TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
TÜRKİYE COĞRAFYASI
Türkiye Ekvator’un kuzeyinde (kuzey yarımküre)
ve baş meridyenin doğusundadır.(Doğu yarımkürede)
Doğal bir sınırdır. 1921 Kars Antlaşması’yla çizildi.
Sarp ve Akkaya gümrük kapıları vardır.
Doğuda:
İran sınırı 529 km uzunluğunda doğal bir sınırdır.
1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması’yla çizildi. 1923 Lozan Antlaşması’yla, Küçük Ağrı, TC sınırlarına katıldı. Gürbulak, Esendere gümrük kapıları vardır.
Matematik Konumu:
26o - 45o doğu meridyenleri (19x4=76.1.16 dakika
zaman farkı)
36o - 42o kuzey paralelleri arasındadır. (6 x
111=666km)
Türkiye’nin uç noktaları:
En doğusu:
Dil mıntıkasında 44o 48’ DB
Güneydoğuda:
Irak sınırı, 378 km’dir. Doğal bir sınırdır. Lozan
Antlaşması’yla belirlenemeyip 5 Haziran 1926 Ankara Protokolü’yle çizilmiştir. Habur gümrük kapısı
vardır.
4448ı
3937ı
KE
Güneyde:
Suriye sınırı, 877 km uzunluğunda yapay bir sınırdır. 1921 Ankara Antlaşması’yla çizilip 1939
Hatay protokolüyle bugünkü durumunu almıştır.
Nusaybin, Cilvegözü gibi çok sayıda gümrük kapısı vardır.
DB
En batısı:
Gökçeada’nın batısında Avlaka (İnce)
Burnu:25o.40’ DB
2540ı
4007ı
KE
Trakya’da:
Kuzeybatıda, Yunanistan sınırı: 203 km uzunluğunda doğal sınırdır. 1913 Atina Antlaşması ile çizilip, Lozan Antlaşması ile Karaağaç, Türkiye
sınırlarına katılmıştır. İpsala gümrük kapısı vardır.
DB
En kuzeyi:
Sinop İnce Burun 42o 06o KE
Kuzeybatıda,
Bulgaristan sınırı: 269 km olup doğal bir sınırdır.
1913 İstanbul Antlaşması’yla çizilip, Lozan Antlaşması’yla onaylanmıştır. Kapıkule ve Dereköy
gümrük kapıları vardır.
3458ı
4206ı
KE
DB
En güneyi:
Hatay
topraktutan
(Beysun) köyü: 35o 51’
KE dir.
Denizler ve kıyılar: (kıyı uzunluğu 8333 km)
Karadeniz ve kıyıları: (yaklaşık 1695 km ) Gürcistan sınırı Sarp’tan başlar, Bulgaristan sınırında
Rezve Deresi’ne kadar uzanır. Boyuna ve falezli
bir kıyıdır. Tethys denizinin artığı olan Karadeniz
4. Zaman başlarında Egeit karasının çökmesi, İstanbul ve Çanakkale Boğaları’nın oluşmasıyla Akdeniz’le birleşmiştir. 420.000 km2 alanı vardır. En
derin yeri Anadolu kıyılarında Ayancık açıklarında
2245 m dir. Tuzluluk oranı % 018’dir. Derinlik
sularında canlı yaşamaz çünkü tekne şeklindeki
çanakta H2S (kükürtlü hidrojen) zehirli gazı bulunmaktadır. Boyuna kıyı olduğundan girinti çıkıntı azdır. Çoruh, Yeşilırmak, Kızılırmak ve Sakarya nehri ile çok sayıda dere ve çay dökülmektedir. Tuzluluk oranının düşük, seviyesinin
50 cm kadar yüksek olması nedeniyle suları
üst akıntı olarak Marmara’ya oradan Akdeniz’e ulaşır. Tek doğal liman Sinop limanıdır.
Marmara Denizi ve kıyıları : Yaklaşık 1189 km
uzunluğundadır. Bu uzunluğa boğazlar da dahildir. 4. zamanın başlarında Egeit karasının
çökmesiyle oluşmuştur. 11.350 km2
alanı
vardır. En derin yeri Armutlu Yarımadası açıklarında 1200 m kadardır. Tuzluluk oranı yüzey
3606ı
3551ı
KE
DB
Boyutları:
Kuzeyde Kerempe Burnu’ndan, güneyde Anamur
Burnu arası kuş uçuşu: 650 km; batıda Çanakkale’den doğuda
Iğdır’a kadar kuş uçuşu uzaklık: 1565 km’dir.
Alanı:
Gerçek alanı (eğimli yerler de hesaplanacak)
814.000 km2
İzdüşüm alanı (Harita alanı) 780.000 km2 dir.
Alanının %97’si (756 000 km2 ) Anadolu’da
Alanın %3’ü (24.000 km2 ) Trakya’da bulunmaktadır.
Komşularıyla kara sınırları (2875 km)
Anadolu (Asya’da)
Kuzeydoğuda BDT(Gürcistan:276 km - Ermenistan: 325 km - Nahçıvan:18 km)
1
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Anadolu’nun kuzeyindeki Karadeniz dağlarıyla
doğuya İran üzerinden devam etmektedir. Alplerin
güneydoğu kanadı ise Dinar, Pindus Dağları, Girit
ve Rodos adası üzerinden Güney Anadolu Toros
Dağları, Irak üzerinden doğuya devam etmektedir.
Bu kuzey ve güney dağ sıraları Tunceli yakınında
birbirine yaklaşarak bir düğüm oluşturur.
Batı Anadolu’daki kıyıya dik olarak uzanan dağlar
ise eski Menteşe kütlesinin 4. zaman başlarında
kırılması sonunda oluşan hostlardır. (Yunt-Madra,
Boz-Aydın-menteşe)
İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da sönmüş volkanlar
kuzeydoğu’dan güneybatıya birer dizi oluşturur.
İç Anadolu dizisi; Erciyes, Melendiz, Hasan,
Karacadağ, Karadağ; Doğu Anadolu dizisinde ise
Ağrı, Tendürek, Aladağ, Süphan, Nemrut sönmüş
volkanları; Güneydoğu Anadolu’da Karacadağ,
Batı Anadolu’da Kula volkanı bulunmaktadır.
4.zaman başlarında peneplenleşmenin ardından,
toptan yükselen Anadolu’da geniş düzlükler yer
almaktadır . İç Batı Anadolu platosu, İç Anadolu’da Obruk, Cihanbeyli, Haymana, Bozok platoları; Doğu Anadolu’da Erzurum-Kars Ardahan platosu; G. Doğu Anadolu’da Antep - Urfa platosu;
Akdeniz Bölgesi’nde ise Teke, Taşeli platoları bulunmaktadır.
Akarsuların yüzeysel aktığı ova adı verilen geniş
düzlükler de bulunmaktadır. Trakya’da Ergene
Ovası, İzmit, Adapazarı ovaları, Güney Marmara
ovaları, (Bursa, İnegöl, M. Kemalpaşa, Karacabey, Susurluk) İç Anadolu’da Eskişehir, MürtetÇubuk, Konya ovaları, Doğu Anadolu’da Erzurum
(Oltu, Tortum, Hasankale) Erzincan Ovası, güneyde Malatya, Elazığ, Muş, Bitlis, Gevaş ve Yüksekova; Karadeniz Bölgesi’nde Kelkit-Çoruh oluğunda Niksar, Erbaa, Suluova, Boyabat, Tosya,
Düzce, Hendek, Çarşamba ve Bafra, Ege Bölgesi’nde Edremit, Bakırçay Gediz, Büyük ve Küçük
Menderes ovaları, Akdeniz Bölgesi' nde Fethiye,
Dalaman, Antalya, Amik ovaları gibi...
sularında az,
derinlik sularında daha fazla,
Çanakkale Boğazı’na yakın yerlerde yoğun,
İstanbul Boğazı yakınlarında daha az, ortalama %0,25 kadardır. İstanbul Boğazı’yla Karadeniz’e, Çanakkale Boğazı ile Ege Denizi’ne
birleşir. Serin Karadeniz suları ile sıcak Akdeniz suları arasında göç eden balıklar, Marmara Denizi’ne balıkçılık açısından önemli bir
özellik
kazandırmıştır. Çatalca, Kocaeli, Armutlu, Kapıdağ, Gelibolu
Yarımadası’yla, İzmit, Gemlik, Bandırma, Erdek körfezleri bu denize, ulaşım ve jeopolitik yönden önemli bir
özellik kazandırmaktadır.
Eski birer akarsu vadisi olan İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Ria tipi kıyılara örnektir.
Çanakkale Boğazı, İstanbul Boğazı’nın bir kat
büyütülmüşüdür. İstanbul Boğazı’nın uzunluğu 31
km, en dar yeri 760 m, en geniş yeri 3500 m’ dir.
Çanakkale Boğazı’nın uzunluğu 62 km, en dar
yeri 1375 m en geniş yeri 8275 m dir. Boğazların
uluslararası önemli bir su yolu oluşturmasının en
önemli nedeni, derinliğinin bütün deniz taşıtlarının
geçmesine uygun olmasıdır.
Ege Denizi ve kıyıları: Yaklaşık 2600 km uzunluğu
vardır. Enine kıyıdır. Güneybatıda Ria kıyıları bulunmaktadır. 4. zamanda Egeit karasının çökmesiyle oluşmuştur. 180.000 km2 alanı vardır. En derin yeri 2250 m’ dir. Tuzluluk kuzeyde o oo 36, güneyde
o
oo
39 kadardır. Kıta sahanlığı en geniş ve
aliviyonlaşmanın en yaygın olduğu denizdir. Dağların kıyıya dik uzanması nedeniyle deniz etkisi
Anadolu içlerinde en çok burada sokulmaktadır.
Ege kıyılarında, Saros- Edremit, Çandarlı, Kuşadası, Güllük ve Gökova körfezleri Gelibolu, Biga,
Karaburun, Dilek, Bodrum ve Datça yarımadaları
bulunmaktadır.
Akdeniz kıyıları: Yaklaşık 1577 km uzunluğundadır.
Boyuna kıyılardır. Teke Yarımadası güneyinde
Kaş açıklarında Dalmaçya kıyı örneği vardır. Teke, Taşeli yarımadaları, Fethiye, Antalya İskenderun körfezleri vardır. Kızıldeniz’den sonra dünyanın en tuzlu denizlerdendir. Tuzluluk oranı
o
oo 39-40’tır. En derin yeri Rodos-Antalya arasın-
TÜRKİYE’DE İKLİM
Akdeniz iklim kuşağındaki Türkiye’de çeşitli iklimler yaşanır.
Karadeniz kıyılarında yazları serin, kışları ılık, her
mevsimi yağışlı Karadeniz iklimi, yaşanır. Dağların güney yamaçlarına inildikçe karasal iklime geçiş iklimi görülür.
Marmara Denizi çevresi, geçiş özelliğine sahiptir.
Karadeniz kıyılarına çıkıldıkça yazları yağışlı Karadeniz iklimi, güney Marmara’da yazları kurak,
kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi, Trakya’nın iç
kısımlarında ise karasal iklim yaşanır.
Asıl Ege kıyıları ve Akdeniz kıyılarında yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi
görülür.
Anadolu’nun deniz etkisine kapalı iç kısımlarında
yaz kış arası sıcaklık farkının arttığı, yağışların
azaldığı, bitki örtüsünün cılızlaştığı karasal iklim
da 4350 m dir.
Adaların kıyı uzunlukları: 1050 km’dir.
TÜRKİYE’DE YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
Türkiye yüksek bir ülkedir. Anadolu’da ortalama
yükseklik 1200 m’yi geçer. Trakya’da 180 m’ dir.
Alanının %20 kadarı, 0-250 m olan yerlerle kaplıdır. %50 kadarında ise yükseklik 1000 m’nin üzerindedir.
Türkiye’deki dağlar genel olarak 3 zamanın 2. yarısında oluşan Alp-Himalaya orejenezine bağlı
kıvrım dağ kuşakları üzerinde bulunmaktadır. Alplerin kuzeydoğu kanadı Karpat, Balkan Dağları,
2
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Manavgat Çayı üzerinde:
Oymapınar barajı
görülür. Kuzeydoğu Anadolu’da yazları yağışlı,
kışları kurak, yıllık sıcaklık farkı en çok olan karasal iklim, İç Anadolu’da ise ilkbaharı yağışlı, yazları kurak step iklimi yaşanır.
Seyhan üzerinde :
Seyhan barajı
Türkiye’nin Akarsu ve Gölleri:
Türkiye akarsuları farklı havzalardan denizlere
ulaşmaktadır. Karadeniz havzasına dökülenler:
Çoruh (Oltu-Tortum), Yeşilırmak(Çekerek, Kelkit)
Kızılırmak (Delice, Devrez, Gökırmak) ve Sakarya
(Porsuk, Kirmir, Ankara Çayı, Çarksuyu)
Ceyhan üzerinde :
Menzelet ve Altıntaş barajları.
Fırat üzerinde:
Keban, Atatürk ve Karakaya barajları.
Marmara havzasına: Susurluk (Kirmasti, Nilüfer,
Kocaçay)
Dicle üzerinde ise:
Devegeçiti Barajı bulunmaktadır.
Ege havzasına: Bakırçay, Gediz, B. Menderes, K.
Menderes, Meriç...
Akarsular:
Türkiye'den doğup-Türkiye'den denize dökülen
Akarsuyun Adı
Akdeniz havzasına: Seyhan (Yenice, Zamantı)
Ceyhan (Savrun) Asi, Manavgat, Göksu.
Önemli Kolları
Döküldüğü
Deniz
Kızılırmak
(Delice-Devrez-
Sakarya
(Porsuk-Kirmir-
Uzunluğu
(m)
Karadeniz
1355
Karadeniz
824
Gökırmak)
Basra Körfezi: Fırat (Karasu, Murat) Dicle (Garzan,
Botan, Büyük Zap)
Ankara Çayı Çark
suyu)
Hazar Denizi kapalı havzasına, Aras ve Kura nehirleri dökülür.
Bu akarsuların rejimleri düzensizdir. Doğu Anadolu akarsularının debileri (akım) kışın azalır, ilkbaharda ve yazın yükselir. Kar rejimli akarsulardır.
Yeşilırmak
(Kelkit -Çekerek)
Karadeniz
519
Susurluk
(Nilüfer-Kirmasti-
Marmara
321
Ergene
Ege
281
Bakır Çayı
Ege
129
Gediz
Ege
401
K.Menderes
Ege
175
B.Menderes
Ege
584
Dalaman Ç.
Ege
229
Akdeniz
560
Ceyhan
Akdeniz
509
Göksu
Akdeniz
308
Kocaçay)
Karadeniz akarsuları: Kıyıya paralel uzanan dağlardan doğup denize dökülen küçük dere ve çayların
rejimleri düzenlidir.
Akdeniz ikliminde, akarsuların kışın debileri artar;
yazın azalır.
İç Anadolu Bölgesi’nde ise sağanak yağışlarına
bağlı olan sel rejimli akarsular, farklı özellikleri birlikte taşıyan karma rejimli akarsular vardır.
Türkiye’deki akarsuların rejimleri düzensiz olduğundan akarsulardan taşımacılıkta yararlanılmaz.
Hidroelektrik üretimine uygundur.
Seyhan
(Zamantı-Göksu)
(silifke)
Tarsus Ç.
Akdeniz
142
Manavgat Ç
Akdeniz
93
Başka Ülkeden doğup-Türkiye’den denize dökülen
Yeşilırmak üzerinde:
Kızılkaya, Almus, Hasan uğurlu ve Suat Uğurlu
barajları...
Meriç
(Ergene-Tunca)
Asi
Kızılırmak üzerinde:
Hirfanlı, Kesikköprü, Kapulukaya ve Altınkaya barajları,
Ege
490(211)1
Akdeniz
380(97)
Türkiye'den doğup-Başka Ülkelerden denize dökülen
Sakarya üzerinde:
Porsuk, Sarıyar (Hasan Polat), Gökçekaya barajları
Çoruh
(Tortum-Oltu)
Karadeniz
466
Fırat
(Murat-Karasu)
Basra Kör.
2800(971)
Dicle
(Büyük
Basra Kör.
1900(523)
Hazar
1059(548)
Zap-Gazon-
Botan)
Gediz üzerinde:
Demirköprü barajı
Aras
(Arpa Çayı)
Gölü
1- Türkiye'de kalan uzunluğa
Büyük Menderes’te:
Kemer ve Adıgüzel barajları.
3
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Nemrut Gölü
Türkiye’deki Göller
Türkiye’deki yerlikayalar içinde oluşan veya setleşme sonunda meydana gelen göller bulunmaktadır.
Marmara Denizi çevresinde:
Kuş Cenneti(Manyas) Ulubat, İznik, Sapanca, Büyük Çekmece, Küçük Çekmece, Terkos
(Duruakan) gölleri vardır.
Göllerin akıntısı (ayağı) varsa suları tatlı; yoksa,
acıdır.
Denizden
Yüksekliği (m)
Van Gölü
(Bitlis- Van)
3713
(Konya-Aksaray)
1500
925
Beyşehir Gölü
(Isparta-Konya)
656
1121
Eğirdir Gölü
(Isparta)
468
916
Akşehir Gölü
(A.Karahisar-
353
958
Türkiye 1941 yılında:
a) Yer şekilleri
b) İklim
c) Doğal bitki örtüsü
d) Akarsular ve denizler
e) Sosyo-ekonomik özellikler
göz önünde bulundurularak 7 bölgeye ayrıldı.
İç Anadolu’da Tuz Gölü kapalı havzası, Doğu
Anadolu dağlık yöreleri, Van Gölü kapalı havzası
Hakkari yöresi, Iğdır çevresi, G. Doğu Anadolu’da
Karacadağ yöresi Türkiye’nin nüfus sıklığı en az
yerleridir.
Konya)
İznik Gölü
(Bursa)
298
85
Burdur
(Burdur)
200
854
Kuş(Manyas)
Balıkesir
166
15
Ulubat Gölü
Bursa
134
5
Eber
A.Karahisar
126
967
Çıldır Gölü
Kars
115
1959
Amik Gölü
Hatay
60
81
Bafa Gölü
Aydın-Muğla
60
2
Köyceğiz Gölü
Muğla
52
8
Sapanca Gölü
Kocaeli
47
40
22-23’e düş-
TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ BÖLGELERİ:
1646
Tuz Gölü
oo
Kıyılarda nüfus sıklığı daha fazladır. Fakat Trakya’da Yıldız Dağları’nın Karadeniz kıyıları, Gelibolu Yarımadası, Ege’de Menteşe (Muğla) yöresi
Akdeniz kıyılarında Teke ve Taşeli kıyıları nüfus
sıklığı Türkiye ortalamasının altında, 30-50 kişi
kadardır.
Türkiye'deki Göller:
2
o
müştür.
Nüfus, 65 milyon civarındadır. Ortalama nüfus sıklığı ise 80 kişiden fazladır. İklimi uygun, verimli
topraklar, yeraltı zenginlikleri, endüstri, turizm ve
ulaşım olanakları elverişli yerlerde nüfus daha kalabalıktır. Doğu Karadeniz kıyı şeridi, Batı Karadeniz sanayi yöresi; Marmara Bölgesinde, Çatalca- Kocaeli Yarımadaları, Güney Marmara Ovaları
(Bursa, İnegöl); Ege Bölgesi’nde Graben Ovaları,
Akdeniz Bölgesi’nde Antalya Ovası, Çukurova,
Amik Ovası, Silifke Ovası’nda, Ankara-Eskişehir
çevresi
G. Antep yöresinde nüfus sıklığı
Türkiye ortalamasının üzerindedir.
Göller yöresinde:
Beyşehir, Eğridir, Burdur, Acıgöl, Kovada gölleri...
Alanı(km )
2247
kan artış oranı alınan önlemlerle
İç Anadolu’da:
Tuz Gölü, Çavuşçu, Akşehir, Eber ve Seyfe gölleri.
Bulunduğu Yer
12
Türkiye’deki Nüfus
Türkiye, nüfusu hızlı artan ülkeler arasındadır.
1955-1965 yılları arasında o oo 28-29’a kadar çı-
Doğu Anadolu’da:
Van Gölü (3720 km2genişiliğinde, 100m derinliğinde) ve çevresinde Erçek, Nemrut, Hazar (Gölcük) Nazik, Arin ve Çıldır gölleri bulunmaktadır.
Gölün Adı
Bitlis
4
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Bölge
Alan
Nüfus
N. sıklığı
Km2
(milyon)
km2/kişi
Ekili-dikili
Doğu Anadolu
1
6
7
7
İç Anadolu
2
2
6
2
Karadeniz
3
3
5
6
Akdeniz
4
5
4
5
Ege
5
4
2
3
Marmara
6
1
1
1
G. D. Anadolu
7
7
3
4
KARADENİZ BÖLGESİ
Dağların bu özellikleri yağış, yağış miktarı, bitki
örtüsü, yerleşme ve ekonomik etkinlikler üzerinde
etkilidir.
Kıyıya paralel uzanan ilk sırada İsfendiyar (Küre),
Canik ve Doğu Karadeniz (Giresun, Zigana, Rize)
dağları bulunmaktadır. Kaçkar dağında yükseklik
3937 m’ye ulaşır. Üzerinde buzul bulunmaktadır.
Trabzon’u Gümüşhane’ye bağlayan Zigana Geçidi, tek geçittir.
Batı Karadeniz’de, doğu batı yönünde uzanan
dağlar üç sıra oluşturur. Kıyıda İsfendiyar Dağları... Bolu-Mengen dağları ve güneyde Köroğlu
Dağları vardır. Sivas kuzeyinde Köse dağlarıyla
başlayan iç sıradağlar Çimen, Kop, Mesçit ve
Yalnızçam dağlarıyla Gürcistan sınırına kadar
uzanır. Burada Bayburt’u Erzurum’a bağlayan
Kop Geçidi er alır.
Dağlar arasında Çoruh-Kelkit Oluğu Kızılırmak’ın
kolu Devrez ve Gökırmak çevresin-de çöküntü
ovaları vardır: Niksar, Erbaa, Suluova, Taşova,
Boyabat, Tosya, Düzce, Hendek ovaları...
Kıyıda ise Kızılırmak ağzında Bafra, Yeşilırmak
ağzında Çarşamba delta ovaları vardır. Dağlık
olan Karadeniz Bölgesi’nde tarım alanları azdır.
Bölge alanın %16.6 kadarını kaplar.
Türkiye alanının % 18 kadarını kaplar.
Türkiye nüfusunun %20’ye yakını bu bölgede yaşamaktadır.
Nüfusunun %85’i kırsal kesiminde yaşamaktadır.
Kent nüfusu %15’le en az bölgemizdir.
Dağınık yerleşmenin en yaygın olduğu bölgedir.
Türkiye ormanlarının %26’sı bu bölgededir.
Türkiye’nin en çok yağış alan yeri D. Karadeniz
kıyısında en çok Rize’dir. (2,5m )
Yurt içi ve yurt dışına, en çok göç gönderen yerlerdendir.
Türkiye’de, çay, yalnız Doğu Karadeniz kıyılarında
en çok Rize’de yetişir.
Dünya fındık üretimin %65’ini bu bölge karşılar.
en çok Ordu’da üretilir.
Zonguldak Havzası, Türkiye’nin tek maden kömür
yatağıdır.
Türkiye’de avlanan balığın %80’ e yakınını Karadeniz Bölgesi karşılar.
DOĞAL KOŞULLAR:
Yerşekilleri:
Alp-Himalaya orojeneziyle oluşan genç dağ kuşağı üzerinde bulunan Karadeniz Bölgesi’nde, dağlar kıyıya paralel iki sıra halinde uzanır. Bu dağların yükseklikleri doğuya gittikçe artar ve dağlar batıdan doğuya gittikçe kıyıya yaklaşır.
5
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
İklim:
Yazları serin, kışları ılık, her mevsimi yağışlı, Karadeniz iklimi hakimdir. Yıllık yağış miktarı Batı
Karadeniz kıyılarında 1-1,5 m, Orta Karadeniz’de
1 m’den az, Doğu Karadeniz kıyılarında 1,5-2,5 m
kadardır. Kıyı dağlarından güneye Çoruh-Kelkit
oluğuna inilirse yağış miktarı azalır. Yaz kuraklığı
başlar ve en çok, ilkbahar mevsiminde yağış görülür. İklim, kıyıya paralel dağların güney yamacından itibaren karasal iklime geçiş özelliği gösterir.
Türkiye ormanlarının %26’i bu bölgede, özellikle
Batı ve Doğu Karadeniz kıyılarında görülür. Orta
Karadeniz’de yağışların azalması, bitki örtüsü-nün
zayıflamasına neden olur. Her mevsim yağışlı olduğundan, deniz seviyesinden başlayan orman
2200 m’ye kadar yükselir. Sıcaklığın yükseldikçe
düşmesi nedeniyle, ormanı oluşturan ağaç türleri
farklı özellik gösterir. 700 m altında çınar türü
yayvan yapraklılar, 700-1500 m arasında yayvan
ve iğneyapraklar, karışık, 1500 m’den sonra ise
soğuğa dayanıklı, reçineli ve kozalaklı iğne yapraklı çam türü ağaçlar yetişir. Ormanın üst sınırında sonra zengin dağ çayırlarının bulunması özellikle Doğu Karadeniz-Trabzon çevresinde büyükbaş hayvancılığı teşvik eder.
ve kıyıya yakın olduğundan kuzey-güney genişliği
azdır. Bölüm, kıyı ve iç kısımlar olarak ikiye ayrılır:
Doğu Karadeniz kıyı kesimi, Türkiye’nin en çok
yağış alan yeridir. Yağışların çok olması ve mevsimlere daha düzenli dağılması, ekonomide özellikle tarımda, önemli bir faktördür. Doğu Karadeniz
kıyıları, bol nem isteyen ve yaz yağışından etkilenmeyen ürünlerin en çok yetiştiği yerdir. Buna
karşın, yaz kuraklığı isteyen ürünlerin (pamuk ve
buğday) kıyı kesiminde yetişme olanağı yoktur.
Rize çevresi, Türkiye’nin tek çay üretilen yeridir.
1924’ten bu yana yetiştirilen çay, nüfus artışı ve
ihtiyacın artması nedeniyle, batıya Giresun çevresine kadar genişlemiştir. Doğu Karadeniz kıyılarında, çay bir monokültür özelliği taşımaktadır.
Doğu Karadeniz kıyılarında, 650- 700 m yüksekliğe kadar olan yerler, özellikle Ordu -GiresunTrabzon çevresi, dünyada en çok fındık yetiştirilen
yerdir. Yaz yağışları nedeniyle buğday yetişmeyen kıyıda, buğdayın yerini yaz yağışı isteyen mısır almıştır. Mısır en çok burada yetişir. Soya fasulyesi,
fasulye,
tütün
yetiştirilen
kıyıda
mikroklima özelliği gösteren Rize çevresinde portakal, mandalina; Trabzon çevresinde az da olsa
zeytin yetiştirilir. Trabzon Vakfıkebir ve Tonya'da,
büyükbaş hayvancılık önem kazanır. Rize, Anzer
balları ile ünlüdür.
Kıyıya paralel dağların güney eteklerinde ÇoruhKelkit oluğunda yağışlar azalır, yaz kuraklığı başlar, ilkbahar yağışları önem kazanır. İklim karasal
iklime geçiş özelliği gösterir. Bu nedenle, kıyı ile iç
kısımlar arasında, önemli farklar ortaya çıkar. Örneğin, nüfus sıklığı azalır.
Toplu yerleşme hakimdir. Bol ve sürekli nem isteyen ılık kış mevsiminden hoşlanan ürünler (çayfındık) burada yetişmez. Tahıl, şeker pancarı
Gümüşhane, Bayburt, Artvin çevresinin önemli
ürünleridir. Artvin Çoruh havzasında, az da olsa
zeytin ve pirinç yetiştirilir. Küçükbaş hayvancılık
yapılır.
Kıyıda Trabzon, Rize, Ordu, Giresun en gelişmiş
kentlerdir. Trabzon, ulaşım bakımından diğerlerinden daha iyi durumdadır.
Ard ülkesi (hinterland) daha geniştir.
Yıllık yağış
Yükseklik
miktarı
Ort.C
En yüksek
En düşük
(m)
(mm)
Bolu
10.2
39.4
-34.0
742
536
Zonguldak
13.2
40.5
-8.0
137
1220
Samsun
14.0
37.5
-7.0
4
650
Trabzon
14.5
38.2
-7.4
30
833
Rize
13.8
38.2
-7.0
9
2300
Akarsu ve Göler
Karadeniz havzasına dökülen akarsular, Doğuda;
yukarı çığırı Anadolu’da, aşağı çığırı Gürcistan’da
olan Çoruh nehrinden başka Yeşilırmak, Kızılırmak, Sakarya nehirleri ile Karadeniz dağlarından
doğup Karadeniz’e dökülen boyları kısa, rejimleri
düzenli küçük dere ve çaylar vardır.
Göl olarak, Trabzon yakınlarında Uzungöl, Sera
Gölü, Bolu çevresinde Yedigöller, Abant gölü vardır.
Karadeniz Bölgesi’nde ortalama nüfus sıklığı Türkiye ortalamasından fazladır. Kıyıları, özellikle
Doğu Karadeniz kıyıları Türkiye’nin en yoğun nüfuslu yerleridir. Kıyı dağlarının güneyinde nüfus
sıklığı azdır. Karadeniz Bölgesi yurt içi ve yurt dışına en çok göç veren bölgelerimizden biridir.
Halkın %85’i kırsal kesimde yaşar. Doğu Karadeniz kıyılarında, dağınık yerleşme görülür.
Orta Karadeniz Bölümü:
Melet Çayı’ndan Sinop-Samsun, arasındaki Gerze’ye kadar uzanır. Kuzey-güney genişliği Doğu
Karadeniz’den daha fazladır. Çünkü Canik Dağları’nın yükseltisi az olduğundan ve Kızılırmak ve
Yeşilırmak derin ve geniş vadiler açarak denize
ulaştığından denizin etkisi iç kısımlara daha fazla
sokulmaktadır. Bu nedenle Orta Karadeniz’de kıyı
ile iç kısımlar arasında doğuda olduğu gibi büyük
fark görülmez.
İç kısımlarda Tokat, Amasya, Çorum çevresinde
denizin etkisi, özellikle yağış özelliği, kıyıdan çok
farklı değildir. Samsun bölgenin ve bölümün en
gelişmiş nüfusu en çok olan ilidir. Gelişmenin nedeni, diğer bölgelere kara ve demiryoluyla bağ-
Bölgenin üç bölümü vardır:
Doğu Karadeniz Bölümü:
Gürcistan sınırı Sarp’tan başlar. Ordu yakınındaki
Melet Çayı’na kadar devam eder. Dağlar yüksek
6
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
nan balığın büyük bir kısmını Karadeniz karşılar.
Yaylalarda büyükbaş hayvan beslenir.
Karabük (1939) ve Ereğli (1965)’de Türkiye’nin
ağır sanayi kuruluşları demir çelik fabrikaları vardır. Samsun’da Türkiye’nin en büyük bakır arıtma
tesisi olan Karadeniz Bakır İşletmesi (Murgul ve
Küre bakırlarını işler) Tokat (Turhal) Amasya (Suluova) Samsun (Bafra) Çorum ve Kastamonu’da
şeker fabrikası, Zonguldak Çaycuma, Kastamonu
Taşköprü ve Giresun Aksu’da kâğıt fabrikası, Bartın ve Çorum’da çimento, Sinop’ta cam şişe fabrikası Ordu’da Sağra çikolata fabrikası. Batı Karadeniz Ayancık’tan Bolu’ya kadar Türkiye’nin kereste sanayi kuruluşlarının en çok bulunduğu yerdir. Zonguldak Çatalağazı’nda termik santral vardır.
lanması bu nedenle, geniş bir alanın liman ihtiyacını karşılaması, ard ülkesinin (hinterland) geniş
olmasıdır.
Yağışlar doğu ve batıya göre az olduğundan orman da azdır. Doğu Karadeniz’de yetişen çay burada yetişmez. Kıyıda mısır, fındık özellikle tütün
(Ege’den sonra en çok) sebze meyve; iç kısımlarda tütün, şeker pancarı, ayçiçeği, pirinç sebze
meyve üretimi önemlidir. Küçükbaş hayvan beslenir.
Doğu ve Batı Karadeniz bölümlerinin ekonomisi
tarıma bağlıdır. Gelir düzeyi Türkiye ortalamasının
altındadır.
Batı Karadeniz Bölümü:
Gerze’den Sakarya nehrinin doğusuna kadar
uzanır. Dağlar üç sıra halinde uzanır. Tarım alanları oldukça azdır. Nüfus, kıyıda ve iç kısımlarda
belli yerlerde toplanmıştır. Kıyıda mısır, Akçakoca
çevresinde fındık, iç kısımlarda pirinç (Tosya Boyabat) tütün, (Düzce- Hendek) tahıl, şeker pancarı, (Kastamonu) keten-kenevir yetiştirilir. Tahıl
iç kısımların önemli tarım ürünüdür. Batı Karadeniz’de tarımsal ürünler bölgenin ihtiyacını ancak
karşılar. Bölüm ekonomisinde endüstri daha etkilidir.
Zonguldak Havzası, Türkiye’nin tek maden (taş)
kömürü havzasıdır. Bu nedenle Türkiye’nin tek
ağır sanayi (metalurji) burada Karabük ve Ereğli’de kurulmuştur. Madenkömürü, entegre olarak
çok çeşitli sentetik sanayi kuruluşlarına neden olmuştur. Kümes hayvancılığı ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Zonguldak, bölümün en gelişmiş ilidir.
Kereste sanayiinin en yaygın olduğu yer Batı Karadeniz Bölümü’dür. Gelir düzeyi, Türkiye ortalamasının üzerindedir.
TURİZM:
Yeşilin çeşitli tonlarının geniş alanlar kapladığı
Karadeniz Bölgesi turizme henüz açılmamıştır.
Deniz turizmi Batı Karadeniz Amasya, Akçakoca’da, tarihi Safranbolu evleri, Samsun çevresinin
termal suları (Havza - Erbaa) Trabzon Sümela
Manastırı ve yayla turizmi gelişmektedir.
Ekonomik durumu:
Doğu ve Orta Karadeniz bölümlerinin ekonomiye
etkileri tarım ve hayvancılık, Batı Karadeniz’in ise
maden çıkarma ve işlemeye bağlıdır. Karadeniz
Bölgesi, Türkiye’nin tek çay üretilen yeridir.
150.000 ton kadar olan kuru çay üretiminin %100
Doğu Karadeniz kıyılarında üretilir. En çok Rize
çevresinde (%80) üretilir. Dünya fındık üretimin
%65’i, Türkiye üretiminin %90 dan fazlasını Karadeniz Bölgesi karşılar. 350-400 bin tonluk üretiminin en çoğunu Ordu ili karşılar. Türkiye mısır üretiminin yarıdan fazlasını Karadeniz Bölgesi karşılar. Ege Bölgesi’nden sonra, en çok tütün, Karadeniz Bölgesi’nde üretilir. Üretimin %20 kadarını
karşılar.
Artvin (Murgul) ve Kastamonu (Küre)da bakır yatakları vardır. Bu iki yatak Türkiye üretiminin
%50’sini karşılar. Zonguldak çevresi Ereğli - Kozlu- Kilimli Türkiye’nin tek maden kömür yataklarıdır. Amasya- Çorum çevresi, (Çeltek, Dodurga)
zengin Linyit yataklarına sahiptir. Türkiye’de avla-
7
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
MARMARA BÖLGESİ
 Alanı Türkiye alanının %8 kadarını kaplar.
 Türkiye nüfusunun %23 kadarı bu bölgede yaşanmaktadır.
 Nüfus sıklığı en çok olan bölgedir.
 Kentsel nüfus oranı %80 kırsal nüfus %20 dir.
 Okur-yazar oranı en yüksek bölgedir.
 Türkiye’deki tüm iklimlerin görüldüğü geçiş alanıdır.
 Bölgeler içinde ortalama yükseltisi en az dır.
 Ekili-dikili alanı bölge alanına göre en çok olan
(%30) bölgedir .
 Endüstri bakımından en gelişmiş bölgedir.
 En az elektrik üretip, en çok tüketen bölgedir.
 Kara, demir, deniz ve hava ulaşımı en gelişmiş
bölgedir.
 Ulusal gelirin ve vergi, gelirinin %20’sini karşılamaktadır.
 Modern tarım yöntemleri, uygulanması ve ürün
çeşitliğine rağmen tarımsal yönden yetersizdir.
 Dünyanın en zengin bor yataklarına sahiptir.
 En çok ayçiçeği burada yetiştirilmektedir.
 Bölgeler içinde her yönden en gelişmiş alanıdır.
Ovalar geniş alanlar kuplar Trakya’da Ergene
Ovası, Marmara Denizi’nin doğusunda Adapazarı,
İzmit ovası... Güney Marmara’da Bursa, İnegöl
Karacabey, Gönen ve Susurluk Ovaları bulunmaktadır.
Marmara Denizi’nde İzmit, Gemlik, Erdek, Bandırma, Saros, körfezleri ile Çatalca-Kocaeli Armutlu, Kapıdağ, Gelibolu ve Biga yarımadaları bulunmaktadır.
 Yer şekillerinin sade olması nedeniyle Türkiye’de
görülen tüm iklimlerin geçiş alanıdır. Marmara
Denizi’nden kuzeye çıkınca her mevsimi yağışlı
Karadeniz iklimi, Güney Marmara kıyılarında Akdeniz İklimi, denize kapalı Trakya’da karasal iklim
yaşanmaktadır. Türkiye’deki doğal bitkilerin tümü
bu bölgelerimizde yer alır. Trakya’da bozkır
Istranca yöresinde orman, Marmara Denizi çevresinde maki doğal bitki örtüsü görülür.
Ort.C
DOĞAL KOŞULLARI:
 Yer şekilleri:
Ortalama yükseltisi en az bölge olan Marmara
Bölgesi’nin gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki fark çok azdır.
En yüksek
En düşük
Yükseklik
Yıllık
(m)
miktarı (mm)
İstanbul
14.0
40.5
-16.1
33
677
Bursa
14.6
42.6
-25.7
100
696
Balıkesir
14.5
43.7
-21.8
147
589
Çanakkale
14.8
38.8
-11.5
6
615
Edirne
13.4
41.5
-22.2
51
586
yağış
Akarsu ve Göller:
Trakya’da Meriç ve kolu Ergene bölgenin doğusunda Sakarya Nehri, Güney Marmara’da Susurluk (Kocaçay-Nülifer- Kirmasti) nehirleri akmaktadır.
Marmara Denizi’nin Anadolu kıyılarında Manyas,
Ulubat İznik, sapanca, Trakya’da Büyük ve Küçük
Çekmece Karadeniz kıyısında Terkos (Durusu)
gölleri bulunmaktadır.
Nüfusu en kalabalık bölgedir. Türkiye nüfusunun
%23’den fazlası burada yaşar. Nüfus sıcaklığı
Trakya’da Karadeniz kıyısında Balkan ve Rodop
dağlarının uzantısı olan Istranca (Yıldız) dağlarında yükseklik 1030m (Mahya) kadardır. Marmara
Denizi kıyısında Tekir, Ganos ve Koru Dağları’nda
yükseklik 600-700 m kadardır. Anadolu yakasında
Kaz Dağları, Biga Dağları, Samanlı dağları yer
almaktadır. Bölge’nin en yüksek yeri Bursa’nın
güneyinde yer alan Uludağ’da yükseklik 2543 m
kadardır.
8
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
km2/ 100 kişiyi geçer. Çatalca-Kocaeli yarımadasının Anadolu kıyıları ile Adapazarı Bursa ovaları
Türkiye’nin en kalabalık yerleridir. Istranca dağlık
alanı, Gelibolu yarımadası, Biga yarımadası, Çatalca ve Kocaeli yarımadasının Karadeniz kıyılarında nüfus sıklığı Türkiye ortalamasının çok altında az nüfuslu yerlerdir.
fabrikası vardır. Bursa Türkiye’nin en gelişmiş ve
nüfusu beşinci sırada yer alan ilimizidir.
Çatalca- Kocaeli Bölümü:
İstanbul Boğazı’nın batısında yer alan Çatalca,
doğusundaki Kocaeli yarımadaları bölge nüfusunun 2/3 yaşadığı, Türkiye’nin en kalabalık nüfuslu
ve sanayinin en geliştiği yerdir. İstanbul Anadolu
yakasından İzmit’e kadar İzmit Körfezi’nin Kuzey
kıyısı Türkiye’nin tek sanayi bölgesidir. Ağır sanayi dışında imalat sanayine yönelik çok sayıda fabrika bulunmaktadır. Otomobil, lastik, beyaz eşya,
elektronik cihazlar, dokuma, cam, çimento, ilaç,
tersane, kâğıt, rafineri, şeker, zirai alet yapan fabrikalar bulunmaktadır.
Adapazarı, İzmit ovalarında tütün, şeker pancarı,
mısır, ayçiçeği, patates bol miktarda sebze ve
meyve üretilir. Nüfus kalabalık olduğu için bu
ürünler ihtiyacı karşılamaz dışardan bitkisel ve
hayvansal gıda maddesi gelir.
İstanbul bölgenin ve Türkiye’nin en kalabalık ve
gelişmiş kentidir. Bunda jeopolitik önemi, boğaz
üzerine hakim olması önemlidir. İzmit, Adapazarı,
hızla gelişen diğer il merkezleridir.
 Bölgede dört bölüm vardır:
Istıranca (Yıldız) Bölümü:
Dağlık ve ulaşım yollarına uzak, nüfusu az, tarım
olanakları elverişsizdir. Halkın geçim kaynağı orman ürünleri ve büyükbaş hayvancılıktır. Kırklareli
Türkiye’de yağ ve peynirinin en çok üretildiği illerimizdendir. Kırklareli Deveçatağı’nda doğal gaz
yatakları
vardır.
Üretim
az
olduğundan
termikelektrik üretiminde kullanılır. Pınarhisar’da
çimento fabrikası vardır.
Ergene Bölümü:
Meriç nehrinin önemli kolu Ergene Çayı’nın suladığı geniş ovalar tarım bakımından önemlidir. İklim karasal olduğundan tahıl, pirinç, üzüm, şeker
pancarı, özellikle Türkiye’nin en çok ayçiçeği yetiştirilen yeridir. Son zamanlarda iç kısımlarda
pamuk üretilmektedir. Meriç nehri çevresinde
Edirne yöresinde büyükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Tekirdağ çevresi (Malkara - Şarköy) şarap
fabrikası, Alpullu’da şeker fabrikası, Çorlu, Lüleburgaz çevresi, Çerkezköy’de dokuma fabrikaları
vardır. Ulaşım olanaklarının elverişli oluşu nedeniyle nüfusu hızla artmaktadır. Edirne, Tekirdağ
en büyük şehirleridir.
EKONOMİK DURUMU:
İklimlerin geçiş alanında bulunması nedeniyle her
üç iklime yönelik kültür bitkilerinin yetiştiği bir yerdir. Topraktan en çok ürün almaya yönelik intensif
tarım yöntemi uygulanır. Verim yüksektir. Buna
karşın bölge ihtiyacını karşılayamaz. Marmara
Bölgesi Türkiye’nin en çok ayçiçeği yetiştiren yeridir. Üretimin %75’e yakınını karşılar en çok Trakya’da yetiştirilir. Marmara Bölgesi Ege Bölgesi’nden sonra en çok zeytin yetiştirilen yerdir. Güney Marmara, Gemlik, Mudanya, Erdek, Bursa
çevresi zeytin üretiminin 1/3 ‘ünü karşılar. Sofralık
zeytinin en çok yetiştirildiği bölgedir. Ege ve Karadeniz Bölgesi’nden sonra en çok tütün bu bölgede
İzmit, Adapazarı ve Bursa çevresinde yetişir.
Adapazarı İzmit’te patates, şeker pancarı, Çanakkale Boğazı’nın Anadolu ve Trakya kıyılarında şıralık üzüm ve Meriç ve Ergene’de pirinç, kestane,
şeftali, kavun, karpuz çok yetiştirilir. Trakya’da
Edirne, Kırlareli’nde büyük-baş, Bursa çevresinde
küçükbaş hayvancılık yapılır, en çok kümes hayvanı bu bölgede beslenir. Dut ağacıyla beslenen
İpek böceği Balıkesir, Bursa, Bilecik ve Edirne’nin
önemli gelir kaynaklarındandır.
Susurluk havzası: Bursa (Mustafa Kemal Paşa)
Balıkesir (susurluk) çevresi Dünya’nın en zengin
Bor yataklarına sahiptir. Uludağ’da Wolfram ve
Uranyum, Çan ve Alpullu’da Linyit Kırklareli
Hamidabat’ta doğal gaz yatakları vardır.
İstanbul-Bursa çevresinde otomobil ve lastik fabrikası, Bursa’da ipekli yünlü ve pamuklu dokuma
fabrikası, Hereke’de yünlü dokuma, İstanbul’da
pamuklu yünlü, Gemlik’te suni ipek fabrikası, Susurluk, Adapazarı ve Alpullu’da şeker fabrikaları,
Güney Marmara Bölümü:
Saros Körfezi’nden İzmit Körfezi’ne kadar çekilen
hattın güneyinde kalan Gelibolu yarımadası Bozca ve Gökçeada’yı içine alan Marmara Denizi’nin
güneyini kaplamaktadır.
Akdeniz ikliminin etkisinde kalan Gemlik Erdek
arası Türkiye’nin Ege’den sonra en çok zeytin yetiştirilen yeridir. Tütün, ayçiçeği, şeker pancarı,
sebze meyve üretimi önemlidir. Bu nedenle sebze
ve meyve konserveciliği en çok burada yapılır.
Hayvancılık Bursa yöresinde önem kazanır. Bursa, Balıkesir Türkiye’de ipekböceği yapılan ve buna bağlı ipekli dokuma sanayinin önem kazandığı
illerdir.
Susurluk havzası, Bursa, Balıkesir çevresi, Dünya’nın en zengin bor yataklarına sahiptir. Uludağ’da Wolfram Çanakkale Çan’da Linyit çıkarılır.
Bilecik Marmara adaları arası çok kaliteli mermer
yatakları bulunmaktadır. Bilecik ve Çanakkale
çevresinde porselen fayans üretimi Bursa çevresinde pamuk, yünlü ipekli dokuma sanayii. Bursa
Tofaş oto sanayi Susurluk’ta şeker fabrikası Bandırma’da gübre ve asit fabrikaları, Gemlik’te suni
gübre, ipek fabrikası Gelibolu’da balık konserve
9
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Bursa’da meyve ve sebze konserve fabrikaları
çimento fabrikası, Bilecik (soğüt ve Bozüyük) Çanakkale (Çan) porselen fabrikası, Adapazarı’nda
Traktör ve Vagon fabrikası, Bandırma’da suni
gübre fabrikası, İzmit ve Balıkesir’de Kağıt fabrikası vardır.
Türkiye’nin kapasitesi en büyük rafinerisi İPRAŞ
İzmit’te kurulmuştur. İstanbul çevresi deniz taşıt
araçları yapılan tersanelerin en çok bulunduğu
yerdir. Tuzla, İstinye, Pendik, Sivil, Gölcük ve
taşkızak tersaneleri askeri deniz taşıtları yapılan
ve onarılan yerlerdir.
Turizm:
Marmara Bölgesi’nin Türkiye turizminde önemli
yeri vardır. Doğal zenginlikleri yanında tarihi zenginlik kaynakları turizmi önemli kılmaktadır. Deniz
kirliliği nedeniyle plaj turizmi önemini yitirmiştir.
Çanakkale İntepe, Gemlik Erdek’te turistik tesisler
vardır. İstanbul Bursa, Çanakkale, Edirne’de Osmanlı, Bizans dönemine ait önemli kalıntılar vardır. Ayasofya müzesi, sultan Ahmet camii, İstanbul surları Kapalıçarşı, Edirne Selimiye Camii,
truva harabeleri Gönen, Oylat, Çekirge, Yalova
kaplıcaları Uludağ kış turizmi bakımından önemlidir.
10
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
EGE BÖLGESİ
 Türkiye alanının yaklaşık %10 kadarını kaplar.(5.
sıradadır.)
 Türkiye nüfusunun yaklaşık %12 kadarı bu bölgede yaşar.
 Nüfus sıklığı Marmara Bölgesi’nden sonra en çok
bu bölgededir.
 Marmara Bölgesi’nden sonra endüstrinin en çok
geliştiği yerdir.
 Doğu Anadolu’dan sonra yeraltı zenginliği en çok
bölgedir. (2. sıra)
 Deniz ikliminin Anadolu’nun, iç kısımlara doğru en
fazla yayıldığı yerdir.
 Kıta sahanlığı en geniş bölgedir.
 Alivüyonlaşmanın en çok olduğu yerdir.
 En uzun kıyılara sahip bölgedir.
 Zeytin, üzüm, incir, haşhaşın en çok yetiştirildiği
bölgedir.
 Demir, krom, linyit çıkarımında önemli bir bölgedir.
İKLİM:
Kıyı Ege’de yazları sıcak kurak kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi yer şekillerinin doğu-batı yönlü
olması nedeniyle iç kısımlara kadar etki eder. Batı
Anadolu eşiğinin doğusunda İç batı Anadolu’da
karasal iklim görülür.
Yükseklik
En düşük
(m)
Yıllık
Ort.C
En yüksek
İzmir
17.6
42.7
-8.2
29
691
Aydın
17.5
44.6
-11.0
57
658
yağış
miktarı (mm)
Muğla
14.9
41.2
-12.6
646
1196
Afyon
11.1
38.0
-27.2
1034
434
Kütahya
10.6
38.8
-28.1
969
565
Akarsular ve Göller:
Kıyıya dik olarak uzanan dağların oluşturduğu
oluklar arasında kuzeyden güneye doğru
Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes akarsuları bulunmaktadır. Büyük Menderes’in aşağı
çığırında Bafa (Çamiçi) gölü ve Manisa yakınlarında Göl Marmara bulunmaktadır. Akarsular bol
alüvyon taşıdıklarından ağızlarında geniş deltalar
oluşturmuştur. Alüvyon ovalarının en geniş olduğu
bölgedir.
Kıyı Ege Marmara Bölgesi’nden sonra Türkiye’nin
en kalabalık yeridir. İç Batı Anadolu’da ise nüfus
sıklığı Türkiye ortalamasının altındadır. İzmir Türkiye’nin en büyük ihraç limanı ve en kalabalık
üçüncü şehridir. Demir ve kara yollarıyla iç kısımlara bağlantısı (hinterlandı) çok geniş olduğunda
gelişmiş bir liman kentidir.
DOĞAL KOŞULLAR:
Edremit körfezinden, güneyde Dalaman çayına
kadar Batı Anadolu kıyılarını kaplayan bölge doğuda İç batı Anadolu eşiğine kadar uzanır. Ege
Bölgesinde doğu-batı yönünde uzanan, kırılma
sonunda oluşan Madra, Yunt, Boz, Aydın, Menteşe Dağları bu dağlar arasında yeralan Bakırçay,
Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes
Graben ovaları bulunmaktadır. Bölgenin doğusunda kuzeybatıdan- güneydoğuya doğru uzanan
iki eşik araziyle, bunlar arasında yer alan İçbatı
Anadolu platosu bulunmaktadır.
Girintili çıkıntılı Ege kıyılarında, Edremit, Çandarlı,
İzmir, Kuşadası, Güllük, Gökova körfezleri, Karaburun, dilek Bodrum ve Datça yarımadaları kuzeyden güneye doğru sıralanmaktadır.
11
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Bölümleri:
Ege Bölgesi’nin kıyı Ege, İç Batı Anadolu olmak
üzere iki bölümü vardır. Bölümler yer şekilleri iklim, nüfus, ekonomik etkinlikler bakımından çok
farklı olmasına karşın Asıl Ege’nin ulaşım yollarının İç Batı Anadolu’dan geçme zorunluluğu iki bölümü bir bölge sınırları içine alınmasının önemli
nedenidir.
Asıl Ege (Kıyı Ege):
Edremit Körfezi’nden Dalaman Çayı’na, doğuda
Batı Anadolu eşiğini oluşturan Alaçam, Eğrigöz,
Murat Sandıklı Dağları’na kadar uzanır. Deniz ikliminin en geniş görüldüğü yerdir.
Çok girintili çıkıntılı koy, körfez, doğal limanların
yer aldığı kıyılara sahiptir.
Akdeniz ikliminin etkisinde kalması verimli ovalarında geniş alanlar oluşturması burada tarımın
önem kazanmasına neden olur. Kuzeyde Edremit
Körfezi çevresi, Edremit, Burhaniye Ayvalık Türkiye’nin en çok zeytin yetiştirilen yeridir. Bakırçay,
Gediz havzası, Manisa, İzmir çevresi çekirdeksiz
üzüm, güneyde menderes havzaları, pamuk, incir,
Muğla çevresi zeytin turunçgil üretimi çok önemlidir. Edremit Körfezi kuzeyinde Eymir’de demir,
Marmaris çevresinde Krom, Menteşe yöresinde
zımpara taşı, soma ve yatağında linyit, Karaburun, civa yatakları vardır. İzmir Aliağa Rafinerisi,
İzmir Aydın, Nazilli, Denizli (Buldan - Babadağ)
dokuma fabrikaları, İzmir’de sigara Ayvalık,
Buhariye çevresinde zeytinyağı, ispirto, sabun
fabrikaları vardır. İzmir Çamaltı tuzlarında deniz
suyundan tuz üreten büyük tuzla vardır. Seracılığın ve yılda birden fazla ürün elde edilme olanakları tarımın önemini artırmıştır.
TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ:
Türkiye ulusal gelirinin %15, endüstri gelirlerinin
% 20 kadarını karşılar.
İhracatta ve iç tüketimde önemli yeri olan tarım
ürünleri yetişir. Zeytinin % 60, Tütünün % 55-60,
İncirin % 80, kurutmalık çekirdeksiz üzümün %
80, Pamuğun % 40, Haşhaşın % 70,den fazlasını,
Turunçgiller, sebze meyve, meyankökü, şerbetçiotu üretimi oldukça önemlidir.
Küçükbaş hayvancılık özellikle koyun beslenir,
sünger avcılığı, kümes hayvanı üretimi ve arıcılık
yapılır.
Seracılık ve yılda birden fazla ürün yetiştirilen bölgemizden biridir.
Edremit Körfezi çevresinde demir Kütahya ve
Marmaris çevresinde Krom, Soma Seyit Ömer,
Tavşanlı Gediz’de yüksek kalorili Linyit, Ödemiş
ve Karaburun’da Civa, Afyon Kütahya çevresinde
mermer yatakları vardır. İzmir Çamaltı tuzlası deniz suyundan tuz elde edilen önemli tuzlarımızdan
biridir.
Marmara Bölgesinden sonra Endüstrinin en çok
geliştiği bölgemizdir. Aliağa rafinerisi, Tarişe bağlı
yağ, sabun fabrikaları Ayvalık Burhaniye çevresinde yoğunlaşmıştır. İzmir Aydın, Nazilli, denizli
(Buldan ve Babadağ) pamuklu dokuma İzmir
Uşak’ta yünlü dokuma Kütahya, Uşak ve
Afyonkarahisar şeker fabrikaları, Uşak Afyon’da,
Kütahya’da çimento İzmir’de sigara Kütahya’da
azot gübre sanayii en önemli sanayi kuruluşlarıdır.
Uşak çevresinde Halıcılık, Kütahya’da çinicilik el
sanatları olarak yöreye önemli katkıda bulunur.
Gediz üzerinde Demirköprü, Büyük Menderes
üzerinde Adıgüzel ve Kemer barajları, Soma,
Tunçbilek, Seyit Ömer Yatağan’da Linyit kömürüyle çalışan Termik santral Denizli Sarayköy (Buharkent) Jeotermal santrali Türkiye’nin tek santralidir.
İç Batı Anadolu:
Batı Anadolu eşiği ile İç Batı Anadolu eşiği arasında yer alır. İklim karasal iklim etkisindedir. Yağışlar azalır. Sıcaklık düşer. Bu neden kıyıda yetişen ürünler burada yetişme olanağı bulamaz. Bunun yerini tahıl, şeker pancarı, haşhaş en çok yetiştirilen ürünleridir. Küçükbaş hayvancılık ekonomide önemlidir. Kütahya çevresinde krom, bor,
linyit (Tavşanlı, Seyit Ömer,Dağardı) yatakları
zengindir. Uşak (Gediz ve Simav’de) zengin linyit
yatakları vardır. Afyon-Kütahya arası kaliteli mermer yataklarına sahiptir.
Türkiye’nin ilk şeker fabrikaları 1926 Uşak’ta kurulmuştur. Afyon ve Kütahya’da da şeker fabrikaları vardır. Kütahya ve Uşak’ta dokuma fabrikaları,
Kütahya Afyon’da çimento, mermer fabrikaları,
Kütahya’da Türkiye’nin en eski ve
büyük azot
gübre fabrikası vardır. Uşak çevresinde halıcılık,
Kütahya çevresinde de çinicilik el sanatı yöre
halkının önemli gelir kaynakları arasındadır.
TURİZM
Deniz turizmi ve tarihi zenginlik kaynakları bakımından Türkiye’nin en önemli yerlerine sahiptir.
Akçay, Ayvalık, Gümüldür, Didim, Bodrum, Marmaris, Datça deniz turizmi, Milet, Efes, Selçuk
(Meryem ana mezarı) Sard, Foça, Halikarnas,
önemli tarihi kalıntıların bulunduğu yerdir. İzmir,
Balçova termal suları Afyon, Sandıklı kaplıcaları
turizme önemli katkısı bulunan yerlerdir. İzmir
enteryasyonel fuarda bölge turizmine büyük katkıda bulunur.
12
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
AKDENİZ BÖLGESİ
1- Türkiye alanının %15’ini kaplar.
2- Türkiye nüfusunda 5. sıradadır.
3- Nüfus sıklığı 4. sıradadır.
4- Türkiye ekonomisine en önemli katkısı tarım gelirleridir.
5- Kışın Türkiye’nin en ılık yeridir.
6- Seracılığın en ekonomik ve yaygın olduğu yerdir.
7- Yılda birden çok ürün alınan, Entensif(ince) tarımın en yaygın olduğu bölgedir.
8- Yazın nüfus sıklığı en çok artan yerdir. Bunun iki
nedeni vardır. Birincisi, turizm ikincisi mevsimlik
işçidir.
9- Muzun tamamı, Turunçgillerin %85, pamuğun
%35-40'ı yer fıstığının %90’ı burada üretilir.
10- Boksit ve kükürt büyük bir bölümü buradan çıkarılır.
talya çevresinde, İskenderun körfezi kıyısında yağış miktarı 1,5-2 m kadardır. Bu iklim koşulları kıyıdan 60-120 km içlerde dağlarında 700-750 m
yükseltisine kadar etkilidir. Bu sınırlar dışında iklim karasal iklime geçiş özelliği taşımaktadır. İskenderun Körfezi’nin kuzeydoğusunda Ceyhan
nehri boyunca denizin etkisi Kahramanmaraş’a
kadar uzanmaktadır. 700-750m’ye kadar maki,
2200m’ye kadar İğne yapraklı orman, daha yüksekliklerde dağ çayırları görülmektedir.
Ort.C
En yüksek
En düşük
Yükseklik
(m)
DOĞAL KOŞULLARI
Yer şekilleri:
Alp-Himalaya sisteminin güneydoğu kanadını
oluşturan Toros Dağları Akdeniz’e paralel olarak
uzanır. Batı, Orta ve
Güneydoğu (Dış) toroslar olarak üçe ayrılır. Antalya Körfezinin doğusu batısından Göller yöresine
kadar uzanan, Çiçekbaba, Bey, Elmalı, Sultan ve
Geyik Dağları Batı Torosları oluşturur.
Bey Dağlarında yükseklik 3000m'yi geçmektedir.
Taşeli platosunda Bolkar Dağlarından başlayıp
kuzeydoğuya uzanan Aladağlar, Tahtalı ve
Binboğa Dağları Orta Torosları oluşturur. Akdeniz
Bölgesinin en yüksek yeri Aladağlar üzerinde Medetsiz Tepesi 3700m’den yüksektir. İskenderun
Körfezine paralel olarak uzanan Amanos (Nur)
dağlarından Hakkâri Dağlarına Kadar uzanan
dağlara da Güneydoğu Toroslar veya dış
Toroslar denir. Bu kıyıya paralel uzanan dağları
kuzeydeki yerleşim merkezlerine bağlayan Antalya-Burdur arasında Çubuk, Silifke-Mut arasında
Sertavul, Çukurova’yı İç Anadolu’ya bağlayan
Gülek Boğazı ve Amanos Dağları üzerinde Belen
geçiti bulunmaktadır.
Toros Dağları geniş alanlar kaplayan, kalker yapılı
dağlardır. Bu nedenle bölgenin tarım alanları dardır. Toroslar kalker yapılı olduğundan Karstik şekillerin en çok görüldüğü yerdir.
Yıllık
yağış
miktarı (mm)
Adana
18.8
45.6
-8.4
27
Antakya
18.5
43.9
-14.6
54
647
1125
Anamur
19.2
44.2
-4.7
5
993
Antalya
18.5
44.7
-4.6
54
1050
Isparta
12.0
37.5
-21.0
997
581
Akarsular:
Suriye’den çıkıp İskenderun Körfezi’ne dökülen
Asi, Çukurova’dan İskenderun Körfezine dökülen
Ceyhan ve Türkiye’nin 3 uzun akarsuyu olan Seyhan, Göksu, Manavgat, Aksu Akdeniz havzasına
dökülen önemli akarsular Ceyhan üzerinde Aslantaş, Menzelet, Seyhan üzerinde Seyhan Manavgat çayı üzerinde Oymapınar barajları vardır.
Isparta Burdur arası Göller yöresinde Beyşehir,
Eğridir, Burdur, Acı Göl gibi göller bulunmaktadır.
Nüfusu, Marmara, İç Anadolu, Karadeniz ve
Ege’den sonra en çok olan Akdeniz Bölgesi’nde
nüfus sıklığı Türkiye ortalamasının altındadır. İskenderun Körfezi kıyısı, Çukurova, Antalya ovasında km2 ye 100 kişiden fazla insan düşmektedir.
Teke ve Taşeli yarımadalarında ise Türkiye ortalamasının çok altında olup km2 ye 30-40 kişi düşer. Kalker yapıda tarım alanlarının az olması, nüfusun az olmasının temel nedenidir.
Adana, Türkiye’nin en gelişmiş 4. büyük kentidir.
Antalya, K.Maraş, Mersin, Hatay, Isparta, Burdur
diğer önemli kentlerdir.
Bölümleri:
Bölgenin iki bölümü vardır. Manavgat’ın batısı
Antalya; doğusu, Adana bölümlerini oluşturur. Nüfus, nüfus sıklığı, endüstri, tarımsal alanların genişliği, mevsimlik işçi bakımından Adana; yeraltı
zenginlikleri, seracılık ve turizm bakımın-dan da
Antalya Bölümü daha iyi durumdadır.
İklimi:
Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi görülür. Temmuz ayı ortalaması 28o 30oC, Ocak ayı ortalaması 10oC-11oC kadardır.
Yıllık yağış miktarı 500-1000 mm civarındadır. An-
13
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Adana Bölümü:
Bölge nüfusunun 2/3’ü burada yaşamaktadır.
Bölgenin en önemli tarım alanları burada bulunmaktadır. Amik, Çukurova, Silifke ovası ve dar kıyı şeridi tarımın yoğunlaştığı yerlerdir. Pamuk, pirinç, yerfıstığı, turunçgiller, muz turfanda sebze
üretimi yapılır. İç kısımlarda iklimin karasallaştığı
yerlerde tahıl, üzüm, K.Maraş çevresinde biber ve
pancar önem kazanır. Bolkar Dağları’nın eteğinde
krom, kurşun, linyit, Dörtyol Payas’ta demir yatakları vardır.
Mersin-İskenderun arası, endüstrinin yoğunlaştığı
ve tarımla endüstrinin iç içe olduğu yerdir. Ataş rafinerisi, Adana çimento, sigara fabrikası, Hatay,
Çukurova, Mersin, çevresinde pamuğa bağlı çırçır, ip ve dokuma fabrikaları vardır. Silifke’de kâğıt
ve cam fabrikası önemli sanayi kuruluşlarıdır. İskenderun Demir Çelik Fabrikası...
İskenderun Körfezi petrol körfezidir. Buraya iki tane boru hattı Irak’tan bir tane de Batman’dan gelmektedir. 1988 yılında yumurtalık limanından, Kırıkkale Orta Anadolu Rafinerisi’ne petrol taşıyan
boru hattı döşenmiştir.
Antalya Bölümü:
Dağlık olması nedeniyle tarım alanları dar, nüfusu
azdır. Antalya, Burdur, Isparta bölümün önemli
kentleridir.
Türkiye’de seracılığın en yaygın olduğu yerdir.
Çiçek ve sebze seraları, yörenin önemli gelir kaynaklarındandır. Pirinç, pamuk, yerfıstığı, turunçgil,
kıyı bölümünde yetişir. Göller yöresinde iklimin karasallaşması nedeniyle, tahıl, gül, şekerpancarı,
anason en çok yetiştirilen ürünlerdir.
Küçükbaş hayvancılık yapılır, en çok kıl keçisi
beslenir. Antalya’da ip, pamuklu dokuma, ferrokrom, Burdur’da şeker, Isparta’da gülyağı, çimento,
gübre,
Dalaman’da
kâğıt,
Seydişehir’de
aliminyum fabrikası vardır.
TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ
Türkiye tarımsal ve sanayi gelirlerinin %10’unu bu
bölge karşılamaktadır.
Muz, gül, anason, yerfıstığının tümüne yakını
turunçgillerin %85’i, pirinç ve pamuğun %35-40'ı
Akdeniz Bölgesi tarafından karşılanmaktadır. Türkiye’nin turfanda sebze ve çiçek üretiminin büyük
bir kısmını karşılar. Pamuklu dokuma, demir-çelik,
petro-kimya, gübre, sanayinin en yaygın olduğu
bölgedir.
Türkiye’de entansif (modern) ve sulu tarımın en
yaygın olduğu yılda birden fazla ürün alınan bölgedir.
TURİZM
Antalya çevresi doğal güzellikleri ve tarihi zenginlik kaynaklarıyla Türkiye turizmine büyük katkıda
bulunmaktadır.
Fethiye, Kaş, Antalya, Alanya, Side’nin tarihi ve
doğal zenginlik kaynaklarıyla turizmde önemli yerleri vardır. Düden, Karain, İnsuyu, Damlataş mağaraları, Silifke yakınındaki Cennet-Cehennem
Beyşehir Gölü, Antalya Körfezi arasında, Akseki,
obrukları ve diğer karstik oluşumların turizme kat-
Seydişehir çevresinde Boksit, Fethiye körfezi çev-
kıları büyüktür.
resi, Köyceğiz’de krom, Isparta Uluborlu’da zengin
kükürt yatakları vardır.
14
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
İÇ ANADOLU BÖLGESİ
1. Türkiye alanının %20 sini kaplar, bölgeler içinde
2. sıradadır.
2. Türkiye nüfusunun %20’ye yakını bu bölgede
yaşar. (2. sıradadır.)
3. Nüfus sıklığı, Türkiye ortalamasının altında 6.
sıradadır.
4. Nüfus, dağların eteklerinde ve endüstri kuruluşları
etrafında toplanmıştır.
5. Türkiye’nin tahıl ambarıdır. Tahılın %40’a yakınını
karşılar.
6. Türkiye’nin en az yağış alan yeridir (300-400mm)
Karapınar çevresinde 300mm’nin altına düşer.
7. Güneydoğu Anadolu’dan sonra, ormanın en az
olduğu bölgedir.
8. Ortalama 1000 m yüksekliğinde, geniş platolar yer
almaktadır.
9. Tiftik keçisinin en çok beslendiği yerdir.
Tuz Gölü kapalı havzasının güneyinde Obruk,
batısında Cihanbeyli, kuzeybatısında Haymana
platoları vardır. Kızılırmak yayının içinde
Bozok(Kızılırmak) platosu yer alır. Çubuk, Eskişehir, Konya, Mürted ovaları, İç Anadolu’nun en verimli yerleridir.
İklimi:
Yazlar sıcak, kışlar soğuk, ilkbaharı yağışlı, yazları kurak step iklimi yaşanır. Eskişehir, Yozgat, Sivas çevresinde yağışlar 400mm’yi geçer. Tuz Gölü çevresinde ise 300mm’nin altına iner. Eskişehir
Yozgat çevresinde ormanlar görülür. Konya ovası,
Orta Kızılırmak çevresi steplerle kaplıdır.
Ort.C
En yüksek
En düşük
Yükseklik
(m)
DOĞAL KOŞULLARI:
Yerşekilleri:
Etrafı yüksek dağlarla çevrili geniş platolarla kaplıdır. Kuzeyinde Köroğlu Dağları batısında Emir,
Türkmen, Sultan dağları, güney ve doğusunda
Toros Dağları (Aladağ, Tahtalı) yer almaktadır.
Yıllık
yağış
miktarı (mm)
Ankara
11.7
40.0
-24.9
891
377
Eskişehir
10.9
39.1
-26.3
801
374
Kayseri
10.4
40.7
-32.5
1093
375
Konya
11.5
40.0
-28.2
1031
325
Sivas
8.6
38.3
-34.6
1285
417
Akarsu ve Göller:
Bölgenin doğusunu Kızılırmak ve kolu Delice Çayı
sular. Kuzeybatısını ise Sakarya ve kolu Ankara
Çayı
sular.
Kızılırmak
üzerinde
Hirfanlı,
Kesikköprü, Kapulukaya barajları, Konya çevresinde Ayrancı May, Ankara çevresinde Çamlıdere,
Kurtboğazı, Bayındır, Çubuk barajları vardır.
Tuz Gölü, Türkiye’nin 1600 km2 alanıyla 2. büyük
gölüdür. o oo 329 tuzluluk oranıyla dünyanın en
Bölge içinde Eskişehir çevresinde Sündiken, Sivrihisar; Ankara’nın güneyinde Elmadağ, İdris dağları, Yozgat, Sivas çevresinde Akdağlar vardır.
Kayseri-Karapınar arasında sönmüş yanardağlar
bir dizi oluşturur. Erciyes (3917 m) Melendiz, Hasan, Karacadağ ve Karadağ dizideki dağlardır.
15
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Kırşehir’de lastik(Petlas) Niğde’de çimento, Yozgat’ta bira fabrikaları vardır.
tuzlu gölüdür. Bu göl çevresindeki tuzlalardan tuz
tüketiminin bir kısmı karşılanır.
Kırşehir yakınında Seyfe Gölü, Tuz Gölü’nün
batısında Akşehir, Çavuşlu ve Eber gölleri vardır.
Burası, bir kapalı havzadır.
Nüfus, Marmara Bölgesi’nden sonra en çok burada yaşar. Alanı geniş olduğundan, nüfus sıklığı
azdır. Nüfus daha çok dağların eteğinde su kaynaklarında toplanmıştır. Ankara, Türkiye’nin 2.
büyük kentidir. Konya, Kayseri, Eskişehir, Sivas,
diğer büyük kentlerdir.
Bölgenin 4 bölümü vardır:
Konya Bölümü:
Bölgenin güney batısında yer alır. Geniş bir alanı
vardır. Nüfus ve nüfus sıklığı oldukça azdır. Geniş
Konya ovası ve çevresi dağlarla çevrilidir. Türkiye’nin en az yağış alan ve bitki örtüsü en cılız yeridir. Türkiye’de tahılın en çok yetiştirildiği yerdir.
Baklagiller, şeker pancarı, ayçiçeği, haşhaş, çeşitli
sebze ve meyve üretilir. Tarım yaşamını destekleyen en önemli ekonomik etkinlik, küçükbaş hayvancılık, özellikle Karaman’ın koyunudur. Sarayönü, Türkiye’nin en zengin civa yataklarına sahiptir.
Konya’da şeker, çimento, zirai aletler, tahıla bağlı
un, irmik, makarna fabrikaları; Ereğli, Ilgın’da şeker fabrikaları, Ereğli Karaman’da pamuk dokuma
fabrikası vardır.
Yukarı Kızılırmak Bölümü:
Bölgenin kuzeydoğusunda en dağlık, iklimi şiddetli
karasal, nüfusu az, tarımın azalıp hayvancılığın
önem kazandığı bölümde en önemli kent Sivas’tır.
Tahıl, şeker pancarı, yetiştirilir, küçük ve büyükbaş hayvancılık yapılır. Sivas’ta çimento, demirçelik fabrikası, demiryolları fabrikaları önemli
sanayii kuruluşlarıdır. Sivas çevresinde Demir,
krom, linyit yatakları vardır.
Ekonomik durumu:
İç Anadolu Bölgesi’nin ekonomisinde tahıl ve küçükbaş hayvancılık önemlidir. Türkiye tahıl üretiminin %40’ı, baklagillerin 1/3’ü, şeker pancarının
yarısı, elma, üzüm, pirinç, ayçiçeği üretilir. Küçükbaş hayvan tiftik keçisinin 3/4’ü, koyunun 1/4’ü bu
bölgede beslenir. Şeker fabrikalarının çevresinde,
mandıralarda besicilik yapılmaktadır.
Eskişehir çevresinde krom, bor; Ankara, Kayseri,
çevresinde linyit; Konya Sarayönü’nde civa yatakları vardır.
Ankara, Eskişehir, Konya, Kayseri, Ereğli, Aksaray’da şeker fabrikası; Ankara, Kayseri, Karaman,
Ereğli’de pamuklu dokuma Ankara, Eskişehir,
Konya, Sivas, Niğde’de çimento fabrikası; Eskişehir ve Sivas’ta demiryolları lokomotif ve yol malzemesi yapan fabrikalar; Kırıkkale’de silah fabrikaları bölgede en yaygın olarak un, irmik, makarna fabrikaları vardır.
Turizm:
Gordion, Alacahöyük, Yazılıkaya, Çatalhöyük, tarihi yöreleri, Haymana, Kızılcahamam, Ayaş, Sivas çevresinde içmece ve kaplıcalar, Kapadokya’da peribacaları, Zelve, Ürgüp, Göreme, Kaymaklı, Derinkuyu gibi turistik yerler ve Erciyes kayak merkezi vardır.
Yukarı Sakarya Bölümü:
Bölgenin en gelişmiş yeridir. Türkiye ortalamasının üzerinde nüfus sıklığına sahiptir. Yağışlar
kısmen arttığından Eskişehir çevresinde ormanlar
yer almaktadır. Marmara ve Ege Bölgesi’nden
sonra, endüstrinin en çok geliştiği yerdir. Tahıl,
şeker pancarı, pirinç, ayçiçeği, en çok yetiştirilen
ürünlerdir.
Küçükbaş hayvancılık önem kazanmıştır. Özellikle
Eskişehir-Ankara çevresi tiftik keçisinin en çok
beslendiği yerdir. Bu yöre, tiftik keçisinin anavatanıdır. Eskişehir’de krom, boksit, antimon, lületaşı
ve Beypazarı Çayırhan’da linyit yatakları vardır.
Ankara bölgenin ve Türkiye’nin en gelişmiş kentidir. Eskişehir sanayiinin hızla geliştiği kentlerimizdendir. Şeker, çimento, uçak, otomobil, beyaz eşya, un, irmik, makarna fabrikaları vardır.
Orta Kızılırmak Bölümü:
Çankırı’dan Niğde’ye kadar, Kızılırmak yayını kaplamaktadır. Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Yozgat,
Niğde en önemli kentleridir. Tahıl, pancar, ayçiçeği, pirinç, üzüm, elma, çok çeşitli meyve üretilen
yerdir. Küçükbaş hayvanlardan koyun beslenir.
Kayseri çevresinde, krom, demir, linyit; Kırşehir’de
mermer; Çankırı, Kırşehir’de tuz yatakları vardır.
Kayseri endüstride gelişme gösteren ve nüfusu
hızla artan kentlerdendir. Pamuklu dokuma, şeker, meyve suyu, sucuk, pastırma fabrikaları vardır.
Kırıkkale, MKEK’ye bağlı fabrikaların ve Orta
Anadolu rafinerisinin bulunduğu önemli kenttir.
16
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
1- Türkiye alanının %21’ini kaplar, en geniş bölgedir.
2- Türkiye nüfusunun %12 kadarı burada yaşar.
Güneydoğu Anadolu’dan sonra nüfusu en az bölgedir.
3- Nüfus sıklığı bölgeler içinde en azdır.
4- Ortalama yükseltisi en fazla bölge olup 1500
m’den yüksektir.
5- Kışın Türkiye’nin en soğuk yeridir. Ocak ayında
ortalama sıcaklık (Erzurum -9o C Kars -12oC) dir.
6- Kış süresi en uzun, yaz süresi en kısa bölgedir.
7- Hayvansal geliri en fazla olan bölgedir.
8- Yeraltı zenginlik kaynakları en fazla (demir 2/3
krom %60 bakır %50) burada bulunmaktadır.
9- En çok elektrik üretilen, en az tüketilen bölgedir.
10- Su potansiyeli en çok olan yerdir.
Yüksekliğin doğuya gittikçe artması, bu bölgede
şiddetli karasal iklimin yaşanmasına neden olur.
Yıllık sıcaklık farkı 30o C’yi bulur. Erzurum-Kars
yöresinde yazları yağışlı, kışları kurak, Hakkari
çevresinde yazları kurak, kışları yağışlı Yukarı Fırat Bölümü’nde ise ilkbahar yağışı yazları kurak
iklim görülür. Van Gölü çevresi Türkiye’nin en az
yağış alan yerlerindendir. Sarıkamış, Tunceli,
Bingöl, Hakkari çevresinde 1 m’den fazla yağış
görülür.
Bu nedenle buralarda ormanlar önem kazanır.
Yükseklik
DOĞAL KOŞULLARI:
Yerşekilleri:
Bolkar Dağları’yla başlayan Orta Toroslar, Tunceli
yakınlarında Munzur, Karasu-Aras dağlarıyla doğuya uzanır. Bu dağlık alan Türkiye’nin damı olarak kabul edilir. Bu dağlarla Karadeniz dağları
arasında Erzincan, Erzurum, Kağızman, Eleşkirt
ovaları, güneyinde de Malatya, Elazığ, Muş Bitlis
ovaları yer alır. Bölgenin en güneyinde Amanos
Dağları’ndan başlayıp Hakkari dağlarına kadar
uzanan Güney Doğu Toroslar yer alır. Hakkari
dağları üzerindeki Uludoruk, 4168 m yüksekliğinde Türkiye’nin sıradağları üzerindeki en yüksek
yeridir.
Yüksekova, Başkale Ovası, Gevaş Ovası, SivasTunceli arasında Uzunyayla, Erzurum-Kars platosu önemli düzlüklerini oluşturur. Ağrı dağından
Van Gölü’nün batısına kadar uzanan sönmüş volkanik dağ dizisi vardır. Ağrı, 5137 m yüksekliğiyle
Türkiye’nin en yüksek volkanik dağıdır. Tendürek,
Alacadağ, Süphan, Nemrut sönmüş volkanları
vardır.
(m)
Yıllık
yağış
Ort.C
En yüksek
En düşük
mik.(mm)
Erzurum
5.9
35.0
-37.0
1785
447
Kars
4.2
34.8
-37.0
1775
501
Malatya
13.6
42.2
-25.1
948
387
Van
8.7
37.5
-28.7
1661
380
Ağrı
5.9
39.9
-45.6
1631
533
Akarsu ve Göller:
Hazar Denizi’ne dökülen Kura ve Aras’ın yukarı
çığırları, Basra Körfezi’ne dökülen Fırat ve Dicle’nin yukarı ve orta çığırları Doğu Anadolu Bölgesi’ndedir. Hidroelektrik üretimine en uygun yerdir.
Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü, Nemrut
volkanının lavlarıyla oluşan set gölüdür. Erçek,
Nemrut, Hazar (Gölcük) Nazik ve Çıldır gölleri de
bu bölgedeki diğer gölleri oluşturur.
 Nüfusu az, nüfus sıklığı çok düşüktür. Tarımsal
nüfus sıklığı en çok olan yerlerdendir. Kırsal nüfus
oranı fazladır. Nüfusun büyük bir kısmı kuzey ve
güneyinde yer alan dağlar arasındaki çöküntü
ovalarında toplanmıştır
En kalabalık kentleri, Malatya, Erzurum, Elazığ,
Kars’tır. Erzincan, Muş, Bingöl, Bitlis, Erzincan diğer önemli kentleri oluşturur.
17
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
Bölümleri:
Bölgenin dört bölümü vardır.
Erzurum- Kars Bölümü, Van (Yukarı Murat) Bölümü, Hakkari Bölümü, Yukarı Fırat Bölümü
Malatya, Elazığ hızla gelişen kentlerdendir. Malatya, Elazığ, Erzincan’da şeker; Malatya-Bitlis’te sigara; Malatya ve Erzincan’da pamuklu dokuma;
Elazığ’da çimento fabrikaları vardır.
Ekonomi:
Dağlık, ekili-dikili alanı dar, iklimi elverişsiz oluşundan tarım alanları yetersizdir. Büyük ve küçükbaş hayvancılık ekonomide önemlidir. Büyükbaş hayvan üretiminin 1/4’nü verir. Tahıl, şekerpancarı dışında, Malatya- Bitlis çevresinde tütün,
Malatya çevresinde pamuk, kayısı en çok yetiştirilen ürünlerdir.
Yeraltı kaynakları en zengin yerdir. Sivas Divriği,
Malatya Hekimhan’da demir, Elazığ Guleman’da
Türkiye kromunun %60 ‘ı çıkarılmaktadır. ElazığDiyarbakır arası Ergani bakır yatakları, bakır üretiminin yarısını karşılamaktadır.
Elbistan-Afşin’de linyit, Keban’da zengin kurşun
yatakları vardır.
İç Anadolu’dan sonra en çok şeker pancarı üretimi
ve şeker fabrikası burada bulunmaktadır. Malatya
Erzincan’da pamuklu dokuma, çimento fabrikaları,
Malatya-Erzincan çevresinde bakır ve gümüş el
sanatı, Erzurum Oltu’da oltu taşına bağlı el sanatı
gelişmiştir.
Keban, Karakaya, Atatürk barajları, Afşin termik
elektrik santrali vardır.
Turizm:
Erzurum-Palandöken kayak merkezi, Ishak Paşa
Camii, Ani harabeleri, Erzurum Nene Hatun Türbesi, Van’da Urartulardan kalma kalıntılar vardır.
Erzurum-Kars Bölümü:
Kuzeydoğu Anadolu’yu kaplar. Yüksek ve geniş
plato ve dağlarla kaplıdır. Kışların en soğuk olduğu yerdir. Yaz mevsimi çok kısa ve sıcaklık düşük
olduğundan, tarıma uygun değildir. Yazların yağışlı olması nedeniyle burada zengin çayır ve meralar bulunmaktadır. Şeker pancarı, patates, arpa,
yulaf yetiştirilir. Zengin meralara bağlı olarak büyükbaş hayvancılık yapılır. Türkiye’de sığırın 1/4’ü
burada beslenmektedir. Arıcılık yapılır. Iğdır, Kağızman, Narman, Oltu çevresinde mikroklima
özelliği gösteren yerlerde ürün çeşitliliği fazla, nüfus daha kalabalıktır. Erzurum ve Kars illeri bölgenin önemli yerleşim birimleridir. Şeker fabrikası,
et kombinası, çimento fabrikası bulunmaktadır.
Yukarı Murat (Van) Bölümü:
Etrafı dağlarla çevrili, bir kapalı havza durumundadır. İç Anadolu, Tuz Gölü çevresi gibi Türkiye’nin en az yağış alan, seyrek nüfuslu yerlerindendir. Van Gölü, çevresinde iklimin yumuşamasına neden olur. Geniş bozkırlarla kaplıdır. Tahıl,
şeker pancarı ve küçükbaş hayvancılık en önemli
gelir kaynaklarıdır. Ağrı, Muş ve Van’da şeker fabrikası, Van’da büyük çimento fabrikası vardır.
Van, Türkiye’de hayvan borsasının kurulduğu
önemli bir kentimizdir.
Hakkari Bölümü:
Türkiye’nin en dağlık, tarım alanları en az, nüfusu
en seyrek yeridir. Akdeniz, yağış rejimi görülür.
Küçükbaş hayvancılık, özellikle kıl keçisi beslenir.
Dicle’nin kolları Zap Suyu ve diğerlerinin vadilerinde, tarım biraz önem kazanır. Şemdinli ballarıyla ünlüdür. Şırnak çevresinde linyit yatakları vardır.
Yukarı Fırat Bölümü:
Bölgenin batısında geniş bir alanı vardır. Yükselti
azalır. Tarım alanları geniş, iklim daha uygun olduğundan nüfusu en kalabalık bölümdür. Tarım
daha çeşitli, tahıl, şeker pancarı yanında pamuk,
tütün, (Bitlis-Muş) pirinç, meyve, özellikle Malatya’da kayısı önem kaza-nır. Küçük ve büyükbaş
hayvancılık yapılır.
Türkiye’nin yeraltı kaynakları en zengin yeridir.
Elazığ çevresinde Guleman’da krom; Sivas, Divriği ve Malatya Hekimhan’da demir; ElazığDiyarbakır arasında Ergani’de bakır; ElbistanAfşin’de linyit, Keban’da zengin kurşun yatakları
vardır.
18
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
1- Türkiye alanının %7-8 kadarını kaplar. En küçük
bölgedir.
2- Bölgeler içinde en az nüfusu olan yerdir.
3- Türkiye’nin yazın en sıcak yeri, Ceylanpınar’da
47.6oC’dir.
4- İç Anadolu’dan sonra, en az yağış alan bölgedir.
5- Buharlaşmanın çok oluşu nedeniyle, sulamaya en
çok ihtiyaç duyulan bölgedir.
6- Türkiye’de en az orman bulunan bölgedir.
7- Türkiye’de en çok mercimek yetişen bölgedir.
8- Türkiye’nin petrol üretilen tek yeridir.
Ort.C
En yüksek
En düşük
Yükseklik
(m)
Yıllık
yağış
mik. (mm)
G.Antep
14.5
42.0
-17.5
855
549
Diyarbakır
15.8
46.2
-24.2
677
491
Siirt
15.9
46.0
-19.3
896
716
Ş.Urfa
18.1
46.5
-12.4
549
463
Dicle, Fırat ve bunların kolları bölgenin önemli
akarsularıdır. Bu akarsular derin vadiler içinde aktıklarından, sulamada yararlanılamaz. Bu nedenle
Güneydoğu Anadolu Sulama Projesi (GAP) bu
eksikliği gidermek için 20 kadar baraj yapmayı
planlamaktadır.
Doğal Koşulları:
Yerşekilleri:
Güneydoğu Toroslarla çevrili olan Güneydoğu
Anadolu Bölgesi, güneye Mezopotamya ovasına
doğru gittikçe alçalan geniş düzlüklerle kaplıdır.
Karacadağ en yüksek yeridir. Midyat ve Mazı
Dağları’nın oluşturduğu Mardin Eşiği ve AntepUrfa platosu bölgenin yüksek yerlerini oluşturur.
Altınbaşak, Akçakale, Harran ovaları vardır.
Batısında, Akdeniz ikliminin etkisi görülür. Doğuya
gidildikçe karasal iklim başlar. Yazın sıcaklık 47o
C’ye kadar çıkar, kışın kar yağışları sıkça görülür.
Sıcaklık 0o C altına iner. Diyarbakır’da
-20o
C’ye kadar düştüğü günler olur.
Bölümleri:
Bölgenin iki bölümü vardır. Batısı Orta Fırat (Antep), doğusu Dicle (Diyarbakır)
Orta Fırat Bölümü:
G.Antep, Adıyaman ve Şanlıurfa önemli kentleridir. Antep, Türkiye’nin en hızlı gelişen kentleri
arasındaki 6.sıradadır.Çevresinde pamuk, tütün,
zeytin, üzüm, mercimek çok yetiştirilir. Antep-Urfa
platosu Türkiye’nin antepfıstığı üretilen yeridir.
Küçükbaş hayvancılık yapılır. Antep çevresinde
pamuklu dokuma, otomobil, zeytinyağı, şarap fabrikaları vardır. Adıyaman Kâhta çevresinde umut
verici petrol kuyuları açılmaktadır.
19
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
KARADENİZ BÖLGESİ
1. Karadeniz bölgesinin genelde ılıman bir iklime sahip
olduğu bilinmektedir. Buna karşın bölgenin doğusu, orta
bölümlerine göre daha çok yağış almaktadır.
Böyle bir farkın en önemli nedeni aşağıdakilerden
hangisidir?
Dicle (Diyarbakır) Bölümü:
Tahıl, pirinç, karpuz, mercimek en çok yetişen
ürünlerdir. Göçebe hayvancılık yapılır. Küçükbaş
hayvan beslenir. Üzüm üretimi önemlidir. Batman
çevresi (Garzan, Batman, Silvan) Türkiye’nin tek
petrol üretim yeridir. Batman’da petrol rafinerisi,
Diyarbakır’da dokuma, Mardin’de çimento, Mazıdağı’nda gübre fabrikası vardır.
A) Doğu Karadeniz bölümüne daha nemli rüzgarların
esmesi
B) Doğu bölümünün yüksek, dağların kıyıya yakın olması.
C) Orta bölümde ovalık alanların genişliği
D) Ormanların orta bölümde daha az olması
E) Doğuyu, kuzeyden ılıman deniz etkisi kuşatması
Ekonomisi:
Antepfıstığı karpuz, tahıl, mercimek üzüm en çok
yetiştirilen ürünlerdir. Küçükbaş hayvancılık yaygındır. Batman çevresinde petrol, Mardin’de fosfat
yatakları vardır. GAP tamamlandığında, bu projenin Türkiye tarım üretimine katkısı büyük olacaktır.
2. Aşağıdakilerden hangisi, Karadeniz
kendine özgü özelliklerinden değildir?
Bölgesinin
A) Doğuya gidildikçe dağların yükseltisi artar.
B) Yıllık sıcaklık farkı azdır.
C) Dağlık olması nedeniyle, dağınık yerleşme yaygındır.
D) Batı Karadeniz bölümünde, geniş delta ovaları vardır.
E) Yıllık yağış miktarı, Orta Karadeniz’de, Doğu ve Batı’ya göre daha azdır.
3. Doğu Karadeniz Bölümü’nde, dağların yükselmesi
ve kıyıya yaklaşması, aşağıdakilerden hangisinin
doğmasına neden olur?
A)
B)
C)
D)
E)
Yetiştirilen ürünlerin çeşitli olması
Yağışların artması
Yer altı zenginlik kaynaklarının zengin olması
Doğal bitki örtüsünün katlar oluşturması
Nüfusun az olması
4. Karadeniz kıyılarında yıllık sıcaklık farkının az olmasının nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nem oranının yüksek olması
B) Yıllık yağış miktarının çok olması
C) Zengin doğal bitki örtüsüne sahip olması
D) Dağların kıyıya paralel olması
E) Bakının etkisi
5. Aşağıdaki grafiklerden hangisi, Karadeniz ikliminin
yağış rejimine aittir?
I)
II)
K
İ
Y
S
III)
K
İ Y S
IV)
K
İ
Y
S
İ
Y
S
K
İ
V)
K
A) I
20
B) II
C) III
D) IV
E) V
YS
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
11. Aşağıda Karadeniz Bölgesi’nde çıkarılan maden ve
çıkarıldığı yerler eşleştirilmiştir.
Bunlardan hangisinin yanlış olduğu söylenebilir?
6.
I.
Yağışların bolluğu nedeniyle, su sorununun olmaması
II. Yüksek dağların, kıyıya paralel uzanması
Karadeniz Bölgesi’nin yukarıdaki özellikleri, aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkmasına neden olmuştur?
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
Tarım ürünlerinin çeşitliliği
Dağınık yerleşmenin yaygın olması
Endüstrinin belli kesimlerde toplanması
Nüfus yoğunluğunun fazla olması
Dış göçler
12. ”Çay, Karadeniz Bölgesi’ne has bir üründür.”
Aşağıdakilerden hangisi, çay üretiminde önemli bir
etken değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
7. Aşağıdaki grafiklerden hangisi, Karadeniz ikliminde
doğal bitki örtüsünün oluşturduğu katları (zon) göstermektedir?
A)
2200
1500
700
0
Dağ
çayırları
İğne yapraklı
orman
Karma orman
Savan
B)
2200
1500
700
0
C)
Murgul – Bakır
Çeltek – Linyit
Kilimli – Maden kömürü
Gümüşhacıköy – Simli kurşun
Küre – Boksit
Dağ
çayırları
İğne yapraklı
orman
Karma orman
Bozkır
Yağışın bolluğu
Yıkanmış toprak
Nem oranının yüksekliği
Denizden esen ılık rüzgar
Bulutlu gün sayısının çokluğu
13. “Doğu Karadeniz, yurdumuzda sebze üretiminin az
yapıldığı yerlerdendir.”
Aşağıdakilerden hangisi, bunun en önemli nedenidir?
D)
2200
1500
700
0
Dağ
çayırları
İğne yapraklı
orman
Karma orman
Makı
2200
1500
700
0
A)
B)
C)
D)
E)
Dağ
çayırları
İğne yapraklı
orman
Karma orman
Geniş yapraklı
orman
Fındık ve çay üretiminin ağırlık kazanması
Yaz sıcaklığının yetersiz oluşu
Tarım alanlarının dar oluşu
Makineli tarımın yapılamayışı
Üreticinin bu konuda bilinçsiz oluşu
E)
2200
1500
700
0
14. Türkiye üretiminin %50’sinin Karadeniz Bölgesi’nden karşıladığı tarım ürünü, aşağıdakilerden hangisidir?
Dağ
çayırları
İğne yapraklı
orman
Karma orman
Tundralar
A) Pirinç
C) Mısır
E) Turunçgiller
B) Soya Fasulyesi
D) Tütün
15. Aşağıdakilerden hangisi, Doğu ile Batı Karadeniz
arasındaki önemli bir fark değildir?
8. Karadeniz ikliminin en tanıtıcı kültür bitkileri, aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
Tütün – Çay
Çay – Zeytin
Mısır – Tütün
Fındık – Çay
Soya fasulyesi – Pirinç
Batı’da sanayi; Doğu’dan ileridir.
Batı’da, ormanlar; Doğu’dan daha azdır.
Batı, dışarıdan göç çeker; Doğu’dan göç gider.
Batı’nın iç kısımlarla ulaşımı, Doğu’dan daha iyidir.
Batı’da kişi başına düşen gelir, Doğu’dan daha çoktur.
16. Karadeniz Bölgesi,
alan
yönünden,
arasında kaçıncı durumdadır?
A) II
9. Karadeniz Bölgesi ekonomisine katkısı en az ürün,
aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tütün
C) Çay
E) Şekerpancarı
B) Fındık
D) Mısır
B) III
C) IV
D) V
bölgeler
E) VI
17.
I. Çay
II. Pamuk
III. Fasulye
IV. Buğday
V. Şeker Pancarı
Yukarıdaki ürünlerden hangisi veya hangilerinin Doğu Karadeniz kıyılarında yetişme şansı yoktur?
10. Aşağıdaki ürünlerden hangisi, Karadeniz iklimine
özgü değildir?
A) I-V
D) II-V
A) Mısır
B) Fındık
C) Soya Fasulyesi D) Turunçgiller
E) Çay
21
B) II-IV
E) II
C) I-III-V
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
25. Aşağıdakilerden hangisi Doğu Karadeniz’in özelliklerinden biri değildir?
A) Yaz mevsimi kuraktır.
B) Nüfus artışı fazladır.
C) Tarıma elverişli toprak azdır
D) Diğer illere işçi gönderir.
E) Nüfus yoğunluğu kıyı şeridindedir.
18. Karadeniz Bölgesi’nin nüfus ve yerleşmesiyle ilgili,
aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Orta Karadeniz’de, nüfus daha çok iç kısımlarda yoğunlaşır.
B) Nüfusun %85’i kırsal kesimde toplanmıştır.
C) Doğu ve Batı Karadeniz’de dağınık yerleşme yaygındır.
D) Doğu Karadeniz’de Çoruh – Kelkit Oluğu, bölgenin
nüfus yoğunluğu en fazla olan bölümüdür.
E) Nüfusun %80’e yakını, tarım ve hayvancılıkla geçinir.
MARMARA BÖLGESİ
1. Aşağıdakilerden hangisi, Marmara Bölgesi’ne ait
özelliklerden değildir?
19. Karadeniz bölgesi’nde ve Dünya üretiminde birinci
sırada yer alan ürün, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çay
B) Tütün
D) Fındık E) Pirinç
A)
B)
C)
D)
Nüfus yoğunluğu, Türkiye ortalamasının üstündedir.
Yedi bölge içinde, yükselti ortalaması en az olanıdır.
Yurdumuzdaki bölgesel iklimlerin tümü görülür.
Yurt ekonomisine en önemli katkısı, tarım ürünleridir.
E) Enerji, en çok, bu bölgede tüketilir.
C) Mısır
20. Türkiye’nin ekonomisine önemli katkıda bulunan ve
tümü Karadeniz Bölgesi’ne ait olan ürün ve maden
aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
2. Marmara Bölgesi’nin fiziki haritasında, aşağıdaki
renklerden hangisi, en az kullanılır?
A) Açık yeşil
C) Koyu yeşil
E) Koyu sarı
Fındık – Bakır
Çay – Linyit
Tütün – Maden Kömürü
Çay – Maden Kömürü
Mısır – Demir
B) Koyu kahve
D) Sarı
3. Marmara Bölgesi’nde hidro-elektrik üretiminin az
oluşunda akarsuların aşağıdaki özelliklerinden hangisi, en etkilidir?
A)
B)
C)
D)
E)
21. “Küre ve Murgul’da çıkarılan bakır, Samsun Karadeniz
Bakır İşletmeleri Tesisi’nde işlenmektedir.”
Bunun nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bakırın işlenmesi için gerekli enerjinin Samsun’da
var olması
B) Samsun’un kara ve demiryoluyla diğer bölgelere
bağlı olması, yarı hammadde olan bakırın kolay dağıtılması
C) Samsun’un kalabalık bir kent olması
D) Küre ve Murgul bakırlarının, Samsun’a deniz yoluyla
kolay taşınması
E) Samsun çevresinde, bakır işleyen fabrikaların çok
olması
Akarsu debilerinin az olması
Akarsu yataklarının çok geniş olması
Akarsu boylarının kısa olması
Akarsu beslenme havzalarının dar olması
Akarsu hızlarının az olması
4. Sanayi için gerekli koşullardan hangisi, Marmara
Bölgesi’ni diğer bölgelere bağımlı kılmaktadır?
A) İşgücü
C) Ulaşım
E) Su
B) Pazar
D) Enerji
5. “Marmara Bölgesi’nde intensif tarım yapılır. Tarım,
önemli gelir kaynaklarından biridir.”
Istranca (Yıldız) Bölümü’nde tarımın önemli olmayış
nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
22. Aşağıdaki ürün çiftlerinden hangisi, Karadeniz Bölgesi’nin her üç bölümünde de yetişmektedir?
A) Fındık – Çay
B) Tütün – Mısır
C) Turunçgil – Mısır
D) Fındık – Soya fasulyesi
E) Şekerpancarı – Mısır
A)
B)
C)
D)
E)
Hayvancılığa önem verilmesi
Nüfusun az oluşu
Dağlık ve yüksek oluşu
Alanının küçük oluşu
Endüstrinin gelişmiş olması
6.
23.
I. Ekonomisinde, tarım önemlidir.
II. Doğal bitki örtüsünü, stepler oluşturur.
III. Kışın sıcaklık oldukça düşüktür.
I. Ormanlar
II. Çayır ve meralar
III. Nadas
IV. Ekili-dikili alanlar
V. Ekilip dikilmeyen alanlar
Karadeniz Bölgesi’nde, yukarıdaki ayrıntıların hangisinden en az yararlanılmaktadır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
2
3
5
E) V
4
1
24. Turfandacılık seralarda yapılır. Üretici için iyi bir
gelir kaynağı oluşturan bu tarımsal etkinlik neden
Doğu Karadeniz kıyılarında yapılamaz?
A) Yağışlar bol olduğundan
B) Kışları soğuk olduğundan
C) Diğer tarım ürünleri daha karlı olduğundan
D) Hava çok kapalı(bulutlu) olduğundan
E) Ulaşım durumu iyi olmadığından
Yukarıdaki özellikler, haritada işaretli yerlerden hangisi için söylenebilir?
A) 1
22
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
7. Aşağıdakilerden hangisi, Marmara Bölgesi’nde ürün
çeşitliliğinin en önemli nedenidir?
A)
B)
C)
D)
E)
14. Marmara Bölgesi’nde üretimi en az olan ürün, aşağıdakilerden hangisidir?
Geniş ovaların varlığı
Sulama kolaylığı
İklim çeşitliliği
Toprak verimliliği
Denize kıyısının çok oluşu
A) Pirinç
C) Ayçiçeği
E) Trunçgil
15. Aşağıda Marmara Bölgesi’nin kentleri ve önemli endüstri
kolları verilmiştir. Bunlardan hangisi yanlıştır?
8. Marmara Bölgesi’nin endüstri yönünden en gelişmiş
bölge olmasının nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Hammaddenin oluşu
Enerji üretiminin çok oluşu
İkliminin elverişli oluşu
Ulaşım olanaklarının çok iyi oluşu
Nüfusunun kalabalık oluşu
A)
B)
C)
D)
D)
9. Marmara Bölgesi’nin sosyo-ekonomik yönden en
geri kalmış bölümü, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Çatalca – Kocaeli Bölümü
Istranca(Yıldız) Bölümü
Ergene Bölümü
Güney Marmara Bölümü
Balıkesir Yöresi
A)
B)
C)
D)
E)
Üretimin çok zor olması
Ekonomik değerlerin düşük olması
Kullanım alanının sınırlı olması
Üretim miktarının az olması
Diğer ekonomik etkinliklere öncelik tanınması
Yukarıdaki haritada, aynı iklim koşullarının görüldüğü yerlerde, aşağıdakilerden hangisi benzerlik gösterir?
Ayçiçeği – Tütün
Zeytin – Turunçgiller
Fındık – Zeytin
Mısır – Buğday
Üzüm – İncir
A)
B)
C)
D)
E)
12. “Marmara Bölgesi nüfusu en çok, nüfus sıklığı en fazla
olan bölgedir.”
Aşağıdakilerden hangisi, bu genel özelliği taşımaktadır?
A)
B)
C)
D)
E)
Enerji
Hayvansal ürünler
Maden
İşgücü
Sebze
17.
11. Marmara Bölgesi’nde Karadeniz ve Akdeniz ikliminin
yaşandığını kanıtlayan ürünler, aşağıdakilerden
hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Balıkesir – Kağıt, çimento
Adapazarı – Vagon, tarım aletleri
İzmir – Kağıt, rafineri
Bursa – Alüminyum, demir çelik
Çanakkale – Seramik, balık, konserve
16. “Marmara, nüfusu kalabalık, sanayisi gelişmiş bir bölgemizdir. Bu nedenle, diğer bölgelerden buraya yiyecek
maddeleri ve hammadde gelmektedir.”
Aşağıdakilerden hangisinin, Doğu Anadolu Bölgesi’nden gelme olanağı yoktur?
10. “Marmara Bölgesi, dünyanın en zengin bor rezervine
sahiptir. Ancak, bu maddenin bölge ekonomisine katkısı
azdır.”
Bunun nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
B) Mısır
D) Zeytin
18. Marmara Bölgesi’nde en az olan etkinlik, aşağıdakilerden hangisidir?
Çatalca – Kocaeli Bölümü
Bursa Ovası
Adapazarı Ovası
Gelibolu Yarımadası
Ergene Ovası
A) Ticaret
B) Turizm
C) Endüstri
D) Tarım
E) Maden çıkarma ve işleme
13. “Marmara Bölgesi’nde dokuma endüstrisi önemlidir. ”
Pamuklu, yünlü ve ipekli dokuma sanayi bakımından
önemli kent, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hereke
C) Gemlik
E) İstanbul
Doğal bitki örtüsü
Nüfus sıklığı
Ekonomik etkinlikler
Toprak türleri
Yeryüzü şekilleri
19. Petrolün işlenip, türevlerine ayrıldığı yerlere “rafineri”
denir.
Aşağıdaki rafinerilerden hangisi, Marmara Bölgesi’ndedir?
B) Bursa
D) Balıkesir
A) Ataş
C) Batman
E) Orta Anadolu
23
B) Aliağa
D) İpraş
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
20. Marmara Bölgesi’nin ekonomik özelliğiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
EGE BÖLGESİ
1. Coğrafi bölgeleri, nüfusu en çok olandan başlayarak
sıraya koyarsak, Ege Bölgesi kaçıncı sırada yer alır?
A)
B)
C)
D)
Ayçiçeği üretiminin 4/5’ini karşılar
Zeytinin 1/3’ü buradan elde edilir.
Tütün üretiminde, bölgeler içinde 3.sırayı alır.
Türkiye’de, doğal ipek üretiminin en çok yapıldığı
yerdir.
E) Çekirdeksiz kuru üzüm üretiminde birinci sırayı alır.
A) I
C) III
D) IV
E) V
2. Aşağıdakilerden hangisi, Ege ve Akdeniz bölgelerinin benzer özelliklerinden birisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
21. Tüm çığırları ülkemizde olan (yurdumuzdan doğup
kıyılarımızdan denize dökülen) akarsulardan hangisi
Marmara Denizi’ne dökülmektedir?
A) Meriç
C) Susurluk
E) Bakırçay
B) II
Ortalama nüfus sıklığı
Yeraltı zenginlik kaynakları
Yağış rejimi ve doğal bitki örtüsü
Endüstrileşme düzeyi
Kıyı türleri
B) Sakarya
D) B. Menderes
Su seviyesi
3.
22.
I. Linyit
II. Demir
III. Bor
IV. Wolfram
V. Krom
Yukarıdaki madenlerden hangisi, Uludağ’ın zirvesine
yakın bir yerde en çok çıkarılmaktadır?
A) V
B) IV
C) III
D) II
I
3
I
4
I
5
I
6
I
7
I
8
I
I
I
I Aylar
9 10 11 12
Yukarıda, Ege bölgesindeki bir akarsuyun rejim grafiği verilmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi, grafiği inceleyerek varılacak
bir sonuç değildir?
E) I
A) Buharlaşma nedeniyle, yazın debi küçülmüştür.
B) Yağışların bol oluşu, kışın debinin yükselmesine neden
olmuştur.
C) Debinin en küçük olduğu mevsim, yazdır.
D) Rejimi düzenlidir.
E) İlkbaharda karların erimesi, debinin yükselmesinde etkili
olmuştur.
23. “Marmara Bölgesi, Türkiye’nin endüstri ve ticaret açısından en gelişmiş bölgesidir.” diyen bir kişi, aşağıdakilerden hangisini iddiasına kanıt olarak gösteremez?
A)
B)
C)
D)
E)
I I
1 2
Devlete en çok vergiyi bu bölgelerin vermesi
İç göç olayının, en çok bu bölgeye yapılması
İşçi sayısının, diğer bölgelerden çok olması
Kültür düzeyi yönünden birinci olması
Enerjinin, en çok bu bölgede tüketilmesi
4. Büyük Menderes’in aşağı çığrında yer alan Bafa
Gölü’nün oluşumu, aşağıdakilerden hangisiyle belirtilebilir?
24. Türkiye nüfusunun yaklaşık olarak 1/5 ini barındıran
Marmara Bölgesinde nüfusun dağılışıyla ilgili olarak
aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A)
B)
C)
D)
E)
A) Karadeniz Bölgesi’nde olduğu gibi, çok kalabalık
yerlerin yanında çok tenha alanlar yer alır.
B) İzmit Körfezi’nin Güney kıyıları ile Trakya’nın Karadeniz kıyılarında nüfus yoğundur.
C) Güney Marmara’daki tarımsal alanlar nüfus bakımından kalabalıktır.
D) Kocaeli – Çatalca kesiminin iç kısımları ve Karadeniz kıyıları tenhadır.
E) Nüfusunun çoğunluğu kentsel yerleşmelerde toplanmıştır.
Lav set
Alivüyal set
Volkanik set
Heyelan
Kıyı set (Lagün)
5. “Ege kıyıları, sıcaklık ve yağış rejimi bakımından Akdeniz kıyılarına benzerlik gösterir.”
Sıcaklığın Ege kıyılarında daha düşük olmasının nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
25. Marmara Bölgesi’nin doğal koşulları hakkında verilen özelliklerden hangisi yanlıştır?
A) Yurdumuzda görülen iklimlerin geçiş alanıdır.
B) Yükseltisi en az olan bölgedir.
C) Yurdumuzdaki doğal bitki örtüsünün hepsini görmek
mümkündür.
D) Tarım alanı bölge alanına göre değerlendirilirse çok
azdır.
E) En yüksek yer 2543m yükseklikle Uludağ’dır.
Dağların uzantısı
Bitki örtüsü
Kıyı tiplerinin farklı oluşu
Enlemin etkisi
Denizlerin derinlikleri
6. Aşağıdaki akarsulardan hangisi, Ege Havzasına
dökülmektedir?
A) Aras
B) Melet Çayı
C) Çekerek
D) Bakır Çayı
E) Manavgat Çayı
24
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
14. Aşağıdaki kentlerden hangisinin nüfuslanması Muğla ilininkine benzerlik gösterir?
7. Aşağıdakilerden hangisi, Ege Bölgesi’nde delta
ovalarının yaygın olmasında etkili bir neden değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
Bitki örtüsünün cılız oluşu
Denizin az derin oluşu
Eğimin fazla oluşu
Akarsuların bol alüvyon taşıması
Yağış rejiminin düzensiz oluşu
15. Ege kıyılarının kırıklı bir yapıya sahip olması, aşağıdakilerden hangisinin oluşmasına neden olmaktadır?
8.
I. Nemlilik
II. Toprak yapısı
III. Buharlaşma
IV. Sıcaklık
V. Rüzgâr
Ege Bölgesi’nde 500 m. altında maki, yukarısında
orman ve denizden uzak iç kısımlarda bozkır görülmesinde, yukarıdakilerden hangilerinin etkisi görülür?
A) I-II
D) IV-V
B) II-III
E) II-IV
A)
B)
C)
D)
E)
B) Üzüm
E) Turunçgil
A)
B)
C)
D)
E)
17. Ege Bölgesi’nde, verimin İç ve Güneydoğu Anadolu’ya göre daha iyi olmasına karşın, ekimi ikinci
planda kalan ürün, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üzüm
C) Baklagil
E) Pirinç
A) Yatağan
C) Tunçbilek
E) Kemer
A) Ria
C) Dalmaçya
E) Boyuna
A)
B)
C)
D)
E)
C) Civa
Toprak türleri
Yükselti
Dağların uzantısı
Yağış rejimi
Yağış miktarı
21. İlkçağın önemli limanları arasında yer alan Efes ve
Milet’in bugün denizden 10-15 km içeride olmasının
nedenini aşağıdakilerden hangisi ile açıklamak
mümkündür?
13. Ege Bölgesi, aşağıdakilerden hangisinde bölgeler
içinde ilk sırayı almaz?
A)
B)
C)
D)
E)
B) Fiyord
D) Watt
20. Kıyı Ege ile İç Batı Anadolu’da yetişen tarım ürünlerinin çok farklı olmasında, aşağıdakilerden hangisi
etkilidir?
12. Doğu Anadolu’dan sonra, en çok Ege Bölgesinde
çıkartılan ve dış ticaretimizde önemli olan yeraltı
zenginlik kaynağı, aşağıdakilerden hangisidir?
B) Demir
E) Tuz
B) Soma
D) Seyitömer
19. Güneybatı Ege kıyıları, aşağıdaki kıyı tiplerinden
hangisine örnek gösterilebilir?
Yağış rejimi
Yağış miktarı
Dağların uzantı yönü
Sıcaklık
Enlem
A) Krom
D) Linyit
B) Şekerpancarı
D) Buğday
18. Türkiye enterkonnekte sistemine bağlı santrallerden
Ege Bölgesi’nde olup üretim şekli farklı olan, aşağıdakilerden hangisidir?
Akarsu aşındırması
Rüzgâr aşındırması
Volkanik olaylar
Kırılma
Buzul aşındırması
11. Akdeniz kıyılarında yetişen turunçgillerin, Ege Bölgesi’nde daha içlerde yetişme olanağı bulmasının
nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Tarım işçisi bulmanın zorluğu
Sulu tarım olanaklarının bulunması
Düzlüklerin geniş alan kaplaması
Nadas olayının az olması
Orman alanlarının fazla olması
C) İncir
10. “Ege Bölgesi’ndeki dağlar ve ovalar, kuzeyden güneye
doğru paralellik gösterir.”
Bunda, aşağıdakilerin hangisinin etkili olduğu söylenebilir?
A)
B)
C)
D)
E)
İklimin daha sıcak olması
Denizde, derinliğin daha az olması
Tektonik depremlerin oluşması
Zeytin üretiminin artması
Makilerin 400 m. kadar yükselmesi
16. Ege Bölgesi’nde tarımın makineleşmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en çoktur?
C) I-IV
9. Ege Bölgesi’nin önemli tarım ürünlerinden hangisi,
İç Batı Anadolu bölümünde diğerlerine göre daha
kolay yetişir?
A) Mısır
D) Zeytin
İzmir
Mersin
Bursa
İzmit
Antalya
A) Denizlerin karalara doğru sürüklediği birikintiler
B) Akarsuların taşıdığı alüvyonlar
D) Deniz saldırılarından tarihi harabeleri koruma için
doldurmalar.
D) Bu bölgede karaların yükselmesi
E) Dağlardaki toprak kaymalarının etkisi
Nüfus
Gerçek kıyı uzunluğu
İncir üretimi
Tütün üretimi
Zeytin üretimi
25
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
5. Antalya bölümü, aşağıdakilerin hangisinde Adana
bölümünden daha iyi durumdadır?
22. Ege Bölgesi’nin Türkiye elektrik üretimine büyük katkısı
vardır. Bu bölgede termik ve hidroelektrik santral, çok
bulunmaktadır.
Aşağıdaki santrallerden hangisi bu bölgede değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
Sarayköy
–
Kesikköprü –
Demirköprü –
Soma
–
Yatağan
–
A)
C)
D)
E)
Jeotermal
Hidroelektrik
Hidroelektrik
Termik
Termik
6. Antalya bölümünde, karstik oluşumların çok oluş
nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
23. Ege Bölgesi, Türkiye tarımında önemli bir yere sahiptir.
Aşağıda verilen ürünlerden hangisi bölge ekonomisinde önemli yer tutmaktadır?
A)
B)
C)
D)
E)
Sanayi
B) Turizm
Nüfus sıklığı
Tarım alanlarının genişliği
Ulaşım
Tütün – Zeytin – Pamuk – Üzüm
Zeytin – Tahıl – Pamuk – İncir
Mısır – Pamuk – Tütün – Çay
Turunçgil – Fındık – Tütün – Mısır
Üzüm – Tütün – Turunçgil – Fındık
Mekanik aşınmanın az oluşu
Yağışların yağmur şeklinde oluşu
Yazların çok sıcak oluşu
Kalker yapılı kayaların çok oluşu
Rüzgârların esiş yönü
7. “Akdeniz Bölgesi nüfusunun 2/3’ü, Adana bölümünde
yaşamaktadır. Bu nedenle, bölümün nüfus sıklığı fazladır.”
Bunu nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seracılığın çok yaygın oluşu
B) Tarım alanlarının geniş, sanayinin ileri oluşu
C) Kültürel etkinliklerin ileri düzeyde oluşu
D) Ulaşım olanaklarının elverişli oluşu
E) Mersin yöresinin serbest bölge oluşu
AKDENİZ BÖLGESİ
1. Aşağıdakilerden hangisi, Akdeniz Bölgesi’nin özelliklerinden biridir?
8. Akdeniz ikliminin doğal bir bitki örtüsü olmasına
karşın bölge için ekonomik bir değeri olmayan ürün,
aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seracılık en çok, Adana çevresinde yapılır.
B) Mersin, bölgenin turizm bakımından en hareketli yeridir.
C) Yer altı zenginlik kaynakları, Antalya bölümünde daha zengindir.
D) Hatay çevresi, bölgenin anason ve gül üretiminde en
önemli yeridir.
E) Antalya, bölgenin sanayisi en gelişmiş kentidir.
A) Şeker kamışı
C) Zeytin
E) Yer fıstığı
B) Anason
D) Tütün
9. “Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak olmasına karşın; bölge, yurdumuzda toprağın nadasa en az bırakıldığı yerlerdendir.”
Aşağıdakilerden hangisi, bunun asıl nedenidir?
2. Aşağıdakilerden hangisi, Akdeniz Bölgesi’nin özelliklerinden değildir?
A)
B)
C)
D)
Kıyılarda Akdeniz iklimi görülür.
Dağlar, kıyıya paralel olarak uzanır.
Makiler, en yüksek düzeye bu kıyılarda çıkar.
Yağışların ilk ve sonbaharda en yüksek düzeye çıkması, ormanların zengin olmasına neden olur.
E) Kıyı ile iç kısım arasında ulaşım, belli geçitlerden
sağlanır.
A)
B)
C)
D)
E)
Nem oranının yüksek olması
Sulu tarım yönteminin uygulanması
Taban suyu seviyesinin yüksek olması
Denizden serin ve nemli rüzgârların esmesi
Bol sıcak isteyen ürünlerin yetişmesi
3.
I. En çok yağış, kış mevsiminde görülür.
II. Yazın, yurdumuzun en sıcak yeridir.
III. Nüfus sıklığı, Türkiye ortalamasının altındadır.
IV. Karstik şekiller, en çok bu bölgede görülür.
V. Turfandacılığın en yaygın olduğu gölgedir.
Yukarıda verilen özelliklerden hangisi Akdeniz Bölgesi için uygun değildir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
10. “Pamuk, dış ticaretimizde ve Akdeniz Bölgesi ekonomisinde önemli yeri olan bir endüstri bitkisidir.”
Aşağıdakilerden hangisi, pamuğun yetişmesi için
gerekli değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
E) V
4. “Antalya bölümünde nüfus sıklığı, Adana bölümünden
daha azdır.”
Aşağıdakilerden hangisi, bunun asıl nedenidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Geçirimli alivüyal topraklar
Yetişme döneminde bol su
Olgunlaşma döneminde yüksek ısı
Hasat devresinde kuraklık
o
Kışın, 0 C üzerinde sıcaklık
11. “Antalya yöresinin yıllık yağış miktarı 2m civarındadır.”
1,5 – 2 m yıllık yağışı olan Giresun’da çay yetişirken
Antalya’da yetişmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Ulaşım olanakları elverişsizdir.
Kışın, sıcaklık daha düşüktür.
Dağlıktır ve tarım alanları dardır.
Alanı, Adana bölümüne göre daha azdır.
Ormanlar, daha geniş alan kaplamaktadır.
A) Yağış rejimi
B) Yağış biçimi
C) Yıllık sıcaklık farkı D) Enlem farkı
E) Toprak türü
26
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
12. Aşağıdaki göllerden hangileri, Göller Yöresi’nde
bulunmaktadır?
A)
B)
C)
D)
E)
19. “Göller Yöresi, iklim koşulları Akdeniz kıyılarına göre
farklı olan bir yerdir. Bu nedenle yetişen ürünler, Akdeniz kıyılarından farklıdır.”
Aşağıda yetişen ürünlerden hangisi, bu yörede yetişme olanağı bulamaz?
Erçek – Nazik – Çıldır – Aygır
Ulubat – Manyas –Sapanca – Terkos
Tuz – Akşehir – Seyfe – Mogan
Burdur – Acı – Kovada – Beyşehir
Tortum – Sera – Yedigöl – Abant
A) Gül
C) Anason
E) Yer fıstığı
13. ”Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde ulaşım sorunu
ortaya çıkar. Ulaşım belli geçitlerden yapılabilir. Örneğin;
Doğu Karadeniz kıyıları, Trabzon üzerinden Zigana
Geçiti ile Erzurum’a bağlanır.”
Bunun gibi, Antalya yöresini Burdur üzerinden Ege
kıyılarına bağlayan yol, aşağıdaki geçitlerden hangisinden sağlanmaktadır?
A) Ecevit Geçidi
C) Sertavul Geçidi
E) Belen Geçidi
20. ”Dağların sular altında kalıp antiklinallerin üst kısımlarının kıyıya paralel adalar şeklinde uzandığı kıyılara,
Dalmaçya tipi kıyı denir.”
Yurdumuzda bu özelliği taşıyan tek kıyı örneği, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Taşeli Yarımadası, Anamur açıkları
B) Mersin, Erdemli açıkları
C) Teke Yarımadası, Kaş açıkları
D) Hatay, Samandağ açıkları
E) Fethiye Körfezi açıkları
B) Tahir Geçidi
D) Çubuk Geçidi
14. ”Mevsiminden önce ve sonra sebze, meyve ve çiçek
yetiştirilme işine turfandacılık; bu işin yapıldığı yere ise
sera denir. Yurdumuzda, seracılığa en uygun yer Akdeniz kıyılarıdır.”
Bunun temel nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
21. “Akdeniz kıyıları, kışın yurdumuzun en sıcak yeridir.
Sıcaklık, bu mevsimde 0oC altına pek düşmez.”
Bu iklim özelliği, aşağıdaki ürünlerden hangisinin
yetişmesinde önemli bir etkendir?
Yıllık sıcaklık ortalamasının yüksek oluşu
Kış sıcaklığının yüksek oluşu
Kışların yağışlı geçmesi
Verimli alüvyal ovaların yaygın oluşu
İnstertif tarımın bölgede ileri düzeyde oluşu
A) Pamuk B) Üzüm C) Turunçgiller
D) Pirinç E) Kışlık buğday
22. ”Zonguldak yöresi sanayi kuruluşlarının elektrik gereksinmesi, Çatalağzı Termik Santrali’nden karşılanır.”
Antalya bölümünde bulunan Seydişehir Alüminyum
Fabrikası’nın elektrik gereksinimini aşağıdaki santrallerden hangisi karşılar?
15. Akdeniz Bölgesi’nde ekonomik değeri en az olan
ürün, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Üzüm
C) Turunçgiller
E) Yer fıstığı
B) Pamuk
D) Turfandacılık
A)
B)
C)
D)
E)
16. “Kıyıda yer alan bölgeler içinde Akdeniz Bölgesi nüfusu
en az olandır.”
Tüm bölgeler içinde, Akdeniz Bölgesi nüfus bakımından kaçıncı sırada yer almaktadır?
A) 3
B) 4
C) 5
D) 6
E) 7
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
18.
I. Mersin – Ataş
II. İskenderun – Demir / Çelik
III. Seydişehir – Aliminyum
IV. Isparta – Şeker
V. Adana – Sigara
Yukarıda Akdeniz Bölgesi kentleri ve buralarda bulunan
fabrikalar verilmiştir.
Bunlardan hangisi yanlıştır?
B) IV
C) III
D) II
Pamuk – Turunçgiller – Çay
Pamuk - Pirinç – Muz
Turunçgiller – Fındık – Muz
Turfanda sebze – Gül – Ayçiçeği
Tütün – Pamuk – Çay
24. Akdeniz Bölgesi’nin Antalya Bölümü ile Adana bölümü aşağıdakilerin hangisi bakımından benzerlik
gösterir?
İç Anadolu – Doğu Anadolu
Karadeniz - Doğu Anadolu
Ege – Marmara
Güneydoğu Anadolu - İç Anadolu
Karadeniz – Marmara
A) V
Oymapınar Hidroelektrik Santrali
Sarayköy Jeotermal Santrali
Yatağan Termik Santrali
Seyhan Hidroelektrik Santrali
Kepez Hidroelektrik Santrali
23. Bölgelerin kendilerine özgü tarımsal ürünleri vardır.
Aşağıdakilerin hangisindeki ürünler, Akdeniz Bölgesinin ekonomik değeri çok olan ürünleridir?
17. Akdeniz Bölgesi, ekili dikili alanı en az bölgelerimizden
biridir.
Aşağıdaki bölgelerden hangilerinin, ekili dikili alanları daha azdır?
A)
B)
C)
D)
E)
B) Şeker pancarı
D) Tahıl
Turizm potansiyeli
Sanayi kuruluşlarının çokluğu
Kıyı ovalarının genişliği
Nüfus yoğunluğu
İklim koşulları
25. Akdeniz Bölgemiz başta olmak üzere yurdumuzun
büyük bir kısmı yazın genellikle kuraktır.
Bunun en büyük nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
E) I
27
Asor ve Basra basınç alanları etkisi
Sıcaklığın olumsuz etkisi
Enlemlerin sonuçları
Boylamın etkisi
Ekvatorun etkisi
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
8. İç Anadolu Bölgesi’nde buğdaygiller en çok üretilirken tahıl ürünlerinden olan mısırın az üretilme nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
İÇ ANADOLU BÖLGESİ
1. Nüfusu, Marmara bölgesinden sonra en çok olan İç
Anadolu Bölgesi’nde, nüfus sıklığının Karadeniz
Bölgesi’nden sonra 6. sıraya düşmesinin nedeni,
aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
İklim koşulları
Alanın geniş olması
Nadas olayının en çok bu bölgede olması
Verimli ovaların az oluşu
Tahıl dışında önemli ürün yetişmemesi
9. “Türkiye, su potansiyeli yüksek olan bir ülkedir.”
Kızılırmak üzerinde kurulan barajlar, aşağıdakilerden
hangisidir?
2. Aşağıdakilerden hangisi, İç Anadolu Bölgesi’nin
özelliklerinden değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
A) 1000 m civarındaki düzlükler, geniş yer kaplar.
B) Doğu Anadolu’dan sonra, alanı en geniş bölgedir.
C) Konya, alanı en geniş, nüfusu en kalabalık bölümdür.
D) Yurdumuzun en az yağış alan yeri, Obruk Platosu
çevresidir.
E) Tahıl üretiminin %40’ını bu bölge karşılar.
A)
B)
C)
D)
E)
İç Batı Anadolu
Orta Fırat
Yukarı Kızılırmak
Yukarı Murat
Yukarı Fırat
Karasal iklimin görülmesi
Etrafın dağlarla çevrilmesi
Yağışların az olması
Yağışların, daha çok ilkbaharda yoğunlaşması
Kışların uzun geçmesi
A) Kıl keçisi
B) Merinos koyunu
C) Tiftik keçisi
D) Dağlıç koyunu
E) Karaman koyunu
12. “İç Anadolu Bölgesi’nin güney doğusunda Erciyes ile
başlayıp Karadağ’a kadar devam eden sönmüş yanardağlar bir dizi oluşturur.”
Aşağıdakilerden hangisi, bu dizide değildir?
5. Yağışlardaki kararsızlık İç Anadolu üreticisini aşağıdakilerden hangisini yapmaya zorunlu kılmıştır?
A)
B)
C)
D)
E)
Tahıl ekme
Nadas uygulama
Küçükbaş hayvancılık
Sebze ve meyve üretme
Farklı özellikte tarımsal etkinlikler
A) Karacadağ
C) Karadağ
E) Hasan Dağı
B) Wolfram
D) Kurşun
A)
B)
C)
D)
E)
7. Buğdayın Ege Bölgesi’nde, İç Anadolu’dan; İç Anadolu’da ise, Doğu Anadolu’dan erken olgunlaşmasının asıl nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
B) Melendiz
D) Kula
13. İç Anadolu Bölgesi incelendiğinde başlıca kentlerin ve
nüfusun bölgenin orta kesiminden çok kıyılarda ve dağ
eteklerinde toplandığı görülmüştür.
Bunun en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
6. Konya Sarayönü aşağıdaki madenlerden hangisinin
üretiminin %50’sini karşılamaktadır?
A) Krom
C) Civa
E) Bor
Kayseri – Ankara
Konya – Sivas
Eskişehir – Kırıkkale
Sivas – Eskişehir
Konya – Kayseri
11. 100 yıl öncesine kadar, sadece yukarı Sakarya, Orta
Kızılırmak yöresinde yaşayan, sonradan dünyanın
diğer ülkelerine götürülüp yetiştirilen hayvan hangisidir?
4. Tahıl ve Küçükbaş hayvancılığın İç Anadolu ekonomisinin temelini oluşturmasının nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Hirfanlı – Sarıyar – Mamasın
Demirköprü – Kemer – Adıgüzel
Hirfanlı – Kesikköprü – Kapulukaya
Oymapınar – Kepez – Seyhan
Ayrancı – Kurtboğazı – Çubuk
10. “Demiryolu taşımacılığı, yurdumuz için en ekonomik
ulaşımdır. Karayolları rekabeti nedeniyle gelişemeyen
demiryollarımız için gerekli yolcu ve yük vagonları Adapazarı’nda yapılmaktadır.”
Demiryolları için gerekli diğer etkinlikler, aşağıdaki
kentlerden hangisinde yapılmaktadır?
3. Aşağıdakilerden hangisi, İç Anadolu Bölgesi’nin bir
bölümüdür?
A)
B)
C)
D)
E)
Yazların kurak geçmesi
Yaz sıcaklığının düşük olması
Yaz süresinin kısa olması
Yağışların daha çok kar şeklinde olması
Mısırın ekonomik değerinin düşük olması
Yaz mevsiminin başlama süresi
Yüksekliğin doğuya gidildikçe artması
İlkbahar yağışlarının başlama süresi
Makinalı tarımın, batıdan doğuya doğru azalması
Kış mevsiminin batıdan doğuya doğru daha erken
gelmesi
Yağış ve su kaynakları
Yerşekillerinin yerleşmeye uygunluğu
Ulaştırma olanakları
Sıcaklığın yüksek olması
Yaylacılığa uygunluk
14. İç Anadolu Bölgesi’nin kendine özgü özellikleri vardır.
Aşağıdakilerden hangisi bu bölgeye uygun değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
28
Tuz Gölü çevresi yurdun en kurak yerlerindendir.
Tahıl üretiminin %40’ını verir.
Bölgenin en sık nüfuslu yeri Konya Bölümü‘dür.
Doğuya gidildikçe iklim sertleşir.
En çok tiftik keçisi bu bölgede beslenir.
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
23. İç Anadolu Bölgesi’nin batısında buğday üretilirken
doğuya gidildikçe arpanın önem kazanmasının nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ekim alanlarında eğimin artması
B) Kışların uzun olması
C) Toprakların verimsizleşmesi
D) Kar yağışının çok olması
E) Sıcaklığın azalıp, yaz süresinin kısalması
15. Konya Bölümü’nde tahıl, Doğu Karadeniz’de mısırın
çok yetişmesinde etkili olan özellik aşağıdakilerden
hangisindedir?
A) Doğu Karadeniz’de yaz, Konya yöresinde ilkbaharın
yağışlı geçmesi
B) Toprak türlerine uyan en iyi ürünler olması
C) Mısır tarımı için kalabalık, tahıl tarımı için az nüfusa
gereksinme duyulması
D) Yıllık yağış miktarının uygun oluşu
E) Doğu Karadeniz’de kışların ılık, Konya yöresinde ise
soğuk olması
DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
1. Aşağıdakilerden hangisi, Doğu Anadolu Bölgesi’nin
genel özelliklerinden değildir?
16. Doğu Anadolu alanı en geniş, Marmara Bölgesi nüfusu
en kalabalık bölgemizdir.
İç Anadolu Bölgesiyle ilgili bilgilerden yanlış olan
hangisidir?
A) Türkiye alanının %21’ne, nüfusun %12’sine sahiptir.
B) Ortalama yükseltisi en çok olan bölgedir.
C) Yeraltı zenginlik kaynakları ve hayvancılık, ekonomisinin temelini oluşturur.
D) Demir, bakır ve krom üretiminin önemli bir kısmı bu
bölgeye aittir.
E) Ülke ormanlarının %15’ten fazlası bu bölgede bulunur.
A)
B)
C)
D)
Yıllık yağışı en az olan bölgelerimizden biridir.
Orman bakımından fakir bölgedir.
Doğu Anadolu’dan sonra alanı en geniş bölgedir.
Ekonomisinde tahıl ve hayvancılık büyük bir paya
sahiptir.
E) Endüstrileşme bakımından Ege bölgesinden sonra
ikincidir.
2. ”Doğu Anadolu Bölgesi, volkanik oluşumların yaygın
olduğu bir yerdir.”
Aşağıdaki sönmüş volkanik dağlardan hangisi, bu
bölgede değildir?
17. Yukarı Sakarya Bölümü, İç Anadolu’nun nüfus sıklığı en
fazla olan bölümüdür.
Bunun en önemli nedeni hangi seçenekte verilmiştir?
A) Ağrı
C) Tendürek
E) Nemrut
A) Yıllık sıcaklığın daha fazla olması
B) Yağış miktarının diğer bölümlere göre daha çok olması
C) Ekili-dikili alanın geniş olması
D) Yükseltinin az olması
E) Önemli yol kavşağında bulunması
3. Aşağıdakilerden hangisi, Doğu Anadolu’nun yüksek
olmasının sonucu ortaya çıkan bir durum değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
19. Bölümün ikinci büyük kentidir. Ankara gibi önemli bir yol
üzerinde ve aynı zamanda tahıl, pancar yetiştiren çok
verimli bir ovanın güney kıyısında kurulmuştur. Konumu
nedeniyle İç Anadolu’nun kapısı durumundadır.
Bu tanım, aşağıdaki kentlerimizden hangisine aittir?
A) Kayseri
D) Sivas
B) Melendiz
D) Süphan
Yeraltı kaynaklarının zengin oluşu
Yağışların daha çok oluşu
Ormanların diğer iç bölgelere göre zengin oluşu
Yazın serin, kışın çok soğuk oluşu
Tarımda alt sınırın yüksek oluşu
4. Aşağıdakilerden hangisi, Doğu Anadolu akarsularında debinin kışın azalmasının nedenidir?
B) Konya C) Eskişehir
E) Yozgat
A)
B)
C)
D)
E)
20. İç Anadolu’da iklim ya da yüzey şekillerinin özelliği
aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili değildir?
A) Kapalı havza göllerinin oluşmasında
B) İç kısımlarında step bitki örtüsünün varlığında
C) Orta kesimde büyük yerleşme merkezlerinin bulunmasında
D) Tahıl tarımının yaygınlığında
E) Bölgenin genel nüfus yoğunluğunun azlığında
Ormanların yetersizliği
Yağış miktarı
Yağış rejimi
Eğimin fazla oluşu
Yağış biçimi
5. Doğu Anadolu Bölgesi’nin pek çok yerinde sebze
üretilmemesinin en önemli nedeni, aşağıdakilerden
hangisidir?
21. İç bölgelerimiz (İç Anadolu-Doğu Anadolu- Güneydoğu
Anadolu) genelde çok tenhadır. Ortalama nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının çok altındadır. Bu tenha duruma karşın buralarda bazı yerler nüfus yoğunluğu açısından farklılıklar gösterir, sık nüfuslu alanlar ortaya çıkar.
Bu farklılığın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yükselti
B) Yağış etkisi
C) Ulaşım etkisi D) Bitki örtüsünün etkisi
E) Doğal kaynakların etkisi
A)
B)
C)
D)
E)
Tarım alanlarının az oluşu
Yaz süresinin kısa, sıcaklığın düşük oluşu
Sulama olanaklarının olmaması
Makineli tarımın yapılmayışı
Pazar olanaklarının darlığı
6. Doğu Anadolu Bölgesi’nin en gelişmiş bölümü olan
Yukarı Fırat, bölgede aşağıdakilerden hangisinde ilk
sırayı alamaz?
22. “Yurdumuzun, Van Gölü’nden sonra en büyük gölü Tuz
Gölü’dür.”
Aşağıdakilerden hangisi, bu gölün özelliklerinden
değildir?
A) Alanı, kışın genişler, yazın daralır.
B) Tuzluluk oranı çok yüksektir. (%0329)
C) Bir volkanik set gölüdür.
D) Ortalama derinliği 2,5 m arasındadır.
E) Türkiye tuz üretimine, önemli katkısı vardır.
A)
B)
C)
D)
E)
29
Endüstri
Büyükbaş hayvancılık
Yeraltı zenginlikleri
Çeşitli tarım ürünleri
Nüfus sıklığı
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
14. Yüksek sıcaklık isteyen ürünler Doğu Anadolu'’da
yetişmez. Bunun en önemli nedeni aşağıdakilerden
hangisidir?
7. Doğu Anadolu’da tarım alanları, dağlar arasında yer
alan çöküntü ovalarıdır.
Aşağıdaki ovalardan hangisi, bu bölgemizde değildir?
A) Erbaa B) Iğdır
D) Narman
A)
B)
C)
D)
E)
C) Kağızman
E) Elazığ
8. Doğu Anadolu Guleman, krom yataklarından sonra
yurdumuzda en çok krom hangi bölgemizde bulunmaktadır?
A) Ege
C) Karadeniz
E) Akdeniz
15. Doğu Anadolu Bölgesi’nin ülkemiz ekonomisine
önemli katkısı vardır. Aşağıdakilerden hangisi Doğu
Anadolu’nun ekonomik özelliklerinden değildir?
B) Marmara
D) İç Anadolu
A)
B)
C)
D)
E)
9. Doğu Anadolu Bölgemizin ortalama yükseltisi fazladır.
Bölgenin 3/4 ü 1500-2000m yüksekliktedir. Buralarda
bulunan bazı ovalar Batı Anadolu’nun birçok dağından
yüksektir.
Bu durum aşağıdaki özelliklerden hangisi üzerinde
daha etkili olmuştur?
Yağışların artması
Nüfus yoğunluğunun azlığı
Kış sıcaklığının düşük olması
Ulaşım güçlüğünün bölge ekonomisine olumsuz etkisi
E) Göç olayının hızlanması
A)
B)
C)
D)
E)
10. Doğu Anadolu Bölgesi yüzölçümü itibariyle diğer bölgelerimizden daha büyüktür. Böyle olmasına karşın tarım
ürünleri üretimi çok azdır.
Aşağıdakilerden hangisi Doğu Anadolu Bölgesinde
tarım üretiminin çok az olmasının en önemli nedenidir?
Sıcaklığın yeterli olmaması
Ulaşım güçlüğü
Toprakların verimsizliği
Hayvancılığın daha çok para getirmesi
Su ve gübre yetersizliği
A)
B)
C)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
Anadolu yarımadasının ortasında yer almasının
Bitki örtüsünün azlığının
Yükseltinin Doğu Anadolu’dan az olmasının
Sıcak rüzgârlara açık oluşunun
Engebenin az olmasının
19.
Hayvancılık
Yer altı zenginlikleri
Endüstri
Hidro ve termik elektrik
Tarım
36
?
%
31
18
Akarsu yataklarının eğimiyle
Yağış miktarıyla
Yağış düzeniyle
Akarsuların uzunluğuyla
Yağış biçimiyle
15
?
Yukarıda Doğu Anadolu Bölgesi’nin Erzurum – Kars
yöresine ait yağış grafiği verilmiştir.
Grafikte “?” işareti bulunan sütunlar, hangi mevsimler aittir?
13. Doğu Anadolu’da Yukarı Fırat Bölümü’nün nüfus ve
ekonomik yönden bölgenin en gelişmiş yeri olmasında aşağıdakilerin hangisinin etkisi yoktur?
A)
B)
C)
D)
E)
Yıllık yağış miktarı
Yağış çeşidi
Yağış rejimi
Sıcaklık
Rüzgârlar
18. Aşağıdakilerden hangisinin, Doğu Anadolu Bölgesi
ekonomisine katkısı en azdır?
12. Doğu Anadolu’nun kuzey kesimlerinde akarsuların en
çok alçaldıkları dönem kış ortalarına rastlar.
Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Nüfusunun az oluşu
Yüksek oluşu
Tarım alanlarının az oluşu
Fabrikaların az oluşu
Alanının geniş oluşu
17. Doğu Anadolu’da büyükbaş, İç Anadolu’da küçükbaş hayvancılık yapılmasının nedeni aşağıdakilerden
hangisidir?
11. Doğu Anadolu Bölgesiyle aynı paraleller arasında yer
almasına karşın İç Anadolu Bölgesi’nin yıllık sıcaklık ortalaması, Doğu Anadolu’dakinden yüksek, yağışlar ise,
daha azdır.
Bu durum aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?
A)
B)
C)
D)
E)
Ulaşım olanakları oldukça iyidir.
Zengin yeraltı kaynakları vardır.
Elektrik üretimi çoktur.
Hayvansal ürünler en çok bu bölgeden sağlanır.
Sanayileşmemiş bir bölgededir.
16. Doğu Anadolu’nun nüfusu daha çok olduğu halde,
nüfus sıklığının Güneydoğu Anadolu’dan az oluş
nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
A)
B)
C)
D)
E)
Dağların doğu-batı yönünde uzanması
Yağışların kışın kar şeklinde olması
Yükseltinin çok olması
Denize uzak oluşu
Basra antisiklonuna uzak olması
A)
B)
C)
D)
E)
Yeryüzü şekilleri
İklim
Enerji üretimi
Turizm
Doğal zenginlik kaynakları
30
Yaz- Kış
İlkbahar – Kış
Sonbahar – Kış
İlkbahar – Sonbahar
Kış – Yaz
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
3. Güneydoğu Anadolu Bölgesi, yazın yurdumuzun en
sıcak yeridir.
Aşağıdakilerden hangisinin, bu duruma etkisi en azdır?
20.
I. Kış süresi uzundur
II. Ortalama yükseltisi fazladır.
III. En çok yağış alan bölgedir.
IV. Zengin yer altı kaynaklarına sahiptir.
V. Orman alanları çok geniştir.
Yukarıdaki özelliklerden hangileri, Doğu Anadolu
Bölgesi için uygundur?
A) I-II-III
D) II-IV-V
B) III-IV
E) I-III-V
A)
B)
C)
D)
E)
C) I-II-IV
21. Aşağıda Doğu Anadolu Bölgesi’nde çıkarılan madenler
ve çıkarıldığı yerler verilmiştir.
Bunlardan hangisi bu bölgede değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
Enlem
Karasallık
Güneydoğu Torosları’nın duldasında kalışı
Güneyinden gelen sıcak rüzgârların etkisi
Bitki örtüsünün az oluşu
4. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde mısır üretimi az iken,
baklagiller en çok burada üretilmektedir.
Bunun nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
Guleman – Krom
Murgul – Bakır
Hekimhan – Demir
Keban – Kurşun
Elbistan – Kömür
A)
B)
C)
D)
E)
Enlemi
Yükseklik
Tarım alanlarının darlığı
Akarsuların çok derinden akışı
Yağış rejimi ve miktarı
22. Doğu Anadolu’da kışların çok soğuk geçmesi tahıl
tarımını hangi yönde etkilemektedir?
A)
B)
C)
D)
E)
5. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Orta Fırat Bölümü’nde Akdeniz ikliminin görülmesine, aşağıdakilerden hangisi kanıt olarak gösterilebilir?
Üretimin az olması
Nadasın çok olması
Tarım alanlarının az olması
Kışlık buğday ekilmemesi
Arpa üretiminin ağırlık kazanması
A)
B)
C)
D)
E)
23. Aşağıdakilerden hangisi, Doğu Anadolu Bölgesi’nde
yer almaz?
A)
B)
C)
D)
E)
6. GAP’ın tamamlanması sonunda üretimi artacak ve
azalacak ürün ikilisi, aşağıdakilerden hangisidir?
Çıldır Gölü
Aras Nehri
Tortum Şelalesi
Sertavul Geçidi
Nemrut Volkanı
A)
B)
C)
D)
E)
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
1. Yazın yurdumuzun en sıcak yeri, Akdeniz Bölgesi’yle
aynı enlemlerde olmasına karşın Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’dir.”
Aşağıdakilerden hangisi, bu durumun asıl nedenidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Yazların sıcak ve kuraklığı
Anadolu’nun güneyinde yer alması
Zeytin üretilmesi
Pamuk üretilmesi
Ürün türünün çok olması
Tütün – Baklagil
Pamuk – Buğday
Zeytin – Karpuz
Üzüm – Pirinç
Mısır – Antepfıstığı
7. Aşağıdaki ürünlerden hangisinin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin ekonomisinde önemli bir yeri yoktur?
A) Tahıl
C) Antepfıstığı
E) Turunçgil
Yerşekilleri
Yükselti
Boylamlarının farklı oluşu
Karasallık
Kuzeye kapalı oluşu
B) Baklagil
D) Zeytin
8. Raman Dağı çevresinden sonra petrol üretiminde
önem kazanan yer, aşağıdakilerden hangisidir?
2. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin tarımsal durumu
için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Gaziantep
C) Mardin
E) Şanlıurfa
A) Akarsular derin vadiler içinde aktığından bunların tarıma yararları yoktur.
B) Buharlaşmanın yüksek oluşu, tarımı olumsuz yönde
etkiler
C) Dicle Bölümü’nde daha çeşitli tarımsal ürün yetiştirilmektedir.
D) Sulu tarıma geçilirse, sıcak ve su isteyen ürün üretimi artar.
E) Nüfusu az olduğundan, yetiştirilen ürünler bölge dışı
yerlere gönderilir.
B) Adıyaman
D) Siirt
9. Karadeniz Bölgesi’nde önemli tarihi turistik bir yer
olan Sümela Manastırı, aşağıdaki illerden hangisindedir?
A) Giresun
C) Artvin
E) Rize
31
B) Ordu
D) Trabzon
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
16.
10. Marmara Bölgesi’nde yer alan kilise, cami ve müze
olarak kullanılan tarihi eser, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
I.
nedeniyle Türkiye’nin en sıcak bölgesidir.
II. Akdeniz üzerinden gelen gezici alçak basınçların et-
Selimiye Camii
Topkapı Sarayı
Sultanahmet Camii
Ayasofya
Pera Palas
kisiyle kış yağmurlarını oldukça iç kısımlara kadar
alır.
III. Ortasında sönmüş volkan yükselmiştir.
I.
II. Yazın Türkiye’nin en sıcak yeridir.
Yukarıdakilerden hangisi Güneydoğu Anadolu böl-
Aspendos
Efes
Bodrum Kalesi
Foça
Meryemana Tapınağı
gemiz için söylenemez?
A) I
13. İç Anadolu Bölgesi’nde, Uludağ ve Palandöken gibi
kış turizminde önemli olan dağ, aşağıdakilerden
hangisidir?
A) I
B) Köroğlu
D) Hasan Dağı
Üretim, tüketim ve ithalat durumuna göre verilen
doğru grafik aşağıdakilerden hangisidir?
B)
İ
C)
Ü T
A)
B)
C)
D)
E)
İ
D)
T
İ
Ü
İ
T Ü
B) Akdeniz
D) Karadeniz
KARMA TEST
1. Bölgelerin ekonomisinde, genelde tarım, hayvancılık ve
endüstri önem kazanır.
Aşağıdakilerden hangisinin ekonomisinin temel
özelliği diğerlerinden farklıdır?
15. “Güneydoğu Anadolu, en çok petrol üretilen bölgedir.”
T Ü
C) III D) IV E) V
A) Ege
C) İç Anadolu
E) G.D. Anadolu
İshakpaşa Camii
Yivli Minare
Alaaddin Camii
Sultan Hanı
Roma Hamamı
A)
B) II
18. Mercimek, fazla yağıştan hoşlanmayan bir bitki
olduğuna göre, yetiştirilmesine uygun koşullar Türkiye’nin hangi bölgesinde yoktur?
14. Aşağıdaki, turistik yerlerden hangisi, Doğu Anadolu
Bölgesi’ndedir?
A)
B)
C)
D)
E)
C) III D) IV E) V
I. Yağışlar
II. Sıcaklık
III. Toprağı dinlendirme isteği
IV. Verimi artırma isteği
V. Toprağın verimliliği
Yukarıda verilenler, ekilebilir toprakların nadasa bırakılmasını sağlayan etkenlerdir.
Bunlardan hangisi, Diyarbakır’da nadasa bırakılan
topraklar için daha güçlü etkendir?
Kuş Cenneti
Ani Harabeleri
Düden Şelalesi
Alacahöyük
Nemrut Açıkhava Müzesi
A) Melendiz
C) Erciyes
E) Karacadağ
B) II
17.
12. Aşağıda turistik yerlerden hangisi, Akdeniz Bölgesi’ndedir?
A)
B)
C)
D)
E)
Güneydoğu Toroslar yayının güneyindeki platolar ve
ovalar sahasıdır.
11. Aşağıdaki turistik yerlerden hangisi, Ege bölgesinde
değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
Güneyden gelen soğuk hava akımlarına kapalı oluşu
Çatalca - Kocaeli Bölümü
Asıl Ege Bölümü
Yukarı Sakarya Bölümü
Adana Bölümü
Erzurum - Kars Bölümü
2. Bölgelerin bölümlerinden sosyo-ekonomik bakımdan diğerlerinden daha iyi olanları aşağıda verilmiştir. Hangi bölge ile ilgili olan yanlıştır?
İ
Ü T
A)
B)
C)
D)
E)
E)
32
Ege – Asıl Ege
İç Anadolu - Konya
Marmara – Çatalca - Kocaeli
D. Anadolu – Yukarı Fırat
Karadeniz – Batı Karadeniz
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
3. Aşağıdaki coğrafi bölgelerle ilgili özelliklerinden
hangisi yanlıştır?
A) Ormanların en az olduğu bölge Güneydoğu Anadolu’dur.
B) Bakır üretimini Doğu Anadolu ve Karadeniz sağlar
C) Büyükbaş hayvancılık en çok Güneydoğu Anadolu’da yapılır
D) Pamuğun %40'a yakınını Akdeniz Bölgesi karşılar
E) Mısır en çok Karadeniz ve Marmara Bölgesi’nde
üretilir
10. Asıl Ege ile Orta Karadeniz bölümleri hangi yönden
benzerlik göstermektedir?
A)
B)
C)
D)
E)
11.
4. Aşağıdaki ürünlerden hangisi Akdeniz, Ege ve Marmara bölgesinin ortak ürünüdür?
A) Fındık
D) Zeytin
B) Haşhaş
E) Yer fıstığı
C) Muz
5. Marmara Bölgesi, az enerji üretilen en çok enerji
tüketilen bölgemizdir. Bölgelerden bunun tam tersi
durumunda olan aşağıdakilerden hangisidir?
A) İç Anadolu
C) Akdeniz
E) Ege
I. Doğu Karadeniz Bölgesi
II. Güneydoğu Anadolu Bölgesi
III. Akdeniz Bölgesi
IV. Doğu Anadolu kuzey bölümü
V. İç Anadolu’nun Tuz Gölü çevresi
Yaz kuraklığı isteyen bir bitkisinin diğer koşullar elverişli olsa bile, yukarıdaki bölgelerimizden hangilerinde yetiştirilmesi güçleşir?
A) I-V
II-IV
B) Karadeniz
C) Doğu Anadolu
B) II-III
C) IV-V
D) I-IV
E)
12. “Küçüklü büyüklü yerleşmelerin yoğun olduğu endüstri
kurumlarının birbiri ardından adeta kesintisiz şekilde
uzandığı yörelere şehirleşmiş bölge adı verilir.”
Büyük endüstri ülkelerinin bazılarında rastlanan bu
özelliğe, ülkemizde aşağıdaki bölümlerden hangisinde rastlanır?
6. “200 metre derinliğe kadar olan deniz kıyı bölgesine kıta
sahanlığı (self) denir.”
Kıta sahanlığı en geniş olan bölgemiz aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A)
B)
C)
D)
E)
A) Doğu Karadeniz B) Batı Karadeniz
C) Marmara
D) Ege
E) Akdeniz
7. Doğu Karadeniz Bölümü ile Adana Bölümü‘nün
hangi yönleri farklılık gösterir?
A) Yağışların çoğunlukla yağmur biçiminde düşmesi
B) Dağların gerisinde iklimin karasallaşması
C) Kıyıda önemli tarım ürünlerinin yetiştirilmesi
D) Denize bakan yamaçların fazla yağış alması
E) Dışarıya göç verme durumları
Güney Marmara Bölümü
Yukarı Fırat Bölümü
Antalya Bölümü
Batı Karadeniz Bölümü
Çatalca-Kocaeli Bölümü
13. Aşağıdaki bölgelerimizden hangisinde ülkemizde
etkili olan üç iklim türü de görülmektedir?
A)
B)
C)
D)
E)
8. Yurdumuzun yedi coğrafi bölgeye ayrılmasında çeşitli
etkenlerin rol oynadığı bilinmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi, bu etkenlerden biri olamaz?
A)
B)
C)
D)
E)
Nüfus sıklığı
Yağış miktarı
Yeraltı zenginlik kaynakları
Deniz ikliminin iç kısımlara sokulması
Okuryazar oranının yüksekliği
Karadeniz Bölgesi
İç Anadolu Bölgesi
Akdeniz Bölgesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi
14. Aşağıdaki bölgelerden hangisinde buğday hasadı,
diğerlerinden önce gerçekleşir?
A) Karadeniz
C) Ege
E) Güneydoğu
Denizlere göre konum
Nüfus dağılımı
Yeryüzü şekilleri
Akarsu havzaları ve akarsuları
İklim ve bitki örtüsü
B) Marmara
D) Akdeniz
15. Aşağıdaki bölgelerimizin hangi ikisinde kıyı kesimi
ile iç kesim, bitki türü bakımından en çok farklılaşmıştır?
9. Ülkemizde demir, bakır ve linyit üretimi en çok olan
bölgeler aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Doğu Anadolu –
Karadeniz
–
Ege
–
Ege
–
G.D. Anadolu –
A)
B)
C)
D)
E)
İç Anadolu
Akdeniz
Doğu Anadolu
Marmara
Doğu Anadolu
33
Akdeniz – Doğu Karadeniz
Ege – Orta Karadeniz
Batı Karadeniz - Ege
Akdeniz – Orta Karadeniz
Ege – Batı Karadeniz
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
16.
I. Akdeniz Bölgesi
II. İç Anadolu Bölgesi
III. Karadeniz Bölgesi
Bu üç bölgemizdeki hakim bitki örtüsü, sırasıyla
hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
22. “Güney kesiminde yazları sıcak ve kurak geçer; kuzey
kesiminde yazları serin ve yağışlıdır.”
Yukarıda hangi iki coğrafi bölgemizin iklim özelliğinden söz edilmiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
Bozkır, maki, tundra
Maki, bozkır, orman
Orman, bozkır, tundra
Maki, bozkır, maki
Orman, maki, orman
23. “Kurak mevsimde kar, buz ve kaynak sularıyla beslenen
akarsuların rejimleri nisbeten daha düzenli olur.”
Aşağıdaki bölgelerimizin hangisinde kar, buz ve
kaynak sularının kurak mevsimdeki akış rejimi üzerinde etkisi daha büyüktür?
17. Türkiye’nin coğrafi bölgeleri, önemli ürünleriyle
gösterilmek istenirse, aşağıdakilerden hangisi yanlış
olur?
A)
B)
C)
D)
E)
Karadeniz - Çay
Marmara - Ayçiçeği
Ege - İncir
İç Anadolu - Buğday
Güneydoğu Anadolu - Tütün
A) İç Anadolu
B) Akdeniz
C) Ege
D) Marmara
E) Doğu Anadolu
18. Akarsuların su potansiyeli göz önüne alınırsa, baraj
yapmaya en elverişli bölge, aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
24. Coğrafi bölgelerimizi alan ve ekili–dikili toprak oranına göre sıralarsak, her ikisi de 2. sırada olan bölgemiz hangisidir?
Karadeniz Bölgesi
Marmara Bölgesi
Akdeniz Bölgesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Doğu Anadolu Bölgesi
A) Doğu Anadolu B) İç Anadolu
C) Akdeniz
D) Karadeniz
E) Ege Bölgesi
25. Bölgelerin, ekonomik ve nüfus özelliklerinde denizellik
ve karasallığın etkisi oldukça önemlidir.
Aşağıdakilerden hangisinde denizelliğin etkisi yoktur?
19. Güneş enerjisi ile çalışan ısıtma sistemlerinden yıl
boyunca alınabilecek verimin en düşük olacağı bölgemiz hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Akdeniz - Karadeniz
Marmara – Doğu Anadolu
Ege – İç Anadolu
Marmara - Güney Anadolu
Karadeniz - Ege
A)
B)
C)
D)
E)
Doğu Karadeniz
Akdeniz
Güney Ege
İç Anadolu
Doğu Anadolu
Doğal bitki örtüsü
Yağış rejimi
Yıllık sıcaklık farkı
Tarımsal çeşitlilik
Yeraltı zenginliği
26. Aşağıdaki yörelerimizden hangisi buğday tarımının
az yapıldığı bir yöre değildir?
20. Orman zenginliği yönünden Karadeniz Bölgesi 1. Akdeniz Bölgesi 2. sırada yer alır.
Akdeniz Bölgesi’ne göre Karadeniz Bölgesinde daha
çok orman olmasını sağlayan en önemli etmen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sıcaklık
C) Nemlilik
E) Yamaç eğimi
A)
B)
C)
D)
E)
B) Erozyon
D) Toprak türü
27. “İzmir ve Antalya iki turistlik kentimizdir. Ancak Antalya’nın yazları İzmir’den daha sıcak geçer; çünkü...”
diyen bir öğrencinin doğru bir yargıya varmış olması
için anlatımını aşağıdaki cümlelerden hangisi ile
sürdürmüş olması gerekir?
21. Aşağıda bölgelerimizle, o bölgede denize dökülen
nehir verilmiştir. Bu ikililerden hangisi yanlıştır?
A)
B)
C)
D)
E)
Karadeniz kıyıları
Dağlık alanlar
Trakya’nın iç kesimleri
Doğu Anadolu’nun yüksek ovaları
Akdeniz kıyıları
A) İzmir’in yükseltisi Antalya’dan daha fazladır
B) İzmir’in enlemi Antalya’dan farklıdır
C) Ege Denizi’ne kıyısı bulunan şehirler, İç Anadolu’nun ikliminden etkilenir
D) Ege Bölgesi’nde dağlar denize dik uzanır
E) Antalya, Toros Dağları kıyısındadır
Aras – Basra Körfezi
Seyhan – Akdeniz Bölgesi
Gediz – Ege Bölgesi
Susurluk – Marmara Bölgesi
Filyos – Karadeniz Bölgesi
34
TÜRKİYE COĞRAFYASI – BÖLGELERİ
28. Bilindiği gibi Doğu Karadeniz Bölgesi’nde çay yetiştirilmektedir. Rize çevresinde portakal, mandalina ve limon
gibi turunçgiller de yetiştiriliyor.
Mandalina, limon ve portakal gibi turunçgiller, Akdeniz ikliminde de yetiştirildiğine göre, örneğin Akdeniz Bölgesi’nde bulunan Mersin’de çay yetiştirilemez mi?
K
A) Yetiştirilebilir, çünkü hem Akdeniz Bölgesi’nde, hem
de Karadeniz Bölgesi’nde kışlar ılık ve yağışlı geçer.
B) Yetiştirilebilir, çünkü Akdeniz Bölgesi’nde kışın don
olayına çok az rastlanır
C) Yetiştirilebilir, çünkü Mersin’de turunçgiller çok iyi
yetiştirilir
D) Yetiştirilemez, çünkü, bazen Toroslardan denize
doğru sıcak ve bitkileri kurutucu rüzgar eser
E) Yetiştirilemez, çünkü çay bitkisi her mevsimde bol
yağış ister.
35
M
E
A
İ
D
G
K.T
1
B
1
D
1
E
1
C
1
B
1
C
1
D
1
E
2
D
2
B
2
C
2
D
2
C
2
E
2
C
2
B
3
B
3
B
3
D
3
B
3
A
3
E
3
E
3
C
4
A
4
D
4
B
4
C
4
D
4
B
4
E
4
D
5
B
5
C
5
D
5
B
5
C
5
A
5
C
5
C
6
B
6
B
6
D
6
D
6
C
6
E
6
B
6
D
7
D
7
C
7
A
7
B
7
B
7
B
7
E
7
E
8
D
8
D
8
C
8
C
8
A
8
B
8
B
8
B
9
E
9
B
9
B
9
B
9
C
9
A
9
D
9
C
10
D
10
C
10
D
10
E
10
D
10
A
10
D
10
D
11
E
11
B
11
C
11
A
11
C
11
D
11
A
11
D
12
D
12
A
12
A
12
D
12
D
12
A
12
C
12
E
13
B
13
B
13
A
13
D
13
A
13
C
13
C
13
E
14
C
14
E
14
E
14
B
14
C
14
E
14
A
14
E
15
B
15
D
15
C
15
A
15
A
15
D
15
C
15
A
16
B
16
E
16
C
16
B
16
E
16
C
16
A
16
B
17
B
17
A
17
D
17
B
17
E
17
A
17
B
17
E
18
D
18
E
18
E
18
B
18
C
18
E
18
D
18
E
19
D
19
D
19
A
19
E
19
C
19
C
19
A
20
D
20
E
20
B
20
C
20
B
20
C
20
C
21
B
21
C
21
B
21
C
21
A
21
A
22
B
22
B
22
B
22
A
22
A
22
A
23
C
23
D
23
A
23
B
23
B
23
E
24
D
24
B
24
E
24
D
24
B
25
A
25
D
25
A
25
D
25
E
26
C
27
B
28
E
Download

KPSS Türkiye Coğrafyası ders notları ve sorular İçin Tıklayınız