SUNUŞ
Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı
Arşivindeki belgelerden derlenerek hazırlanan Askerî Tarih Belgeleri
Dergisi’nin 134’üncü sayısında, Büyük Taarruz’a hazırlık dönemini içeren
belgeler ele alınmıştır.
Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra Eskişehir-Afyonkarahisar
genel hattında tertiplenen Türk ve Yunan kuvvetleri yeni bir muharebe için
yaklaşık bir yıl devam edecek olan bir hazırlık dönemine girmiştir.
Genelkurmay Başkanlığı tarafından Batı Cephesi Komutanlığına 15 Ekim
1921 tarihinde taarruz hazırlıklarının en kısa zamanda tamamlanması emri
verilmiştir. [Belge No. 7(1)] Ordunun büyük kısmının Afyonkarahisar’ın
güneyine intikaliyle gerçekleşmesi planlanan meydan muharebesi öncesinde
Türk ordusunun taarruz amacıyla Sandıklı’nın batısında toplanma hareketine
“Sad harekâtı” adı verilmiştir. [Belge No. 14, 15(1-3), 21]
Sad harekât planı, hava şartlarının uygun olmaması, hazırlıkların
tamamlanamaması ve komutanlar arasındaki fikir ayrılıkları yüzünden
uygulanamamakla birlikte; seferber edilen ordunun hazırlıkları bu plan
çerçevesinde son hızla devam etmiş ve iaşe, giyecek, silah, cephane,
mühimmat ihtiyacı giderilmeye çalışılmıştır. [Belge No. 17, 18, 20, 49]
10 Aralık 1921 tarihinde Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa ile
görüşen Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Paşa, ordunun mevcut durumu ve
hazırlıkları hakkında İsmet Paşa’dan bilgi almış ve görüşmenin sonucunda
“Ordu her türlü seyyar ve seri harekâta muktedir olabilecek surette
hazırlanmalıdır. Ne suretle taarruz edebileceğimiz taarruz zamanındaki
hazırlığımızın derecesine göre tayin olunur. Bununla birlikte siyasi, askerî
veya dâhilî durum gereği taarruza mecbur olacağımızı hesap etmelidir.
Bundan dolayı şimdiden taarruz için bir şekil tayinine gerek yoktur. Bizim için
en uygun şekil taarruz için hazırlanmalıyız ve taarruz isteği ve hazırlıklarımız
kesintisiz devam etmeli, bütün ordu mensupları pek yakında taarruz
edeceğimiz fikrine göre hazırlanmalıdır. Düşman da taarruz hazırlıklarımızın
baskı ve tehdidi altında tutulmalıdır.” şeklindeki sözleriyle hazırlıkların genel
çerçevesini çizmiştir. [Belge No. 25(1-5)]
9, 10, 11 Şubat 1922 tarihlerinde Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa;
Batı Cephesi Komutanı, 1’inci, 2’nci Ordu ve 3’üncü Kolordu Komutanları ile
görüşmeler yapmış ve muhtemel Yunan taarruzunun beklendiği mevziler ile
buralarda yapılacak tahkimat, menzil hizmetleri ve Türk ordusunun taarruz
planı üzerine görüş alışverişinde bulunmuştur. [Belge No. 32(1-17)]
1922 yılının Haziran ayı ortalarında artık taarruza geçme kararını
veren1 Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Paşa, hazırlıkları teftiş etmek
amacıyla 23 Temmuz 1922’de Akşehir’e cephe karargâhına gitmiş ve burada
kolordu komutanlarına taarruz hakkında bilgi vermiştir. 6 Ağustos’ta da Batı
1
Mustafa Kemal Atatürk; Nutuk, Yay. haz. Zeynep Korkmaz, Atatürk Araştırma Merkezi Yay.,
Ankara, 2012, s. 449-450. Cephesi Komutanı İsmet Paşa tarafından ordulara gizli olarak taarruza
hazırlık emri verilmiştir. [Belge No. 59(1)]
Cepheden Ankara’ya dönen Gazi Mustafa Kemal Paşa, Hükûmeti,
planlanan taarruz hakkında bilgilendirdikten sonra 17/18 Ağustos 1922
gecesi Konya’ya hareket etmiş, 20 Ağustos’ta Akşehir’e varmış [Belge No.
66] ve kısa bir görüşmeden sonra Batı Cephesi Komutanına 26 Ağustos
sabahı düşmana taarruz emrini vermiştir. 26 Ağustos 1922 sabahı saat
5.30’da topçu ateşiyle taarruz başlamıştır.
Dergide ana hatlarıyla, yapılan hazırlıklar kapsamında ordunun nakil
aracı, silah, cephane ve mühimmat durumu ile bunların ikmali [Belge No.
16(1), 17(1-4), 18, 20(1), 25(1-5), 31(1-4), 40(1-13), 58(1-2)]; bu amaçla
Harp Encümeninin teşkili [Belge No. 29], birliklerde taarruz kabiliyetini
artırmak, subay ve askerlerin bilgilerini canlı tutmak amacıyla açılan kurslar
ve yaptırılan tatbikatlar [Belge No. 26(1), 54, 55], iaşe ve menzil işleri ile geri
hizmetlerinin yürütülmesi [Belge No. 22(1), 29, 33, 45, 8(1), 19, 27, 38(1),
43(1-3), 4, 56(1-4), 64(1)]; muhtemel düşman taarruzuna karşı birliklerin
konuşu ile alınacak tedbirler [Belge No. 6(1-2), 12, 28(1-2), 34(1), 42(1),
47(1-10)], 1’inci Ordunun teşkili [Belge No. 2(1-2), 9], Türk ordusunun
taarruz planına yönelik görüşler [Belge No. 11(1), 13, 23(1), 30, 31(1-4), 53,
57(1-3), 59(1-2), 65(1)] ve “K” savunma hattı [Belge No. 46(1-5)] ile ilgili 207
sayfa belge yer almaktadır.
Türk Kurtuluş Savaşı’nı zaferle taçlandıran Büyük Taarruz öncesi
hazırlık dönemi belgelerinin ele alındığı Askerî Tarih Belgeleri Dergisi’nin
134’üncü sayısının konu ile ilgili araştırma yapanlara ışık tutacağı
inancındayız. Bu vesile ile başta Ulu Önderimiz Mustafa Kemal ATATÜRK
olmak üzere Kurtuluş Savaşı’na katılan tüm şehit ve gazilerimizi minnetle
anıyoruz.
Necdet TUNA
Tuğgeneral
ATASE Daire Başkanı
Download

Sunuş