ÖZEL EĞİTİM
AİLE
EĞİTİMİ

Çocuklar okul çağına gelmeden önce pek
çok beceriyi aile içinde öğrenirler. Ve
çocuğun daha sonraki eğitim
dönemlerinde ailenin katılımı ve desteği
çok önemlidir.

Anne babalar evdeki eğitim etkinliklerinde
katıldıkları zaman çocuklar birçok beceriyi
başarıyla kazanırlar.

Okul açısından çocuğun evde yapmaktan
hoşlandığı aktiviteleri öğrenmek sınıf
içindeki akademik davranışların
pekiştirilmesinde ve geliştirilmesinde önem
taşır.

Ayrıca anne babalar, günlük programlarda
yer alan etkinlikler için materyal
sağlayabilirler, çünkü öğretmenler genelde
bu konuda sıkıntı yaşamaktadırlar.

Anne-babaların özel yeteneklerinden, ilgi
alanlarından ve mesleki deneyimlerinden
yararlanabilir. Meslek tanıtımı yapma,
enstrüman çalma gibi.

Anne-babalar öğretmenlerin en önemli
yardımcıları bilgi kaynaklarıdır. Ama
Çocukları ile ilgilenmeyen aileler de
mevcuttur.

Özel gereksinimli çocuğa sahip annebabalar, normal çocuğa sahip anne
babaların hiçbir zaman yaşayamayacağı
durumlarla karşı karşıya gelirler. Üstelik bu
aileler günlük ve iş yaşamlarına ilişkin
görevlerini de yapmak zorundadırlar.

Özel gereksinimli Çocuğun Doğumu ile
Ailenin Yaşadığı Tepkilerin Evreleri
•
•


•
ŞOK-İNKÂR-ACI-DEPRESYON
KIZGINLIK-SUÇLULUK DUYGUSUUTANÇ
KABUL ve UYUM


•

•
Ailelerin Üstlenmesi Gereken
Sorumluluklar
Özel gereksinimli çocuğun bakımını
üstlenme
Finanssal destek sağlama
• Özel gereksinimli çocukların davranış ve
öğrenme sorunlarına karşı destek alma:
Özel gereksinimli çocuklar günlük yaşamını
devam ettirecek becerileri doğal ortam
içerisinde kendiliğinden öğrenemezler. Bu
nedenle anne-babalar çocuklarının davranış
ve öğrenme sorunlarıyla baş etmede özel
eğitim desteği almak durumundadırlar.

•
Özel gereksinimli çocuklar için
psikolojik danışmanlık desteği alma:
Anne-babalar, zaman zaman
çocuklarının duygularını kontrol
etmede sıkıntı çekebilirler. Böyle
durumlar karşısında çocuklarına ek
psikolojik destek sağlamak
zorundadırlar.
•
Özel gereksinimli olmayan
çocukları ile ilgilenme:
Özel gereksinimli çocukları olan
ailelerde diğer çocuklar kendilerini
ihmal edilmiş hissedebilirler. Annebabalar özel gereksinimli çocukları gibi
olmayan çocuklarının sorunlarıyla da
mücadele etmek zorundadırlar.
•
Özel gereksinimli çocukları
ilgili yasalar hakkında bilgi
sahibi olma
 • Eşler arasında yaşanan sorunlar
 • Çevrelerindeki kişileri bilgilendirme



Öğretmenlerin Sahip Olması Gereken İletişim
Becerileri
• Anne-Babanın İfadelerini Kabul Etme
Öğretmenler anne-babaların sözel ya da sözel
olmayan ifadelerinin değerli olduğunu kabul
etmelidirler. Ancak bu anne-babaların söylediği
her konuda öğretmenlerin onlarla hem fikir
olmaları ve söylediklerini kabul etmeleri
anlamına gelmez.
Anne-babaların düşüncelerini açıkça
paylaşabilmeleri için öğretmene saygı duymaları
ve ona güvenmeleri gereklidir.

•

Öğretmenin aile görüşmeleri sırasında etkin ve
empatik dinleme becerilerini kullanması
gereklidir.
Etkin ve empatik dinleme esnasında öğretmen
aileyi konuşmaya teşvik etmeli, aileye gerektikçe
açık ya da kapalı uçlu sorular sormalı ve
görüşmenin sonunda konuşulanları
özetlemelidir.

Dinleme Becerilerine Sahip Olma

•

Anne-babaların söylediklerini yorumlama,
değerlendirme, gerektikçe sorular sorma
önemlidir.
-Ali geçen hafta ödeviyle ilgili neler yaptı?
-Çocuğunuzun bu yıl hangi becerileri
kazanmasını istiyorsunuz?
Açık uçlu sorular anne-babayı konuşmaya
yöneltir. Sorulan sorular sadece var olan
problemleri ve ailenin yaptığı hatalarını ortaya
çıkarmaya yönelik olmamalıdır.



Etkili Sorular Sorma

•

Anne-babaların aile eğitim programlarına
katılmaları, çocuklarının performans
düzeylerinde ilerleme oldukça artmaktadır.

Öğretmenler öğrencilere ilişkin kaygılarını
ve sorun davranışlarını aileye olumlu
ifadelerle açıklamalıdırlar.
Aileyi Cesaretlendirme

Özellikle davranış ve öğrenme sorunları olan
çocukların aileleri çevrelerinden sürekli eleştiri
alabilirler. Bu yüzden çocukları ile ilgili olumlu
şeyler duymaya ihtiyaç duyarlar.

Anne-baba geçmişte bit takım olumsuzluklar
yaşamışlarsa, okula ve öğretmene karşı
olumsuz tutumlar sergileyebilirler.
•
•
•
•
•
Anne-Baba ve Öğretmen İlişkisini Güçlendirmek için
Öğretmenlere Öneriler
Anne-babalara içtenlikle yaklaşılmalıdır
Ailenin katılımının değerli olduğu onlara
gösterilmelidir
Anne-babalar çocuklarının sorunlarını çözmede işbirliği
yapılacak ortaklar olarak görülmelidir
Anne-babalardan neler beklenildiği, sorumlulukları ve
onlardan beklenenler ifade edilmelidir
Anne-babaların olumlu yaşantılar edinmesi ve yeniliklere
açık olmaları için çaba gösterilmelidir.
•
•
•
•
•
•
Öğretmenin Sahip Olması Gereken Etkili İletişim
Davranışları
Anne-babanın sözünü kesmeden dinlemeli
Anne-baba ile tartışmamalı, onları eleştirmemeli
Yapamayacağı bir şey için söz vermemeli
Anne-baba öfkelendiğinde sakinliğini korumalı
Ailelerin gerçek duygularından emin olunmalı
Anne-babanın kaygılarını gidermek için
görüşmeler düzenlemeli
EV-OKUL İLETİŞİMİ SAĞLAMA
Aile Görüşmeleri
 Aile görüşmeleri, öğretmen ve annebabanın karşılıklı bilgi alışverişinde
bulunduğu, öğrenci hakkında ortak
kararların alındığı ve çabaların karşılıklı
işbirliğine dönüştüren görüşmelerdir.
 Aile görüşmeleri sınırlı olmalı ama yıl
boyunca düzenli aralıklarla yapılmalı.

•
Aile ile görüşmeden önce görüşmenin
yapılacağı ortamın hazırlanması
gereklidir.
 • Görüşme için sakin bir yer seçilmeli
 • Görüşme için zaman belirlenmeli
 • Görüşme sırasında kullanılacak
kalem kâğıt gibi malzemeler hazır
edilmeli





Görüşmelerin genelde çocuğun sınıfında yapılması
önerilir çünkü;
• Öğretmen kendi ortamında kendini rahat hisseder
• Öğrenci dosyalarına daha kolay ulaşabilir
• Öğretmen yaşanan olumlu olumsuz davranışları
daha rahat hatırlayabilir
• Sınıf ortamı alınan kararları da hatırlatır
Görüşme sırasında öğrenci hakkında bilgi
verirken, öğrencinin ilgileri ve özel olduğu
düşünülen olumlu yanları vurgulanarak
konuşmaya başlanmalıdır.
 Görüşmede anne-babaların anlayacağı bir dil
kullanılmalıdır. Görüşmelerde ailelerin kişisel
özellikleri, eğitim düzeyleri ve kültürel
farklılıkları dikkate alınmalıdır.

Öğrenci ile ilgili bilgiler ailelere yazılı notlar
şeklinde ( Ali bugün paltosunu kendi başına
giydi) verilebilir. Ayrıca aileleri bilgilendirmede
e-posta önemli bir haberleşme yöntemidir.
 Çalışan anne-babaların işleri nedeniyle okul
ziyaretleri yapmaları güç olabileceği için telefon
görüşmeleri tercih edilebilir.



AİLENİN SINIFA KATILIMI
Öğretmen destek alabileceği, istekli annebabalarla çalıştığında daha etkili sonuçlar
alacaktır. Ancak anne-babanın sınıfa katılımı da
belli bir hazırlığı gerektirmektedir.
Etkinliğe katılama süresinin
belirlenmesi
Başlangıçta kısa olmalı zaman içinde süre
ve etkinlik sayısı arttırılmalı

•
• Aileye sınıf hakkında bilgi verme
Sınıfta yaşanan öğrenme ve davranış
sorunları ile öğretim programı konusunda
aileler bilgilendirilmeli







• Aileye sınıf içinde yardımcı olacak öneriler
sunma
Çocuklarınızı izleyin ve gördüklerinizi sözel
olarak ifade edin.
Etkinliği izleyin ve siz de etkinliğe katılın
Ne düşündüğünü anlamak için açık uçlu sorular
sorun
Başarılı performanslarını güzel sözlerle pekiştirin
Olumsuz davranışları sürekli olarak dile
getirmektense zaman zaman görmezden gelin
• Etkinlikleri aile ile birlikte belirleme
Anne-baba katılımının kolay olabileceği
etkinlikler seçilmeli
 • Ailenin katılımı aile ile birlikte
değerlendirilmelidir


AİLENİN EV ORTAMINDA ÇOCUĞUN
EĞİTİMİNE KATILIMI
Öğretmenler ailenin ev ortamındaki
çalışmalara katılımını planlarken, öncelikle
öğrencinin gelişim düzeyini, yapabildiklerini ve
ailenin özelliklerini dikkate almalıdır.
 Öğrenci için eve dayalı bireyselleştirilmiş bir
eğitim programı hazırlanmalıdır. Anne-babalar
ve öğretmenler etkinlikleri planlamak için
düzenli olarak bir araya gelmelidir.

Anne-babalara evde yaptıracakları etkinlikler
için önerilerde bulunulmalıdır.
 • Beceriler basitten karmaşığa sıralanmalı
 • Öğretimsel tekniklerin nasıl kullanılacağı
anne-babalara gösterilmeli
 • Etkinliğin yapılacağı ortam düzenlenmeli
 • Gerekli araç-gereçler temin edilmeli
 • Belli beceri basamaklarının nasıl
gerçekleştirileceği aileye gösterilmeli
 • Aileyi belli sürelerle izleyip dönütler
verilmeli


Ailelerin evde yapılacak etkinliklere
katılımında öğretmenlerin yapması gereken
davranışlar şunlardır:
 • Ailenin günlük rutinleriyle ilişkili bir
etkinlik çizelgesinin oluşturulması

Aile ile birlikte gün içinde çocuğun yapması
gereken beceriler belirlenir. Bunlar öz-bakım
becerileri, ev içi beceriler, boş zaman
etkinlikleri, alış-veriş becerileri, ödev yapma
vb.
•
Belirlenen etkinliklerin önem
derecesine göre yazılması ve
öncelikli becerinin belirlenmesi
 Beceriler önem sırasına göre
belirlenirken öğretmen aileye bir takım
sorular yöneltebilir.
 ÖRN;
 - Evde hangi becerileri yaparken
sorun yaşıyorsunuz?
 - En çok hangi becerinin öğretiminde
uzman yardımına ihtiyacınız oluyor?
 - Belirlenen beceri çocuğunuzun
yaşına uygun mu?
- Seçtiğiniz beceri farklı bir ortamda
çocuğunuzun işine yarayacak mı?
 - Seçilen beceri sizin ve çocuğunuzun
bağımsız yaşamınıza katkı sağlayacak mı?
 - Seçilen beceri çocuğunuzun iletişim
kurmasını kolaylaştıracak mı?

Tüm bu sorular doğru becerilerin seçilmesinde
öğretmen ve aileye yol gösterecektir.
• Etkinliğin gününü ve saatini belirleme.
 Çocuk ve aile için en uygun zaman
seçilmelidir. Örn; Ayakkabı giyme becerisi için,
eve giriş çıkışlar, yemek yeme becerisi için
öğünler, otobüse binme becerisi için otobüsün
çok kalabalık olmadığı saatler tercih edilebilir.

Etkinliğe kimlerin katılacağının
belirlenmesi
 Hangi etkinliğe kimlerin katılacağı önceden
belirlenmelidir.

•
• Sorun davranışların belirlenmesi
 Becerilerin gerçekleştirilmeleri esnasında
bazı davranış sorunları ortaya çıkabilir ve
bunlar becerinin öğrenilmesini
engelleyebilir. Böyle durumlarda öğretmen
aile ile birlikte bir davranış değiştirme
programı hazırlamalıdır.

Günlük yaşam içinde etkinliğin nasıl
meydana geleceğinin belirlenmesi
 Öğretim için mümkün olduğunca doğal
ortamlar seçilmelidir.Örn; giyinme becerisi
çocuk sabah kalktığında pijamasını
değiştirirken, alışveriş becerisini ailesi
markette alışveriş yaparken geliştirebilir.

•
•
Kullanılacak araç-gereçlerin
belirlenmesi
 Kullanılacak bazı araç gereçlerin
uyarlanması gerekebilir.
 Örn; yemek yeme becerisi
kazındırılmaya çalışılırken tutulması
kolay çatal ve kaşıkların kullanılması
gibi.



•
Becerinin nasıl öğretileceğinin belirlenmesi
Öğretmen ve anne-baba doğal ortam içinde
öğretimin nasıl yapılacağını planlamalıdırlar.
Öğretilecek şey bir beceri ise bunun aşamaları
ve verilecek ipuçları belirlenir. Eğer bir kavram
öğretilecekse, olumlu olumsuz örneklerin nasıl
kullanılacağı ve ev ortamında bu örnekleri
oluşturacak materyallerin nasıl sağlanacağı
anne-babalara gösterilmelidir.
Örn; çorapların eşleştirilmeleri ile ilgili çalışmalar
rahatlıkla ev ortamında gerçekleştirilebilir.

Anne babalara ev içinde yaptıkları
çalışmalarla ilgili olarak nasıl kayıt tutacakları
da gösterilmelidir. Sürekli tutulan kayıtlar
çocukların gerçekleştirdikleri aşamaların
anne-babalar ve ilgililer tarafından kolaylıkla
görülmesini sağlar. Ayrıca uygulanan
programın etkililiği konusunda bilgi verir.
Aileyle öğretim programlarının sonuçlarını
değerlendirme
 Anne-baba katılım konusunda
cesaretlendirilmeli, ailelerin başarılı yaklaşım
ve katılımlarının ne kadar önemli olduğu
onlara ifade edilmeli ve öğrencinin öğretim
öncesi ve sonrası performansı aile ile birlikte
değerlendirilmelidir.

•
Download

Ailenin günlük rutinleriyle ilişkili bir etkinlik çizelgesinin oluşturulması