BOĞULAYAZMA
ve
BOĞULMA
Uz. Dr. Ülkümen Rodoplu
Boğulma
Tanımlar
Boğulma - Su altında kalma sonrasında ölme
(hasta batmanın 24 saati içinde ölmektedir)
- Boğulayazma - Su altında kalma ile oluşan (kısa ve
uzun dönem) asfiksinin sonrasında hayatta kalma
- Sekonder boğulma (gecikmiş boğulma veya
postimmersiyon sendromu)- ölüm sıklıkla batmadan
24 sat sonra batmaya bağlı komplikasyonlardan
(pulmoner hasar, sepsis, böbrek yetmezliği, vs)
olmaktadır.
-
Boğulma
Epidemiyoloji
• ABD’de kaza sonucu ölümlerin 3. sırada gelen sebebidir
(çocuklarda 2. sırada).
• 8000 ölüm / yıl
• Çoğunluğu genç erkek ve emekleme dönemindeki
çocuklardır (erkek/kadın = 5/1)
• Şehirdeki boğulmaların çoğunluğu özel havuzlarda
olmaktadır
• Şehir dışındaki boğulmaların çoğunluğu nehirler,
kanallarda olur (nadiren okyanuslarda)
Boğulma Tipleri ve Yeri
Tuzlu su
Tatlı su
Yüzme havuzları
Göller, nehirler, dereler, akıntılar
Banyo küvetleri
Su kovaları
Balık tank ve havuzları
Tuvaletler
Çamaşır makineleri
%1-2
% 98
özel
genel
% 50
%3
% 20
% 15
%4
%4
%1
%1
İnsanda Boğulayazma Süreci
1- Yüzeye ulaşmak için çabalama
2- Durgun ve apneli bir dönem
3- Büyük miktarlarda su yutma ve sonrasında kusma
4- Gasping ve aspirasyon
5- Konvulsiyon, koma ve ölüm
Beklenmedik Batmalara Tipik Tepki
Islak Boğulma
(%85-90)
Beklenmedik
Suya batma
Aspirasyon ve
laringospazm
Su Yutma
Kuru Boğulma
(%10-15)
Evre 1 (0-2 dak)
Laringospazm sonlanır
su aspirasyonu
Evre 2 (1-2 dak)
Laringospazmı kalır –
anoksi, nöbet ve aspirasyon
Evre 3 (değişken)
Boğulma
Hikayenin Önemli Safhaları
• Tahmini batma zamanı
• Suyun tipi ve sıcaklığı
• Su kontaminasyonunun tipi ve miktarı
• Mağdur ne zaman ve nasıl kurtarılmış ?
• Kusma olmuş mu ?
• Kurtarıldıktan sonra ilk ne zaman nefes almış ?
• İlk ne zaman ve nasıl resüsitasyon uygulanmış ?
• Ne kadar zamanda transport edilmiş ?
• Epilepsi, alkol, ilaç hikayesi var mı ?
• Çocuk istismarı ihtimali (banyo küveti boğulmalarında özellikle)
Boğulma
İlkyardım
• Eğer mümkünse Sellick manevrası ile birlikte hasta suda iken
ağızdan ağıza solunumu başlatın
• Eğer çakılmış bir hasta ise boynu erken immobilize edin
• Hava yolunu temizle
• ? Heimlich manevrası
• Batma zamanı tahminine itimat etmeyin
• Sahilde: hasta pozisyonu dalgalara paralel olmalıdır (böylece baş
kalbin üstünde veya altında kalmayacaktır)
• Eğer mümkünse her zaman O2
Boğulma
Tuzlu Suyla Tatlı Suyun Karşılaştırması
Her ikisinin görünümü ortaktır
• Surfaktan kaybı (yıkanma veya bozulma ile)
• Pulmoner ödem
• Fokal akciğer hemorajisi
• Kan volümünde büyük değişiklik olmaz
• Serum elektrolitlerinde büyük değişiklik olmaz
• Disritmi olmaz (ancak hipoksi veya hipotermiye bağlı V.
fibrilasyon oluşabilir)
Boğulma
Hasta Sınıflandırılması
• Grup A (uyanık)
• Grup B (künt) bilinci açık ama bulanık
• Grup C (komatöz)
- C1 - Ağrıya fleksiyon yanıtı
- C2 - Ağrıya ekstansiyon yanıtı
- C3 - Flask
• A dan C3 e doğru prognoz kötüleşir
Boğulayazma Kurbanında
“ABC” Klasifikasyon Sistemi
KATEGORİ
PROGNOZ
A
Hasta uyanık, alert ve oryante
Normal beyin fonksiyonlarına
kavuşma ve yaşama %100
B
Letarjik, semikomatöz, saldırgan,
ajite veya dezoryante hasta
Erişkinlerin %89, çocukların %92’i
normal beyin fonksiyonları ile yaşar
C
Komatöz hasta
Erişkinlerin %72,çocukların %44’ü
normal beyin fonksiyonu ile yaşar
Çocukların %17 si ise yetersiz
beyin fonksiyonu ile yaşar
Boğulma Tedavisi
Grup A
• AKG, PA Akciğer grafisi, Hemogram
• O2
- NG tüp, 12 saat oral almasın
- Bir gece izleyin
• Bir gün sonra stabil ise eksterne edin
Boğulma Tedavisi
Grup B
• AKG, PA Akciğer grafisi, Hemogram, Elektrolitler
• O2 – entübasyon ihtiyacı olabilir
- NG tüp
- Yoğun Bakıma yatır
- Seri AKG ve AC grafileri
- Serebral ödemden korumak için sıvıları kısıtlayın
• Sekonder dezoryantasyon olmaz ise eksterne et –
genellikle en az 2 gün yatış gerekir.
Boğulma Tedavisi
Grup C
• AKG, PA Akciğer grafisi, Hemogram, Elektrolitler
• O2, entübasyon, hiperventilasyon, PEEP
• Yoğun Bakıma yatır
• Sıvı kısıtlaması, diüretikler
• Vücut ısısı kontrolü
• Paralize edilir
- Barbitürat
- Antibiyotik
Boğulma
Direkt Komplikasyonlar
• Şunlara dikkat edilir
- Atelektazi
- Pnömoni
- Pnömotoraks / Pnömomediastinum
- Pulmoner ödem
- Progresif serebral ödem
Boğulma
Solunum Dışı Komplikasyonlar
• Şunlara dikkat edilir:
- Metabolik asidoz
- Böbrek yetmezliği
- Barsak mukoza nekrozu (GI Kanama)
- DIC
- Kardiyak output azalması
- Karaciğer yetmezliği (nadir)
Boğulma
Hatırlanması Gereken Ek Grafiler



Dalma kazası ise servikal grafi
Banyo küveti boğulması ise iskelet sistemi
muayenesi
Eğer normotermik, ? dalma travması ve bilinç
durumunda ilerleyen bozulma varsa BT çekilmeli
Boğulma
Hastaneye Yatış İçin Kriter Özeti
Hikaye
- Apne veya siyanoz
- Bilinç kaybı
- CPR uygulaması (çok kısa olsa bile)
• Fizik muayene
- Hipoksemi
- Asidoz
- Anormal akciğer grafisi
- Anormal fizik muayene
• Yoğun bakım izlemi gerekir
- Uzamış resüsitasyon veya respiratör ihtiyacı
- Bilincinde bozulma varsa

Boğulma
Glasgow Koma Skalasının Prognozla İlişkisi
GCS
5
4-5
3*
3 ve arrest
* Flask koma
Prognoz
> %90 normal
%25-50 normal
%0-39 normal
%0-8 normal
Boğulayazmanın Prognozu
Kurtarılma Sonrası İlk Spontan Soluk Alma Zamanı


Kurtarılma 15-30 dakika içerisinde ise %10’dan
azında mental retardasyon ve spastik quadripleji
gelişir.
Kurtarılma 60-120 dakika içerisinde ise %5080’de ciddi nörolojik sekel gelişir.
Boğulayazan Kurbanların Prognostik
Bulguları
İYİ
KÖTÜ
• Hastaneye yatarken alert olması
• Yaş < 3
• Hipotermik
• AS’te fiks, dilate pupil
• Büyük çocuk veya erişkin
• Batma > 5 dakika
• Batma zamanının kısa olması
• CPR başlaması > 10 dakika
• Olay yerinde TYD ve ileri yaşam desteği • Mevcut kronik hastalık
• Başlangıç resüsütasyonuna iyi yanıt • Arteryal pH<7.10
• Hastaneye yatışında komada
Boğulayazmanın Prognozu
Orlowski Skalası
Şu 5 faktörü dikkate alın:
- Yaş < 3
- Batma > 5 dakika
- Kurtarıldıktan sonra ilk 10 dakikada resüssitasyon
uygulanması
- Hastaneye yatışında komada olması
- Yatışında pH < 7.10
• 1 veya 2 faktör varsa % 90 düzelme şansı vardır.
• 3 veya fazla faktör varsa yalnız % 5 düzelir

Boğulayazma
Yaşayanlarda Uzun Dönem Problemleri
İyi motor koordinasyon
 Kronik akciğer hastalığı
- Büyük hava yolu disfonksiyonu
- Küçük hava yolu disfonksiyonu
• Suya girmekten korkma

Boğulmanın Önlenmesi
Evdeki yüzme havuzları
- Etrafı çevrili ve kilitli olmalı
- Havuz suyu havuz yüzeyine kadar olmalı
- Duba ve tutunacak sopa bulunmalı
- Su sıçrama alanı olmalı
• Genel havuzlar
- Yüzme eğitimi olmalı
- Can kurtaran yeleği giyilmeli
- Alkol / ilaçtan kaçınılmalı
- Senkop geçirenler / epileptikler dikkat
- Cankurtaran bulunmalı

Hipotermi ve Boğulma





Soğuk su yutma ve aspirasyonda vücut ısısı hızla düşer
28°C’de bazal metabolizma hızı %50’ye düşer
Çocuklar çabuk soğur (yüzey/ağırlık oranı fazla)
Alkol soğumayı artırır
Dalma refleksinin etkisi (dakika ventilasyonu ne kadar
fazla ise nefes tutabilme yetisi o kadar azalır, çocuklarda
nefes tutabilme yetisi azdır)
Download

BOĞULAYAZMA ve BOĞULMA