Bilgisayara Giriş Dersi
1.Hafta
Temel Kavramlar - I
Uzman Ahmet USTA
İstanbul, 2014
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
GİRİŞ
 Bilgisayar:
Aritmetiksel ve mantıksal işlemler yapabilen, her türlü bilginin saklanmasını
ve saklanan bilgilere istenildiğinde rahatlıkla ulaşılmasını sağlayan, aynı
zamanda tüm bu işlemleri çok hızlı yapabilen elektronik bir aygıttır.
 Genel Özellikleri:
Çok hızlı işlem yapabilirler.
Birçok bilgiyi, bellek birimlerinde saklayabilirler.
Saklanılan bilgilere çok hızlı bir biçimde erişebilmeyi sağlarlar.
Ağ altyapısı üzerinden iletişim kurmayı sağlarlar.
Ses, resim, hareketli görüntü, video gibi pek çok veri üzerinde
çalışmaya olanak sağlarlar.
 Bilgisayarı kullanan kişi hatalı veri girmediği sürece bilgisayar işlemleri
doğru ve hatasız yapar.





BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Genel Olarak Bir Bilgisayarın Görünüşü
Ekran(monitör)
Klavye
Kasa
Fare(Mouse)
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Donanım-Yazılım Bilişim Teknolojisi
• Bilişim teknolojisinin temel unsuru olan bilgisayar, donanım (hardware)
ve yazılım (software) olmak üzere iki kısımdan oluşur. Bilgisayarın gözle
görülebilen ve elle tutulabilen kısımları donanımı oluşturur. Donanım,
bilgisayarın bütün fiziksel parçaları olarak da tanımlanabilir. Ekran,
klavye, sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı
vb. bilgisayar donanımını oluşturan parçalardır.
• Bilgisayarın kullanılmasını sağlayan her türlü program ise yazılım olarak
adlandırılır. Bilgisayar donanımının çalışmasını sağlayan yazılımlar
olduğu gibi, bilgisayarda işlem yapmayı sağlayan yazılımlar da vardır.
Yazılıma örnek olarak kelime işlemciler, tablolama, sunu, programlama
dilleri ve ses programları verilebilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgisayar Çeşitleri
 Ana Bilgisayarlar
Ana bilgisayarlar birçok işlevi yerine
getirebilen, güçlü grafik ve matematik
uygulamalarını destekleyen bilgisayarlardır.
Bu bilgisayarlar dev bellek ve çok hızlı işlem
gücüyle aynı anda yüzlerce hatta binlerce
kullanıcıya erişim olanağı sağlar.
Bilimsel ve askeri uygulamalar gibi bir
bilgisayarın çok sayıda veriyi yüksek hızlarda
işlemenin gerekli olduğu alanlarda da güvenle
kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgisayar Çeşitleri
 Mini Bilgisayarlar
Mini
bilgisayarlar
şirketlerde,
büyük
işletmelerde, okullarda, fabrika vb. işyerlerinde
kullanılan, pek çok kullanıcının aynı anda
bağlanmasını sağlayan bilgisayarlardır.
Yüksek hızlı işlemci, yüksek RAM ve yüksek
sabit disk kapasitesine sahiptir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Masaüstü Bilgisayarlar
Kişisel bilgisayarlar (Personal Computer) genellikle
evlerde ve iş yerlerinde tek kişi tarafından
kullanılan bilgisayarlardır.
Bu nedenle bu bilgisayarlara kişisel bilgisayar adı
verilir.
Kişisel bilgisayarlar 1970’li yıllardan sonra
yaygınlaşmış ve birçok kullanım alanı bulmuştur.
İşletmelerde ana bilgisayara bağlı terminal olarak
da kullanılabilmektedir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Dizüstü Bilgisayarlar
Taşınabilir bilgisayarlar olarak sınıflandırılan bu
bilgisayarlar Laptop, Notebook olarak da adlandırılır.
Donanım olarak kişisel bir bilgisayardaki bütün
öğelere sahip olabilmektedirler.
Dizüstü bilgisayarlar enerji kaynağı olarak doğrudan
adaptör yardımıyla şebeke gerilimi kullanabildikleri
gibi, şarj edilebilir pil bataryaları da kullanırlar.
Uzun süre enerji desteği sağlayabilen bu
bilgisayarlar özellikle sık sık seyahat eden ve
bilgisayara çok gereksinim duyan kişiler için
idealdir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Avuç İçi Bilgisayarlar
Dizüstü bilgisayarlar taşınabilir olsa da yaklaşık
3kg olan ağırlıkları ve 3 saat düzeyindeki pil
ömürleri pratikliklerini kısıtlamaktadır.
Bu nedenle daha düşük işlem gücüne sahip
olsa da, uzun pil ömrü ve cebe sığan
boyutlarıyla avuç içi bilgisayarlar popülerlik
kazanmıştır.
Cep telefonu özelliği de bulunabilen bu cihazlar
giderek yaygınlaşmaktadır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Tablet Bilgisayarlar
Tablet kişisel bilgisayarlar, dizüstü ve avuçiçi
bilgisayarların özelliklerini birleştiren taşınabilir
bilgisayarlardır.
Dizüstü bilgisayarlar gibi tablet bilgisayarlarda
güçlü ve hızlıdır ve tablet gibi bir ekrana
sahiptirler.
Avuç içi bilgisayarlar gibi tabletler
almamıza, tablet kalemiyle doğrudan
üzerine çizim yapmamıza izin verir.
notlar
ekran
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bir Kişisel Bilgisayarın Temel Parçaları
Bilgisayarlar üç ana birimden oluşur:
Sistem Birimi: Ana kart, merkezî işlem birimi, ana bellek, ekran kartı,
sabit disk, disket sürücü, kasa ve güç ünitesi gibi donanımların bulunduğu
birimdir.
Giriş Birimleri: Bilgilerin bilgisayara aktarılmasını sağlayan klavye, fare,
tarayıcı yada bilgisayara takılmış video işleme kartı gibi herhangi bir kart
olabilir.
Çıkış Birimleri: İşlemcinin çıkan sonuçları aktarabileceği ünitelerdir.
Monitör, yazıcı, sürücüler yada bilgisayar üzerindeki herhangi bir cihaz da
olabilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bir Bilgisayarın Çalışma Mantığı
Bilgisayar girdi ile
beslenir.
İşlenmiş veri olan çıktı
kullanıcıya gönderilir.
Kontrol birimi:
Girdi ilk olarak buraya gelir
ve bilgisayarda işleneceği
doğru yere gönderilir.
Aritmetik Birim:
Bir bilgisayar işlemlerinin
tamamını burada
gerçekleştirir. Kontrol ve
aritmetik birimlerine
topluca Merkezi işlem
Birimi (CPU) denir.
Bellek:
Veriler ve komutlar
burada saklanır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
BİLGİSAYARIN DONANIM PARÇALARI
 Kasa
Bilgisayarın en önemli birimleri
kasada bulunur. Değişik ebat ve
görünüme sahiptirler. Kasada çalışma
sırasında oluşan ısıyı dışarıya atıp
bilgisayarın ısınmasını engelleyen
değişik sayıda havalandırma cihazları
(FAN) bulunur. Diğer kasa parçaları
kasa içerisine monte edilir. Kasanın
dış kısmında açma/kapama düğmesi,
yeniden başlat (reset) düğmesi, seri,
paralel, klavye, fare giriş soketi, USB
giriş uçları bulunur.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güç Kaynağı
Bilgisayarın çalışması için elektrik
enerjisini sağlayan birimdir. Genellikle
metal bir kasanın içerisinde bulunur.
Güç kaynağı elektriği prizden alarak
onu bilgisayarın kullanabileceği 5V ve
12V değerine ayarlar. Güç kaynağının
ısınmasını önlemek için bir de fanı
bulunur.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Ana kart
Bilgisayarın omurgasıdır. Tüm donanımın birbiri ile olan fiziksel bağlantısını
sağlar. Bilgi akışının tamamı ana kart üzerinden sağlanır. Bilgisayar ilk açılışını
ana kart üzerinde bulunan değiştirilemez hafızadaki (ROM) veriler yardımıyla
gerçekleştirir. Ana kartın veri yollarındaki hızı, sahip olduğu işlemci, hafıza ve
sabit diske göre değişiklik göstermektedir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bir Kişisel Bilgisayarın Ana kartı
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bir Dizüstü Bilgisayarın Ana kartı
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bios
BIOS, (Basic Input - Output System) (Temel
Giriş - Çıkış Sistemi). EPROM adı verilen
bir yonga üzerinde ROM Bellek (Read Only
Memory) (Salt Okunur Bellek) biçiminde yer
alan bir tür yazılımdır.
Bilgisayar açıldığı anda işlemciye tüm
diğer
donanımları
sırasıyla
tanıtır.
Donanımların temel iletişim protokollerini
belirler.
Bios pili
Bios
İşletim sisteminin başlangıç öğelerinin
herhangi bir sürücüden (Hdd, CD-ROM vb.)
yüklenmesini sağlar. İşletim sistemi çalışırken
donanım ve işletim sistemi arasındaki ilişkileri
düzenler.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 CPU (Merkezi İşlem Birimi)
Bilgisayarın beyni olarak adlandırılabilir. İşlemci,
mikroişlemci gibi adları da vardır. Veriyi işleme
kabiliyetine sahiptir. Üç temel görevi vardır:
I.Mantıksal İşlemler: 3>5 yanlıştır, 1=1 doğrudur gibi
kararları verir.
II.Matematiksel İşlemler: 1+1=2 ve 6-2=4 gibi işlemleri
yapar.
III.Kontrol Mekanizması:
Bilgisayar üzerindeki
aygıtların işlemciyle ve kendileriyle olan ilişkilerini
düzenlemek ve kontrol etmeyi sağlarlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Ekran Kartı:
Bilgisayarın görüntü vermesini sağlayan birimdir.
Ekran kartları harici ISA, PCI, AGP veya PCIExpress veri yollarını kullanan PC kartları olarak
veya ana kart üzerinde chipset içerisinde yerleşik
olarak bulunmaktadır.
 Ekran Kartı Standartları:
Ekran kartı standartları VGA ve VESA olarak iki türdür.
VGA: En yaygın ekran kartı türüdür. Analog sinyallerle çalışır. 16 bit renk
derinliği ve 640x480 piksel çözünürlükle çalışır.
VESA: 1.280 x 1.024 piksel çözünürlüğe ve 16 bit renk derinliğine sahip
günümüz bilgisayarlarında kullanılan kartlardır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Ses Kartı:
Bilgisayarda analog ve dijital ses işlevlerini yerine
getiren elektronik birimidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bellek ve Çeşitleri
 Bellek: Bilgisayarda çeşitli programların çalıştırıldığı, geçici veya kalıcı
bilgilerin bulunacağı hafıza alanlarıdır. Veri Birimi BYTE‘dır.
 Bit: Türkçe karşılığı ikili sayı sistemidir. Doğru – Yanlış ya da Evet – Hayır
gibi iki değer alabilen “0” ve “1” ile ifade edilen sayı sistemidir.
 Byte: Sayısal kodlamada kullanılan ve anlam ifade eden en küçük veridir.
8 bitin bir araya gelmesiyle oluşur. 1 byte ile 256 adet farklı anlamlı bilgi ifade
edilebilir.
 Dönüşümler
8 Bit
1024 Byte
1024 KB
1024 MB
1024 GB
=
=
=
=
=
1 Byte
1 KiloByte (KB)
1 MegaByte (MB)
1 GigaByte (GB)
1 TeraByte (TB)
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bellek ve Çeşitleri
Bilgisayar içinde ROM ve RAM bellek olmak üzere
iki çeşit bellek bulunur.
Rom Bellek (Read Only Memory): Sadece
okunabilir bellektir. Bir işletim sistemi, bilgisayar ve
onun çevresel birimleri arasındaki iletişimi kontrol
ederek, bilgisayara veri girişi yapma, kaydetme ve
çıkış işlemlerini gerçekleştirmekten sorumludur. Bu
bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri
okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz.
Bu bellek üzerindeki bilgiler bilgisayarı kapatma
veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve
silinmezler.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bellek ve Çeşitleri
Ram Bellek (Random Access
Memory): RAM bilgilerin geçici olarak
depolandığı bir hafıza türüdür.
Bilgisayarlar genellikle o an üzerinde
çalıştıkları programlar ve işlemlerle
ilgili bilgileri RAM denen bu hafıza
parçasında tutarlar.
Elektrik kesintisi olduğunda
bellekteki bilgiler silinmektedir.
RAM
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bellek ve Çeşitleri
Flash Bellekler: USB 1.1, 2.0 veya 3.0 ara
yüzü ile entegre edilmiş, kapasiteleri 256 GB'a
kadar ulaşabilen, küçük, hafif, çalışma esnasında
sökülüp takılabilir veri depolama aygıtlarıdır.
Flaş sürücüler sadece bilgisayarın USB girişine
takılı olduğu sürece çalışır durumdadırlar ve harici
güç kaynağı veya pil gücüne ihtiyaç duymazlar ve
her
türlü
bilgi
saklanabilir.
Optik
sürücülerden daha hızlı ve kullanımı daha
kolaydır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bellek ve Çeşitleri
Ön Bellek: PC üzerinde genellikle RAM ile
MİB arasına yerleştirilmiş küçük ve hızlı bir
bellek türüdür.
Görevi işlemciye
sağlamaktır.
yüksek
hızlı
erişimi
RAM
ile
işlemci
arasındaki
transferlerinde görev alır; hızı dengeler.
veri
Bir uygulamayı çalıştırdığımızda bilgileri
tutarak ikinci kez çalıştırdığımızda daha hızlı
ulaşımı sağlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
•
Fare
Bilgisayarda çizim yapmak, oyun oynamak, komut seçmek ve çalıştırmak
gibi işlemlerde kullanılan yardımcı donanım birimidir.
Tekerlek
Sağ tuş
Sol tuş
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
•
Klavye
Bilgisayarda yazı yazmak, veri girmek ve bilgisayara komut vermek için
kullanılan donanım birimidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
• Dokunmatik Altlık (Touchpad):
Dokunmatik altlık, üzerinde parmağın hareketi ile
ekranda imlecin hareket ettirilmesine yarayan bir
aygıttır.
Genellikle dizüstü bilgisayarlarda kullanılır. Farenin
görevini yapar. Alanı yaklaşık 50 cm2’dir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
• Tarayıcı:
Bir resim, fotoğraf veya kağıt üzerindeki bir
dokümanı bilgisayar ortamına aktarmanızı
sağlayan araçtır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
• Oyun Çubuğu (Joystick):
Hareketi sayısal elektrik sinyallerine çevirerek bilgisayara
aktarılır.
Bilgisayar oyunlarında ve benzetim (simülasyon)
programlarında giriş birimi olarak kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
• TV / Video Kartı:
Bilgisayar üzerinde üretilmiş görüntü, ses,
yazı ve diğer veriler üzerinde işlem yapmada
kullanılır. Ayrıca TV kartı ile TV yayınları da
izlenilebilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
•
Dokunmatik Ekranlar:
Ekran üzerinde görünen komuta parmakla
dokunulduğunda komutun çalışmasını
sağlayan ekran tipidir. Bazı bankamatiklerde,
tabletlerde ve telefonlarda görülebilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Giriş Birimleri
•
Optik Okuyucu:
Yüzey üzerine optik ışık yansıtarak okuma yapabilen aletlerdir.
Sınav kağıtlarının okunmasında yaygın olarak kullanılırlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Çıkış Birimleri
•
Ekran (Monitör):
Bilgisayarın görüntüleme birimidir. Monitör bilgisayarda yapmış olduğumuz
işlemleri görmemizi sağlar.
CRT Monitör
LCD Monitör
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Çıkış Birimleri
•
Yazıcı (Printer):
Yazıcı bilgisayar ortamındaki bilgileri kağıt
ve benzeri objelere yazan elektronik baskı
birimidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Çıkış Birimleri
•
Çizici:
Yazıcılara göre daha büyük kağıtlara basım yapabilen baskı birimleridir.
Ebat olarakta yazıcılardan daha büyüktürler.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Çıkış Birimleri
•
Hoparlör:
Hoparlör bilgisayarın ses kartından gelen
sinyalleri kullanıcının duyacağı formata
dönüştüren aygıttır. Dahili ya da harici
olarak bulunabilirler.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
DEPOLAMA BİRİMLERİ
Sabit Disk (Hard Disk):
Verileri kalıcı olarak depolayabildiğimiz birimdir. Sabit disklerin kapasiteleri
GB değeri üzerinden, performansları ise veri erişim hızını belirleyen
saniyede diskin dönme hızı olan RPM değeri üzerinden değerlendirilir.
Sabit diskler iki farklı mimari üzerinde kurulmuştur. IDE arabirimi kullananlar
ve SATA arabirimi kullananlar.
SATA yapısına sahip sabit disklere erişim IDE’ ye göre daha hızlıdır. Ana
karta sabit diskin yapısal özelliğine göre tasarlanmış kablolar ile bağlanır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Sabit Disk (Hard Disk):
Sabit diskler günümüzde farklı hızlara sahip olarak üretilseler de en çok
karşımıza çıkabilecek iki türü 7200 RPM veya 5400 RPM’dir. Genellikle
5400 RPM olanlar dizüstü bilgisayarlarda kullanılırlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 CD-ROM (Compact Disk – ROM):
650 MB ve daha üstünde bilgi saklayabilen, optik olarak okunan yan bellek
birimidir. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle ortaya çıkan CD'ler özellikle
resim, hareketli görüntü, ses gibi çok büyük bilgi alanlarının saklanmasında
kolaylık sağlamıştır.
İki tür CD-ROM sürücüsü vardır:
I.CD-ROM Reader (CD-ROM Okuyucu): Yalnızca CD'leri okumak amacıyla
kullanılan donanımlardır. Bu sürücüler ile veri (data) CD'leri, müzik CD'leri,
film CD'leri (VCD-Video CD) gibi CD'ler okunabilir.
II.CD Writer (CD Yazıcı): CD'lere kayıt yapmak ve CD'leri okumak amacıyla
kullanılan donanımlardır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 CD-ROM (Compact Disk – ROM):
CDROM’ların okuma hızları 8X, 10X, 36X, 48X, 52X gibi sayılarla ifade
edilirler. Peki bunlar ne anlama gelirler. Bir CD-ROM sürücünün 8X hızında
olması demek saniyede 8*150KB’lık veri okuyabilmesi demektir. Bu da
yaklaşık saniyede 1,2 MB’lık veri transferi sağlar.
CD Writer’lar kaydedilebilir CD-ROM’lar üzerine bilgi kaydetmek için
kullanılırlar. Yine CD-ROM sürücülerde olduğu gibi bir lazer tabancası vardır.
CD-Writer’ların hızlarını temsil etmek için üç tane hız göstergesi kullanılır.
Örneğin 8X 4X 24X yazan bir CD Writer’ın yazma hızı 8X (8*150KB) yeniden
yazılabilir CD-ROM’lara yazma hızı 4X (4*150KB) okuma hızı ise 24X (24*150
KB)’dır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 DVD-ROM (Digital Versatile Disc) :
Çok yüksek kapasitede bilgi saklamaya yarayan salt okunur depolama
aracıdır. Kapasiteleri 4.7GB ile 17GB arası değişmektedir. CD’lerden çok
daha yüksek boyutlarda bilgi saklayabildikleri için günümüzde en çok tercih
edilen bilgi depolama araçları olmaya başlamıştır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgisayarın Performansını Etkileyen Faktörler
• Ana kartın çalışma hızı (MHz)
• Soğutucu faktörleri
• Güç kaynağının kararlı çalışması
• Ekran kartının özellikleri
• CPU'nun 32 ve 64 bit desteği
• CPU hızı
• RAM bellek büyüklüğü
• Sabit Disk kapasitesi ve hızı
ve benzerleri gibi çoğaltılabilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
YAZILIM TÜRLERİ
Yazılım, bilgisayarda kullanılan her türlü programa verilen isimdir.
Programlar kullanılacakları zaman bilgisayara çeşitli depolama birimleri
aracılığı ile yüklenirler. Başlıca yazılım türleri;
• İşletim Sistemi Yazılımları
• Uygulama Yazılımları (Paket Programlar)
• Programlama Dilleri
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
• İşletim Sistemi Yazılımları
Bir işletim sistemi, bilgisayar kaynaklarının yönetimi ve kontrolünü sağlayan
yani bilgisayar sisteminin yapacağı işleri yöneten programlar bütünüdür.
Kullanıcıya bilgisayarın kaynaklarını mantıksal bir ortamda yönetme ve
yönlendirme olanağı verir.
İşletim sistemleri genel olarak düzenleyici programlar, yardımcı programlar
ve derleyiciler olmak üzere üç ana bölümden oluşur.
Günümüzde en yaygın kullanılan işletim sistemi Windows işletim sistemidir.
Bunun dışında server bilgisayarlarda kullanılan Unix, Solaris, Linux gibi
işletim sistemleri vardır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
• Uygulama Yazılımları (Paket Programlar)
Uygulama yazılımları; kullanıcıların belli başlı bazı işlemleri yapmalarına
olanak veren yazılımlardır. Uygulama yazılımlarının geliştirilmesi için
programlama dilleri ve diğer bazı uygulama geliştirme araçları kullanılır.
Uygulama yazılımları genellikle belli bir işletim sistemi altında çalıştırılmak
üzere hazırlanır.
Günümüzde bilgisayar sistemleri için geliştirilmiş çok sayıda genel amaçlı
uygulama yazılımı vardır. Bunların sayısı ve özellikleri her geçen gün hızla
artmaktadır. Bu yazılımlardan kişi ve kurumlarca yaygın olarak kullanılanları;
kelime işlem programları, elektronik hesap tablosu programları, sunum
programları, dosya yönetim ve veri tabanı yönetim programlarıdır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
• Programlama Dilleri
İster genel amaçlı isterse özel amaçlı olsun tüm uygulama ve sistem
yazılımları programlama dilleriyle yazılır. Bir programlama dili, insanların
bilgisayara çeşitli işlemler yaptırmasına olanak sağlayan her türlü simge,
karakter ve kurallar grubudur.
Programlama dilleri insanlarla bilgisayarlar arasında çevirmenlik görevi
yapar. Bilgisayara neyi, ne zaman, nasıl yapacağını belirten deyim ve
komutları içerir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
• Programlama Dilleri
Programlama dillerinin tarihi gelişimi Tablo 1’deki gibidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
 Yerel Alan Ağı (LAN) , Metropol Alan Ağı (MAN) ve Geniş Alan Ağı (WAN)
• Yerel Alan Ağı (LAN)
Birbirine yakın, aynı oda veya bina içerisinde
yer alan bilgisayarların birbirine bağlanmasıyla
oluşturulur.
Örneğin bir işyerindeki, okuldaki hatta
evimizdeki bilgisayarları birbirine bağlayarak
oluşturduğumuz ağ bir yerel alan ağıdır.
Bir ağ yapısının LAN sayılabilmesi için ağ
içerisinde bulunan bilgisayarların birbirlerine
olan mesafeleri dikkate alınmaz.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
 Yerel Alan Ağı (LAN) , Metropol Alan Ağı (MAN) ve Geniş Alan Ağı (WAN)
• Yerel Alan Ağı (LAN)
Yerel alan ağları bilgisayarlar, network arayüz kartları, ağ kabloları, ağ trafik
kontrol cihazları ve diğer çevresel cihazlardan oluşmuştur.
Bu gruba giren networklerde bir ofis veya bir bina içerisinde yazıcı, dosya ve
program paylaşımı gibi işler kolaylıkla ve verimli bir biçimde yapılabildiği gibi
elektronik haberleşme dediğimiz e-mail ve video konferans uygulamaları da
başarılı bir biçimde yerine getirilmektedir.
Yerel alan ağları kısıtlı mesafeler içerisinde hizmet sunan hata olasılığı az
olan hızlı networklerdir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
 Yerel Alan Ağı (LAN) , Metropol Alan Ağı (MAN) ve Geniş Alan Ağı (WAN)
• Yerel Alan Ağı (LAN)
Yerel Alan Ağları genel olarak aşağıda belirtilen işleri yerine getirir:
• Kısıtlı bir coğrafi alanda çalışırlar.
• Birçok kullanıcının yüksek bant genişlikli kablolar üzerinden
iletişim yapmasını sağlar.
• Yerel hizmetlere her zaman bağlantı kurulabilmesini sağlar.
• Fiziksel olarak birbirine çok yakın olan cihazların birbirine
bağlanmasını sağlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
 Yerel Alan Ağı (LAN) , Metropol Alan Ağı (MAN) ve Geniş Alan Ağı (WAN)
• Metropol Alan Ağı (MAN)
İçerisinden birden çok Yerel Alan Ağı
barındıran, bir üniversite kampüsü, büyük
bir işyeri, şehri veya bölgeyi kapsayan ağ
türüdür.
Örneğin bir ildeki tüm bankaların farklı
şubelerinin bilgisayarları Metropol Alan Ağı
ile birbirine bağlıdır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
 Yerel Alan Ağı (LAN) , Metropol Alan Ağı (MAN) ve Geniş Alan Ağı (WAN)
• Geniş Alan Ağı (WAN)
Bir ülke ya da dünya çapında, aralarında
yüzlerce veya binlerce kilometre mesafe
bulunan bilgisayar ve ağların birbirine
bağlanmasıyla oluşur.
Bilinen en büyük Geniş Alan Ağı,
İNTERNET’tir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
• Internet Nedir?
Internet, bir çok bilgisayar sisteminin
birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın
olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır.
Bu teknoloji yardımıyla pek çok alandaki
bilgilere insanlar kolay, ucuz, hızlı ve güvenli
bir şekilde erişebilmektedir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
• Internet’in Tarihçesi
1969 yılında ABD Savunma Bakanlığı
bünyesindeki “İleri Araştırma Projeleri Ajansı”
tarafından ortaya çıkartılmıştır.
Türkiye İnternet’e Nisan 1993 ’ten beri bağlıdır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Bilgi Ağları
• Bilgisayar Ağları Neden Kullanılır ?
Bir bilgisayar ağı kurmanın en temel nedeni
ağdaki bilgisayarlar arasında iletişim kurmaktır.
Bilgisayar ağlarına şu sebeplerden dolayı ihtiyaç
vardır:
Dosya paylaşmak.
Yazıcı, tarayıcı gibi donanımları paylaşmak.
Birbirleriyle iletişim kuran yazılım, oyun vs.
kullanmak.
İnternet hizmeti gibi çeşitli servisleri
paylaşmak.
Ağ üzerinden cihazların kontrolünü ve
yönetimini sağlamak.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güvenlik
• Bilgi Güvenliği
Bilgisayarda oluşturulan dosyalar çok önemlidir. Hem güvenlik yönünden hem
de verilerin yanlışlıkla silinme, disk bozulmaları, virüs tehlikesi gibi sorunlara
karşı korunmaları için yedeklerinin alınması gerekir.
Bu tedbirler şunlar olabilir;
• Önemli bilgilerin bulunduğu bilgisayarların başkaları tarafından kullanımına
izin verilmemelidir.
• Bilgisayarların performanslı ve sorunsuz çalışması için bilgisayara
gereksiz program ve bilgiler yüklenmemelidir.
• Bilgisayardaki önemli dosyaların yetkisiz ve bilgisiz kişilerce
kullanılmaması için bilgisayara şifre konulmalıdır.
• Önemli dosyaların belirli periyotlarla en az iki kopyası yedek amacıyla
alınmalıdır.
• Bilgisayara sürekli güncellenebilen güvenlik, virüs, trojan veya solucan
yazılımı yüklenmelidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güvenlik
• Bilgisayar Virüsleri
Bilgisayar virüsleri, bilgisayara değişik şekillerde zarar verebilen küçük
programlardır.
Virüs programları kullanıcının farkında olmadan herhangi bir şekilde
çalıştırıldığında bilgisayara zarar vermeye başlar.
Internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte virüslerin bilgisayarlara
bulaşması da hızlanmıştır. Virüs programlarının en büyük özelliği, bir
sistemde etkinleştikten sonra kendini çoğaltma, başka program ve
bilgisayarlara bulaşabilir olmasıdır.
Virüslerden bazıları, ekran ayarlarını değiştirirken bazıları da sistemin
yavaşlamasına neden olur. Ayrıca veri kaybı, sistem çökmesi ya da
dosyaların hasar görmesi de olasıdır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güvenlik
• Bilgisayarda Virüs Olabileceğinin Anlaşılacağına Dair Bazı İpuçları
•
•
•
•
•
Windows işletim sistemi kendi kendine kapanıp açılıyorsa,
Bilgisayarda fare kendi kendine hareket ediyorsa,
Bir dosyadaki bilgiler kendi kendine değişiyorsa,
Bir sorun olmadan kaydedilen bir dosya açılamıyorsa ve sorun veriyorsa,
Bir programın çalışma süresi normalden uzun sürüyorsa ve yavaş
çalışıyorsa,
• Ekrana beklenmeyen hata mesajları geliyorsa,
• Bilgisayarda daha önceden çalışan programlar çalışmıyor veya bilgisayar
hareketsiz kalıyorsa,
• Bilgisayar açılmıyorsa,
Bu durumlarda bilgisayarda virüs olabilir ve bir anti-virüs programı ile hemen
virüslerden temizlenmelidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güvenlik
• Virüslerin Gruplandırılması
•
•
•
•
•
•
Açılış Sektörü Virüsleri
Açılış (boot) disklerinden açılış sektörüne yerleşir ve bilgisayar açılınca etkinleşerek
bilgisayarın yeniden açılması ile silinmezler.
Komut İşlemcisi Virüsleri
İşletim sistemi dosyalarına bulaşarak dosyalara girer ve kolaylıkla yayılırlar. Özellikle
command.com dosyasını hedef alırlar.
Genel Amaçlı Virüsler
Alt dosyalar yerine genel amaçlı sistem dosyalarına ve açılış sektörüne yerleşerek
kolayca farklı dosya türlerine bulaşırlar.
Çok Amaçlı Virüsler
Bir dosyadan diğerine bulaşmak için birden fazla yol ve teknik kullanarak açılış sektörü,
komut işlemcisi ve genel amaçlı virüs özellikleri taşırlar.
Kütük Tipi Virüsler
Çalışan işletilebilir dosyalara bulaşarak yayılırlar.
Bellekte Yerleşik Duran Virüsler
Bulaştıkları dosyanın çalıştırılması ile belleğe yerleşerek diğer program dosyalarına
bulaşırlar.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Güvenlik
• Virüs ve Zararlarından Korunmak İçin Alınması Gereken Önlemler
•
•
•
•
•
•
Bilgisayara sürekli güncellenen bir anti virüs programı yüklenmeli ve her zaman
virüslere karşı çalışır durumda ve aktif olmalıdır.
Orijinal olmayan ve temiz olduklarından emin olunmayan CD’ler kullanılmamalıdır.
Tanınmayan kişilerden alınan e-postaların ekli dosyaları emin olunmadıkça açılmamalı
ve hemen silinmelidir.
Güvenli olmayan internet sitelerinden dosya indirilmemelidir.
Virüsten şüphelenildiğinde bilgisayar ile çalışmaya devam etmemeli, derhal bir anti
virüs programı yüklenmeli ve virüs taraması yapılmalıdır.
Solucan ve Truva atı için bunları bilgisayarda bulup yakalayıp yok eden anti virüs
programı dışındaki AdAware gibi bazı programlar bilgisayara yüklenmelidir.
Norton Anti-Virüs, Sophos, McAffee, F-Prot, Virüs.Net ve Toolkit anti virüs programlarına
örnek olarak verilebilir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Harfleri Yazma
Klavyeniz üzerindeki harflere basarak o harfi yazabilirsiniz. Ancak büyük harfler mi küçük
harflerle mi yazacağınıza Caps Lock tuşuna basarak karar verebilirsiniz.
Caps Lock tuşuna basıldığında klavyenin sağ üst köşesinde bulunan Caps Lock ışığı yanar, eğer
yanıyorsa söner. Caps Lock ışığı yanıyorsa basılan harfler büyük, yanmıyorsa küçük harf olur.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Harfleri Yazma
Eğer sürekli büyük harfle yazmak yerine sadece bir kelimenin ilk harfi büyük yazılmak
isteniyorsa Shift tuşu kullanılabilir. Shift tuşu Caps Lock tuşunun tersi işlem yapar.
Örneğin Caps Lock ışığı yanıyorsa, shift ile birlikte basılan harf küçük olur. Shift tuşu yalnız
başına bir görevi yoktur, diğer bir işlevi de iki ve üç karakter bulunan tuşlarda üstteki karakteri
elde etmek için kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Rakamları Yazma
Rakamları yazmanın iki yolu vardır. Birincisi harf grubunun üzerindeki tuşları kullanmak,
ikincisi klavyenin sağ tarafındaki nümerik tuşları kullanmaktır. Klavyenin sağ tarafındaki
rakamların kullanılabilmesi için Num Lock ışığının yanıyor olması gerekir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• İkili ve Üçlü Tuşların Kullanımı
Klavyede bazı tuşların üzerinde iki veya üç karakter bulunur. İki karakter bulunan tuşlarda altta
olan karakter (örneğin harf grubu üzerindeki 1) tuşu doğrudan basılarak elde edilirken, üstteki
karakteri elde etmek için o tuşa Shift ile beraber basılarak elde edilir. İkili tuş örnek kullanımı:
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• İkili ve Üçlü Tuşların Kullanımı
Üç karakter bulunan tuşlarda ise (örneğin harf grubu üzerindeki 4), tuşa doğrudan basıldığında
sol alttaki karakter elde edilir. Üstteki karakteri elde etmek için Shift ile beraber tuşa basmak,
sağ alttaki karakteri elde etmek için ise Alt Gr tuşu ile birlikte basmak gerekir.
Üçlü tuş örnek kullanımı:
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Boşluk Bırakma
İki kelime arasında boşluk bırakmak için alt sırada bulunan ve klavyedeki en uzun tuş olan
boşluk (space) tuşu kullanılır. Unutulmamalıdır ki, uzun mesafeli boşluklar bırakmak için
kullanmak uygun değildir. Uzun mesafeli boşluklarda Tab tuşu kullanılır. Bir cümlede paragraf
boşluğu bırakmak için de kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Silme
Klavyede Delete ve BackSpace olmak üzere iki silme tuşu mevcuttur. Delete kursörün
sağındaki harfi, BackSpace solundaki harfi silmek için kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Enter
Enter tuşu yazı yazılan programlarda yeni bir paragrafa başlamak için kullanılır. Alt satıra
geçmek için Enter tuşu kullanılmaz, satır bitince kursör kendiliğinden bir alt satıra inecektir.
Enter tuşunun diğer bir fonksiyonu da Windows uygulamalarında bir komutu kabul ettirmek
içindir. Örneğin başlat düğmesinde bilgisayarı kapat seçeneğini işaretlediğimizde, bunu
onaylamak için enter tuşuna basmamız yeterlidir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• ESC
Windows uygulamalarında Enter tuşunun tersi işlem yapar yani bir konutu iptal etmek için
kullanılır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Yön, End Home, Page Down ve Page Up
Oklarla gösterilen yön tuşları, Home ve End tuşları ile kursörün hareketi
sağlanır. Yön tuşları sadece yazının konumunu belirlemek için değil, aynı
zamanda, dosyalar, klasörler arasında sonraki, önceki elemanlara ulaşmak için
de kullanılır. Yazı programlarında kursörü satırın sonuna almak için, End tuşuna
basmak, satırın başına almak için Home tuşunu kullanmak gerekir. Birden çok
sayfadan oluşan yazıda sayfalar arası geçiş için ise Page Up (sayfa yukarı) ve
Page Down(sayfa aşağı) tuşları kullanılır. Aşağıda verilen tabloda bu tuşların ve
Ctrl tuşu ile beraber kullanıldıklarında hangi işlevi yerine getirdikleri verilmiştir.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Ctrl ve Alt
Kısayol tuşları olarak adlandırılan bu iki tuş yalnız başlarına kullanılmazlar. Bu tuşlara
basıldıktan sonra aşağıda verilen tablodaki tuşlarla beraber kullanıldıklarında bir görevi ardır.
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ TEMEL KAVRAMLARI
 Klavye Tuşları ve Görevleri
• Fonksiyon Tuşları
Klavyenin üst kısmında sıralanmış olan F1-F12 arasındaki tuşlar fonksiyon tuşları olarak
adlandırılır. Bunlardan sadece F1 tuşunun genel bir amacı vardır ve kullanılan programın
yardım menüsünü açar. Diğer fonksiyon tuşları ise, kullanılan programa göre farklı işlevleri
vardır.
• Print Screen Tuşu
Windows ortamında çalışırken ekrandaki görüntüyü kopyalar ve örneğin paint çizim
programında kopyalanmış görüntünün yapıştırılarak kullanılmasını sağlar. Sadece aktif
penceredeki görüntünün kopyalanması için Alt tuşu ile beraber kullanılması gerekir.
Download

1. HAFTA - BILGISAYARLARIN DONANIM YAPISI