VERİLER VE VERİLERİN
TOPLANMASI
GÖZLEM
GÖZLEM
• GÖZLEM: belli bir kimse ,yer olay, nesne,
durum ve şarta ait bilgi toplamak için belirli
hedeflere yöneltilmiş bir bakış ve dinleyiştir.
• Gözlem bütün duyu organları ile yapılır.
• Gözlem verilerin doğrudan elde edilmesine
yöneliktir.
• Bilimler gözleme dayanır.
• Gözlemde gözlenenler kendi doğal ortamı
içinde bulunur.
2
• Gözlemler genellikle yazılarak kaydedilir.
• Ayrıca video ve ses kaydedici ya da fotoğraflar
da veri kaynağıdır.
• Bu kayıtlara “alan notları” denilmektedir.
GÖZLEM TÜRLERİ
• fiziki yakınlık ve ilişkilere göre
1. Doğrudan (dışarıdan) gözlem: laboratuar
2. Katılarak gözlem:
Başka bir sınıflama
A-Sürekli gözlem
B-Aralıklı gözlem
4
Katılımcı Gözlem:
• Temelde etnografik araştırmalarda yaygın olarak
kullanılan veri toplama tekniğidir.
• Bu yaklaşımda araştırmacı, incelemek istediği
topluluğun etkin bir üyesi olarak gruba katılarak
gözlemini gerçekleştirir.
• Öncelikle gözlemci, incelemek istediği toplulukla
belirli bir süre geçirmeli, gruba ait etkinliklerde
grubun doğal üyesi olarak görev almalı ve sonuçta
o topluluğun bir üyesi olarak benimsenmelidir.
• Katılımcı Gözlem
• gözlemcinin rolü,
– tam katılımcı
– gözlemci olarak katılımcı
• Tam katılımcı rolü: topluluğun doğal bir
üyesidir. Gerektiğinde topluluk içinde yer alan
kişilerle konuşarak onların bakış açılarını
yorumlar.
– Burada temel amaç, belirli bir kültürü o kültüre ait
bireylerin bakış açısından betimlemektir.
– Standart bir gözlem ya da görüşme formu
kullanmayabilir.
– Araştırmacının asıl amacı, incelemek istediği
kültürü ayrıntılı biçimde tanımlamaktır.
• Gözlemci olarak katılımcı rolün:
• gözlemci incelenen topluluğun doğal bir üyesidir, ancak
gözlemcinin rolü bütün üyeler tarafından
bilinmektedir.
• Tam katılım ile farkı, tam katılımda topluluğun
üyelerinin gözlemcinin araştırmacı kimliğinden
habersizdir.
• Araştırmacı kimliğinin saklanması etik sorunlara yol
açmaktadır.
– Gözlemin sonunda mutlaka grup üyelerine araştırmanın
amacı açıklanıp, verilerin araştırmada kullanılabilmesi için
izinleri alınmalıdır.
• Katılımcı gözlemin en önemli sınırlılığı verilerin
kaydedilmesinde yaşanan güçlüklerdir.
İncelenen topluluğun doğal ortamında gözlem
yapmak ve bu gözlemleri kayıt altına almak
oldukça zordur.
• Buna bağlı olarak da araştırmacının verileri sınıflandırıp çözümlemesi de güçleşmektedir.
Doğrudan Gözlem:
• Bu yaklaşımda gözlemci, incelenmek istenen
topluluğu gözlemleyerek betimlemelerde
bulunur.
• Araştırmacı topluluğun sosyal ortamında
katılımcı değildir, rolü sadece izlemek ve
kaydetmektir.
• Gözlemcinin rolü,
– tam gözlemci
– katılımcı olarak gözlemci
• Tam gözlemci rolü:
• Gözlemci araştırılmak istenen sosyal ortamın içinde yer
almaz.
• Araştırmacı, toplulukta yer alan bireylerle etkileşim içinde
değildir sadece dışarıdan gözleyendir.
• Tam katılımda da olduğu gibi tam gözlemde de
araştırmacının kimliği topluluk üyeleri tarafından bilinmemektedir.
– Örneğin, çevrimiçi tartışma gruplarındaki sohbetleri takip etmek.
• Katılımcı olarak gözlemci rolü
– Gözlemci incelenen ortam üzerinde olabildiğince
az katılımı bulunmaktadır.
– Gözlemci incelenen kültürün doğal bir üyesi
değildir.
– Bu yaklaşım daha çok görüşmeler yapılırken
kullanılmaktadır.
• Araştırmacı, incelenecek kültürde yer almadan, o
grubun bireyleriyle görüşmeler sürecinde gözlemlerde
bulunarak veri toplamaya çalışır.
• Gözlem Ünitesi: Bilgi edinmek için bakılan her
şey gözlem ünitesidir.
14
• GÖZLEM KILAVUZU: verilerin kaydı için
geliştirilir.
• Varlık yokluk, derece miktarın yazılacağı bir
düzen geliştirilir.
15
Verilerin kaydedilmesi:
• Kısa zamanda, fiziki kayıt araçları da
kullanılabilir.
• Her gözlem için iyi yetişmiş ve bağımsız
gözlem yapacak iki gözlemci.
• Gözlenen veriler olduğu gibi kaydedilir,
yorumlanmadan. Yorum bütün veriler
kaydedildikten sonra yapılır.
16
– Yapılandırılmamış
– Yarı-yapılandırılmış
– Yapılandırılmış
• görüşmelerle gözlem verileri desteklenebilir.
• Birçok nitel araştırmada görüşme ve gözlem
birlikte kullanılmaktadır.
• Bununla birlikte, günlükler de kullanılmaktadır.
Günlük kayıtları katılımcıların bakış açılarını
anlama konusunda yardımcı olmaktadır
GÖZLEM ARAÇLARI
• Duyu organları çoğunlukla yetersiz.
• Fiziki araçlar
18
OLASI YANILGI KAYNAKLARI
• GÖZLEM YOLUYLA TOPLANAN VERİLERİN
GEÇERLİK VE GÜVENİRLİĞİNİ ETKİLEYEN ÜÇ
YANILGI KAYNAĞI
– 1. Gözlemci
– 2. Gözlenen
– 3. Gözlemci-gözlenen etkileşimi
19
1. Gözlemciden gelen sınırlılıklar:
• Duyu organlarının durumu
• Gözlemcinin yansız bakışı var mı, önyargıları,
• Öz geçmişi: taksi şöförünün çarpışma nedenini
algılayış
• 2. Gözlenenin davranışları
• 3. İkisinin karşılıklı etkileşimi
20
• Gözlemcilerin Seçimi ve Eğitimi:
• gözlemciler arası uyum
21
Dezavantajları
• Uzun süre, para ve iyi yetişmiş gözlemci gerektirdiği için
pahalı,
• Yorum gerektirmesi (toplumbilimde) anlamları
farklılaştırabiliyor.
• Gözlem yapan bir araştırmacının, doğal ortam üzerinde
kontrolünün olmaması
• Toplanan bilgiler gözlemcinin öznel algılarını yansıttığı
için verilerin sayısallaştırılmasında güçlükler
• Gözlem yapılacak alana giriş sıkıntısılı olabilir.
• Topluluk içinde güven duygusu yaratmak için büyük
çaba harcaması gerekebilir.
22
Avantajları
• Davranışları doğrudan ve uzun süreli olarak
kapsamlı biçimde gözleme olanağı
• Araştırılmak istenen davranışın doğal ortamında incelenmesi (gerçeği daha yakından
temsil)
• Gözlem tekniğinde doğal belirtilerin
gözlenmesiyle yansız veri toplanır.
Download

gözlem yöntemi