3 Mart 1924
Devrim Yasaları
Dr. Cihangir Dumanlı
E. Tuğgeneral
Yararlanılan Kaynaklar
Nutuk
M.K. Atatürk
 Türkiye’yi Laikleştiren Yasalar
Atatürk Araştırma Merkezi
 Hatıralar
ismet İnönü
 Kurtuluş,kuruluş
Bülent Tanör

Yararlanılan Kaynaklar
Atatürk
Lord Kinross
 Kılıç Ali’nin Anıları
der. Hulusi Turgut
 Halifelik neden kaldırıldı?
Cüneyt Akalın
 Kısa Türkiye Tarihi
Sina Akşin

3 Mart 1924’de Çıkartılan
Yasalar
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
2. Tevhid-i Tedrisat Kanunu.(430 S.K)
3. Halifeliğin kaldırılması ve Osmanlı
hanedanının yurtdışına çıkartılması,
(431 S.K.)
1.
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
TEKLİFİ VEREN: eski Siirt müftüsü
Halil Hulki ve 44 arkadaşı

GEREKÇE: “din ve ordu işleri siyasetin
dışında kalmalıdır.”
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
Kişiler arası ilişkileri TBMM düzenlemektedir.
inançlar ve ibadetle ilgili işlemleri yürütmek
üzere “Diyanet İşleri Başkanlığı” (DİB)
Kurulmuştur.
2.Şer’iye Ve Evkaf Bakanlığı kaldırılmıştır.
3.. Dİ Başkanı, başbakan’ın teklifi ile
cumhurbaşkanınca atanır.
4 DİB başbakanlığa bağlıdır.
.
1.
İslam kuralları
İnanç ve ibadet
(itikat ve ibadat)
Diyanet İşleri Başkanlığı’na
Toplumsal ilişkiler
(muamelat-ı nas)
TBMM’YE
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
Camilerin,tekkelerin ve zaviyelerin
idaresine imam,
hatip,vaiz,şeyh,müezzinlerin tayin
ve görevden alınmalarına DİB
görevlidir.
6. Müftüler DİB’na bağlıdır.
7. Vakıf işleri için bir genel müdürlük
kurulacaktır.
5.
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
8.
9.
10.
11.
Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Bakanlığı
kaldırılmıştır.
Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur.
Genelkurmay başkanı görevlerinde
bağımsızdır.
Genkur Bşk. Başbakanın teklifi ile
cumhurbaşkanınca atanır.
Genkur bşk. Görevleri ile ilgili konularda
diğer bakanlıklarla iletişim kurar.
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
12. Genel
askeri bütçenin sorumluluğu
Milli Savunma Bakanlığı’na aittir.
Şeriye Ve Evkaf Vekaleti’nin ve Erkan-ı
Harbiye Umumiye vekaleti’nin
kaldırılması (429 S.K.)
SONUÇLARI:
1. Her iki bakanlık bakanlar
kurulundan çıkartılarak dini ve
askeri işler siyasetten ayrılmış oldu.
2. Demokrasi ve Laiklik konusunda
önemli bir adım atıldı

Tevhid-i Tedrisat Kanunu.
(430 S.K)


1.
2.
3.
4.
TEKLİF SAHİBİ: Vasıf Çınar ve 50
arkadaşı
GEREKÇE:
milletin duygu ve düşünce
bakımından birliğini sağlamak,
genç Cumhuriyet’in ihtiyacı olan Tek
tip insan yetiştirmek,
Ulusal birliği sağlamak,
eğitimde çok başlılığı gidermek.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu.
(430 S.K)
Türkiye’deki bütün bilim ve eğitim
kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na
(MEB) bağlanmıştır.
2. Şeriye ve evkaf bakanlığı ve özel
vakıflara bağlı medreseler MEB’na
bağlanmıştır.
4. MEB üniversite’de bir İlahiyat
Fakültesi kuracaktır…….
1.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu.
(430 S.K)
…..MEB imamlık ve hatiplik gibi dini
hizmetlerin yerine getirilmesiyle
görevli memurların yetiştirilmesi
için ayrı okullar açacaktır.
5. MSB ve Sağlık Bakanlığı’na ait
okullar MEB’na bağlanmıştır.
4.
medreseler kaldırıldı
Modern okullar açıldı
Halifeliğin Kaldırılmasına
Ve Osmanlı Hanedanının T.C.Toprakları
Dışına Çıkartılmasına Dair Kanun
(431 S.K.)
Halifeliğin Kaldırılmasına
Ve Osmanlı Hanedanının T.C.Toprakları
Dışına Çıkartılmasına Dair Kanun
TEKLiF SAHiBi: Urfa mebusu şeyh saffet
efendi ve 53 arkadaşı
 GEREKÇE:
1. Halifelik makamının bulunması Türkiye’yi
iç ve dış siyasette iki başlı duruma soktu.
2. T.C. Bağımsızlığında ve milli hayatında
ortaklık kabul edemez.
3. Hanedan halifelik kisvesi altında T.C.’ne
tehlikedir.
4. Bu günkü hükümet yanında halifeliğe
gerek kalmamıştır.

Türk Devriminin Üç Temel Taşı
Saltanatın kaldırılması (1 Kasım
1922),
2. Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923),
3. Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)
1.
Halifelik Nedir?
Hz. Muhammed’in halefi,
 Kendisinden sonra İslam toplumunun
itibarı en yüksek imamı,
 İslam devletini yöneten kişi,
 Sosyal ve siyasal konularda
Peygamber’in yerini alan kişi,
 Dini değil, dünyevi bir kurumdur.
 AMACI: adalet dağıtmaktır.

Halifeliğin Tarihi
Peygamber’in ölümü: 632
 Dört halife devri: 632-661,
 Emeviler
: 661-750,
 Abbasiler
:750-1258,
 Memlüklüler
: 1259-1517(Y. S. Selim),
 Osmanlılar
: 1517- 3 Mart 1924
(Cihad-ı Ekber: 1914)

1300 yıllık kurum
İslam kuralları
İnanç ve ibadet
(itikat ve ibadat)
Diyanet İşleri Başkanlığı’na
(halifeye gerek kalmadı)
Toplumsal ilişkiler
(muamelat-ı nas)
TBMM’ne
Birinci Dünya Savaşı’nda
Halifelik
11 kasım 1914’de “cihad-ı ekber” ilan
edildi.
 Müslümanlar dinlemedi.

Milli mücadelede Halifelik
Misak-ı milli: tam bağımsızlık!
Amasya bildirisi: “padişah ve halife görevini
yapamıyor”.
Bağımsızlık savaşı’nda Kuvay-ı Milliye’ye
karşı
Kuvay-ı İnzibatiye (hilafet ordusu),,
Atatürk hakkında fetva,
işgalcilerle işbirliği
Erzurum ve Sivas kongreleri: “hakimiyet
kayıtsız şartsız milletindir.”
Milli mücadelede Halifelik

1921 anayasası:
“sultanlık ve halifelik hak ve
menfaatleri millete aittir.”
“Hilafet makamının geleceğine
zaferden sonra karar verilecektir.”
17 kasım 1922
Vahdettin “Halife-i Müslimin” sıfatı ile
kaçtı.
1kasım 1922 tarihli karar
(saltanatın kaldırılması)
“halifelik hanedan-ı ali-yi Osman’a ait
olup TBMM tarafından bu hanedanın
ilmen ve ahlaken uygun olan ferdi
halife seçilir”
“Türkiye devleti halifelik makamının
istinatgahıdır”.
Önemli Olaylar
1 kasım 1922: saltanat’ın kaldırılması,
 17 kasım 1922: Vahdettin’in kaçması
 18 kasım 1922: Abdülmecit’in halife
seçilmesi

Neden Abdülmecit?
Damat Ferit’i eleştirdi,
2. Vahdettin’e “hain” dedi.
1.
Halifelik niçin kaldırıldı?
Laik-demokratik devlete aykırı,
2. Karşı devrimcilerin sığınma yeri
oldu,
3. Uluslararası ilişkilere zarar vermeye
başladı.
1.
Halifelik nasıl kaldırıldı?
Abdülmecit yetkisini aşan işler yaptı

yabancı heyetlerle temas,

TBMM ile muhatap olması,

padişah gibi Cuma selamlıkları,

halifelik bütçesini artırma talebi
2. Hindistan’dan gelen iki mektup,(halifelik
kaldırılmasın),
3. Abdülmecit’in başbakan İnönü’ye
mektubu,
İzmir harp oyunlarında karar.
1.
Halifelik Nasıl Kaldırıldı?






Padişahçılar halifenin etrafında
toplanmaya başladı,
Halife sultan gibi davrandı,
İskilipli Atıf Hoca ve Afyon mebusu Hoca
Şükrü’nün yayınladıkları broşür,
Hindistan’dan gelen iki mektup (Ağa Han
ve Emir Ali),
Abdülmecit’in başbakan İnönü’ye
mektubu,
İzmir’deki harp oyunlarında karar.
Halifelik Nasıl Kaldırıldı?
1 mart 1924: Atatürk’ün TBMM’ni
açış konuşması
 2 mart 1924: halk fırkası grubunda
görüşme
 3 mart 1924: genel kurulda
yasalaşma.

Atatürk’ün TBMM’ni açış
konuşması
Cumhuriyet’in korunması,
2. Eğitim ve öğretimin birleştirilmesi,
3. Dinin siyasetten ayrılması.
1.
Abdülmecit’in Başbakan
İnönü’ye Mektubu
(22 ocak 1924)

“ yalnız kaldım,
Ankara’ya temsilci göndereyim,
 Halifelik hazinesi artırılsın.”

Atatürk’ün Halife’ye Cevabı

“halifeliğin dini ve siyasi hiçbir
anlamı ve gerekçesi yoktur ve
olamaz,.
 Tarihsel bir anıdan ibarettir,
 Ankara’ya temsilci gönderemez,
 Halifeliğin hazinesi yoktur ve olamaz,
 Halife makamının ve kendisinin ne
olduğunu açıkça bilmelidir.”
431 Sayılı Kanun
(3 mart 1924)
Halifeliğin Kaldırılması Ve Osmanlı
Hanedanı Mensuplarının Yurt
Dışına Çıkartılması Hakkında
Kanun
Halifeliğin Kaldırılmasına
Ve Osmanlı Hanedanının T.C.Toprakları
Dışına Çıkartılmasına Dair Kanun
Halife hal’ edilmiştir.halifelik hükümet ve
cumhuriyet anlam ve kavramlarında
esasen var olduğundan halifelik makamı
kaldırılmıştır.
2. Halife ve Osmanlı saltanatı hanedanının
bütün üyeleri ve damatlar T.C. Ülkesi
içinde oturma hakkından sonsuza kadar
yasaklanmışlardır.
3. 10 gün içinde ülkeyi terk edeceklerdir.
4. T.C. Vatandaşlığı sıfatları kaldırılmıştır.
1.
Halifeliğin Kaldırılmasına
Ve Osmanlı Hanedanının T.C.Toprakları
Dışına Çıkartılmasına Dair Kanun
5.
6.
7.
8.
9.
Türkiye’de taşınmaz mal sahibi
olamazlar.
Yol masrafları ödenecektir.
Tüm taşınmazlarını tasfiye
edeceklerdir.
Padişahların tapuya kayıtlı malları
millete intikal etmiştir.
Saraylardaki tüm kıymetli eşyalar
millete intikal etmiştir.
Halifeliğin Kaldırılmasının Sonuçları
Laiklik önündeki engel kalktı,
2. Uluslaşma önündeki engel kalktı,
3. Demokrasi önündeki engel kalktı,
4. Diğer devrimlerin önü açıldı,
5. Hanedanın karşı devrim yapma ihtimali
kalktı,
6. Devletin tepesindeki iki başlılık giderildi,
7. Diğer İslam ülkeleri ile ilişkilerdeki pürüz
giderildi.
1.
Halifeliğin Kaldırılmasına Tepkiler
17 Kasım 1924: Terakkiperver
Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması,
 13 Şubat 1925: Şeyh Sait isyanı,
 Haziran 1926: Atatürk’e suikast
girişimi.

Halife Olmak İsteyenler
Mekke Emiri Hüseyin,
 Mısır kralı Faruk

(Atatürk’e teklif edildi,kabul etmedi)
Diğer Laikleşme Adımları






8 Nisan 1924: şeriat mahkemeleri kaldırıldı,
30 Kasım 1925: tekke ve zaviyeler kapatıldı,
17 Şubat 1926. Medeni Kanun kabul edildi,
10 Nisan 1928. anayasadaki ”devletin dini
islamdır” hükmü kaldırıldı,
18 Temmuz 1932: Türkçe ezan
5 0cak 1937. laiklik ilkesi anayasaya konuldu.
Laiklik Nedir?
(Anayasa md. 24)
1.
2.
3.
4.
5.
Din ve vicdan özgürlüğü,
İbadet özgürlüğü,
Dini inanç ve kanaatleri kınamama,
açıklamaya zorlamama,
Devletin sosyal,ekonomik,siyasi ve
hukuki düzenini kısmen de olsa din
kurallarına dayandırmama,
Kutsal din duygularının suistimal
edilmemesi
+ Devletin tüm din ve mezheplere eşit mesafede durması
Laiklik =
insan aklının özgürleşmesi
Sonuç
3 mart 1924 devrim kanunları Türk
devriminin önemli aşamasıdır.
2. Genç nesillere öğretilmelidir.
3. Karşı-devrime inat her yıl
hatırlanmalı ve kutlanmalıdır.
1.
Arz ederim
Download

3 MART 2015