TWITTER BAĞLAMINDA SANAL AKTĠVĠZM VE KANAAT ÖNDERLĠĞĠ
Özet
Sanayi toplumu için kilit unsur enerjiydi; ucuz, erişilebilir, seyyar enerji kaynaklarına
ulaşıldıkça, insan bedeninin enerjisi de artmış ve aklın gelişim süreci başlamıştır. Ağlar
oluşturma becerisi ise, 1970‟lerdeki telekomünikasyon ve bilgisayar teknolojilerindeki
gelişmelerden sonra mümkün olmuştur. Ortaya çıkan enformasyon teknolojisi devrimi, yeni
ve küresel ekonominin yaratılması için parçalanamaz maddi bir temel hazırlamıştır (Castells,
2008:203). 1990‟lardan itibaren hayatımıza dahil olan internet, zamansal ve uzamsal anlamda
yaşamımızın akışını değiştirmiştir. İnternet bir anlamda dünya üzerindeki en büyük ve en
yaygın ağın ismi olarak değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan enformasyon teknolojisi günümüzde
insanların fiziki ortamlarda bir araya gelmelerine gerek kalmadan sosyalleşmelerine olanak
sağlamıştır.
İnternet ortamında sosyal ağlar sayesinde insanların sosyalleşmeleri hatta toplumsal
hareketleri başlatabilecekleri genel kanısı yaygındır. Castells‟e göre; sosyal hareketler,
internet üzerinden sosyal ağlar yoluyla başlamakta olup, kent uzamını işgal etmektedir.
Toplumsal hareketlerin yeni uzamsal biçimi özerklik uzamı olmaktadır. Resmi liderlik
ihtiyacına gerek kalmadan ağlarla yatay işbirliği ve dayanışma sağlanmaktadır (Castells,
2013: 191-196). Bu görüşlerin aksine Türkiye‟de, sosyal ağlarda özellikle twitter üzerinden
gelişen toplumsal hareketlerde, kanaat önderlerinin sıradan insanlar olma olasılığı oldukça
zayıf görünmektedir. Tanınmış insanların ya da başka bir ifade ile geleneksel kitle iletişim
araçları aracılığıyla popüler olmuş kişilerin twitter‟da da kanaat önderi olma olasılıkları
yüksektir.
Bu çalışmada, twitter‟ı en çok kullanan 18-22 yaş aralığında, akıllı telefonu olan ve sanal
ortamları kullanma olasılığı yüksek kitle olarak üniversite gençliği özel olarak seçilerek alan
araştırması yapılacak ve kanaat önderi olma olasılıkları araştırılacaktır.
Anahtar Kelimeler; Twitter, Sanal Aktivizm, Kanaat Önderliği
Abstract
Energy is the key element for the industrial society. Mind development process has begun due
to accessible, cheap and portable energy sources. In 1970s computer and telecommunication t
echnologies had developed so network society had been emerged. In addition new and global
economy has been occured by information technologies revolution (Castells, 2008:203)
Internet come into our lives in 1990s and it changes our lives. By the way internet is the huge
communication networks . As a result of information technology, people come together
without physical communication, they socialize.
In general people believe that internet can socialize and even social movements are started by
internet. According to Castells, social movements start via internet and then this movements
continue on the streets. In addition to this, social movements don‟t need to leadership and
there is horizontal cooperation and solidarity are provided (Castells, 2013: 191-196). On the
other hand, in Turkey social movements especially via twitter, opinion leaders seem to be
ordinary people likely quite weak. Traditional communication medium create opinion leaders
and they lead this king of movements in internet.
In this study, questionnaire will be made. University students who use mostly twitter, is
between age of 18-22 will ask questions and likely to be opinion leaders will be researched.
Keywords: Twitter, Online Activism, Opinion Leader
Ağ Toplumu
Günümüzde özellikle de enformasyon teknolojilerinin gelişme göstermesiyle birlikte yeni bir
sosyal organizasyon türü ortaya çıkmıştır. Ağlarla örülü bu organizasyona „Ağ Toplumu‟ adı
verilmektedir. Bu toplumun ağ kavramı ile özdeşleştirilmesi ya da birlikte anılması, onun ağ
temeli üzerine kurulmuş (sosyal, ekonomik, politik) ilişkileri, yoğun bir şekilde kullanıyor
olmasından kaynaklanmaktadır (Göker ve Doğan, s.178).
Castells‟e göre, ağla sağlanan işbirliğinin yeni biçimleri, toplumsal grupları tepeden aşağıya
emretme mantığından ve liderlere ihtiyaç duymaktan kurtarmaktadır. Ağlar; kendi üreten,
kendi geliştiren ve kendi yöneten bir toplumun ön resmi olup, toplumun bilgi ütopyası
doğrultusunda yeniden örgütlenmesine model oluşturmaktadır (Gerbaudo, 2014:39,41). Bu
örgütlenme modeline göre, Castells‟in “ağ toplumu” kuramında üretimin gerçekleştiği yer,
ilişkiler içindeki bireylerden ağlardaki bilgiye doğru kaymaktadır. Zira Castells‟e göre ağ
toplumunda üretkenliğin kilit kaynağı bilgi işçisi değil, bilginin kendisi konumunda
bulunmaktadır (Başaran, 2014:272-277). Enzensberger ise, yeni medya teknolojilerinin
yapıları gereği eşitlikçi olduğunu, dolayısı ile bilgiye herkesin eşit olarak ulaşabildiğini,
bunun sonucunda da burjuva entelijensiyasının kültürel tekelinin sona ereceğini ileri
sürmektedir (Enzensberger, s.7-37). Castells, internetle birlikte yeni bir iletişim biçiminin
doğduğunu belirtmektedir. Yüzyılın son çeyreğinde İnternet‟in, İnternet‟le ilgili bilgisayarlı
iletişim ağlarının oluşumu ve yayılması yeni iletişim aracının yapısını, ağın mimarisini, ağa
bağlı olanların kültürünü ve iletişim biçimini ebediyen değiştirmiştir. Ağın mimarisi, açıktır;
kamunun yaygın erişimini destekler; toplumsal eşitsizliklerin, elektronik alanında kendilerini
güçlü bir biçimde ortaya koymalarına karşın hükümetin kısıtlamalarına ya da ticari
sınırlamalara ciddi biçimde ket vurmaktadır. (Castells, 2013: 473) Bilgiyi paylaştıkça çoğalan
insanlar, sosyal ağlar sayesinde kendisi gibi düşünen diğer insanların farkına vararak
suskunluk
sarmalını
kırarak
ve
örgütlenerek
demokratik
hak
arayışlarını
yerine
getirmektedirler (Türk, Erişim: 23.06.2014).
Hardt ve Negri ise; modern ulus-devleti dünya sahnesinden uğurlarken, yerine “çokluk”
koymaktadır. Asıl meselenin çokluğa dayatılan bir zorunluluğu-bütün modern dönem
boyunca yerel sefaletten ve sömürüden kaçış çizgisi olarak bizatihi çokluk tarafından belli bir
ölçüde istenen zorunluluğu- bir özgürlük imkanına, insanlığın bu yeni alanındaki yeni bir
olabilirlik koşuluna dönüştürme meselesi olduğunu söylemektedir (Hardt ve Negri, 2012:68).
Hardt ve Negri‟ye göre, 20. yüzyılın başlarında egemen olan klasik emperyalizm modeli,
günümüzde yerini küreselleşmenin tek bir dünya pazarı yarattığı bir imparatorluk sistemine
bırakmıştır. Emperyalizmin tersine imparatorluk, toprak temelli bir iktidar merkezi
yaratmadığı gibi, değişmez sınır veya engelleri de tanımamaktadır (Uluç, 2008: 202-203).
Sosyal Ağlar
Sosyal ağlar; bireyleri internet üzerinde toplum yaşamı içinde kendilerini tanımlayarak yine
insanlara internet iletişim metotları ile iletişime geçmek için ve aynı zamanda normal sosyal
yaşamda yapılan çeşitli jestleri simgeleyen sembolik hareketleri göstererek insanların yarattığı
sanal ortamdaki sosyal iletişimi kurmaya yarayan ağlara verilen genel isim olarak ortaya
çıkmaktadır (Sosyal Ağ nedir, Erişim:30.06.2014). Günümüzde teknolojik gelişmelere paralel
olarak hızla artan kullanımıyla sosyal ağlar, ana akım medyanın tahtını sallar duruma
gelmiştir. Ağ toplumunda bireyler arasında hiyerarşiden uzak yatay bir iletişim
bulunmaktadır. Sosyal ağlar yoluyla birbiriyle iletişim kuran bireyler arasında hızlı bir bilgi
akışı olmaktadır(Türk, Erişim: 23.06.2014, http://inet-tr.org.tr/inetconf18/bildiri25.pdf).
Kendi düşüncelerini sosyal medya denilen platformlarda paylaşan kullanıcılar, diğer
kullanıcıların görüşlerine de anında yorum yapabilmektedir.
Bireyi, vatandaşı merkeze alan sosyal ağlar ana akım medyadan farklı olarak mesajları daha
geniş kitlelere çok daha hızlı iletmekte ve bir kez verilen mesajın defalarca tekrar edilebilmesi
nedeniyle pekişme sağlamaktadır. İnternet ve sosyal ağlar ana akım medyanın aksine
interaktif bir iletişim sağlamakta ve bireylerin fikirlerini paylaşmasını ve başka insanlara
duyurmasını, tartışmasını, bilgi sahibi olmasını kısaca demokratikleşmesini sağlamakta,
kendisi gibi düşünen diğer insanların farkına vararak suskunluk sarmalını kırıp daha cesurca
hak arayışına çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Bununla birlikte toplum söz hakkı istemekte,
kendini ifade etmekte, siyasetçilerin iletilerine yorum yapmakta, desteklemekte ya da karşı
çıkmaktadır (Türk, Erişim: 23.06.2014, http://inet-tr.org.tr/inetconf18/bildiri25.pdf).
Kuşkusuz sosyal medyanın olumlu ve olumsuz taraflarının tartışılması günümüzün en önemli
tartışma konularından birisini ortaya çıkarmaktadır. Sosyal medyayı olumlayan düşünürlerden
biri olan Shirky sosyal medyanın iki tarafını anlatırken, pozitif tarafın demokrasiyi olumlu
etkilediğinin üzerinde durmaktadır. Shirky‟e göre; sosyal medya eşittir ve daha çok
demokrasi, daha çok özgürlük demektir (Fuchs, Erişim: 17.06.2014). Sosyal medya, radikal
siyasal düşünüşün hem toplumsal hem de bireysel anlamda gelişiminde hem de eyleme
geçirilmesinde
önemli
olanaklar
sağlamaktadır.
İktidarların
sosyal
medyayı
düşmanlaştırmasının sırrı da bu olanakların gücünde yatmaktadır (Çoban, 2014:8).
Buna karşın mesaj ve takipçi sayısı gibi nicel veriler, katılımın kendisi bir veri olarak
alındığında anlamlı olsa da asıl değer karar alma süreçlerinde yaratılan etkide yatmaktadır.
Kararlar üzerinde etkili olmayan katılım sadece görünüşte bir katılım ile sınırlı kalmaktadır.
Ayrıca özgür bir şekilde kamuoyu oluşturulmasını sağlayacak bir kamusal tartışma forumu,
tüm yorumları açık bir şekilde göstermeli ve yönetimin geri bildirimlerini içermelidir (Çoban,
2014:152)
Kısaca ağ toplumunun temelini teknoloji ve bilgi akışı oluşturmaktadır. Sosyal ağların
temelini oluşturan teknoloji sayesinde mekana bağlı olmadan siyasi, kültürel, ekonomik
alanlarda bilgi alışverişi yapılmaktadır. Ağ toplumunun bir parçası olan sosyal medya son
yıllarda
dünyanın
farklı
ülkelerinde
meydana
gelen
toplumsal
hareketlerin
yaygınlaştırılmasında önemli bir rol üstlenmiştir.
Bir Sosyal Ağ Olarak Twitter
Twitter, bir sosyal ağ ve mikroblog sitesi olarak değerlendirilmektedir. Logosunda yer alan
ünlü mavi kuş Larry adında erkek kuştur. Kullanıcılarına İngilizcede „cıvıldama‟ anlamına
gelen tweet (en fazla 140 karakterlik metinler) yazma imkânı veren Twitter, çeşitli araçlarla
daha etkin kullanılabilen yeni nesil iletişim ortamı konumuna gelmiştir.
2006 yılında California‟da Jack Dorsey tarafından geliştirilmesinden bu yana Twitter, dünya
çapındaki popülaritesini gün geçtikçe arttırmış ve içerdiği uygulamaların programlama ara
yüzünün kısa mesaj gönderim ve alımı konusundaki olanaklarıyla internet dünyasının SMS'i
olarak anılmaya başlamıştır. 25 Nisan 2011 tarihinden itibaren Türkçe olarak da kullanılabilir
hale gelmiştir (twitter, Erişim: 05.05.2014).
Twitter 2006 yılının Mart ayında faaliyete geçmesine rağmen, 2007‟nin ilk çeyreğine kadar
dikkate değer bir kullanıcı kapasitesine erişememiştir. Ancak günümüzde seçimler de dahil
pek çok duyuru için tercih edilmektedir. Bilişim uzmanları, ünlüler, üniversite öğrencileri
tarafından aktif olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, Opinion Journal, Wall Street Journal, Reuters
gibi gazete ve ajansların twitter profilleri bulunmaktadır (Educause learning Initiative, 7
Things You Should Know About Twitter, Erişim:27.05.2014).
2013 yılı Sosyal Medya İstatistiklerine göre, dünyada yaklaşık 600 milyon tweetter kullanıcısı
bulunmakta
ve
günde
ortalama
1.7
milyon
mesaj
gönderilmektedir
(Iosifidis,
Erişim:05.05.2014).
Sosyal medya takibi ve ölçümlemesi hizmeti sunan Monitera Şirketi‟nin 2013 yılı verilerine
göre, Türkiye‟de 9.6 milyon Twitter kullanıcısı bulunmaktadır. Bu kullanıcıların %53′ü kadın,
%47′si ise erkek olarak belirlenmiştir. Kullanıcılardan 6.2 milyonu aylık olarak Twitter‟ı aktif
kullanırken, 4.3 milyon kullanıcı ise haftalık olarak Twitter‟ı aktif şekilde kullanmaktadır.
Ortalama bir Twitter kullanıcısının 320 takipçisi bulunduğu ve en çok çarşamba günleri tweet
atarken, günün en aktif saatleri ise 22:00 ve 23:00 arası olarak belirlenmiştir. En çok paylaşım
yapılan şehir ise İstanbul olmuştur. Yine şirketin paylaştığı istatistiklere göre; Türkiye‟de
günde 8 milyon adet tweet atılırken, %61 oranla resim ilk sırada yer almaktadır, sırasıyla
video, lokasyon ve haber içerikleri ardından gelmektedir. Haber paylaşımları kategorisinde
Hürriyet en üstte yer alırken, Radikal, Ntvmsnbc, Habertürk sıralamasıyla devam etmektedir
(Koca, Erişim:24.06.2014).
Sosyal ağlar- Sosyal hareketler: Twitter Devrimi
Sanal ağlar ve hayatın genelindeki ağlar arasında yakın bir bağlantı bulunmaktadır. Hareketler
genellikle internette kurulan sosyal ağlar olarak başlarken, kamusal meydanların sürekli işgali
olsun ısrarlı sokak gösterileri olsun kent uzamını işgal ederek bir hareket haline gelmektedir.
Hareketler hem yerel hem küresel ölçekte gerçekleşmektedir. (Castells, 2013:192,200).
14 Ocak 2011‟de Tunus'ta “Yasemin Devrimi” ya da diğer adıyla “Twitter Devrimi” ile
başlayan sosyal medyanın ateşlediği özgürlük hareketleri, giderek Kuzey Afrika ülkelerine
ve Orta Doğu'ya yayılmıştır. Bu devrimlerin ortak özelliği uzun süren dikta rejimlerine karşı
olması ve eğitimli gençler tarafından sosyal medya vasıtasıyla örgütlenmesiydi.
Global krizlerin gerçekleştiği yıllar olarak 2008, 2009, 2010 yılları gösterilmektedir. Ancak
2011‟i özel kılan; devrimlerin, protestoların ve farklı sosyal hareketlerin yaşandığı yıl
olmasından kaynaklanmaktadır. Alan Badiou‟ya göre, bu süreç tarihin yeniden doğuşu olarak
nitelenmektedir. Slavoj Zizek‟e ise, Badiou‟nun analizine katkıda bulunarak, 2011 yılını
“tehlikeli bir rüya” olarak değerlendirmektedir. 2011 insanların farklı bir dünya olabileceğini
hayal ettikleri ve bunu gerçekleştirmeye cesaret ettikleri yılı işaret etmektedir. Tarih
liberalizmi sorgulamaya başlarken, yanlış bir yerde olduğunu da kanıtlamıştır. 2011 farklı bir
dünya hayal etmenin politik bir pratiğini gözler önüne sermiştir (Fuchs, http://www.triplec.at/index.php/tripleC/article/view/459, Erişim: 17.06.2014). Teknolojik gelişmeler ve
değişimlerle, hayal edilebilen olayların artık gerçeğe dönüşebileceğinin yollarını açmıştır.
Castells; sosyal medya yoluyla pek çok vatandaşın bilinçlendiğini ve kamusal alanının bir
itiraz alanı olarak kullanılmaya başlandığını belirtmektedir. Politik enformasyonun teknik
ulaşılabilirliği ile kolektif bilincin uyanması ve politik protestoların artması arasında doğrusal
bir iletişim olduğunu söylemektedir. (Çoban, 2014:132)
İnternet ve sosyal medya sosyal hareketleri genişletmiştir. Mısır devriminde, telefonla iletişim
ve yüz yüze konuşma kadar sosyal medya ile bilgi paylaşımı da çok önemli yer tutmuştur.
Fakat kaç tanesinin Tahrir Meydanındaki protestolara katılan Mısırlı kullanıcılara ait olduğu
tam olarak bilinmemektedir.
Sosyal medya devrimlerinin Türkiye‟ye yansıması 27 Mayıs-15 Haziran 2013 tarihlerinde
Taksim Gezi Parkı‟ndaki protestolar olarak değerlendirilmektedir. Sürecin yaratılmasında
temel mesele, örgütlenmesinin sağlanmasıdır.
“…bu süreçte sosyal medya etkin bir biçimde kullanılmıştır, hareketin yaratılması, yeni tarz
yatay ve açık örgütlenme biçimlerinin kullanımı, sürdürülmesi, duyurulması, kendini ifade
etmesi vb. sürecinde sosyal medya, özellikle Twitter etkin bir biçimde kullanılmıştır” (Çoban,
2014:13).
New York Üniversitesi Sosyal Medya ve Siyasi Katılım (SmaPP) laboratuarı, Türkiye‟de
yaşanan Gezi protestolarının Twitter‟da yarattığı trafiği ölçmüş ve. 31 Mayıs gününü
kapsayan araştırma, protestoyla ilgili 24 saatte en az 2 milyon tweet atıldığını ortaya
koymuştur. Atılan 2 milyon tweet‟in büyük kısmı üç hashtag altında belirlenmiştir. Cuma
günü yerel saatle 16.00 ile Cumartesi 16.00 arasında atılan tweet konuları ve sayıları şu
şekildedir:
#direngeziparkı: 950 bin tweet,
#occupygezi: 170 bin tweet,
#geziparki: 50 bin tweet
(Bilişim Dergisi, Erişim:23.06.2014).
Habermas; demokratik bir sistemin, olmazsa olmaz ilkesi olarak nitelediği kamunun, bu
durumu değiştirilmedikçe, demokrasinin/liberal hukuk devletinin sürdürülemeyeceğini bu
nedenle “sistemin emredici kiplerinin yaşam dünyası alanlarına dönük sömürgeleştirici
tecavüzlerine set çekilmesi” işlevi gören bir kamunun varlığının sürekli kılınması gerektiğini
vurgulamıştır. Bu dönüşüm gerçekleştirilmesi görevini yüklenen kamunun en büyük gücü
yeni medya teknolojileri olmuştur (Türk, Erişim: 23.06.2014). Yeni medya sayesinde her
seviyeden insan aktifleşerek, demokratikleşmenin kilit unsuru olmuştur.
“Mark Poster, günümüz toplumunda bir araya gelme aracı olarak „yer‟in yerini
„medya‟nın aldığı kanaatindedir…Sosyal medya, hiç kimsenin öncülük etmediği,
çünkü doğası gereği „katılımcı‟ olduğu, onları kullanan insanların „basitçe‟ iletişim
kurdukları, paylaştıkları, „katıldıkları‟ izlenimini uyandırır. Bununla birlikte „basit‟
iletişimin içine, web 2.0 ortamının etkileşimli ve katılımcı niteliğinden faydalanan
„yumuşak‟ liderlik biçimleri yerleşmiştir” (Gerbaudo, 2014: 55,231).
Sanal Aktivizm ve Kanaat Önderleri
Sosyal medyanın pek çok alanın yanında gündelik hayatımızın bir parçası olmasıyla birlikte
sanal aktivizm bir başka adıyla dijital aktivizm kavramı hayatımıza girmiştir. Özgür Uçkan‟a
göre dijital aktivizim,
“ARPANET” projesinde çalışan akademisyen ve öğrenciler BBS‟lerde (Bulletin
Board System) bir yandan bilim kurgu ve siber-punk muhabbeti yapıyor, diğer
yandan da gizli gizli, anonimliği korumak için bireylerin güçlü şifre algoritmaları
kullanma hakkına sahip çıkan “kripto-anarşist”, bilginin özgür dolaşımını savunan
“hacktivist faaliyetler örgütlüyor, yani “dijital aktivizm” yapıyorlardı. (Uçkan,
Özgür,
http://www.ozguruckan.com/kategori/makaleler/31721/dijital-aktivizm-
hacktivizm-kripto-anarsizm-ve-siber-savas-2).
Dijital aktivizm son zamanlarda yaşanan toplumsal olaylarla daha çok kendinden söz
ettirmeye başlamıştır. Sosyal medya kullanıcılarının çevrelerinde yaşanan olaylara tepki
göstermeleri, görüşlerini paylaşmaları bu etkileşimli alanı, aktivizm platformu haline
getirmiştir. Aynı zamanda bu dijital platform, sokaktaki eylemler için bir haberleşme,
örgütlenme mecrası olarak kullanılmaktadır.
Dijital aktivizmle sokak aktivizminin ilişkisi konusunda çok sayıda görüş bulunmakla birlikte
3 başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; İnternetin katılımcı bir platform olduğunu
savunanlar, interneti sadece belirli bir ayrıcalıklı bir kesimin kullandığı ve neoliberal sömürü
politikalarının yeni bir aracı olduğu savunanlar
ve internetin iktidar tarafından
yönlendirilmesine rağmen sunduğu imkanlar sayesinde etkili bir araç olduğunu savunanlar
(Özgür Uçkan, “Dijital aktivizm ne kadar etkili?”, Gennaration, S:5, Mayıs 2010,
http://www.gennaration.com.tr/yazarlar/dijital-aktivizm-ne-kadar-etkili/ ;Erişim: 15.10.2014)
.
Türkiye’ de Twitter Kullanıcıları ve Kanaat Önderi
Twitter‟da etkileşim bireylerarası ya da kamusal bağlamlarda gerçekleşebilmektedir.
Hashtag(#) kullanımı çerçevesinde katılımcılar düşüncelerini –kendi ağlarından bağımsız
olarak- kamuyla paylaşmakta ve ortamdaki gündemi (trendtopics) takip edebilmekte,
yanıtla(@) özelliğiyle de bu ortamdaki başka katılımcılarla doğrudan etkileşim kurmaktadırlar
(Çoban, 2014:132)
Ülkemizde Twitter hesabından en fazla (7.251.547 kişi) takip edilen kişi olarak ünlü
komedyen Cem Yılmaz görülmektedir. O‟nu 5.084.486 takipçi ile eski Cumhurbaşkanı
Abdullah Gül ve 4.853.317 takipçi ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan izlemektedir
(Twittürk, Erişim: 08.10.2014).
Twitter gibi öne çıkan mikroblogların müzakereci etkinlikler açısından aynı zamanda,
yurttaşlar ve politikacılar arasında etkileşimi sağlamak amacıyla bir zemin olarak da
kullanıldığı görülmektedir. Seçim dönemleri dışında twitter kamuya bilgi aktarmak ve
doğrudan iletişim kurma amaçlı olarak da kullanılmaktadır (Çoban, 2014:132). Ancak seçim
zamanları oldukça yoğun kullanımının altında yatan neden bireyleri ikna etme çabasının
sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Temsil krizinin asıl nedeni siyasetin sürekli olarak
yinelenen seçimlere indirgenmiş olarak ve meşrulaştırmanın bunun üzerinden kurulmasından
kaynaklanmaktadır. Demokratik seçimler kamusal tartışmaya değil, daha çok onaylamaya
dayanmaktadır. (Şen, Erişim: 05.05.2014). Bu nedenle siyasetçilerin Twitter‟ı sonuç odaklı
kullanmayı tercih etmektedirler.
AK Parti Gençlik Kolları Dış İlişkiler Başkanlığı‟nın, “Sosyal Medyanın Siyasi Seçimlere
Etkisi” konulu araştırmasına göre, sosyal medyanın kullanımı arttıkça, halka ulaşmak için
oldukça ucuz ve kolay bir yol olarak siyasi seçimlerde propaganda aracı olarak kullanılması
kaçınılmaz hale gelmektedir.Uzmanlar tarafından belirtildiğine göre, 2008 yılındaki Amerika
seçimlerinde, sosyal medyanın Obama‟nın oylarına yüzde 8 civarında etki etmiştir. Sosyal
ağların kullanımının artmasıyla birlikte 2012 yılındaki ABD seçimlerinde bu oranın yüzde
10‟un üzerine çıktığı tahmin edilmektedir. İstatistikler, Amerika seçimlerinde sosyal medyada
birçok rekorun kırıldığını ortaya koymaktadır.Seçim günü Twitter üzerinden seçimle ilgili
yaklaşık 32 milyon mesaj gönderilmiştir. Obama‟nın “Four more years” (Dört yıl daha) dediği
Twitter mesajı yaklaşık bir milyon kere paylaşılmış ve bugüne kadar en çok paylaşılan mesaj
olmuştur (AK Parti DİB, Erişim:05.05.2014).
Twitter‟ın bir diğer kullanımı alanı da onun doğasına uygun olduğu üzere aktivistler
tarafından kullanımı olmaktadır. Twitter, günümüzün hareketleri açısından, gerçek zamanlı
iletişime dayalı bir merkez ya da odak noktası oluşturmaya, bütün bilgilerin orada
toplanabileceği ve dağınık yerlerdeki katılımcılarla sempatizanların bir yerde toplanmasını
sağlayabilecek tek bir platformu temsil etmeye başlamıştır. Aktivistler de, internet
teknolojilerini kullanarak örgütlenme ve insanları harekete geçirme pratiğini kullanmaktadır.
Sosyal medya da bu anlamda 2011‟den bu yana hareketleri meydanlara dökme ve protesto
eylemlerini kolaylaştırması bakımından önemli rol oynamıştır. Sosyal medya, orta sınıftan
birçok genç insanın ortak sorunlarla (başarısız ekonomi, yozlaşmış siyasal sistem, polis
şiddeti ve kamusal alanların yokluğuyla) karşılaştıklarında bir kolektif aidiyet ve dayanışma
duygusunu geliştirmesini sağlayan kimlik inşa etmenin ve bilinç yükseltmenin yeri olmuştur
(Gerbaudo, 2014:242,xiv).
İnsanların neden ve ne şekilde sosyal medya platformlarında yer almakta olduğunu
kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı çerçevesinde ele aldığı çalışmasında Shao; bireylerin
sosyal medyada tüketim, katılım ve üretim olmak üzere üç farklı şekilde yer alabileceklerini
ve bu üç farklı davranış biçiminin farklı motivasyonlar tarafından yönlendirilebileceğini
belirtmektedir. Shao‟ya göre; bireyleri sosyal medyayı tüketme konusunda motive eden
unsurlar bilgi ve eğlence gibi ihtiyaçlardan kaynaklanmaktadır. Shao, bireyleri sosyal
medyaya katılmak konusunda motive eden unsurların ise, sosyal etkileşim ve topluluk
gelişimi olduğunu belirtmektedir. Shao‟ya göre bireyleri sosyal medyada üretimde bulunmak
konusunda motive eden unsurlar ise, kendini ifade etme ve kendini gerçekleştirmedir. Bireyler
sosyal medyada kendi oluşturdukları bloglar, videolar, fotoğraflar vb. gibi içerikleri
yayınlayarak kendilerini dış dünyaya ifade edebilmekte ve diğerlerinin kendileriyle ilgili
izlenimlerini kontrol edebilmektedirler (Koçak, Yayınlanmamış Doktora Tezi, s.84).
Bulgular ve Analiz
Anket 89 kız öğrenci ve 61 erkek öğrenci olmak üzere toplam 150 üniversite öğrencisi
üzerinden gerçekleştirilmiştir. Twitter kullanımı, sanal aktivizm ve sosyal medya üzerinden
kanaat önderliğinin her iki cinsiyetin görüşlerinin değerlendirilmesi amacıyla, iki farklı vakıf
üniversitesinden akıllı telefonlara sahip twitter kullanıcısı olan kız ve erkek üniversite
öğrencileri tercih edilmiştir. Örneklem üniversite öğrencileri arasından rastgele seçilmiş olup
yaş aralığı 18 – 23 arasında yer almaktadır. Bu öğrencilerden 2 kız öğrenci ve 3 erkek öğrenci
twitter kullanmadığını belirtmiştir. Anket Öğrencilere kapalı uçlu cevaplardan oluşan 9 soru
sorulmuştur.
Twitter‟ı kaç yıldır kullanıyorsunuz?
Süre
Kız öğrenci
%
Erkek öğrenci
%
Toplam
%
1 yıl
29
33,33
9
15,51
38
26,2
2 yıl
11
12,65
11
18,96
22
15,2
2 yıldan fazla
47
4,6
38
65,52
85
34,5
87
58
145
Twitter‟ı ne için takip ediyorsunuz?
Takip etme aracı
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
Resim
5
5
Video
2
5
Haber
57
33
Resim+Haber
14
3
Resim+Haber+Video
6
10
Haber+Video
3
2
Kaç kişiyi takip ediyorsunuz?
Takip edilen kişi sayısı
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
0-100
34
16
100-500
46
34
500-1000
4
5
1000 ve daha fazla
3
3
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
0-100
30
15
100-500
44
27
500-1000
9
10
1000 ve daha fazla
4
6
Kaç kişi sizi takip ediyor?
Takip eden kişi sayısı
Twitter‟da günde ne kadar vakit geçiriyorsunuz?
Twitter için
ayrılan
süre
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
1-3 saat
66
37
3-6 saat
16
14
6-12 saat
4
5
12 ve fazlası
1
2
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
Evet
63
52
Hayır
24
6
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
Evet
79
51
Hayır
8
7
(gün)
Twit yazıyor musunuz?
Twit yazma
Yazılanları takip ediyor musunuz?
Twit takip etme
Bugüne kadar hiç Hashtag açtınız mı?
Hashtag açma
Evet
Hayır
13
74
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
13
17
74
41
Hashtag açtıysanız bunlar trend topic oldu mu?
Trend Topic olma sayısı
Kız öğrenci
Erkek öğrenci
Evet
6
8
Hayır
60
40
DEĞERLENDĠRME ve SONUÇ
Twitter, Bilişim Uzmanları, ünlüler, üniversite öğrencileri tarafından aktif olarak
kullanılmaktadır. Yapılan anketlerin sonuçlarına göre fiziksel olarak iletişim kurmayan
grupların twitter üzerinden etkileşimli bir şekilde haber, resim, video takip ettiği görülüp,
ağırlıklı olarak haber takip edildiği dikkat çekmektedir.
Twitter sürpriz bir şekilde oldukça yoğun bir genç kitleye sahip görünmektedir. Twitter
kullanıcılarının yüzde 27'si 18-29 yaş aralığında. Yüzde 16'lık bir kısım da 30'lu ve 40'lı
yaşlarda.
(Aktüel,
http://www.aktuel.com.tr/ozel/2013/10/22/hangi-sosyal-medyayi-kim-
kullaniyor , Erişim:15.10.2014).
Üniversite öğrencilerinin günlük yaşam içinde twitter da geçirdikleri sürenin günde yaklaşık
1-3 saat civarında olduğu görülürken, takip ettikleri kişi sayısı ile kendilerini takip eden kişi
sayısı da ortalama 100 ile 500 aralığında seyretmektedir. Öğrencilerin büyük çoğunluğu tweet
atarken, başkaları tarafından atılan tweetleri de takip etmektedir. Sıradan, ünlü olmayan
kişiler olarak öğrencilerin hashtag açtığını söylemek oldukça zor olurken açan sınırlı sayıda
öğrencinin de trend topic olamadığı gözlenmektedir. Öğrencilerin twitter kullanması genel
olarak yazılanları takip etmek şeklinde gerçekleşmektedir.
Geleneksel medya aracılığıyla ün kazanmış kişilerin twitterda da kanaat önderi konumunda
olarak izlendiği ve sıradan insanların twitter üzerinden kanaat önderi olamadığı bu araştırma
sonucunda da görülmüştür. Twitter kullanan üniversite öğrencileri geleneksel kitle iletişim
araçlarının belirlediği kanaat önderlerini twitter üzerinden de izlemekte olup, kendileri
hashtag açmamaktadır. Hashtag yazmamaları yazılanların trend topic olmaması sıradan
insanların kanaat önderi olduğu düşüncesini zayıflatmaktadır. Twitter üzerinden sosyalleşme
sanal aktivizmden ileriye gidememektedir.
1990'larda yaygınlaşmaya başlayan internet ağlarının sayısını ve teknolojisini geliştirdikçe
kurulan sosyal ağlarla yaratmış olduğu sanal aktivizmle adından yoğun olarak söz ettirmiştir.
Ancak bu hızlı gelişim ve yayılım sosyal ağlar üzerinden kurulan bağlantıların özellikle
twitter
söz
konusu
olduğunda
geleneksel
medyadan
çokta
bağımsız
olmadığını
göstermektedir. Twitter etkili ve hızlı haberleşme sağlayan bir ağ olmasına rağmen kanaat
önderlerinin etkisi ve gücü de varlığını sürdürmektedir.
KAYNAKÇA
Başaran Funda, Marks Geri Döndü (Derleme),Notabene Yayıncılık, Ankara, 2014.
Castells Manuel, Ağ Toplumunun Yükselişi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul,
2008.
Castells Manuel, İsyan ve Umut Ağları, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2013.
Çoban Barış, Sosyal Medya Devrimi, Su Yayınları, İstanbul, 2014.
GerbaudoPaolo, Twitler ve Sokaklar, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014.
Hardt M.,A.Negri, Ġmparatorluk, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2012.
Heidegger Martin, Tekniğe Ġlişkin Soruşturma, Paradigma Yayınları, İstanbul,1998.
Uluç Güliz, Küreselleşen Medya: Ġktidar ve Mücadele Alanı, Anahtar Kitaplar Yayınevi,
İstanbul, 2008.
Zizek Slavoj, Tehlikeli Rüyalar Görme Yılı,Encore Yayınları, İstanbul, 2013.
Enzensberger Hans Magnus, Bir Kitle Ġletişimi Teorisinin Oluşturucu Öğeleri, çev. Ünsal
Oskay, Birikim Dergisi, 58-59, s.7-37.
Uçkan Özgür, Dijital Aktivizmin Sınır Boyunda Hacktivizm: Anonoymous ve RedHack
örnekleri…,Alternatif Bilişim, İstanbul, Temmuz 2013.
Aktüel,
http://www.aktuel.com.tr/ozel/2013/10/22/hangi-sosyal-medyayi-kim-kullaniyor
Erişim:15.10.2014)
AK Parti Gençlik Kolları DİB (Dış İlişkiler Başkanlığı), Sosyal Medyanın Siyasi Seçimlere
Etkisi,http://dibakgenc.org/wpcontent/uploads/2013/02/sosyal_medyanin_siyasi_sec3a7imlere_etkisi.
pdf, Erişim: 05.05.2014.
Ateş Duygu, Erişim: 25.06.2014, http://duyguates.files.wordpress.com/2009/07/yazılar.
Bilişim Dergisi, Sosyal Medyanın “Gezi”deki Rolü, http://www.bilisimdergisi.org/s156,
Erişim:23.06.2014.
Ergül Hakan, Ġsyan ve Umut Ağları Üzerine, Moment Dergi, Cilt: 1, sayı: 1, 2014,
Erişim: 27.06.2014, http://www.momentdergi.org/index.php/momentdergi/article/view/34/40
Educause learning Initiative, 7 Things You Should Know
https://net.educause.edu/ir/library/pdf/eli7081.pdf,Erişim:27.05.2014.
About
Twitter,
FuchsCristian, Some Reflections on Manuel Castells’ Book Networks of
Outrageand Hope. Social Movements in the Internet Age, Triple C, Vol.10, No:2 (2012)
http://www.triple-c.at/index.php/tripleC/article/view/459 , Erişim: 17.06.2014.
Göker Göksel ve Adem Doğan, Ağ Toplumunda Örgütlenme: Facebook’ta Çevrimiçi
Tekel Eylemi, http://perweb.firat.edu.tr/personel/yayinlar/fua_1664/1664_69454.pdf, Erişim:
05.05.2014.
IosifidisPetros,
Social Media, Democracy and
http://www.cmdconf.net/2014/pdf/38.pdf, Erişim:05.05.2014.
Public
Service
Media,
Koca Ali Altuğ, Türkiye’deki Twitter kullanıcılarının sayısı 9.6 milyona ulaştı,
http://webrazzi.com/2013/02/12/twitter-turkiye-istatistikleri-2013/Erişim:24.06.2014.
Koçak Gizem, Bireylerin Sosyal Medya Kullanım Davranışlarının Ve Motivasyonlarının
Kullanımlar Ve Doyumlar Yaklaşımı Bağlamında Ġncelenmesi: Eskişehir’de Bir Uygulama,
Yayınlanmamış Doktora Tezi, s.84.
Sosyal Ağ nedir, http://tr.wikipedia.org/wiki/Sosyal_a%C4%9F, Erişim:30.06.2014.
Şen Fulya, Toplumsal Hareketler Ve Medya: “Wall Street Ġşgali”Nin Medyada Temsili,
http://globalmediajournaltr.yeditepe.edu.tr/makaleler/GMJ_4._sayi_Bahar_2012/pdf/Sen.pdf
Erişim: 05.05.2014.
Türk Gül Dilek, Demokrasinin Dördüncü Kuvveti Yeni Medya Teknolojileri, httpinettr.org.trinetconf18bildiri25.pdf, Erişim: 23.06.2014.
Twitter, http://tr.wikipedia.org/wiki/Twitter, Erişim: 23.06.2014.
Twittürk, http://twitturk.com/twituser/users/turkErişim: 24.06.2014.
Twitter'da Yeni Sansür Şekli 'Hesap Buzlama' Nedir, Neden Hesap Gizlenir,
http://www.kadinhaberleri.com/teknoloji/twitterda-yeni-sansur-sekli-hesap-buzlama-nedirneden-hesap-gizlenir-h143591.html,Erişim: 24.06.2014.
Uçkan, Özgür, “Dijital aktivizm ne kadar etkili?”, Gennaration, S:5, Mayıs 2010,
http://www.gennaration.com.tr/yazarlar/dijital-aktivizm-ne-kadar-etkili/
15.10.2014
;Erişim:
Uçkan, Özgür. Dijital Aktivizm Hacktivizm kripto anarşizm ve siber savaş.
http://www.ozguruckan.com/kategori/makaleler/31721/dijital-aktivizm-hacktivizmkripto-anarsizm-ve-siber-savas-2. Erişim Tarihi: 05.05.2014
Download

623.86 KB - Inet-tr