İLAÇLARIN DOZLARI
Doz: ‘hastada belli bir zamanda
beklenen biyolojik yanıtı (farmakodinamik
etki) oluşturabilmek için gerekli olan ilaç
miktarı ‘ olarak tanımlanır
İlaç organizmada çözünür şekilde
bulunur ve etkisini etki bölgesi veya
reseptöre eriştiğinde gösterir.
Buna göre doz; etki bölgesinde
farmakodinamik etki için etkin yoğunluğu
sağlamaya gerekli olan ilaç miktarı olarak
tanımlanır.
• Doz genellikle canlı ağırlığa, antineoplastik
ilaçlar gibi çok toksik moleküller içinde vücut
yüzey alanına göre belirlenir.
Canlı ağırlığa göre saptanan doz :
• Dehidratasyon
• Yaygın ödem
• Yaygın tümör
• Obezite
Durumlarında hastaya göre doz adaptasyonu
yapmak gerekir.
• Organizmanın ilaca verdiği yanıtın şiddeti
verilen ilaç miktarıyla yakından ilişkilidir.
Bu nedenle ilaçların dozları oluşturdukları
biyolojik yanıta göre:
• 1. Etkisiz doz
• 2. Terapodik doz (efektif doz, tedavi dozu)
• 3. Toksik doz
• 4. Letal doz
Olarak ayrılırlar
1. Etkisiz Doz
Beklenen yanıtı oluşturamayan ilaç
miktarıdır.
Farmakolojik açıdan değer taşımaz,
Gereksiz ilaç israfıdır
Böyle uygulamalar bazı ilaç gruplarında
(antibakteriyel) direnç gibi sorunlara neden
olabilir.
2. Terapodik doz,(efektif doz, tedavi dozu)
Beklenen biyolojik yanıtı oluşturan yani etki
bölgesinde yeterli yoğunluğu sağlayan ilaç
miktarıdır
Tedavi İndeksi sınırları içerisinde üç aşamalıdır
a. Minimal Efektif Doz (MED)
b. Median Efektif Doz (ED 50)
c. Maksimal Efektif Doz (ED 99)
ED 99 veriliş şekline göre bir defalık maksimal doz,
bir günlük maksimal doz diye ayrılır
Terapodik İndeks (tedavi indeksi)
• İlaçların tedavi dozlarıyla toksik dozları
arasında moleküle göre belirli bir aralık
vardır.
• Bir ilacın median letal dozunun (LD 50)
median efektif doza (ED 50) oranı
terapodik indeksi verir.
• İndeks büyük olduğu ölçüde ilaç güvenlidir
Terapodik indeks (Tİ)=LD 50/ED 50
• İlaç güvenliği ile ilgili diğer bir kavram
GÜVEN FAKTÖRÜ’ dür.
• Minimal Letal Dozun (LD 1)Maksimal
Terapodik Doza (ED 99) oranı güven
faktörünü verir.
– Güven Faktörü= LD 1 / ED 99
– Güven faktörünün 1 ‘den büyük olması,
maksimal terapodik dozun ancak %1
oranında öldürücü olabileceği anlamına gelir.
3. Toksik Doz
Hastada abartılı yan etki ya da zehirlenme
belirtileri oluşturan, ancak ölüme neden olmayan
ilaç miktarıdır
4. Letal Doz
Bir ilaç veya zehirin ölüme yol açan miktarıdır.
Deneysel toksisite çalışmalarında deney
hayvanlarının
% 1’inde ölüme neden olan miktar Minimal Letal
Doz (MLD)
Deneklerin % 50 ‘sinde ölüm meydana getiren
miktar Mediyan Letal Doz ( LD 50) olarak
isimlendirilir. (Su canlıları için mediyan letal
konsantrasyon LC 50)
Deneklerin tamamında ölüme neden olan miktar
Mutlak Letal Doz (LD 99) olarak isimlendirilir
LD 50’nin belirlenmesi, yeni ilaçların
geliştirilmesinde ilaç güvenliği için temel ve
zorunlu aşamalardan birisidir; akut toksisitenin
ölçüsüdür
Doz-zaman-konsantrasyon İlişkisi
• IV yol dışında tek doz ilaç uygulamadan sonra
verilen dozun tamamı uygulama bölgesindedir.
• Başlangıçta sıfır olan plazma ilaç
konsantrasyonu emilime bağlı olarak artış
gösterir ve önce en düşük etkin yoğunluğa
(MEK) daha sonra da en yüksek yoğunluğa
ulaşır
• Bu aşamaya kadar ilacın emilim hızı eliminasyon
hızından daima daha büyüktür.
• Plazma pikine ulaşıldığında emilim ve
eliminasyon hızlarının eşit olduğu
düşünülür.
• Daha sonra eliminasyon hızının artışına ve
emilimin tamamlanmasına bağlı olarak
plazma ilaç konsantrasyonu giderek azalır
yeniden en düşük etkin yoğunluğa düşer
ve eliminasyon hızına bağlı olan bir zaman
diliminde sıfır değere düşer
Biyolojik Yarı Ömür ( t ½)
• İlacın başlangıçta kan (plazma)
konsantrasyonunun yarıya kadar düşmesi için
geçen zaman o ilacın biyolojik yarı ömrü denir.
• Yarı ömür tekrarlanan dozların aralıklarını
belirlemeye yarar.
• Tekrarlanan doz uygulamalarında etkinin devamı
için plazma ilaç düzeyinin terapodik düzeylerde
ve kararlı durumda tutulması gerekir.
• Kararlı konsantrasyona ilacın
farmakokinetik özelliklerine göre
belirlenecek uygun doz ve dozaj rejimiyle
(doz aralığı) ulaşılır.
• Bazen kararlı konsantrasyonun
sağlanması zaman alabilir. Bu süreyi
kısaltmak için yükleme dozu uygulanır.
İlaçların Uygulama Şekilleri
• İlaç uygulamaları toplu ya da bireysel
yapılır
• Toplu ilaç uygulamaları:
1. İçme suyu ile
2. Yemlerine ilaç veya ilaçlı premiks
katılarak yapılır.
• Hayvanların yem veya içme suyu tüketimi
dikkate alınmalıdır
• Avantajları,
1. Zaman kazandırır
2. Masrafsızdır
3. Hayvanlarda stres oluşturmaz
Ancak su ve yem tüketiminin değişmesinin dozu
etkilemesi ve özellikle içme suyu ile verilen
ilaçlarda stabilite sorunu önem taşır
• Bireysel ilaç uygulaması tek yada
yinelenen dozlarda yapılır
• Tek doz uygulama istenen farmakolojik
etki için bir kez yapılır
• Genel anestezik
• Preanestezik
• Emetik
• Olarak kullanım gibi
• Yaygın olan tekrarlanan doz uygulamaları
kararlı etkin ilaç konsantrasyonu
sağlayacak ve bunu istenen süre devam
ettirecek doz ve dozaj rejimi ile yapılır
• Ayrıca IV devamlı enfüzyon şeklinde
uygulama vardır. Elektrolit çözeltileri bu
şekilde uygulanır.
Doz ve Dozaj Rejimini Etkileyen
Faktörler
• Plazma ilaç derişiminin belirleyicisi
konumunda olan farmakokinetik
parametreler yanında ilaç etkisini
değiştirebilen faktörler doz ve dozaj
rejimini etkiler. Bunlar;
• Hayvanın türü
• Hayvanın Yaşı
• İlacın veriliş yolu
• İlaç etkileşmeleri
• Enzim indüksiyon ya da inhibisyonu
• İlaçların yayılım (kardiyovasküler sistem),
Metabolizma (karaciğer) ve atılımı (böbrek) ile
ilgili organların fonksiyon bozuklukları doz ve
dozaj rejimini etkileyen temel faktörlerdir.
Bu nedenle böbrek, karaciğer ve kalp damar
yetmezliklerinde doz adaptasyonu yapılır.
Renal yetmezlikte doz adaptasyonu
• Tamamı ya da bir bölümü böbreklerle
atılan ilaçların eliminasyonu renal
yetmezlik durumlarında yavaşlar. Buna
bağlı olarak ilacın organizmada
akümülasyon olasılığı, dolaysıyla da
kümülatif toksisite riski ortaya çıkar. Bu
olasılığa karşı farmakokinetik verilerle
ilacın eliminasyon hızı belirlenir ve buna
göre bireysel doz saptanır.
• İlaçların üç şekilde eliminasyonu söz
konusudur
• 1. İlacın tamamı böbrekten atılabilir ve
eliminasyon hızı renal fonksiyona
bağımlıdır
• 2. İlaç ekstrarenal yolla
atılabilir,eliminasyon hızı renal
fonksiyonlara bağımlı değildir
• 3. İlaç kısmen renal, kısmen de
ekstrarenal yolla atılır
• Renal yetmezlikte doz ayarlaması
(adaptasyonu) basit olarak,
Doz = Normal Doz x (türün
kreatinemisi/hastanın kreatinemisi
Kreatinemi köpek 12, kedi 11 mg/L’dir
Download

Minimal Letal Doz