napuštanje i ne upisivanje u
obavezno školovanje.
Neni 2
Braktisja
1. “Braktisës” është ai nxënës, I cili
ndërpret shkollimin para
përfundimit të arsimit të obliguar
me ligj.
2. Braktisës është ai nxënës i cili
edhe pas mbarimit të arsimit të
obliguar e vazhdon shkollimin, por
e ndërpret atë në një periudhë të
mëvonshme, para përfundimit të
synuar.
30
ADMINISTRATIVNA
UREDBA
Clan 2
Napuštanje
1.“Osoba koja napušta školovanje ”
je ucenik, koji prekine školovanje
pre zakonskog
završetka obaveznog obrazovanja.
2. Osoba koja napušta školovanje
je ucenik koji i nakon završetka
obaveznog obrazovanja nastavlja
sa školovanjem,ali prekine
školovanje u kasnijem
periodu, pre ciljanog završetka.
ADMINISTRATIVE
INSTRUCTION
Creating and strengthening of
teams for prevention and
response toward abandonment
and non-registration in
compulsory education.
NUMBER:
DATE:
Minister of Education, Science and
Technology (MEST), based on
article 145 (point 2) of the
Constitution of the Republic of
Kosova, taking into account Articles
4, 21, 22 of Law no. 03/L- 189 for
state administration of the
Republic of Kosova, (Official
Gazette no. 82, 21 October 2010)
as well as articles 3,4,7 of the Law
on Primary education and based
onArticle 8 (paragraph 1.4) and
Annex 6 of the Regulation no.
02/2011 for the areas of administrative responsibility of the
Office of the Prime Minister and
ministries (22.03.2011), issues this
admi. instruction:
Article 1
Pupose
This Administrative Instruction
sets out general principles,
responsibilities and procedures for
establishing and strengthening of
teams for prevention and response
toward abandonment and
nonregistration in compulsory
education.
Article 2
Abandonment
1 „person that leaves school“ is
that students, which quits
schooling before the end of
compulsory education with law.
2. person that leaves school is that
student who even after finishing
compulsory school education
continues but leave it in a later
period, before the aimed end.
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
3.“Braktisës” është edhe ai fëmijë
ose i ri, i cili nuk është regjistruar
në shkollë dhe kështu nuk ndjek
arsimin e obliguar me ligj.
Neni 3
Ekipi për parandalim dhe
reagim ndaj braktisjes dhe
mosregjistrimit- EPRBM
EPRBM funksionon në nivel shkolle
dhe nuk është pjesë
e strukturave administrative
brenda administratës zyrtare të
shkollës.
2. EPRBM themelohet nga
Këshilli i Shkollës.Anëtarë të
këtyre grupeve janë përfaqësuesit
e nxënësve, të prindërve, të
mësimdhënësve dhe një anëtar
nga drejtoria e shkollës. Në formë
intensive ata bashkëpunojnë edhe
me organizatat shtetërore
jashtëshkollore si dhe me
institucionet dhe organizatat e
tjera joqeveritare. Përfaqësuesit
e këtyre të fundit, mund të
përfshihen në EPRBM sipas
nevojës, që kështu t’I kontribuohet
rrjetëzimit të ekspertëve të
vendit në arritjen e një pune të
suksesshme parandaluese
3. EPRBM merret me:
3.1. P a r a n d a l i m i n d h e
reagimin ndaj braktisjes së
mësimit nga nxënësit në të gjitha
nivelet e arsimit parauniversitar,
parandalimin e ndërprerjes së
mësimit të rregullt.
3.2. Problemin e mosregjistrimit të
fëmijëve dhe të rinjve të moshës
shkollore në arsimin e obliguar.
Neni 4
Detyrat e EPRBM
1.Nxitja e komunikimit brenda
dhe jashtë shkollës, mes nxënësve,
prindërve dhe mësimdhënësve
nga njëra anë dhe nxitja e
3.“Osoba koja napušta školovanje”
je i onaj ucenik ili omladinac,
koji se nije upisao u školu
i tako da on ne pohaða zakonom
obavezno obrazovanje.
3. „person that leaves school“ is
also that child or youngster, who is
not registered in school and thus
does not follow compulsory
education with law.
Clan 3
Ekipa za sprecavanje i
reagovanje prema napuštanju i
ne upisivanje - ESRNN
Article 3
Prevention and response team
toward abandonment and
nonregistration-PRTAN
1.ESRNN funkcioniše na nivou
škola i nije deo službenih
administrativnih struktura unutar
službene administracije škole.
1 PRTAN functions in school level
and is not part of administrative
structures inside official
administration of school.
2. ESRNN zasnovan je od strane
Školskog saveta.
Clanovi ovih grupa su predstavnici
ucenika, roditelja, nastavnika i
jedan clan iz školske direkcije.
U intenzivnom obliku oni saraðuju
i sa vanškolskim državnim
organizacijama kao i institucijama
i ostalim nevladinim organizacija
ma.Predstavnici ovih poslednji,
mogu se obuhvatiti u ESRNN
prema potrebi, tako da se da
doprinos za umrežavanje domacih
eksperata u postizanju uspešnog
radau sprecavaju.
2. PRTAN is established from
School Council. Members of these
groups are representatives of
students, parents, teachers, and
one member from the school
directorate. In intensive form they
collaborate also with state outside
school organizations and
institutions and other
nongovernmental organizations.
Representatives of the latter, can
be included in PRTAN according
to the need, so to contribute to
networking of experts in the
country in achieving a successful
preventive work.
3. ESRNN bavi sa:
3.1. Sprecavanjem i reagovanje
prema napuštanju nastave od
strane ucenika na svim nivoima
preduniverzitetskog obrazovanja,
sprecavanje i prekida redovne
nastave.
3.2. Problem ne upisivanja
dece i mladih školskog
uzrasta u obaveznom
obrazovanju.
Clan 4
Zadaci ESRNN-a
1. Pospešivanje komunikacije
unutar i van škole, meðu
ucenicima, roditeljima i
nastavnicima s jedne strane i
uticanje komunikacije
3 PRTAN deals with:
3.1 3.1.Prevention and Response
toward abandonment of learning
from students at all levels
of preuniversity education,
prevention and cessation of regular
classes.
3.2 Problem of non-registration of
children and youth of school
age in compulsory education.
Article 4
Duties of PRTAN
1.Incitement of communication
within and outside the school,
among students, parents and
teachers on the one hand and
inciment of communication
31
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
komunikimit dhe
bashkëpunimitme
institucionet/organizatat
jashtëshkollore mes fëmijëve, të
rinjve dhe familjeve të tyre, nga
ana tjetër, me synimin e
zvogëlimit, të parandalimit të
braktisjeve të shkollimit si dhe
me synimin e rritjes së numrit
të regjistrimit të fëmijëve dhe të
rinjve në shkollë.
2. 2.Zhvillimi i një strategjie në
nivel shkolle si dhe një plani
pune kundër braktisjes dhe
mosregjistrimit të fëmijëve dhe
të rinjve në shkollë (mund të
shfrytëzohet doracaku ‘’Pako
strategjish- Të gjithë në shkollë’’, e
hartuar në vitin 2005 nga MASHT
dhe CRS enkas për
çështjen e braktisjes).
3.Për punën me rastet konkrete
përcaktohet një anëtar përgjegjës
nga grupi, ose eventualisht
integrohet ndonjë ekspert tjetër si
pjesë e grupit (menaxher i rastit).
Për gjithë zhvillimin e rastit në
fjalë, ky anëtar merr përgjegjësinë
për raporti m t e
drejtori i shkollës, para anëtarëve
të tjerë të ekipit dhe DKA-së.
4.Bashkërendimi i aktiviteteve
brenda dhe jashtë shkollës, si p.sh.
trajnimi i mësimdhënësve dhe
pjesëmarrësve të tjerë, takimet me
prindërit, punës me publikun, etj.
Neni 5
Themelimi i EPRBM-ve në
nivel të shkollës
1.Këshilli i Shkollës themelon
EPRBM në nivel të shkollës, i
cili do të ketë pesë anëtarë të
rregullt. Këta pesë anëtarë janë:
personi që e udhëheq rastin
menaxheri i rastit, n j ë
përfaqësues i nxënësve, një
përfaqësues i prindërve, një
përfaqësues i mësimdhënësve
dhe drejtori i shkollës.
32
saradnje sa vanškolskim
institucijama /organizacijama
meðu ucenicima, omladine i
njihovim porodicama,
i s druge strane, težnjom ka
smanjenje, sprecavanja
napuštanje školovanja kao i težnja
ka povecanju broja upisivanja
dece i omladine u školi.
2. Razvoj strategije na nivou škole i
plan rada protiv napuštanja i ne
upisivanja dece i omladinu u školi
(može se koristiti prirucnik
”Strateški paket svi u školi”
sastavljena 2005 godini od strane
MONT-a i CRS-a narocito povodom
pitanja napuštanja).
3. Za rad u konkretnim slucajevima
odreðuje se odgovorni clan grupe,
ili eventualno integriše se neki
drugi ekspert kao deo grupe
(slucajni menadžer).
Za celi razvoj konkretnog slucaja
ovaj clan preuzima odgovornost
za izveštavanje direktora škole,
pred ostalim clanovima ekipe i
ODO-a.
4. Koordinacija aktivnosti unutar i
van škole, kao npr. obucavanje
nastavnika i drugih ucesnika,
sastanke sa roditeljima, rad sa
javnošcu, itd.
Clan 5
Osnivanje ESRNN-a na školskom
Nivou
1. Školski savet osniva ESRNN na
školskom nivou, koji ce imati 5
redovna clana. Ovi pet clanovi
su: Osoba koja rukovodi
slucaj menadžer slucaja, j e d a n
predstavnik ucenika, jedan
predstavnik roditelja,
jedan predstavnik nastavnika i
direktor škole. Po potrebi, ERSNN
mogu se odluciti da ukljuce i
dodatne eksperte.
and cooperation with outside
school institutions / organizations
among children, youth and their
families, on the other hand, with
the aim of reducing, to prevent
school abandonment and the
intention of increasing the number
of registration of children and
youthin school.
2. Development of a strategy at
school level and a work plan
against the abandonment and
nonregistration of children and
youth in school (can be used
handbook “Package of strategies all
to school’’, designed in 2005 by
MEST and CRS specially on the
issue of abandonment).
3. For working with concrete cases
is defined a responsible member
from group, or eventually is
integrated any other expert as part
of a group (case manager). For all
development of the mentioned
case, this member takes
responsibility for reporting to the
director of the school, before other
members of the team and MED.
4.Coordination of activities inside
and outside school, such as
training of teachers and other
participants, meetings with
parents, working with the public,
etc.
Article 5
Establishment of PRTAN at
school level
1. The School Council
establishes PRTAN at school
level, which will have five regular
members. These five members
are: the person who leads the case
Case Manager, a student
representative, a parent
representative, a representative of
teachers and school director. If
needed, PRTAN may decide to
integrate also additional experts.
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Sipas nevojës, EPRBM mund të
vendos të integrojë edhe ekspertë
shtesë.
2.Personi që udhëheq rastin,
menaxheri i rastit, por obligohet
të raportojë edhe rregullisht, çdo
tre muaj para grupit, lidhur me
zhvillimin e rasteve.
3.EPRBM e shkollës i raporton
çdo gjashtë muaj ERPBM-së në
nivel të komunës dhe DKA-së
rreth punës së grupit.
Neni 6
Themelimi i EPRBM-së në
nivel të komunës
1.DKA po ashtu themelon një
Ekip për Parandalim dhe Reagim
ndaj Braktisjes dhe
Mosregjistrimit në nivel të
komunës, i cili përbëhet nga 9
anëtarë.
2.Anëtarët janë: përfaqësues të
prindërve, përfaqësues të
mësimdhënësve, të nxënësve dhe
prej drejtorive të shkollave prej
EPRBM-ve të nivelit të shkollave si
dhe ekspertë të
institucioneve/organizatave
qeveritare dhe joqeveritare, që
punojnë me fëmijë, të rinj dhe
familjet e tyre.
3.Në nivel komune, ekipi takohet
çdo tre muaj dhe diskuton rreth
zhvillimeve aktuale, rreth sfidave,
etj. Ekipi mund të kërkojë edhe
nga niveli komunal ndihmë dhe
gjetje për zgjidhje të problemeve.
4.Ekipi i raporton drejtorit
komunal të arsimit në DKA çdo
tre muaj.
Neni 7
Çështja e financimit të EPRBM-ve
1. Shkolla nga fondi i mjeteve
vetanake siguron mjete për punën
e ekipit dhe sipas nevojës mund
të kërkojë ndihmë dhe mbështetje
nga DKA.
2. DKA sigurojnë mjete nga
fondet e mjeteve vetanake për
funksionimin EPRBM-së në nivel të
komunës.
2. Osoba kolja vodi slucaj
(menadžer slucaja) izveštava
po potrebi, ali je obavezan da
zveštava i to redovno, svaka tri
meseca pred grupu, u vezi razvoja
slucajeva.
3. Školski ESRNN izveštava
Svaka šest meseca ESRNN-a na
opštinskom nivou i ODO-a
u vezi rada grupe.
Clan 6
Osnivanje ESRNN-a na
opštinskom nivou
1. ODO takoðe osniva ekipu
za sprecavanje i reagovanje prema
napuštanju i ne upisivanje na
opštinskom nivou, koja je
Sastavljena od 9 clanova.
2. Clanovi su: predstavnici
roditelja,
predstavnici nastavnika, ucenika
i školskih direktorijata od
ESRNNškolskog
nivoa kao i eksperti
Institucija/vladinih i nevladinih
organizacija, koji rade sa decom,
omladinom i njihovim porodicama
3. Na opštinskom nivou, ekipa se
sastaje svaka tri meseca i
raspravlja
u vezi aktuelnog razvoja,
u vezi izazova, itd.
Ekipa može zatražiti pomoc sa
opštinskog nivoa za pronalaženje
problema.
4. Ekipa izveštava opštinski
direktoru za obrazovanje u ODO
svaka tri meseca.
Clan 7
Pitanje finansiranja ERSNN-a
1. Š k o l a i z fond sopstvenih
sredstava obezbeðuje sredstva za
rad
2. The person who leads the
case Case Manager reports as
appropriate, but also is obliged to
report regularly, every three
months before the group,
regarding the development of
cases.
3. PRTAN of school reports
every six months to PRTAN in
the municipal level and MED
about the work of group.
Article 6
Establishment of PRTAN at
municipality level
1. MED is also establishing a
team for the Prevention and
Response to Abandonment and
non-registration at the
municipality level, which consists
of 9 members
2. The members are:
representatives of parents,
representatives of teachers,
students and schools of directories
from PRTAN of the school level
a s w e l l as experts from
institutions/government a l a n d
nongovernmental organi. that
work with children, young people
and their families.
3. At the municipal level, the
team meets every three month and
discusses the current
developments, about challenges,
etc. The team may also request
assistance from the municipal and
finding solutions to problems.
4. The team reports to the
Municipal Director of Education
in MED every three months.
Article 7
The issue of PRTAN funding
1. School from fund of own
resources provides tools for
33
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Administrativno uputstvo; pravilnik o ponašanju i disciplinske mere za učenike viših
srednjih škola BROJ: 6/2010 DATUM: 11.05.2010. god.
Član 1. Svrha
1. Svrha ovog Administrativnog uputstva je da utvrdi prava, obaveze, zabranjene radnje,
pohađanje obrazovanja kao i disciplinske mere i postupke za primenu istih kod đaka koji prekrše
pravilnik o ponašanju.
Član 2. Prava
1. Prava učenika su sledeća:
1.1. Pravo na obrazovanje u skladu sa važećim zakonskim odredbama;
1.2. Pravo na korišćenje svih oblika i sredstava u posedu ustanove za obrazovanje i obuku
(UOO), radionice, radne prostorije, radi sprovođenja obrazovne aktivnosti, stručnog
praktičnog rada i umetničkog obrazovanja;
1.3. Da sluša i budu saslušan;
1.4. Da iznese svoja mišljenja i ideje;
1.5. Da bude obavešten o onome što se od njega očekuje;
1.6. Da ima zdravstveno osiguranje u toku strukovnog rada na stažiranju (UOO) ili u radionici;
1.7. Pravo da bira i bude izabran u omladinskim organizacijama (UOO) i drugim telima;
1.8. Pravo da učestvuje u takmičenjima iz oblasti znanja, sportova i kulture koja se nagrađuju;
1.9. Pravo na unapređenje na osnovu opšteg učinka i izvrsnog talenta u određenim oblastima,
u skladu sa važećim zakonskim odredbama.
Član 3. Obaveze đaka
1. Radi uspostavljanja radne atmosfere za razvoj obrazovnog procesa utvrđuju se sledeće
obaveze:
1.1. Da pohađa lekcije prema rasporedu koji utvrdi UOO;
1.2. Da poštuje pravilnik o ponašanju i etici UOO;
1.3. Da poštuje integritet i ličnost svakog člana zajednice UOO;
1.4. Da se pripremi za lekciju i stručni praktični rad;
1.5. Da se brine o UOO i inventaru radionice;
1.6. Da vodi brigu o higijeni i okruženju UOO;
1.7. Da blagovremeno opravda odsustvo;
1.8. Da nosi školsku uniformu u toku obrazovnog i strukovnog praktičnog radnog procesa, ako
je škola odredila da đaci nose uniformu;
1.9. Posle završetka lekcija, đaci mogu prisustvovati u školi samo u toku aktivnosti koje
organizuju odgovorna lica UOO.
34
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
Član 4. Zabranjene radnje
1. Učeniku je zabranjeno:
1.1. da iz ustanove za obrazovanje i obuku odsustvuje bez razloga,
1.2. da poseduje oružje i vatreno oružje, kao i druga sredstva koja mogu ugroziti život đaka i
zaposlenih u UOO,
1.3. vrši nasilna dela poput pretnji, sukoba, vandalizma, neposlušnosti i vređanja đaka i
zaposlenih unutar i van UOO,
1.4. da nosi i konzumira drogu, cigarete i alkohol u UOO,
1.5. da kasni na čas ili na strukovno praktični rad,
1.6. da uništava red u UOO,
1.7. da napušta učionicu ili strukovno praktični rad bez prethodne dozvole nastavnika ili
zaposlenog,
1.8. da koristi mobilne telefone u UOO,
1.9. da nosi i koristi razredni dnevnik,
1.10. da krivotvori dokumentaciju UOO,
1.11. da vara na pismenim ispitima,
1.12. da oštećuje inventar i radnu opremu,
1.13. da nosi versku uniformu.
Član 5. Pohađanje obrazovanja, stažiranje i disciplinske mere
1. Đak koji bez razloga odsustvuje sa 15 časova iz vladanja dobija ocenu 3.
2. Đak koji bez razloga odsustvuje sa 25 časova iz vladanja dobija ocenu 1.
3. Đak koji ima više od 32 neopravdana izostanka može biti suspendovan iz škole na 3 dana, dok
se isti suspenduje od 3 dana do 1 meseca uz saglasnost opštinske uprave za obrazovanje.
Opština ima pravo da suspenduje đaka na više od 1 meseca, uz obavezu da za đaka organizuje
dopunske časove.
Član 6. Obrazovne – disciplinske mere
1. Protiv đaka se mogu preduzeti sledeće disciplinske mere:
1.1. Usmeno upozorenje;
1.2. Pisano upozorenje;
1.3. Privremena suspenzija iz takmičenja, ekskurzija, poseta, izleta;
1.4. Privremena suspenzija do 3 dana;
1.5. Privremena suspenzija do 1 meseca;
1.6. Suspenzija na više od 1 meseca.
35
Seminar pet: Saradnja i razvoj škole
1. Upozorenje
1. Upozorenje se izriče đaku koji izvrši lakšu povredu školskih pravila; ovlašćenje za izricanje ove
mere ima razredni starešina.
2. Pisano upozorenje
1. Pisano upozorenje se izriče đaku koji ponovi povredu školskih pravila. Ovu disciplinsku meru
izriče direktor škole na predlog razrednog starešine.
3. Privremena mera suspenzije
1. Privremene mere suspenzije su sledeće:
1.1. Privremena suspenzija iz takmičenja, ekskurzija, poseta, izleta;
1.2. Suspenzija iz škole do 3 dana;
1.3. Suspenzija do 1 meseca; i
1.4. Suspenzija iz škole na više od 1 meseca.
1.1.1. Privremena mera suspenzije iz takmičenja, ekskurzija, poseta, izleta izriče se đaku
koji ne poštuje školska pravila, iako je dobio usmeno upozorenje, pisano upozorenje,
a koji svojim vladanjem predstavlja prepreku za normalan razvoj časova i stažiranja.
Disciplinsku meru izriče direktor škole.
1.1.2. Suspenzija iz škole do 3 dana izriče se đaku koji ne popravi vladanje čak i nakon izricanja
usmenog upozorenja, pisanog upozorenja i privremene mere suspenzije iz takmičenja,
ekskurzija, poseta, izleta, ili kao jedne mere.
1.1.3. Suspenzija do 1 meseca izriče se đaku koji ne popravi vladanje čak i nakon izricanja
usmenog upozorenja, pisanog upozorenja i privremene mere suspenzije iz takmičenja,
ekskurzija, poseta, izleta, ili kao jedne mere, i suspenzije do 3 dana kao jedne mere;
1.1.4. Suspenzija na više od 1 meseca izriče se đaku koji ne popravi vladanje čak i nakon
izricanja usmenog upozorenja, pisanog upozorenja i privremene mere suspenzije iz
takmičenja, ekskurzija, poseta, izleta, suspenzije do 3 dana i suspenzije na više od 1
meseca kao jedne mere. Ova mera se izriče u slučaju nasilnog ili agresivnog ponašanja
koje narušava nastavak procesa obrazovanja i obuke kod drugih đaka; kada je đak
izostao sa više od 32 časa bez opravdanja, kada ne ispoštuje odluku školskih tela, kao i
u drugim situacijama predviđenim školskim pravilima.
36
Download

Seminar pet Saradnja i razvoj škole