SAĞLIK-MEDYA İLİŞKİSİ
Anne ve Çocuk Sağlığında Medyanın Rolü
Sibel Güneş
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Genel Sekreteri
1





Türkiye’de medya gerçeği
Türkiye’de 28 bin gazeteci var
12 bin gazetecinin sarı basın kartı bulunuyor
Fakültelerdeki öğrenci kontenjanı 5 bini, her yıl
verdiği mezun sayısı da 3 bini geçiyor
Mezunların yüzde 90’ı istihdam edilemiyor
2





Türkiye’de basın özgürlüğü
Türkiye ekonomide 17. sırada basın özgürlüğü
açısından ise 138. sırada yer alıyor.
Gazetecilere ifade özgürlüğü kapsamında açılmış 2
bin dava, 5 bin soruşturma bulunuyor.
Cezaevlerinde 70 gazeteci bulunuyor.
AB İlerleme Raporu’nda medya üzerindeki siyasi
baskının bir oto sansür oluşturduğu vurgulanıyor
3
Televizyonda en çok izlenen programlar

RTÜK 2010 yılında 21 ilde, 18 ve daha yukarı yaştaki
toplam 2 bin 523 kadının katılımıyla bir araştırma
yaptı. Buna göre
% 78’i yerli dizileri
% 76’sı haberleri
% 49’u sağlık programlarını
% 42’si dini programları
% 36’sı ise müzik ve eğlence programlarını izliyor

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından gerçekleştirilen “Kadınların





Televizyon İzleme Eğilimleri Araştırması – 2-2010”
4

TV’de tıp ile ilgili hatırlanan haberler










Hatırlanan Haber
%
Diyet ve zayıflama
14
Selülit, estetik cerrahi
13
Mucize tedaviler
10
Mucize ilaçlar
10
Duygu sömürüsü haberleri
9
Meşhurların hastalıkları
8
(Denktaş, M.A. Erbil, Ecevit)
Enfeksiyon hastalıklar
4
Güncel haber: İlaç fiyatlarına zam 2
Doç. Dr. İrfan Erdoğan’-Toplum ve Hekim-Sağlık haberlerinin medyada yer alış biçimi
5
TV’nin halk üzerindeki etkisi
Her 100 kişiden 32’si medyada en çok sağlık
programlarını güvenilir buluyor.
Kaynak: Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD) Araştırması 2010
6
Sağlık Bakanlığı Araştırması 2010
Temizlik konularında genel olarak nereden bilgi
alırsınız?” Sorusuna katılımcıların;
- %50.8’i sağlık personeli,
- %41.5 televizyondaki sağlık programlarından,
- %40’ı televizyondaki reklamlardan,
- %21.9’u televizyon haber programlarından
şeklinde cevap vermiştir
7
Medyada anne ve çocuk sağlığı haberleri










Hamilelikle ilgili haberler
Doğumla ilgili haberler
Düşüklerle ilgili haberler
Anne sütüyle ilgili haberler
Çoğul gebeliklerle ilgili haberler
Tüp bebek teknolojiyle ilgili haberler
Sezaryanle ilgili haberler
Anne ve çocuk sağlığını etkileyen ilaçlar
Sağlık Bakanlığı’nın açıklamaları
Anne ve bebek ölümleriyle ilgili haberler
8
Kötü haber örnekleri








Bilimsel gerçeklere dayanmayan haberler
(Tüp bebekle ilgili haberler)
Mucize haberleri
Anne ve çocuk sağlığı-bitki şarlatanlığı
İlaçları her derde deva diye sunan haberler
İlaçların yan etkilerini yok sayan haberler
Doktoru ya da kurumu öne çıkaran haberler
Hak ihlaline neden olan haberler
9
Haber nedir?



Haber, henüz gerçekleşmiş bir olayın olabildiğince
nesnel ve gerçeğe uygun bir biçimde aktarılmasıdır.
Gazetecilik, kamuoyunu doğru, çok yanlı, çok
boyutlu, hızlı, inanılır ve güvenilir bir şekilde
bilgilendirme mesleğidir. Haberde esas kamuoyu
yararıdır
Mevcut siyasi-iktisadi iktidarın işleyişini ve
uygulamalarını -onun gizleme, örtme çabalarına
direnerek- ortaya sermek, böylece kamuoyunun bu
şeffaflık temelinde ortaya çıkmasını sağlamaktır.
10
Haber nedir?








Sizin önemli haber diye baktığınız konu medyanın hiç
ilgi alanına girmeyebilir
Haberin çıkması gündemle örtüşüp örtüşmediğine
Ne kadar insanı ilgilendirdiğine
Yaşamımıza etkisinin olup olmayacağına,
Yeni olup olmadığına
Haberin oluştuğu yerin bize yakın olup olmadığına
Konunun ilginçliğine
İçerisinde umut, sevinç, mutluluk, korku gibi
duyguları içerip içermediğine bağlıdır.

11

Gazetecinin sorumluluğu



Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk
Bildirgesi
Gazetecinin halka karşı sorumluluğu, başta
işverenine ve kamu otoritelerine karşı olmak üzere,
öteki tüm sorumluluklardan önce gelir. Bilgi ve haber
ile özgür düşünce, herhangi bir ticari mal ve
hizmetten farklı olarak toplumsal bir nitelik taşır.
Gazeteci, ilettiği haber ve bilginin sorumluluğunu
üstlenir ve paylaşır. Gazetecinin özgürlüğünün
içeriğini ve sınırlarını, öncelikle sorumlulukları ile
meslek ilkeleri belirler.

12
Sağlık habercisinin niteliği



Eğitimi
Uzmanlığı
Sağlık alanında hasta ve sağlık çalışanı
haklarına bakışı
Haberin niteliği
 Risk ve mucize yönetimi
 Haberin kaynağı, sağlık personeli mi, otçu mu?
 Haber mi, reklam mı, tanıtım mı?
13
Sağlık haberinin niteliği




Tıpta gelişmeler adım adım gerçekleşir.
Mucizevi diye tanımlanacak sıçramalar olmaz
Bu nedenle sonucu kesinleşmemiş araştırmaları
uygulanabilir bir tedavi seçeneği olarak
sunulmamalı
Sonuçlanmamış araştırmanın hangi süreçte
olduğunu örneğin “fareler üzerinde
denendiği”belirtilmeli.Kök hücre tedavisi gibi.
14
Medikal konular popüler medyada yer
bulur mu?




Bir bilimsel araştırmacı ya da ilaç sektörü için çok
önemli olan bir araştırma medyada hiç yer
bulmayabilir.
Araştırma ancak toplumun geniş bir kesimini
ilgilendiriyorsa
İnsanların hayatında önemli bir değişikliğe neden
oluyorsa haber olabilir
Araştırmanın güvenilir olması ve kar ya da satış
odaklı olmaması da kullanılabilirliğini etkiler
15
Kimler sağlık haberi yapıyor?






Uzman sağlık habercileri
Ajanslar
Magazin muhabirleri
Köşe yazarları
Polis muhabirleri
Dış haberler
16
Sağlık habercisi kimdir?





Sağlık habercisi kamu yararı adına taraftır
Sağlık hizmetine ulaşımda, tanı ve tedavi
sürecindeki sorunların çözülmesinde tetikleyici rol
oynar.
Sağlık habercisi bir habere tanık olduğunda önce il
sağlık müdürünü, sonra sağlık bakanını, sonra da
başbakanı arayan, onlar sorunu çözmezse haber
yapan kişi kesinlikle değildir
Gazeteci kişi, kurum ya da bir yöntemin tanıtımını
yapan kişi değildir.
Haber kaynağının ya da halkla ilişkiler şirketinin
uydusu değildir
17
Güvenilir haber kaynağı olmanın yöntemi







Gazeteciyle güvene dayalı bir ilişki kurun
Sürekli medyadan ve gazetecilerden şikayet
etmekten kaçının
Haberleri küçümsemeyin (Elma kansere iyi gelir)
Verdiğiniz her bilgiyi kanıta dayandırın
Gazeteciyle aranızdaki haber kaynağı, gazeteci
sınırını aşmayın
Yönlendirmeye, akıl vermeye çalışmayın, bilginizi
paylaşın
Sağlık alanı için önemli olan ama farkedilmeyen
konularda gazetecinin dikkatini çekmekten
kaçınmayın
18
Güvenilir haber kaynağı olmanın yöntemi



Her konunun gazeteci için haber olamayacağını kabul
edin
Önereceğiniz konu ve haber kaynağı konusunda ön
hazırlık yapın
Sizin için çok önemli olsa da konuşma, beden dili
konularında sıkıntıları olan haber kaynaklarını tv
programları için önermeyin
19
Sağlık habercisi kaynaktan ne bekler?





.
Haber kaynağının röportaja iyi hazırlanmış olması
gerekir
Gazeteciyi bilgilendirirken mutlaka güncel istatistikler
tercih edilmelidir
Gazetecinin sorduğu sorunun yanıtını verilmelidir
Sorunun yanıtını vermek yerine lafı gereksiz yere
uzatmak, hem zamanı boşa harcamak anlamına gelir,
hem de gazeteci de “bir şeyden rahatsız olduğunuz”
duygusunu uyandırır.
Röportajda kullanacağınız tüm tıbbi deyimlerin
Türkçe karşılıklarının da vurgulanmasında yarar
vardır
20
Röportaja nasıl hazırlanılmalı?







Röportajın ya da programın süresini önceden öğrenin
Süreyi dikkatli kullanın
Konuşmanızı örneklerle canlandırın
Konuşurken “biraz önce söyledim” gibi zaman içeren
cümleler kullanmayın
Pazarlama yapıyor görüntüsü yaratmamak için
fiyattan söz etmeyinBilimsel bir dil kullanmaktan
kaçının
“Meslektaşlarım ne der?” baskısından uzaklaşın
Hedef kitlenizin sokaktaki vatandaş olduğunu
unutmayın
21
Vatandaşın durumu






Halkta bilgi karmaşası yaratılıyor
Haberlerle ilgili hastadan onayı alınmayabiliyor
Medyaya ve sağlık personeline güven sorunu yaşıyor
Hastanelerin enfeksiyon ve ameliyat başarılarıyla ilgili
istatistikleri kimse bilmiyor
Vatandaş tercih hakkını kullanamıyor
Sınırlı kaynaklarını harcarken çoğunlukla da istenilen sonuca
ulaşamıyor.
22
Sağlık habercisi kimdir?





Sağlık habercisi kamu yararı adına taraftır
Sağlık hizmetine ulaşımda, tanı ve tedavi sürecindeki
sorunların çözülmesinde tetikleyici rol oynar.
Sağlık habercisi bir habere tanık olduğunda önce il sağlık
müdürünü, sonra sağlık bakanını, sonra da başbakanı arayan,
onlar sorunu çözmezse haber yapan kişi kesinlikle değildir
Gazeteci kişi, kurum ya da bir yöntemin tanıtımını yapan kişi
değildir.
Haber kaynağının ya da halkla ilişkiler şirketinin uydusu
değildir
23
Gazeteci- bilim insanı arasındaki fark





Gazeteci bilgiye hemen ulaşmak ister
Bilim insanı üzerinde en az 1 hafta çalışmak ister
Gazeteciler konunun sonucunu ister
Bilim insanları konunun tüm detayını anlatır
Habere ulaşmak için önceden beklentilerin
netletirilmesi gerekir.
Karşılıklı güven ilişkisi sağlanmalı ve her soru
yanıtlanmalıdır.
24
Gazetecilikte rollerin karışması
.






Medyanın hakim rolü oynaması
Haberlerin tek taraflı verilmesi
Tıbbi hatalarda vatandaşın çaresizliği
Vatandaşın medyayı son başvuru yeri olarak görmesi
Doktorun gazetecinin rolüne soyunması
Bilgilendirme değil, kişisel tanıtıma yönelmesi
25
Haberle ilgili sorunlar
.





Habere ayrılan yer ve zamanla ilgili sorunlar
Medyanın aşırı popüler bir dili tercih etmesi
Sağlık personelinin bilimsel dilde ısrar etmesi
Haber dilinin basitleştirilememesi
Haberin mesajının vatandaş tarafından anlaşılamaması
26











Sağlık haberciliğinin ilkeleri
Dünya Sağlık Örgütü’nün 1998-Moskova “Sağlık İçin
İletişim” konulu toplantının sonuç bildirisi
1. Önce zarar verme,
2. Araştır, doğruyu bul,
3. Umut verme (özellikle mucizevi tedaviden
bahsetme),
4. “Bu haberden kim yararlanır” sorusunu sor,
5. Haber kaynağının gizliliği ilkesini unutma,
6. Vereceğiniz haberler hasta, sakat ve çocuklara
aitse, bir kez daha düşün,
7. Özel hayatı ve acıları haber yapma,
8. Acıyı duygu sömürüsü için asla kullanma,
9. Kararsız kalırsan haberden vazgeç.
27
Türkiye Gazeteciler Hak ve
Sorumluluk Bildirgesi
Sağlık: Sağlık konusunda sansasyondan kaçınmalı,
insanları umutsuzluk veya sahte umut verecek yayın
yapılmamalıdır. Tıbbi alandaki araştırmalar
kesinleşmiş sonuçlar gibi yayınlanmamalıdır. İlaç
tavsiyesinde mutlaka uzmana danışılmalıdır.
Hastanelerde araştırmalar yapan, bilgi ve görüntü
almaya çalışan gazeteci, kimliğini belirtmeli ve
girilmesi yasak bölümlere ancak yetkililerin izniyle
girmelidir. Yetkilinin, hastanın veya yakınının izni
olmaksızın hastane ve benzeri kurumlarda hiç bir
yolla ses ve görüntü alınmamalıdır.
28
TV’deki iletişim sorunları






Televizyonlarda haber merkezlerinde sağlık muhabiri, sağlık
editörü bulunmaması
Sağlık programlarını hazırlayıp sunanların eğitim, deneyim
ve bilgi sorunu
Uzman hekimler yerine medyatik hekimlerin tercih edilmesi
Programda ele alınacak hastalıkların ilgilendirdiği kişi sayısı
Mucize çözümler sunan şifacılar ya da şovmen doktorlar
TV’lerin gelir kaynağı olan sponsorluk sistemi
29
İnternette sağlık








Binlerce sağlık sitesi var
Ticaret ön planda
Zayıflama, cinsellik gündemde
Güvenilirlik düzeyi düşük
Künyeleri yok
Gazetecilerin sayısı az
Sponsorlar şeffaf değil
Yasal boşluklar var
30
Medyayla iletişimin kuralları
•
•
•
•
•
Medyayı kamu yararı adına düzenli olarak kullanın
Sağlıkta haber olabilecek konuları medyayla paylaşırken
öncelikli olarak uzman sağlık habercilerini tercih edin.
Haberciyi bilgilendirirken hızlı hareket edin.
Kafalarda soru işareti yaratan gelişmeleri hemen o gün hızlı
bir biçimde açıklığa kavuşturun
Haberle ilgili vatandaştan mutlaka onay alın, gazetecinin de
almasını sağlayın.
31
Sağlık habercisiyle krizde iletişim




Kurumunuzu temsil edecek değerde bir kişinin medya
mensubunu mutlaka bilgilendirmesini sağlayın
Olayı araştırıyor diye gazeteciye yönelik öfkenin
sorunu tırmandıracağını unutmayın
Konunun araştırıldığını ve ne zaman açıklama
yapılacağını belirtin
Bir şeylerin üstü örtülüyor duygusu yaratmayın
32
TGC’NİN çalışmaları


En yaygın meslek örgütü olan Türkiye
Gazeteciler Cemiyeti,
1997’de Konrad Adenauer Vakfı’yla
birlikte “Yerel Gazetecilikte Meslek İçi
Eğitim” seminerlerini başlattı.
33
TGC’nin etkinlikleri




56 yerel gazetecilikte meslek içi eğitim
semineri’,
10 workshop, 9 Türk-Alman yerel
gazetecilik semineri,
3 panel ve 8 yıl sonu değerlendirme
toplantısı düzenledi.
Bu çalışmalarda 7 bin 155 kişiye ulaşıldı.
Bunların 6.121’i eğitim seminerlerine
katıldı.
34
Medya Çeşitlilik Kılavuzu
2005 yılında British Council ve BBC
World Service Trust, medyanın
toplumsal katılımdaki rolünü
desteklemek amacıyla bir proje başlattı.
35
Medyada Çeşitlilik Kılavuzu


Gazeteciler, televizyoncular, STK
temsilcileri, ombudsmanlar,
akademisyenler ve BBC’den
uzmanların katıldığı bir dizi toplantı
sonucunda
“Çocuk”, “Kadın ve Cinsel Yönelim”,
“Kültürel Çeşitlilik” konularında
Medya ve Çeşitlilik Kılavuzu
hazırlandı.
36
TGC-BC-BBC Online Eğitim Programı
Çocuklarla Röportaj
Gazetecilik Meslek İlkeleri
Siyaset Haberciliği
Çatışmaları anlamak
Savaş ve Çatışma Muhabirliği
37
TGC-BC-BBC Online Eğitim
Programı






Toplumsal Çeşitliliği Yansıtmak
Sağlık Haberciliği
Çevre Haberciliği
Riskleri Haberleştirmek
Uzman Gazetecilik
Gelişmiş Röportaj Teknikleri
38
Sağlık-Medya İlişkisi
Sibel Güneş
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti
Genel Sekreteri
39
Download

Medya ve hekim ilişkisi – Sibel Güneş (19 Nisan