MOLEKÜLER TESTLER ÇALIŞILAN TIBBİ
LABORATUVARLARIN
FİZİKSEL ALTYAPI STANDARTLARI İLE İLGİLİ KILAVUZ
1. Bu laboratuvarda, hasta örneklerinde hastalıkların tanı, tedavi ve prognozunu
yönlendirecek tanısal moleküler testler yapılır.
2. Hedef amplifikasyon testlerinin uygulandığı moleküler tanı laboratuvarlarında
amplikon kontaminasyon riskini en aza indirgemek üzere tek yönlü
(preamplifikasyon alanından postamplifikasyon alanına doğru) işlem akışına izin
verecek şekilde birbirinden fiziksel olarak ayrılmış ve tercihen ayrı havalandırma
sistemleri bulunan, her biri en az 15 m2’lik alana sahip en az iki, tercihen üç oda
bulunmalıdır.
a. Preamplifikasyon Alanı: Örnek kabulü ve nükleik asit ekstraksiyonunun
yapıldığı laboratuvardır. Klinik örnekler sadece preamplifikasyon alanına
sokulabilir. Hiçbir koşulda amplifikasyon alanından preamplifikasyon
alanına örnek/malzeme geçişine izin verilmemelidir. Bu laboratuvarın
sıcaklık kontrolü sağlanmış ve temiz hava akımına sahip olması ve örnek
işlenmesinin HEPA filtreli biyogüvenlik kabini içerisinde (sınıf II)
gerçekleştirilmesi gereklidir.
b. Amplifikasyon Alanı: Hedef amplifikasyon yöntemlerinin uygulandığı
laboratuvarlardır. Potansiyel olarak kontaminant amplikonların
laboratuvar dışına çıkışına engel olmak üzere önlemler alınmalı,
laboratuvarın sıcaklık kontrolü sağlanmış ve temiz hava akımına sahip
olması sağlanmalı ve çalışmalar biyogüvenlik kabini veya PCR kabini
içerisinde gerçekleştirilmelidir.
c. Postamplifikasyon Alanı: Amplifikasyon sonrası görüntüleme işlemleri ile
enzimle kesim, DNA dizi analizi vb işlemlerin gerçekleştirildiği
laboratuvardır. Potansiyel olarak kontaminant amplikonların laboratuvar
dışına çıkışına engel olmak üzere önlemler alınmalı, laboratuvarın sıcaklık
kontrolü sağlanmış ve temiz hava akımına sahip olması sağlanmalı
3. Tüm reaktif ve kimyasallar kendilerine ait alanlarda hazırlanmalı ve
depolanmalıdır. Her laboratuvar alanının cihaz ve malzemeleri (dondurucular,
buzdolapları, kabinler, santrifüjler, su banyoları, vorteks karıştırıcılar, pipetler,
supporlar, kalemler, zamanlayıcılar, her türlü sarf malzemesi vb) diğerlerinden
ayrı ve kendine ait olmalıdır.
4. Moleküler tanı laboratuvarına sadece iki oda ayrılabiliyorsa preamplifikasyon
işlemleri bir odada, amplifikasyon/postamplifikasyon analizler diğer odada
gerçekleştirilmeli ve tek yönlü işlem akışı kuralına uyulmalıdır.
5. Moleküler tanı laboratuvarında örnek kabulü ve klinik örnekten nükleik asit
ekstraksiyonunun yapılacağı alan ile amplifikasyon/postamplifikasyon
analizlerin yapılacağı alanlar mutlaka ayrı olmalıdır. Ancak, örnekten nükleik asit
ekstraksiyonu ile hedef amplifikasyon ve görüntüleme basamaklarını birleştiren
kapalı sistem otomatize cihazlar kullanılan laboratuvarlarda bu cihazlar
amplifikasyon laboratuvarına yerleştirilebilir.
6. Laboratuvarlar yeterli alanları bulunduğu takdirde reaktif/kimyasal depolanması
ve hazırlanması için ayrı bir oda kullanabilirler.
7. Her bir laboratuvarın gözenekleri olmayan, tek parça zemin döşemesine sahip
olması, içerisinde el yıkama lavaboları bulunması, sıcaklık ve nem
monitörizasyonunun sağlanması, çalışılmayan saatlerde yakılacak UV
lambalarının (tezgah üzerleri ve/veya oda tavanlarında) bulunması, yeterli depo
alanına sahip olması ve laboratuvar cihazlarının tek yönlü işlem akışına izin
verecek şekilde yerleştirilmesi gereklidir. Tüm odalarda kullanılacak cihazlar için
yeterli sayıda ve topraklanmış elektrik prizleri bulunmalı, cihazlar yeterli
kapasitede kesintisiz güç kaynaklarına (UPS; jeneratör vb) bağlanmalıdır.
8. Tüm odalar arasında malzeme ve personel hareketinin tek yönlü olması
sağlanmalıdır. Laboratuvar personelinin çalışma alanları mümkünse ayrılmalı
veya personelin iş akışı tek yönlü olacak şekilde çalışması düzenlenmelidir. Aynı
personelin farklı alanlarda çalışması gerekliyse önce preamplifikasyon
işlemlerini bitirmesi sonra sırasıyla amplifikasyon ve postamplifikasyon
işlemlerini gerçekleştirmesi sağlanmalıdır.
9. Her çalışma alanında ayrı laboratuvar kıyafetleri ve tek kullanımlık eldivenler
kullanılmalıdır.
10.Her odanın atığı uygun şekilde uzaklaştırılmalı, yeniden kullanılabilir
malzemelerin geri dönüşünde ait oldukları alana dağıtılmaları sağlanmalıdır.
MOLEKÜLER TESTLER ÇALIŞILAN TIBBİ LABORATUVARLARDA
BULUNMASI ZORUNLU ASGARİ CİHAZLAR
-20 C Dondurucu
+4 C Buzdolabı
Otomatik pipet seti (en az iki set: 0,1-10 μl; 10-20 μl; 10-100 μl, 20-200 μl; 200-1000
μl)
Sınıf II biyogüvenlik kabini
PCR kabini
Kuru ısıtıcı blok ve/veya su banyosu
DNA-RNA ölçer (Spektrofotometre)
Termal Döngü (PCR) Cihazı
Elektroforez sistemi (Tanklar ve güç kaynağı)
Jel görüntüleme sistemi (UV görüntüleyici veya bilgisayarlı jel görüntüleme sistemi)
Vorteks
Soğutmalı santrifüj (En az 5000 devir)
Mikrosantrifüj (1,5 ml mikrosantrifüj tüpleri için, en az 15.000 devir)
Manyetik karıştırıcı
Hassas terazi
pH metre
Mikrodalga fırın
İlgili plastik ve cam malzemeler
MOLEKÜLER TEST ÇALŞILAN LABORATUVARLARDA BULUNMASI
ÖNERİLEN CİHAZLAR
-80 C Dondurucu
Buz makinası
DNA dizi analizi cihazı
Deiyonize su sistemi
Hibridizasyon sistemi
Çeker ocak (Fenol-kloroform yöntemi ile DNA ekstraksiyonu yapılan laboratuvarlarda
bulunması zorunludur).
Download

moleküler testler çalışılan tıbbi laboratuvarların fiziksel altyapı