HEDEFLERiN
BELiRLENMESi
Hedef Nedir?
Yeti~tirilecek
bireyde bulunmas1 uygun gorUlen, egitim yoluyla kazand1nlabilir
istendik ozelliklere hedef denir.
Bir ba~ka ifadeyle "Planlanmt§ ve duzenlenmi§ ya§ant1/ar yo/uy/a kazand1r1/mas1
karar/a§ttrtlan, davrant§ degi§ikligi ya da davrant§ o/arak ifade edilmeye uygun
ozelliklerdir''.
Bu ozellikler bilgiler, yetenekler, beceriler, tutumlar, ilgiler, all~kanllklar vb. olabilir.
Egitim hedefle ba~lar. Egitimde hedefler; ogretimi yonlendirme, ogrenmeogretme sUrecini dUzenleme ve ol~me degerlendirmede k1lavuzluk yapma gibi
onemli i~levlere sahiptir. Hedefler "Ni~in Egitiyoruz?" sorusuna yan1t verir.
Egitimde hedefler dikey hedefler ve yatay hedefler olarak ikiye aynllr.
Uzak Hedefler
Ulkenin Politik Felsefesi
• Genel Hedefler
Ulkenin Egitim Felsefesi
••
Ozel Hedefler
Bir Disiplin ya da Ders l~in
Belirtilen Hedefler
Duyu,sal
Devini,sel
Bili,sel
Alan
Alan
Alan
(Cognitive) (Affective) (Pyscho·motor)
YATAY HEDEFLER
Hedeflerin
a~amall
s1n1fland1nlmas1d1r.
Bloom taksonomisine gore (basitten karma§tga, ko/aydan zora, bilinenden
bilinmeyene birbirinin onko§ulu o/acak §eki/de a§ama/1 stralama) yap1llr.
A. Bili~sel Alan,
B. Duyu~sal Alan ve
C. Devini~sel Alan olarak U<;e aynllr.
Bili~sel Davran1~lar
(Yeterlilikler):
Zihinsel sCirevlerle ilgili
dav ran 1 ~ l a rd1r.
I.
Bloom'a gore b ili~se l alan davran1~ lan a~a ma l 1 bir ~ek ilde basitten
halindedir. Bu s1ralama (taksonomi) ~oy led i r:
karma~1ga,
kolaydan zora dogru bir sira
Bilgi: Bilgiyi oldugu gibi tekrar etmektir. Ogren me, hat1rlama, tan 1ma.. . Bu duzeyde ogrenci kend inden bir ~ey
katmaz.
Ornek: Ag1rl1k blQOlerini soyleme, Karadeniz bolgesinde yeti~en tanmsal OrOnler bilgisi ' program
ge li~ti rmedek i temel kavramlan hat1rlayabilme
Kavrama: Bilgiyi kend i cO mleleri ile ifade etme, kendisine ait ornekler vermektir. Kavrama dOzeyinde
kazan1lan davran1~ lann ogrenci taraf1ndan ozomsenmesi, kendisine mal edilmesi, anlam1n1n yakalanmas1 soz
konusudur.
Ornek: Dilbilgisi ku rallann1 kavrayabilme, okudugu bir parQay1yoru mlayabilme, TOrkiye'nin nOfus art1~ 1 ile ilgili
verileri yoru mlayabilme, Okudugu bir metne ba~ l 1k bulabilme, bir yaz1n 1n ana fikrini soyleme
Uygulama: Bilgileri yen i bir sorunun vbzO mOnde ku llanmak, bilgileri yen i duruma uygulamakt1r.Bu dOzeyde
ogrencinin bilgi ve kavrama basamag1nda kazand1g 1dav ran 1 ~ la ra dayan 1larak kend isinden yen i bir sorunu
vbzmesi istenmekted ir.
Ornek: Bir ki~in in tansiyonunu blvme, OQgenin alan1n 1hesaplayabilme, Cografya dersinde ya~ad 1g1 ilin
haritas1n1 vizebilme, kimya dersinde verilen deneyi yapabilme, fizikle dersinde kuvvetle ilgili problemleri
vbzebilme
Analiz ( <;oziimleme) : ParQalara ay1rma, parQalar aras1ndaki farkl1l1klan buIma, benzerlik- farkl1l1k ve ili$kileri
saptamakt1r. Birey durumu kendisi QozOmler. Ba$kas1n 1n bilgilerini tekrarlamaz. Ak1I yo roterek sonuca ula$1r.
Ornek: Farkl1egitim programlann 1k1yaslayabilme,cOmleyi ogelerine ay1rabilme, kimya dersinde dogal bir bile$igi
elementlerine ay1rabilme
Sentez (Birle§tirme): <;ozOmlemenin kar$1t1d 1r. KOQOk parQalan birle$tirerek yeni bir $ey ortaya Q1karmakt1 r.
Orijinal bir fikir Oretmek anahtar kavramd1r. Ki$i, yen i fikirler ekleyerek yen i $eyler ortaya Qlkanr.
Ornek: Yeni bir egitim program1haz1rlayabilme, ozg on bir kompozisyon yazabilme, 7 ile bolOnebilme iQin yeni bir
bolOnme kural1meydana getirme
De{Jerlendirme: Bir Oro no belli olQOtlere gore ele$tirmektir. Bu degerlendirme sentez sonucu na; iQve di$
olQOtlere gore yap1l1r.
Ornek: Bir egitim program1n1program tasans1haz1rlama sorecinde yap1lmas1 gerekenlere gore ele$tirebilme, bir
ko$e yaz1s1n1belirli olQOtlere gore ele$tirebilme
YENiLENEN BLOOM TAKSONOMiSi
Davrani§91 psikolojinin etkili oldugu y1llarda Benj amin Bloom taraf1ndan ileri surulen eski taksonomi bi l~sel psikoloji nin
agirhk kazanmas1yla ele§tirilmeye ba§lam1§, 2001 yll mda ise Krathwohl ve arkada§lari taraf1ndan yeniden duzenlenmi§tir.
Yenilenen taksonomide bili§sel alan iki boyutuyla ifade edilmektedir.
1 . Bi lgi Boyutu : Bilgi; olgusal, kavramsal , i§lemsel ve ustbili§sel olmak uzere temel kategorilere aynlm1§t1r.
YENiLENEN TAKSONOMiDE BiLGi BOYUTU
1. OLGUSAL BiLGi
- Terimler bilgisi
- Ozel aynnt1ve 6gelerin bilgisi
3. i$LEMSEL BiLGi
- Konuya ozel becerilerin bilgisi
- Konuya ozel yontem ve tekniklerin bilgisi
- Uygun yontemlerin ne zaman ve nasll
ku Itani lacag 1ile ilgili 6l9utlrin bilgisi
2. KAVRAMSAL BiLGi
- Sm1flama ve kategoriler bilgisi
- ilke ve genellemeler bilgisi
- Kuram, model ve yap1tlann bilgisi
4. 0STBiLi$SEL BiLGi
- Stratejik bilgi
- Bili§se l gorevter bilgisi
- 6zbitgi
( 2. Bi li!?sel Surery Boyutu: Orijinal taksonomide oldugu gibi 6 basamaga aynlm t§ttr. Ancak bilg i basamag1 "hat1rlama",
kavrama basamag1 "anlama", analiz basamag 1"yazumleme" ve sentez basamag1"yaratma" olarak i simlendirilm~tir. Aynca
I
~entez (yaratma) ve degerlendirme basamaklann1n yerleri degi§tirilmi§, yaratma basamag 1en ust basamak haline getiril-
\._mi§tir.
BILI SEL 50,RE(fLER VE ORNEKLER
A. HATIRLATMA
llgili bllg1yl uzun sureh bellek1en geri gelirme
1. Tanrma
Omek: Dunya tanhindeki onemli olaylarm tarihlerini tamma
t--~~~~~~~+-~
2. Anrmsama
Omek: Dunya tanh1ndek1 6nemli olaylarm tanhlerini anmsama
B. ANLAMA
1. Yorumlama
O!jretlmsel mesajdan s6zel, yaz1l1 ya da grafiksel bir 1leti~m olarak anlam oh.1$1urma
Omek: Onemh konU$rna ve belgeleri kendi ifadeleriyle yorumlama
t--~~~~~~~+-~
2. Omekleme
Omek: c;:~1th sanatsal resmlere c'irnelder verme
3. Smlflarna
Omek: Gc5zlenm1$ ya da cv;;ddanrm~ zihinsel rahats1zhklan s1ruflama
4. 6zetleme
Omek. Bir filmdeki olaylar1k1saca 0zetleme
5. Sonuv C1karma
Omek: Yabanc1 dil ogrentrken omeklerden yola yikarak dilbdg1si ki.allanm be11rleme
6. Ka~1l~tl'ma
Omek: Tanhsel olaylarla glnimlizdeki di.IXl'llan ka~1l~brma
7. Av1klama
Omek: 18. yy'da Fransa'daki olaylar1n nedenlerini cv;;11dama
c. UYGULAMA
Venlen blr dl..l'l.lllda 1§1erru uygularna ya da kijlanma
1. Yun:ibne
Omek: Cok basamakh b1rtarnsayiy1 bir ba~ tamsayiya b61me
2. GerQekl~tirme
Omek: Newton'un ikinc1 kanununun hangi durumunda uygun olacag1m tespit ebne
i--~~~~~~~+-~-
!----''---~~~~~+-~
1--~~~~~--~+-~
t--~~~~~~~+-~~~
D. c;ozOMLEME
Materyah b1l~enler1ne ayirma ve pan;alann blrbinyle I bUliinle nas1I bir ll1$lo 1v1nde oldugunu tesplt ebne
1. Ayrl$1u-ma
Omek: Bir matematik problemindeki ilgili ve ilgisiz say1lan ayut etme
2. Orglilleme
Omek: Tarihsel bir a91klamadaki bilgileri lehte ya da aleyhte kan1~ar haline getlrme
1--~~~~~~~-1-~-::-~~
3. lrdeleme
Omek: Bir deneme uzerinden, yazann politik g0n:i$linu ortaya v•karma
E. DEGERLENDiRME
Oly(itlere ve standartlara dayah yar91ya varma
1. Denetleme
Omek: Bir bilim i1sanm1n g6zlenmi$ verilerle bilimsel bir sonuy v• kanp v•karmad1gm1 belir1eme ~~~~~~~~~
2. Erteleme
Omek: Verilen problemde hangi iki y6ntemin en iyi olduguna karar verme
F. YARATMA
01y(itleri tutarh ya da 1$1evsel b1r yap Ida bir araya gellrme, ogeleri yen1bir on:intu ya da yap1 iyensinde ye111den dlizenleme
1. OILJ$turma
Omek: Gc5zlenmi$ bir le no men i<.;in denence (hipotez) uretme
2. Planlama
Omek: Verilen tarihsel b1r konuda arQ$brma plam tasar1ama
1--~~~~~~~-1-~~
1--~~~~~~~-1-~
1--~-=-~~~~~-1-~~~~
1--~~~~~~-+~~
3. Oretme
Omek: Belh amcv;;lar ve bell! canh tur1eri ivin dogal yQ$am ortamlar1 geh$t1rme
II. Duyu~sal Davran1~lar (Ozellikler):
insan 1n geli~tirdigi duygu, deger, tutum, ilgi, ozguven gibi ad larla an 1lan degi~ ik duygusal ozellikler ve
davran1~ eg ilimleridir.
Buyuklere sayg 1, yurt sevg isi, milli degerlere baglll1k, ogrenme ilgisi, kendine guven, degi~ i k fikirlere kar~ 1
ho~goru , temizlik ve dozen konusunda titizlik gibi nitelikler duyu~sa l davran1~lard 1 r.
Duyu~sa l alan davran1~lan da basitten karma~ 1 ga dogru a~ama l 1 s1ralar halindedir:
nesne ve olgulann fark 1nda olmazsa, ona kar~1 hi9 bir davran1~ gel i~tiremez. Bu basamaktaki
davran1~lar, b i l i~se l alan1n bilgi basamag1ndaki hat1rlama davran 1 ~ 1 na kar~1l 1 kt 1 r.Al ma, 9evredeki uyanc1lara
dikkat etme ve belirli uyanc1lan digerlerinden ay1rarak se9mektir.
Alma:
Ki~i ,
Ornek: KPSS'de yeni 91kan yay1nlara dikkat etme, trafik kurallann 1n fark 1nda olma.
Tepkide Bulunma: Bu basamakta genellikle ilgiler soz konusudur. Ki~ i uyanc1lara bilin91i tepkide bu lunur ve
onlarla ilgilenir. Uyanc1lan arar, on larla bir arada bu lunmaya isteklidir ve Ostelik bu i~ten zevk alir. Ki~i
uyanc1ya kar~ 1 uysall1k, isteklilik gosterebilir. bnemli c lan uyanc1ya donuk olmak ya da aQ1k olmak degil,
onunla bir fiil me~gul olmakt1r.
Ornek: KPSS'yi kazanmaya istekli olma, trafik kurallanna uymada istekli olma.
Deger Verme: Bu basamakta hedefler; tutum, inan9 ve degerlerle ilgili olabilir. Ki~ i n i n uyanc1lara
bir tepkide bu lunacag 1bu basamakta kestirilebilir. Kabullenme, takdir etme sozkonusudur.
kar~ 1
nas1I
Ornek: Trafik kurallann1n onemini takd ir etmek, bedensel engelli arkada~lanna yard 1m etmeye raz1 olu~
Orgutleme: Bu basamakta ki$i, yen i degerler, duyu$sal alanla ilgili yeni oruntuler olu$turmaktad 1r. Birey bu
basamaga dek hep ba$kalannca ya da toplumca olu$turulan degerleri benimsemi$, savunmu$tU. Oysa bu
duzeyde, hem ba$kalannca ve toplumca olu$turulan degerleri, hem de kendisince benimsenip
savunulanlan irdeler. Aralanndaki ili$kilere bakar ve bir sonuca vanr. Sonunda kend i iQinde Qeli$meyen yeni
bir degerler sistemi olu$turur.
Ornek: Trafik kurallanna uymada kararl1olU$, KPSS'yi kazanmada kararl1l1k
Ki§ilik Haline Getirme: Ki$inin bu basamaktaki davran 1$lan onun karakterini yans1t1r. Bir bak1ma dunya
gor0$0nu, ya$am felsefesini ortaya koyar. Ki$inin tum ya$am1boyunca olu$turdugu duyu$sal ozelikleri, bu
basamakta hem tutarl1olmU$ hem de kapsam bak1m1ndan geni$1emi$ ve zenginle$mi$tir. Art1k ki$inin
davran1$lan buyuk bir olas1l1kla kestirilebilir. Yeni degerler sistemi ile tutarl1tepkide bulunmakt1r.
Ornek: Trafik kurallanna uymay1 al1$kanl1k haline getirme, humanist bir ki$ilige sahip o1U$
Ol<;ulmesi , gozlenmesi ,
degi~tirilmesi ve
degerlendirilmesi en zor alan
Degi~tirilmesi
ve
degerlendirilmesi en kolay
aIan
Ol9ulmesi ve gozlenmesi
en kolay alan
..._____,>
Duyu1sal Alan
..____> Bili§sel Alan
..____:> Psikomotor Alan
Ill. Psiko-motor
Davran1~lar
(Devimsel Beceriler):
Zihin ve kas koordinasyonu ile ortaya konulan , psikolojik soreglerin kontrolO ile
hareketler psiko-motor alan d avran 1 ~lan igerisinde top lanm 1 ~t 1 r.
Psiko-motor alan la ilgili davran 1 ~ lar da a~amal 1 s 1ralar halindedir.
gergekle~tiri len
mekanik
Alg1/ama (Uyanlma): Bu basamakta k i~i , dogru becerinin nas1I yap1ld 1g1n1 once dikkatlice izler. Belli bir
durumu duyu organlann 1kullanarak tan 1r.
Ornek: Amuda kalkma hareketini gergekle~tirmek igin vocut hareketlerini gozlemleyebilme, fen bilgisi
dersinde temel dogal maddeleri ge~itli duyu organlan ile tan 1yabilme, MOzik dersinde keman 1n nas1I
gal1nd1g1n1izleyebilme
Haz1r/Jk (Kurulma): Kuru lma bireyin bir ya~ant 1 ya ya da davran 1 ~a kar~ 1 haz1r bu l unu~ l ugunu ifade eder.Bu
basamakta ki~ i belirli bir beceriyi gergek le~ti rmek igin vocudunu ya da duyu organ lann1uygun konuma
getirir.
Ornek: Bedenini bisiklet ku llanmaya haz1r duruma getirme, Kernan galmak igin vocudu uygun konuma
getirme
K1/avuz/a Yapma: Bu basamakta bir i~ ya da i~lem i n tOmOnO o l u~turan i~ lem basamaklann 1, ogrencinin i~in
gerektirdigi s 1raya gore, ogretmen le beraber yapmas1soz konusudur.
Ornek: bgretmen yard1m1yla amuda kalkma, arabay1soro~ egitmeni yard1m1yla uygun ~ekilde gal 1~t1 rabilme
Mekanikle§me: Bu basamakta k i~i soz konusu beceride biraz daha otomatik le~mi~ti r. Ancak beceriyi
serg ilerken hala ogretmen gozetimin dedir.
Ornek: Resim dersinde f1rgay1hareket ettirebilme, basit bir dans ad1m1n1 gosterme
Beceri Haline Getirme: Ki$i, bu basamakta becerili insan durumuna gelir. Hedef davran1$lan kend i
ba$1na, hiQkimseden yard1m almadan, o i$in gerektird igi nitelikte yapar. Daha sonra hem yeterlilik
derecesinde hem de belirtilen zamanda i$i yap1p ortaya koyar.
Ornek: Amuda kalkma hareketini istenilen nitelikte yapma, bilgisayann donan1m parQalann1 15 dakikada
istenilen $ekilde sokebilme, 100 metreyi 15 saniyenin alt1nda zorlanmadan ko$abilme
Duruma Uydurma (Oriintii): Ki$i, beceri haline getirme basamag 1nda kazand1g 1davran1$lan, devini$Sel
ozellikleri ag 1r basan yeni bir problem durumunda kolayca uygular. Bu duzeyde onceden kazan 1lan
becerilerin alana genellemesi soz konusudur.
Ornek: Belli bir tor keman Qalan bir ogrencinin viyolonselle ilk kez kar$1la$t1g 1nda , onu da bir iki deneme
sonunda kolayca Qalmas1nda oldugu gibi. Beden egitimi dersinde kazand1g 1becerilerle akrobasi
hareketleri yapma, Hastadan degi$ik amaQlarla degi$ik $ekillerde kan alabilme
Yaratma: Bu basamak, ozellikle bili$Sel alan 1n sentez, basamag1yla iQ iQedir; fakat burada devini$Sel
alanla ilgili nitelikler ag 1rl1k ta$1r. Yaratma, yeniden ortaya koyma, benzeri olmayan 1yapma, devini$Sel
ozelikleri ag1r basan orijinal, benzersiz, yen i davran1$ oruntuso olu$turma i$idir
Ornek: Yen i bir amuda kalk l$ kompozisyonu olu$turabilme, orijinal bir yuzme stili geli$tirme, duygu ve
d0$0ncelerini anlatan ozgun bir resim Qizebilme
Hedefi Belirleme SUreci
Program1n ilk ve temel ogesi olan hedeflerin belirlenmesi a~amas1, program
tasans1 sUrecinin en onemli ve en kritik i~idir. Diger ogeler hedeflere gore
belirleneceginden, hedeflerin belirlenmesinde yap1lacak bir yanll~. program1n
baton boyutlanna yans1yacakt1r. Bu nedenle, hedefleri belirleme sUreci uzun bir
a~amay1 ve titizlikle ~all~may1 gerektirir.
..
,.-
[1.ADIM ] -GI
,,
~
Kaynaklar
.Birey
.Toplum
.Konu Alan1
.Doga
GI
GI
:c
)I
,,
~
c(
~
..
[2.ADIM I 41
..
[ 3.ADIM I
41
S1niflama Alanlan ~•
Siizge~ler
~
~
-...
"a
41
.Egitim Felsefesi %
•Egitim Psikolojisi
In
.Egitim Ekonomisi ~
.Egitim sosyolojisi 0
-
-
~
.em,sel Alan
.Duyu,sal Alan
.Devini,sel Alan
c
~
..
>
~
Q
Hedefler
lc;erik
~®~~~liifil [Q)(ll]~(ll]lliiil~@~~
Dejerlendirme
1
1
> ihtiya~lara gore
> Hedeflere gore
> Hedeftere ve '"ie g6re
> Hepsine gore
gerc;ekle~tirilir
•
1.ADIM
Hedef
Kaynaklan
Ne ile ilgili?
S uzg~ler
Gorevleri
3.ADIM
Sin1flama
Alan Ian
Birey
- Bireyin ilgi, ihtiya9 ve
beklentileri
- Geli§im ozellikleri
- Hazir bulunu§luk
duzeyi
Egitim
Felsefesi
- Ama9lann yatay ve dikey Marl1hg1
- ~ilimsel g~ertigi
- Onem derecesi
Bili~sel
Toplum
- Toplumun beklenti
ve ihtiyaylan
- Toplumsal imkan ve
kO§Ullar
• Sorunlar, degerler ve
ya§am bi9imi
- 1§ imkanlan
Konu
Alam
- Konunun yap1s1,
siras1, g999rligi,
onemi, gerekliligi
Dog a
- Dogay1 tan1ma,
yararlanma v e
koruma
2.ADIM
a:
w
..J
u.
w
0
w
:z:
>
<
0
<
..
Egitim
psikolojisi
Egitim
Sosyolojisi
Egitim
Ekonomisi
- Bireyin ilgi, ihtiya9 ve beklentilerine,
g eli§im Cizelliklerine hazir bulunU§l!-:Jk dOzeyine uygunlugu
- Ogrenme ilke ve kuramlan na
uygunlugu
· Toplumun 1htiyaylarma cevap verme
durumu
· Sosyal sorunlann ¢ziimOne katk1s1
- Degerlere ve kOltOre uygunlugu
- Maliyet yarar analizi yapar, g etirisini
ve gotorosono inceler
Alan
a:
w
..J
u.
w
w
0
:z:
(ij
:30
a:
<
..J
..
(/)-.
Duyu~sal
Alan
Psiko
Motor
Alan
z
<
a:
>
<
0
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
1.
Hedefler ogrenci
davran1~lanna
yonelik olmahdir. (Davran1§a DonOkliik)
1.0RNEK
"Ogretmen kendini yaz1ll olarak ifade eder, kendi ya$ant1s1ndan ve gOnlOk hayattan ornekler verir."
hedefi ogretmene yonelik bir davran 1$ oldugundan uygun bir hedef degildir.
2.0RNEK
Soyletebilme yanl1$, soyleyebilme dogru bir ifadedir.
3.0RNEK
"AtatOrk ilke ve ink1laplar konusunda milli varl 1g1m1z ve toplumsal geli$memiz iyin oneminin
kavrat1lmas1iyin dOzenlemeler yapar." ifadesinin bir ogrenme hedefi oldugu kabul edilirse, bu
ifaden in ogrenci davran 1$a dbnOk hale getirmesi gerekir.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
2. Hedefler ogrenenin kazanmas1 gereken ozelligi ac;1k sec;ik belirtmelidir.(A91k se9iklik)
ORNEK:
Egitimi aQ1klar ifadesi aQ1k bir ifade degildir.
Bunun yerine herkesin ayn 1anlamlan Q1karmas1n 1saglayacak, a~ag1da ki ifadeler seQilebilir:
"Egitimin onemini aQ1klar."
"Egitimle ilgili temel kavramlan aQ1klar."
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
3. Hedefler bireyin, toplumun ve konu alan1n1n ihtiya~lanna yan1t vermeli ve dayanmahd1r. (ihtiyaca
Daya/J/Jk)
1.0RNEK:
Hedefler/kazanimlar belirlenirken hedef kitlenin ozelliklerinin yarn s1ra, gOncel ge li~me ve deg i~me ler de goz onOne ahnmahd1r.
2.0RNEK
Hedeflerin oncelikli belirleyicisi ihtiya9lard1r.
4. Hedefler ogrenme surecine degil, ogrenme urunune donuk olmahd1r. (Ogrenme Oriiniine Doniikliik)
1.0RNEK:
"KOresel sorunlann 9ozOmlerinin ya~ama ge9irilmesinde
k i~ ise l
sorumlulugunu bir ay i9erisinde halleder."
2.0RNEK:
"M1knat1slar tarafmdan 9ekilen ve 9ekilmeyen maddeleri hafta i9erisinde
yapm1~
oldugu deneylerle ay1rt eder."
3.0RNEK:
"Sosyal Bilgiler dersinde toplumsal hayat ile ilgili bir sorunun 9ozOmOnde bilimsel yontemi kullanir."
Yukandaki hedefler sOrece yonelik oldugunda uygun degildir.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
5. Hedefler tek bir ozellige yonelik olmah, ayn1 zamanda belli bir davran1§ grubunu kapsayacak
bi~imde geni§ ifade edilmelidir. (Genellik ve S1n1rfl/1k)
Hedef Davran1' 1
Hedef
- - • Hedef Davran1, 2
1
(S1n1r/1/1k)
Hedef Davran1, 3
- - (Genellik)
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
5. Hedefler tek bir ozellige yonelik olmah, ayn1 zamanda belli bir davran1~ grubunu kapsayacak
bi~imde geni~ ifade edilmelidir. (Genellik ve S1n1r/1//k)
Ornek: "Egitim program1n1n 6gelerini bilir." hedefine yonelik a~g1da­
ki davran1~lar verilmi~tir:
Egttim program1n1n 6gelerini yazma/s6yleme
Egttim program1n1n 6gelerinin tan1mlann 1yazma/soyleme
Egttim program1n1n 6geleri ile tan1mlann1e~le~tirme
Verilen hedef yukanda verilen davran1~lann tumOnO kapsad 1g1 i\;in
geneldir. Ayn1 zamanda hedef ve davran 1 ~lann tumO ayn1 duzeyde
. _{bilgi) oldugu iQin sinirl1d1r.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
5. Hedefler tek bir ozellige yonelik olmah, ayn1 zamanda belli bir davran1~ grubunu kapsayacak
bi-;rimde geni~ ifade edilmelidir. (Genellik ve S1n1r/1/1k)
Ger9ekle~tirdigi
deneye ili~kin Vee diyagram1y apar. hedefiyle ilgili a~ag1daki
davran1~lar
yaz1lm1~t 1 r.
-Deneyle ilgili kavramlar1 tan1mlar.
-Deneyle ilgili kavramlar1 aq1klar.
-Deneyi yapar.
-Vee diyagram1 haz1rlar.
Verilen hedef yukandaki davran 1 ~lan kapsad 1g1i9in GENELDiR. Tek bir ozelligi ifade
etmedigi i9in SINIRLI DEGiLDiR.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
6. Hedefler ogrencinin geli~im seviyesine, okulun ve ~evrenin ozelliklerine gore
ula~1labilir olmahd1r. Ogrenci seviyesinin alt1ndaki ve ustiindeki hedefler ula~1labilir
degildir. (Ula§1/abilirlik)
1.0RNEK
Ortaogretim ve ogrenciler iQin "Matematik dersinde dart i~ lem gerektiren beli ba~ l 1 problemleri
Qbzer." hedefi uygun bir hedef degildir; QOnkO bu hedef ogrenci seviyesinin alt1ndad1r.
2.0RNEK
ilkogretimdeki ogrenciler iQin "Elektrik ak1m1n1n manyetik etkisiyle ilgili olarak ogrenciler;
manyetik alan iQerisinde Ozerinden ak1m geQen bir tele etkiyen kuvvetin nelere bagl1
oldugunu deneyerek ke~feder. " ~ek li nde bir hedef uygun degildir; QOnkO seviyesinin
Ozerindedir.
3.0RNEK
Geli~tiri len
birders program1n1n pilot uygulamas1nda ogrencilerin yandan daha fazlas1
belirlenen kazan 1mlara u l a~mada gOQIOkler ya~am1~lar, ogrencilerin haz1r bulunu~luklanna
dikkat ed ilmedigi iQin konu lann ogretiminde sorun larla kar~ 1 la~ 1 lm 1~t1r.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
7. Kendi
i~inde
tutarh olmah, birbirini desteklemeli,
~eli~memelidir.
(Tutar/J/Jk)
Oq boyutu vard1r:
-Dersin hedefleri okulun, okulun hedefleri de Milli Egitimin amaqlan ile tutar/1 olma/1 (DI§ Tutar/1/1k)
-Dersin hedefleri o dersin diger hedefleri ve diger derslerin hedefleri ile qefi§memeli (iq Tutar/1/1k)
-Yatay boyutta bifi§sel a/an, devini§sel a/an ve duyu§sal a/an hedefleri birbirini desteklemeli (Yatay
Kayna§1k/1k)
8. Hedefler, bir konu alan1 ile
1.0RNEK
"Osmanh'n1n
ili~kili
(kenetli) olmahdir. (Kenetlilik)
Y1k 1h~1
unitesinde lslahat Ferman1 ile ilgili ozellikleri s1ralar." hedefinde "lslahat
Ferman!" ~e k li nde ifaden in kullan1 lmas1 hedefin hangi iQerik ile ili~ ki l i oldugunu gostermekted ir. Bu ifade
olmasayd1 hedefin neyle ilgili oldugu a nla~1 lm ayaca kt 1.
2.0RNEK
"Gorsel materyaller ve verilerden yararlan1r." uygun bir hedef degildir; QOnkO ne ile ilgili oldugu belli
degildir. "Harita ve diger gorsel materyallerden yararlanarak farkh iklim tiplerinin ozellikleri ve
dag1h~ 1 hakk1nda Q1kanmlarda bulunur." hedefinde koyu yaz1lan yer iQerik ile bag lant1y 1vermekted ir.
3.0RNEK
"Bilimsel bir makale yazar." ~e k li n de bir hedef uygun degildir; QO nkO makalen in ne ile ilgili yaz1 lacag1 belli
degildir.
4.0RNEK
"Temel ogeleri bilir." ~e kl i nde bir hedef uygun degildir; QOnkO ne ile ilgili oldugu belli degildir. Oysaki
" Egitim programlann1n temel ogelerini bilir." uygun bir ifaded ir.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
9. Hedefler bini§ik degil , biti§ik olmah birbirini tamamlamahd1r. (Biti$iklik)
Hedef
Hedef
Hedef
ORNEK
"Bir ogenin cumledeki gorevini aQ1klay1p verilen cumleyi ogelerine ay1nr." ifadesi uygun bir hedef ifadesi
degildir. Bu hedefin "Bir ogenin cumledeki gorevini ac;1klar." ve "Verilen bir cumleyi ogelerine
ay1nr." ~e kl i nd e ayn ayn duzenlenmesi gerekir.
HEDEFLERiN NiTELiKLERi
10. Birey, toplum ve konu alan1 temele ahnarak hedeflerin ger\:ek\:iligi saglanmahdir. (Ger<;ek<;ilik)
11. Hedefler ogrencinin ihtiya\:lann1
12. Hedefler onlara
ula~mak
kar~llamah,
bireye ve topluma yarar saglamahdir. (Yararhhk)
i\:in harcanan \:abaya deger olmahdir. (Ekonomiklik)
~DAVRANI~ YAZMA iLKELERi
1. Davran1~ tii1nce/erinin sonunda bilgisi, becerisi, giicii, yetenegi, o/u~, i/gililik, fark1nda/1k, yazma, soyleme, se~ip
i~aretleme, e~le~tirme, kesme, bi~me, ~izme vb. sozciiklerden biri bulunmaltdtr.
Ornek: imla kurallarmm farkmda olu? ... Dort i?lem bilgisi. .. Verilen bir metnin ana fikrini a~1klama ...
2.
Davrant~lar ogrenciye gore
ve ogrenme ozel/igini belirtecek nitelikte yaz1/ma/1dtr. Davram§lar dgretmenin deg ii dgrencinin
yapacak/anm ffade etmelidir.
Ornek: Egitimde Planlama dersinde yeni bir smav teknigi geli?tirme
Bunun yanmda "Egitimde Planlama dersinde ogrencilerin yeni bir smav teknigi geli?tirmesini saglama" davrani? olamaz. <;:UnkU
cUmle ogretmene yoneliktir.
3. Ogrenme siirecine doniik ciimleler davran1~ o/amaz. Davram§lar dgrenme iJriJniJniJ ffade etmelidir.
Ornek: "istatistik dersinde verilen bir tabloyu yorumlar." Yerine "istatistik dersinde verilen bir tabloyu yorumlayabilme" ifadesi
dogrudur.
4. Konu ve Unite ba~ltklan davrant~ o/amaz. 9i.inkiJ bu ti.ir ci.imle/er davram§a ddni.i§ti.iriJ/emez.
Ornek: "Okulumuzu taniyahm." Hayat Bilgisi dersinde bir konu oldugundan davrani? olamaz.
"i?, gU~ ve enerji konusuyla ilgili ili?kileri kavrar." ?eklindeki bir hedef konu ba?hgmdan olu?tugundan davrani?a donUk degildir.
"Osmanh Devleti'nin KurulU?U Unitesini yorumlar." ?eklinde bir hedef uygun bir hedef degildir. <;:UnkU Unite ba?hklan hedef olamaz.
5. Davrant~ ifade/eri kapsam/1 ayn1 zamanda s1ntr/1 o/maltdtr. Davram§lar bir yandan bir grubu ffade ederken, bir yandan da tek
bir dze//igi gdstermelidir.
Ornek: Program Geli?tirme dersinde programm ogelerini a~1klayabilme.
Program Geli?tirme dersiyle sm1rland1g1 i~in sm1rh programm tum ogelerini
i~in kapsamhd1r.
(hedef,i~erik , egitim
durumlan,degerlendirme) kapsad1g1
6. Davran1$lann hangi i<;erikle ilgili oldugu belirtilmelidir. "Kavramlann an/am bilgisi" olamaz. "TVrkqe
dersindeki kavramlann an/am bilgisi." otur.
7. Davran1$lar bini$ik olmama/11 biti$ik ofmall. Bir davrant§tn bittigi yerde diger davrant§ ba§famalt.
Davrant§fariq iqe girmemelidir.
Ornek: "Cografya dersinde TOrkiye'nin cografi bolgelerini soyleme ve haritada gosterme" ifadesinde birden
fazla hedef vard1r. Bunun yerine"Cografya dersinde TOrkiye'nin cografi bolgelerini soyleme" ve "Cografya
dersinde TOrkiye'nin cografi bolgelerini haritada gosterme" $eklinde iki hedeften olU$Ur.
8. Davran1$lar hangi a/an/a ilgili yaz1llyorsa o alan1n niteliklerine ve basamaklanna uygun olma/1d1r.
Bifi§sel, duyu§sal ve psikomotor alanlarla ilgili davrant§far ayn ayn yaz1fmal1.
9. Davran1$lar birbirini destek/er nitelikte o/ma/11 birbiri ile <;eli$memelidir. Dersin, okutun, 6gretim
kademesinin, Milli Egitim'in hedefteri arastnda tutarltltk otmalt.
10. Davran1$lar kolaydan zora, basitten karma$1ga ve somuttan soyuta dogru s1ralanma/1d1r.
Ornegin bili$sel alanla ilgili once bilgi,sonra kavrama, sonra da uygulama dOzeyinde davran1$ yaz1lmalld1r.
11. Bir davran1$ tamcesinin sonunda tek bir ozelik bulunma/1d1r. Eger iki ozelik bulunuyorsa, ikinci ozelik
parantez i<;inde veya kesme i$areti ile aynlarak yaz1lmalld1r.
Ornek: "soyleyip yazar" ifadesi yerine "soyler/yazar" ya da "soyler ve yazar" ifadesi kullan1lmalld1r.
Download

hedeflerın belırlenmesı