FEN BİLİMLERİ
ÜLKEMİZDEKİ VE DÜNYADAKİ ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ
ÖZET
Ülkemizdeki ve Dünyadaki Çevre Sorunları ve Etkileri
Gezegenimizdeki hızlı nüfus artışı, plansız kentleşme, yeşil alanların azalması, yapay gübre
ve tarım ilaçlarının bilinçsiz kullanımı ve nükleer denemeler gibi insan kaynaklı etkenler doğal
kaynakları tehdit ederek ciddi çevre kirliliklerine neden olmaktadır. Bir başka deyişle çevre
sorunları sanayileşme ve teknolojinin yan etkilerinden biridir. Tüm bunların bir sonucu olarak
hava, su, toprak kirliliği ve nükleer kirlilik canlılar için zararlı olabilecek boyutlara
ulaşmaktadır. Bu kirlilik çeşitlerini inceleyelim.
Hava Kirliliği
Özellikle sanayi devrimiyle başlayan ve gelişen sanayinin bir sonucu olarak dünyamızın en
büyük sorunlarından biri hava kirliliği olmuştur. Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosfere
salınan çeşitli gazlar hava kirliliğinin temel nedenidir. Günümüzün sorunlarından asit
yağmurları, sera etkisi ve ozon tabakasının incelmesi hava kirliliğinin sonuçlarıdır.
Asit Yağmurları
Fosil yakıtların yakılmasıyla kükürt oksitler, karbon oksitler ve azot oksit gibi gaz molekülleri
atmosfere salınır ve atmosferdeki suda çözünür. Bunun sonucunda pH değeri 4,5 olan
yağmurlar meydana gelir. Bu tür düşük pH değerine sahip yağmurlara asit yağmurları denir.
Bitkiler, hayvanlar, binalar, tarihî eserler ve insanlar asit yağmurlarından zarar görürler.
Asit yağmurlarının çeşitli etkileri
Sera Etkisi ve Küresel Isınma
Bir başka hava kirliliğinin göstergesi de sera etkisidir. Fosil yakıtların, buzdolaplarının,
klimaların ve spreylerin kullanılması atmosferdeki azot oksit, metan, karbon dioksit ve
kloroflorokarbon gibi gazlarının miktarının artmasına neden olur. Bu gazların oluşturduğu
tabaka, yeryüzüne ulaştıktan sonra geri yansıyan Güneş ışınlarının tutulmasına neden olur.
1/5
FEN BİLİMLERİ
ÜLKEMİZDEKİ VE DÜNYADAKİ ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ
ÖZET
Bu da sera etkisi yaratarak atmosferde daha fazla ısı tutulmasına neden olur. Çağımızın en
önemli problemlerinden olan küresel ısınma da sera etkisinin bir sonucudur. Bilim
insanlarının yaptıkları çalışmalara göre sera etkisi ve sonucu olan küresel ısınma,
dünyamızdaki iklimlerde ve yağış rejimlerinde anormalliklere sebep olmaktadır. Ayrıca
küresel ısınma kutuplardaki buzulların erimesine de neden olacağından uzun vadede
denizlerdeki su seviyelerinin yükselmesine sebep olacağı da varsayılmaktadır.
Sera etkisinin oluşumu
Ozon Tabakasındaki İncelme
Önemli çevre sorunlarının bir başkası ozon tabakasındaki
incelmedir. Ozon tabakası Güneş’ten gelen zararlı mor ötesi
ışınlara karşı Dünya’yı korur ve atmosferin sıcaklığının belirli
bir seviyede kalmasını sağlar. Spreylerin, klimaların ve
buzdolaplarının yapımında kullanılan kloroflorokarbon gibi
bazı gazlar ozon tabakasına zarar vermektedir. Ozon
tabakasının incelmesi mor ötesi ışınların yeryüzüne daha
fazla ulaşmasına, atmosferin sıcaklığının yükselmesine ve
Ozonla dost logosu
yeryüzündeki canlıların yaşamlarının olumsuz yönde
etkilenmesine neden olacaktır. Bilim insanlarına göre ozon tabakasındaki bu incelmenin
devam etmesi hâlinde insanlarda deri kanseri ve katarakt vakaları artacaktır.
2/5
FEN BİLİMLERİ
ÜLKEMİZDEKİ VE DÜNYADAKİ ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ
ÖZET
Dünyamızı ve dünyadaki tüm yaşamı bu kadar etkileyen hava kirliliğini azaltmak için
öncelikle fosil yakıtların tüketimi azaltılmalı ve bu yakıtların alternatifleri bulunmalıdır.
Arabalarda ve fabrikalarda zararlı gazların yayımını azaltmak için filtre kullanılmalıdır.
Gezegenimizin akciğerleri olan ormanları korumalı, ağaçlandırmaya önem vermeli, ağaç
dikimi özendirilmeli ve orman sayısı arttırılmalıdır. Dünya’yı Güneş’in zararlı ışınlarından
koruyan ozon tabakasının zarar görmemesi için ise kloroflorokarbon içermeyen ozonla dost
spreyler, klimalar ve buzdolapları üretilmeli ve kullanılmalıdır.
Su Kirliliği
İnsanoğlunun sebep olduğu bir başka çevre sorunu da su kirliliğidir. Evlerde kullanılan
şampuan ve deterjan gibi kimyasal içerikli maddeler ile sanayi kuruluşlarının kimyasal atıkları
suya karışarak kirliliğe neden olur. Bunların dışında tarımda kullanılan yapay gübreler ve
tarım ilaçları da suda çözünerek çeşitli yollarla su kaynaklarına ulaşır ve yine su kirliliğine
neden olur. Ayrıca asit yağmurları da su kaynaklarında kirlenmeye neden olan bir başka
nedendir. Sudaki kirlenme, insanlarda tifo, sarılık, ishal gibi değişik hastalıklara ve
zehirlenmelere sebep olmaktadır. Sudaki oksijen miktarının azalmasıyla birlikte toplu balık
ölümlerinin nedenlerinden biri de sudaki kirlenmedir.
Yaşamımız için çok önemli olan suyun kirlenmesini engellemek için kullanılan deterjan gibi
kimyasalların miktarı azaltılmalı ve geri dönüşümü mümkün malzemelerin kullanımına ağırlık
verilmelidir. Ayrıca sanayi tesisleri su kaynaklarından uzağa inşa edilmeli ve tesislerin atıkları
mutlaka filtrelenmelidir.
Su kirliliği önemli çevre sorunlarından biridir.
3/5
FEN BİLİMLERİ
ÜLKEMİZDEKİ VE DÜNYADAKİ ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ
ÖZET
Toprak Kirliliği
Yeryüzündeki canlılar için hava ve su gibi vazgeçilmez bir başka doğal kaynak topraktır.
Sanayi tesislerinin atıklarını gelişigüzel doğaya bırakması, kontrolsüz tarım ilacı ve gübre
kullanımı, evsel atıkların gelişigüzel doğaya bırakılması ve asit yağmurları toprak kirliliğinin
başlıca nedenleridir. Örneğin, 1940’lı yıllarda oldukça popüler bir tarım ilacı olan DDT,
toprağı kirleterek bitkilerde birikime neden olmaktaydı. Bu bitkilerle beslenen canlılar ve besin
ağındaki tüm canlılar DDT’nin ölümcül zararlarından etkilenmekteydi.
Toprak kirliliğini önlemek için öncelikle evsel atıklar toprağa zarar vermeyecek şekilde
toplanmalıdır. Bu atıklar ya geri dönüştürülmeli ya da çevreye zarar vermeyecek şekilde imha
edilmelidir. Tarımda bilinçsiz ilaçlama, gübre kullanımı yapılmamalıdır. Organik tarım teşvik
edilmelidir. Ayrıca verimli topraklar üzerine yerleşim kurulmamalıdır.
Gelişigüzel atılan evsel atıklar toprak kirliliğin nedenlerindendir.
Orman Tahribatı
Dünyamızın akciğerleri olan ormanlar; tarım alanları, mera ve yerleşim yerleri kurmak için
imha edilmektedir. Çeşitli nedenlerle çıkan yangınlar, bilinçsiz ağaç kesimleri de orman
tahribatının nedenlerindendir. Ormanlar, erozyonu ve çölleşmeyi engeller. Ormanların yok
edilmesi iklim değişiklikleri gibi büyük etkilere neden olabilir.
Orman tahribatının engellenebilmesi için bilinçsiz ağaç kesimlerinin önüne geçilmelidir.
Orman yangınlarına karşı önlemler alınmalı ve halk bu konuda bilinçlendirilmelidir. Ayrıca
ormanlara zarar veren çeşitli hayvan ve haşerata karşı da tedbirler alınmalıdır. Bunlara ek
olarak orman alanlarının genişletilmesi ve korunması devletin öncelikleri arasında yer
almalıdır.
4/5
FEN BİLİMLERİ
ÜLKEMİZDEKİ VE DÜNYADAKİ ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ
ÖZET
Nükleer Kirlilik
Radyoaktif maddelerden kaynaklanan nükleer kirlilik; aşırı miktarda radyasyona maruz
kalan kişilerin vücutlarında ağır yanıklara, doku hasarlarına ve genlerin yapısında
değişimlere sebep olmaktadır. Genlerdeki bu değişim ilerleyen nesillerde sakat ve ölü doğum
olaylarına ya da çeşitli kanser vakalarının artmasına neden olmaktadır. Nükleer kirlilik çok
uzun yıllar süren, canlı ve cansız doğanın tüm bileşenlerini etkileyen bir kirliliktir. Örneğin
1986 yılında Çernobil Nükleer Santrali’nde meydana gelen kaza, çok geniş alanları
etkilemiştir. Ülkemizde de Karadeniz Bölgesi bu nükleer kirlilikten çok etkilenmiştir. Karadeniz
Bölgesi’nde görülen lösemi ve akciğer kanserlerindeki artışın bu nükleer kazadan dolayı
olduğu düşünülmektedir.
Nükleer kirliliğin engellenebilmesi için dünya çapında
nükleer silahlanma yasaklanmalıdır. Nükleer enerji
santralleri kontrol edilmeli, kazalara karşı gerekli önlemler
alınmalıdır. Ayrıca üniversite ve hastanelerde kullanılan
nükleer tanı cihazları standartlara uygun bir şekilde
çalıştırılmalıdır.
Çernobil Nükleer Santrali
Atatürk’ün Çevre ve Doğa Sevgisi
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk, 1925 yılında kendi
kurduğu Atatürk Orman Çiftliği ile bölgesel ağaçlandırma
ile bozkırın ortasındaki Ankara’yı yeşil ve modern bir
şehir yapabilmek için çalışmıştır. Atatürk, sadece
Ankara’nın ağaçlandırılmasında değil tüm yurdun
ağaçlandırılmasında büyük çaba sarf etmiş, bunun için
tüm yurdun toprak yapısına uygun ağaçların türlerini bile
araştırmıştır. Ayrıca Atatürk, Yalova’da kendisi için
Yalova’da yapılan köşk
yapılan köşkün bahçesindeki bir çınar ağacının dallarının köşke zarar vermesine rağmen
kesilmesine izin vermemiş ve köşkü yerinden kaydırtmıştır.
5/5
Download

Ülkemizdeki ve Dünyadaki Çevre Sorunları ve Etkileri Hava Kirliliği