RÖNESANS (14 - 16. yy.)
• Grosso Modo
• Dünyayı ve insanı keşfetme
• Farklı ülkelerde farklı tarihlerde başlar.
Rönesans
• Orta Çağ’ın sonu ve Modern Çağ’ın başlangıcı
1350 – 1600 (Bruno’nun İdamı)
• Orta Çağ: Yeniliklere karşı korku
• Rönesans: Yeniliklere karşı hoşgörü
• Skolastik felsefe yerine dünya ve insan
üzerinde yoğunlaşma
– Felsefe dinden bağımsız hale gelmeye
başladı.
– Deney ve akıl ön plana çıkmaya başladı.
Leonardo Da Vinci (1452-1519)
•
• İtalyan ressam, heykeltraş, mimar, mühendis, filozof…
• Milano Dükü himayesinde savaş mühendisliği
• 1513’te Roma’da Medici ailesinin hizmetine girdi.
–Rönesansın finansörleri
Leonardo Da Vinci (1452-1519)
• Çok iyi bir gözlemci ve dahi bir mühendis
– Helikopter, paraşüt ve kanat tasarımları yaptı.
– Bazı savaş aletlerinin (makineli tüfek, tank) ilk
tasarımlarını yaptı.
– Arşimet’in unutulan buluşlarını ortaya çıkardı.
• Cesetler üzerinde diseksiyon ve anatomi çalışmaları
Mikolaj Kopernik (1473-1543)
• Polonyalı kuramsal astronom
–
• Katedral okulları ile Krakow ve Padua
üniversitelerinde eğitim aldı.
• Gözlemden ziyade kuramsal astronomide başarılı
1024 yıldızın konumunu belirledi
Mikolaj Kopernik (1473-1543)
• Gök Kürelerinin Hareketi Üzerine (1543)
• (De Revolutionibus Orbium Coelestium)
• Bu budala tüm astronomi bilimini ters-yüz etme
hevesindedir. Oysa, kutsal kitap bize Joshua’nın
yerküreyi değil güneşi durdurduğunu söyler.
(Martin Luther, 1533)
• Kitap bilimsel bir dile sahip ve Papa’ya ithaf edilmiş
– Önsöze göre bu yeni model felsefi olarak değil
matematiksel olarak doğru
Kopernik Modeline Tepkiler
• Başlangıçta çok büyük bir tepki yok ama
zamanla tepkiler arttı.
– Aynı konuda çalışan Giardano Bruno
yargılanıp yakıldı (1600)
Kopernik Modeline Tepkiler
• 1616’da Kopernik kuramı Katolik kilisesince
reddedildi.
• Birinci iddia, yani güneşin sabit olması ve
dünya etrafında dönmeyişi aptalcadır,
saçmadır, ilahiyat bakımından yanlıştır ve
dine aykırıdır, çünkü kutsal kitaba açıkça
aykırıdır.
• İkinci iddia, dünyanın güneş etrafında
dönüşü ve kendisinin merkez olmayışı ise
saçmadır, felsefe ve en azından ilahiyat
açısından yanlıştır, gerçek imana aykırıdır.
• Kopernik kuramı ile ilgili kitaplar yasakladı.
– Yasak 1882’ye kadar devam etti.
Kopernik Evren Modeli
• Model yeni ama açıklamalar Batlamyus ile benzer.
• Batlamyus modelindeki sıkıntılar devam etmekte
– Güneş evrenin merkezinden kaydırılmış
•
– Dünya ve gezegenler Güneş’in etrafında katı
saydam küreler içinde dairesel yörüngelerde
dönmektedir.
•
– Evren küreseldir (mükemmel şekil), sınırlıdır ve
sonunda sabit yıldızlar küresi yer alır.
Kopernik Evren Modeline Tepkiler
• Kopernik modeli bilim camiasında da
hemen kabul görmedi.
– Batlamyus modeline göre
gözlemlere dayanan bir üstünlüğü
yok.
• Gök Kürelerinin Hareketi Üzerine kitabı
Orta Çağ ile Modern Çağ’ı ayıran
bilimsel sınır taşı kabul edilir.
–
Tycho Brahe (1546-1601)
• Danimarkalı astronom
• Kuramsal astronomiden ziyade gözlemsel
astronomide başarılı
– Hazırladığı katalogda 777 yıldızın konumlarını en
fazla iki dakika hata ile belirlemiştir.
• Sekstant ile Verniyeli sistemi Batı’da ilk defa kullandı.
–
Tycho Brahe (1546-1601)
• Kopernik kuramına karşı çıktı.
– Fiziksel ve dini nedenlerle
• Fakat Batlamyus modeli de yeterli değildi.
•
Brahe Evren Modeli
• Dünya evrenin merkezinde ve tüm gök cisimleri
dünya etrafında dairesel yörüngelerde dolanıyor
–
• Merkür ve Venüs aynı zamanda Güneş’in
çevresinde döner.
• Sabit yıldızlar yer değiştirmiyor.
•
Brahe’nin Gözlemleri
• 1572: Sabit yıldızlar bölgesinde yeni bir yıldız gözlemi
• 1577: Ay küresinin uzağında kuyruklu yıldız gözlemi
– Katı saydam kürelerin aşılabiliyor
• Mars-Dünya mesafesi Mars-Güneş arası mesafeden
bazen daha az
– Mars ile Güneş’in yörüngeleri iki yerde kesişiyor
Rönesans’ta Biyoloji ve Tıp
• Uzun süren savaşlar nedeniyle tıp ve cerrahiye ihtiyaç arttı
• Büyüyen şehirler için alt yapı sistemleri ihtiyacı
–
• Coğrafi keşifler sonucu birçok yeni bitki ve hayvan bulundu.
–
Paracelsus (1493-1541)
• Modern Farmokoloji’nin kurucusu
• Hipokrat-Galen-İbni Sina tıp sistemini eleştirdi.
• Tüm canlı cansız maddeler 4 temel element ve ilk
maddelerden (Tuz, Kükürt, Civa) oluştuğuna göre
– Canlı ve cansızlar özde aynıdır.
–
• Canlıları tedavi için kimyasal maddelerin de
kullanılabilineceğini öne sürdü.
–
Andreas Vesalius (1514-1563)
•
• Galen’in hayvanlar üzerindeki incelemelerini
insanlara genellemesini eleştirdi.
• Araştırma amaçlı diseksiyon ile döneminin en ünlü
anatomi çalışmalarını yaptı.
– 7 ciltlik İnsan Vücudunun Yapısı Üzerine (1543)
(Fabrica Humani Corporis, Fabrica) anatomi
kitabında birçok anatomik çizime yer verdi.
William Harvey (1578-1657)
• İngiliz kraliyet doktoru.
• Galen’in kan dolaşımı açıklamasına itiraz etti.
• Doğayı kitaplardan değil, diseksiyon masasından
öğrenebiliriz.
William Harvey (1578-1657)
• Damarların yapısını inceleyerek kanın tek
yönlü hareket ettiğini gözlemledi.
• Kalpten vücuda dağılan kanın tekrar kalbe
dönmesi gerektiğini öne sürdü.
–
• Mikroskop o dönemde henüz kullanılmadığı
için kılcal damarların fonksiyonunu tam olarak
açıklayamadı.
– 1660’larda Malpighi tarafından açıklanacak
Rönesans: Coğrafi Keşifler Çağı
• 1600 itibari ile, bilinen Dünya daha önce bilinen
kısımların iki katına ulaştı.
• Denizaşırı imparatorluklar kuruldu.
–
Rönesansta Coğrafi Keşifler (15.yy)
• 1487: Ümit Burnu’nun keşfi (Bartolomeu Dias)
• 1498: Doğu Afrika ve Hindistan (Vasco Da Gama)
– Daha sonra Çin ve Japonya (1513)
Amerika’nın Keşfi (1492)
• Dönemin en önemli Coğrafi keşfi
– İtalyan kaşif Kristof Kolomb (1451-1506)
• Amaç, Batı’ya giderek Hindistan’a ulaşmak
• Finansal destek İspanya Kral ve Kraliçesinden
• Amerigo Vespucci (1454-1512) Amerika’nın
yeni bir kıta olduğunu ilan etti.
Dünyanın Denizden Dolaşılması (1522)
• Portekizli Ferdinand Magellan (1480-1521)
– İspanya Kralı’ndan destek aldı.
Francis Bacon (1561-1626)
•
Bilimi belli bir yaklaşım olarak anlatmaya
çalışan ilk kişidir.
–
Bilimsel yöntemi tanımlama
•
Bilimde yaşanan başarısızlıkların kaynağı
yanlış yöntemler kullanılmasıdır.
•
Skolastik Düşünce hakkındaki eleştirileri:
1.
Bacon ve Deneysel Yöntem
• Güvenilir bilimsel bilgi için bilimsel yöntem
kullanılması gerekli.
• Gözlem ve deney
• Aristo’nun tümdengelimci mantığına
(Organum: Araç) karşı
•
Rönesans’ta Teknoloji
•
Francis Bacon’a göre Rönesans’taki değişimlerin kaynakları:
•
Avrupa’da toplum yapısı ve düşünce sistemi tümüyle değişti.
Rönesansın en büyük buluşu?
Barut ve Ateşli Silahlar
• M.Ö. 1000: Çin
• 11. yy.: Askeri amaçlarla kullanım
• 13. yy.: Tüfekler ve toplar
• Avrupa’da Derebeylik Sistemi
(9-17. yy.) yerine Mutlak Monarşiler
–
Pusula
• M.S. 83: Güneyi gösteren kaşık pusula
• 11. yy: Çinli denizciler
• 12. yy: Avrupalılara geçiş
• Pusula öncesi deniz yolculukları sahil
şeritlerinde.
• Pusula ile açık denizlerde yön bulma
–
Matbaa
• 1040: İlk hareketli matbaa (Çin)
• 1403: İlk metal kalıplı hareketli matbaa (Kore)
• 1448: Avrupa’da metal baskı bloklu matbaa
– Gutenberg (1394-1468)
• Matbaada ilk basılan eserler
– Bilimsel eserler
• 1469: Pliny (Doğal Tarih)
• 1475: Batlamyus (Coğrafya)
• 1482: Öklid (Geometrinin Öğeleri)
• 1495: Aristoteles’in tüm eserleri
• 1544: Batlamyus (Almagest)
Download

Rönesans (14.