LAHANA
Brassiceae (Crucifera)
Brassica oleracea L.
Anavatanı: Kuzey Avrupa ülkeleri
ve Baltık Denizi kıyıları kabul
edilmektedir. Denize kıyısı olan rutubetli
bölgeleri sever, Fransa’nın Atlantik kıyıları , İrlanda ve
İngiltere’nin güney kıyılarında yaygınlık göstermektedir.
Ekonomik önemi
Alan: 20 bin hektar
Üretim miktarı : 675-700 bin ton
100 bin ton yaprak lahana (Karadeniz Bölgesi)
Tüketim Şekilleri
Yaprak lahana: Kara Deniz
•Satalarda
Kırmızı Baş Lahana: Güney ve Batı
•Çiğ
Bölgelerimiz
•Turşu
Beyaz baş lahana:
•Pişirilerek
Etli
Küçük: Orta, güney ve Batı bölgelerimiz
zeytin yağlı
Büyük: Doğu bölgelerimiz
Yaprak lahana Büyümenin kısıtlanması, tepe ve yan
çiçek ve çiçek sapı değişimi
( Karnabahar ve brokkoli)
Gövdenin değişimi
ile Alabaş
tomurcukların değişimi, bürüksel
lahanası, baş ve yaprak lahanalar
Brassica familyası sebzelerinin gelişimi
MORFOLOJİK ÖZELLİKLER
Kök
Lahanalar oldukça derin ve kazık
köklüdür. Kazık kök konik ve etli
bir yapıya sahiptir. Kazık kök
üzerinde saçak kökler bulunur.
Fide ile üretimde kazık kök
dallanabilir. Fide ile dikimde 30-35
cm, direk tohumdan ekimde ise
70-80 cm deriliklere kadar kökler
inebilir.
Yaprak
Gövde
Baş ve yaprak lahanalarda gövde
vegetatif dönemde kalın ve
kısadır. Yapraklar kısa yaprak
sapı ile gövdeye bağlanmışlardır.
İlk oluşan yapraklar dökülür ve
gövde üzerinde izleri kalır.
Gövdenin dışı sert iç kısmı ise
yumuşaktır. Vegetatif dönemde
gövde boyu 30-50 cm iken
generatif aşamada gövde boyu
uzar. Gövde çapı 5-10 cm olabilir.
Yaprak Şekilleri: Yassı yuvarlak, uzun yuvarlak, oval, ters yumurta, topaç
ve kalp
Yapraklar önce yanlara açık iken sonra içe sarılarak baş oluştururlar. Baş
şekli yaprak şekline benzemektedir.
Yaprak Yüzeyi: Kıvırcık veya düz
Yaprak boyutları: 10-70cm genişlik,
Baş çapı: 20-30 cm 70-80 cm
Yaprak renkleri: Beyazımtrak-yeşil, mavimsi koyu yeşilden koyu kırmızıya
% 60-8030-40 cm
% 20
60-80 cm
%5
100-120 cm
Çiçek
Havaların ısınması ve gün uzunluğunun 12 saat üzerine çıkması ile
çiçek sapı başı delerek çıkar 1-2 m kadar büyüyebilir. Yaprak
koltuklarından çıkan sürgünler üzerinde çiçekler spiral şekilde dizilirler.
Çiçekler salkım şeklindedir. Hava koşulları uygun değilse bitkiler
çiçeklenmez. Çiçeklenme ana sürgünden yan sürgünlere doğru ve
alttan uca doğru açarlar. Çiçeklenme aşama aşama olmaktadır.
Çiçeklenme süresi 20-60 gün sürebilmektedir. Çiçeklerde 4+4+6+1
şeklinde organlar bulunmaktadır. Dişi organ iki karpelden oluşmaktadır.
Çanak yapraklar yeşil, taç yapraklar sarı veya parlak sarıdır. Erkek
organların iki tanesi kısa dışarıda iki tanesi daha uzun ve içe doğrudur.
Dişicik tepesi düğme şeklindedir. Başlangıçta içe doğru dönük olan
polen keseleri açılmaya başlayınca dışa doğru dökülür. Bu lahanalarda
yabancı tozlanma nedenlerinden birisidir.
Meyve ve tohum
Meyve bakla şeklindedir ve iki karpelden oluşur. Başlangıçta yeşil olan
baklalar olgunlaştıkça sararır daha sonra kahve rengine dönüşür.
Baklaların boyutları ekolojiden ve bakım koşullarından etkilenir. Bakla
çapı 3-5 mm bakla uzunluğu ise 30-80 mm. Bir baklada 1-30 tohum
bulunur. Olgunlaşma aşağıdan yukarı doğru olur. Aşırı olgunlaşanlar
açılır. Tohum rengi kahve rengi, mor, kırmızı ve bunların tonları.
Olgunlaşmamış olanlar sarı ve kahve rengi olabilir. Tohum ağırlığı 280-350
adet/g. Çimlenme gücü % 85-90; 4-6 yıl canlı; Çim. 10-30 oC opt : 20-25 oC
Gövde
Çiçek
Gövde
YETİŞTİRME İSTEKLERİ
İklim İstekleri:
Bir serin iklim sebzesi olan lahana yüksek sıcaklıkları sevmez. Yüksek
sıcaklık kalitenin bozulmasına eğer çiçek döneminde ise döllenmeyi
olumsuz etkiler. Baş oluşumu için en uygun sıcaklık 15-20 oC’dir.
Lahanalar çiçeklenebilmesi için düşük sıcaklığa (10 oC) ihtiyaç duyar.
Sıcaklık sürekli 15 oC’nin üzerinde kalırsa çiçeklenme
gerçekleşmemektedir. Daha yüksek sıcaklık ve uzun gün koşullarında
generatif aşamaya geçiş olur. -5oC’ye kadar sorunsuz yetişir. Donma
sınırı -10 oC’dir.
Işıklanmayı seven bir bitkidir. Gölge yerlerde başlar küçük kalır ve
yaprak kalitesi düşer. Işıklanmanın 12 saatin üzerine çıkması
çiçeklenmeyi teşvik eder.
Lahana, dolu hariç diğer yağışları sever. Hava oransal nemi yüksek su
kenarları ve yayla yerlerde kalite ve verim artarken kurak yerlerde
kalite ve verim düşmektedir. Aşırı rüzgardan hoşlanmaz; aşırı rüzgar
erken dönemde yaprakların yırtılmasına ve aşırı su kaybına sebep
olurken ileriki dönemlerde de bitkilerin yıkılmasına ve toprakla
yaprakların temasına sebep olmaktadır.
TOPRAK İSTEKLERİ
Lahana toprak istekleri bakımından seçici değildir. Ancak toprağın su
tutma kapasitesi iyi olmalı, kış ve sonbahar yetiştiriciliği yapılan
yerlerde drenaj da iyi olmalıdır. Ağır bünyeli topraklarda verim artarken
hafif topraklarda verim düşer ama erkencilik artar.
pH 6-6,5 olamlıdır. Asidik toprakları sevmez. Tuza toleranslıdır
Lahana üst üste aynı yerde yetiştirilmemeli, başka familyalar ile
münavebe yapılmalı.
Toprak hazırlığı
Derin sürüm: Bitki artıklarını ve çiftlik gübresini toprağa karıştırmak ve
toprağı gevşeterek havalandırmak.
Yüzeysel işleme: Toprağı parçalayıcı aletlerle keseklerin parçalanması ve
tekstürün iyileştirilmesi.
Dikim yeri hazırlığı: Çeşide bağlı olarak 70-100 cm sıra araları ve 20-30 cm
olacak şekilde masuralar yapılır
FİDE YETİŞTİRİCİLİĞİ
Lahana grubu sebzeler uygun şartlarda direkt tohumdan ekilebilir.
Ancak ülkemiz koşullarında üretim fide ile yapılmaktadır. Tohum
ekimleri sıcak bölgelerimizde Temmuz Ağustos aylarında, soğuk
bölgelerimizde Mart sonu Nisan başında ekilir. Ekim soğuk yastıklara
tava şeklinde serpme yada sıraya ekilmektedir. Ekilen tohumların üzeri
1 cm kapak ile örtülür. Fidelik ve kapak materyali hastalık ve
zararlılardan ve yabancı otlardan temiz olmalıdır. 3-5 günde çıkan
bitkiler 1 ay içinde dikim büyüklüğüne gelir.
Ekimlerin sıraya (10x 2cm) yapılması tavsiye edilir. m2’ye 2-3 g tohum
ekilir. m2’de 600-700 bitki bulunmalıdır. Seyrek ekimlerde eğri gövdeli
bitkiler, sık ekimlerde ise cılız fideler oluşur. 1dekar için 8-12 g tohum
yeterlidir. Ekimden sonra sulamaya dikkat edilmeli, sulamadan sonra
tohumların açılıp açılmadığı kontrol edilmelidir. Sıcak bölgelerde tohum
ekiminden sonra yüzey gazete kağıdı ile çıkışa kadar kapatılabilir.
Çıkıştan sonra sulamaları dikkatli yapmalı ve fidelere zarar
verilmemelidir. Sulamalar mini yağmurlama yada süzekler ile
yapılmalıdır. Fidelikte yaprak bitleri ve kokulu böcek ile mücadele
edilmelidir.
3-4 yaprak oluşturmuş, gövdesi 3-5 mm çaplı bitkiler dikilir.
Ekim –Dikim (devamı)
Lahana sıcak bölgelerimizde ikinci ürün olarak yetiştirilebilir.
Kuruya dikim
Fideler 70-100 cm x 40-70 cm’ye
masuraların boyun bölgesine dikilir ve
masuralara su verilir. Fidelerin büyüme
noktası suyun üstünde kalmalı.
Masuranın tepesine dikilir ise fideler
yeterli su alamazlar. 1-4 gün süre ile
solgun kalan fideler sonra yeniden
büyümeye başlar.
Çamura Dikim
Su verilmiş olan masuralara
fideler büyüme noktası suyun
dışında olacak şekilde dikilir.
Bu dikimde büyüme noktaları
zarar görmez ve su seviyesine
dikildiği için su alım sıkıntısı
olmaz.
Kuruya ve çamura dikimden birkaç gün sonra çatlamaları önlemek
Tavlı toprağa dikim için tekrar su verilmelidir.
Sulanmış masuralara dikim birkaç
Topraklı hazır fide dikliyor
gün sonra toprak tavlı iken yapılır.
ise kuruya dikim yapılır ve
Dikim yine masuranın boyun
can suyu verilir.
bölgesine yapılır.
Dikimler akşam üzeri yapılmalı, hastalıklı, cılız ve zarar görmüş fideler
dikilmemeli. Yaşlı ve sararmış yapraklar alınmalıdır.
BAKIM İŞLEMLERİ
Çapalama
Sulama
Dikimden sonra,toprak yapısı ve
Fide dikiminden sonra çatlakları
otlanma durumuna göre 1 veya 2
önlemek için iki kez sulama yapılır.
kez yada her sulamadan sonra
Toprak yapısı ve çevre koşulları
kaymak tabakasını kırmak için
dikkate alınarak düzenli bir sulama
çapalama yapılır. Çapalama
yapılmalıdır. Düzenli sulanamayan
yüzeysel olarak yapılmalıdır. Yaprak
bitkilerde kalite ve verim
çapları 30-35 cm olunca ikinci bir
düşmektedir.
çapa daha yapılır ve N’lu gübrenin
ikinci dozu verilir. Yabancı ot
mücadelesi herbisitler ile dikim Gübreleme: 3-4 ton/da Ç.G.
anında yapılabilir.
15- 18 kg kgN/da, 8-10 kgP/da ve 12-16
Tarımsal savaşım
kgK/da P, K ve N yarısı ikinci toprak
işlemede, N’un diğer yarısı son çapada verilir.
Fide döneminde hastalık ve zararlılara iyi mücadele edilmeli. Yaprak
bitleri, lahana kelebeği. Yaprak biti büyüme noktasında, Lahana kelebeği
ise yapraklarda zararlı olur. Hastalık sorunu çok önemli değil
OLGUNLUK HASAT VE DEPOLAMA
Lahanada iyi bir yetiştiricilik yapılmış ise hasat bir defada yapılır.
Hasadı
iriliği, erkencilik, yetiştirme ve bakım şartları
Lahanalar hasada 3-6 ayda gelir. Şekil ve renk bir örnek olmalıdır. Hastalık ve
zararlı olmamalıdır.
Başlar: 0.5-1.5 kg küçük
1.5-3 kg orta
3 kg> büyük
Ülkemizde hasat Eylül-Ekim
Soğuk bölgelerde kasım sonundan önce hasat bitirilmelidir. Sıcak bölgelerde
Pazar durumuna göre hasat yapılabilir.
Hasat elle yapılır ve dış yapraklar temizlendikten sonra depoya yada pazara
gönderilir.
Lahanalar1-2 oC’de % 90-95 nisbi nemde 4-6 ay depolanabilmektedir.
VERİM: 2-8 ton/da Dekarda  200 bitki bulunur baş büyüklüğü verimi belirler.
Tohum Üretimi
 Tohum üretiminde parseldeki farklı bitkiler sökülmelidir. Yada
tohum üretilecek olan bitkiler başka bir parsele dikilebilir.
 Hasat edilmiş olan bitkilerin köklerinden sürgünler elde edilerek
de tohum üretilebilir.
 Kışı soğuk geçen yerlerde bitkiler sökülür ve kumda katlanır ve
baharda tohum üretmek amacı ile dikim yapılır.
 Lahana başlarının üst kısmı çiçek sapının çıkışını kolaylaştırmak
için kesilir veya + şeklinde kesilir. Çiçeklerde açma ve olgunlaşma
aşağıdan yukarıya doğrudur. Bakla uzunlukları 7-8 cm dir.
Olgunlaşan tohumlar dökülebilir.
 Tohum verimi: bitki başına 20-50g, 50-90kg/da’dır
 Bakım işlemleri çok farklı değildir.
 Lahanalarda kendine uyuşmazlık vardır ve protogeny
görülür
Süs bitkisi lahanalar
Siyah çürüklük
Xanthomonas campestris pv. campestris
Plasmodiophora brassicae
Erwinia carotovora subspecies carotovora, atroseptica and
chrysanthemi
Download

Lahana